یه‌كێك له‌و دابه‌شبه‌ندیانه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراوی تێدا كۆده‌كرێته‌وه ‌، ئه‌و دابه‌شبه‌ندیه‌یه‌ كه‌ به‌پێی (كات)ی ده‌رچوون و بڵاوبوونه‌وه‌ی ده‌كرێ…
له‌مه‌شدا ئه‌گه‌رچی ئێمه‌ بۆ ڕۆژنامه‌ جگه‌ له‌ ڕۆژانه ‌، به‌هه‌ردوو جۆری به‌یانی و ئێوارانی و حه‌فتانه‌ له‌قاوخی ڕۆژنامه‌دا نابینین و پێمان وایه‌ ڕۆژنامه‌ كه‌ ده‌رچوونی له‌ حه‌فتانه‌ی زیاتر پێ بچێ له‌سنووری ڕۆژنامه‌ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌ ، به‌ڵام ڕای وا هه‌یه‌ ڕۆژنامه‌ی نیومانگی و مانگانه‌ و ته‌نانه‌ت وه‌رزیش ده‌به‌نه‌وه‌ ناو قاوخی ڕۆژنامه‌. ڕه‌نگه‌ هه‌ر لێره‌‌ش ئاقاری ڕۆژنامه‌ وگۆڤار تێكه‌ڵ ببن كه‌ ‌ له‌وه‌دا بچینه‌وه‌ ناو یه‌ك دونیا ، دونیای ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراو…، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ زۆر ئه‌گه‌ری دیكه‌ش دوو دونیای لێك جودا پێك دێنن… به‌مه‌ش هه‌ریه‌ك له‌ هه‌ردوو چه‌شن (ڕۆژنامه) و (گۆڤار) جیهانبینی و ئه‌ركی خۆی ده‌بێ و ‌به‌پێی وه‌ختی ده‌رچوون و بڵاوبوونه‌وه‌یان ده‌گۆڕێ…
به‌ نموونه‌: ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژنامه‌دا به‌تایبه‌تیش ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ هه‌واڵی گه‌رماوگه‌رم و ده‌ستبه‌جێ گرنگ بێ ، له‌ گۆڤاردا (مه‌گه‌ر هه‌واڵێكی نائاسایی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌بێ) زیاتر به‌دواداچوونی هه‌واڵ و ده‌رهاوێشته‌كانی وه‌ك ڕاپۆرتی هه‌واڵئامێز و ڕیپۆرتاژی تێروته‌سه‌ل جێگای بایه‌خ پێدان ده‌بێت ، دیاره‌ سرووشتی ئه‌و بڵاوكراوه‌یش ، جۆر و چۆنییه‌تی ئه‌و ڕاپۆرت و ڕیپۆرتاژ و به‌دواداچوونانه‌ دیاری ده‌كا .
له‌نووسین و داڕشتنیشیدا هه‌ر به‌و جۆره‌یه‌ ، نووسین له ‌ڕۆژنامه‌دا هه‌میشه‌ وا ده‌خوازێ چڕ بێت وبه‌ڵگاوه‌ر و ڕوونبینی و لایه‌نی لاپرسه‌نی و به‌دواداچوونی ڕۆژنامه‌نووسی تیا ڕه‌نگ بداته‌وه .
له‌حاڵێكدا نووسین له‌ گۆڤاردا ، وه‌ك د . مه‌حمود ئه‌دهه‌م ده‌ڵێ ڕه‌گه‌زی گونجانی پتر تێدا ده‌بێ و به‌ڵگه‌دار ده‌بێ به‌ وێنه‌ و نه‌خشه‌ی پێویست … د. مه‌حمود پێی وایه‌ گۆڤار به‌بێ وێنه‌ مه‌حاڵه‌ بڕوانه‌ (د. محمود ادهم التعریف بالمجلة‌- دار الثقافة‌ للطباعة‌ والنشر قاهیره‌ 1985) له‌كاتێكدا له‌وانه‌یه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا به‌و جۆره‌ نه‌بێ هه‌رچه‌نده‌ وێنه‌ به‌شێكی گرنگ له‌ماكێتی ڕۆژنامه‌یش پێك ده‌هێنێ ، د. محمود كه‌ ده‌ڵێت بۆ گۆڤار بێوێنه‌یی مه‌حاڵه‌ ڕاست ده‌كا ، چونكه‌ هه‌رچی نه‌بێ به‌هۆی ئه‌وه‌ی قه‌باره‌ی جیاوازه‌ و به‌رگی هه‌یه‌ بێگومان بێ ‌وێنه‌ زیاتر له‌كتێب ده‌چێ تا گۆڤار…
له‌سه‌ره‌كه‌ی تره‌وه‌ ده‌بینین زۆر گۆڤاریش هه‌بوون و هه‌ن له‌ قه‌باره‌ی نه‌ك كتێبی ئاسایی به‌ڵكو كتێبی گیرفانیش ده‌رچوون ، كه‌ به‌ش به‌بار له‌ ڕۆژگارێكی تیژڕۆی وه‌ك ئه‌مڕۆ پێموایه‌ قه‌باره‌یه‌كی له‌بار بێ وه‌كو گۆڤاری (كتابی) میسری و (طبیبك)ی لوبنانی…

له‌ كاتێكا ڕۆژنامه‌ نه ‌به‌رگی هه‌یه‌ و نه‌قه‌باره‌یشی تاكو ئێستا له‌ (تابلۆید) بچوكتر بووه‌ و پێی گوترا بێ‌ ڕۆژنامه‌… ئه‌گه‌ر باسی ئه‌وه‌یش نه‌كه‌ین كه‌ ده‌كرێ گۆڤار هه‌بێت تایبه‌ت به‌ بابه‌تێك كه‌ به‌گۆڤاری یه‌ك بابه‌ت (متخصص) ده‌ناسرێنه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ بۆ ڕۆژنامه‌ مومكین نییه‌… ( هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م ئه‌زموونه‌ له‌ ڕۆژنامه‌نووسیی دوای ڕاپه‌ڕین هه‌بووه‌ ، به‌ نموونه‌ – ئه‌ده‌ب و هونه‌ری ڕۆژنامه‌ی برایه‌تی و ڕۆژنامه‌ی (ستایل) ئه‌ده‌بی – دیسان سیسته‌می ده‌رهێنانیش له‌ به‌كارهێنانی ستوون و وێنه‌ و تایپۆگرافیا و وێنه‌ و كاریكاتێر و مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ بۆشاییدا له‌گۆڤار و ڕۆژنامه‌دا جیاوازه‌… له‌ ڕووی چاپ و تیراژ و كاغه‌ز و ژماره‌ی لاپه‌ڕه‌ و قه‌باره‌ و ناوه‌رۆكیشه‌وه‌‌ هه‌ر به‌و جۆره‌یه‌…

ڕۆژنامه‌ وه‌كو حاڵه‌تێكی گشتی وه‌ك وتمان زیاتر عه‌وداڵی هه‌واڵه‌ ، به‌ڵام گۆڤار ده‌توانێ به‌هۆی وه‌ختی ده‌رچوونی زیاتر له‌ ئینسكلۆپیدیایه‌كی كورتكراوه‌ بچێت…
یاخود له‌چاپدا له‌وانه‌یه‌ ڕه‌نگ و جۆری كاغه‌ز وه‌كو ڕه‌گه‌زی له‌پێش بن له‌ به‌كارهێناندا له‌گۆڤار حسابی بۆ بكرێ ، به‌تایبه‌تیش ئه‌و گۆڤارانه‌ی تایبه‌تن به‌ مۆده‌ی جلوبه‌رگ و یا ئه‌وانه‌ی تایبه‌تن به‌ ئافره‌تان یا هونه‌ری شێوه‌كاری
هه‌روه‌ها ..
له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕیكلامی جۆراوجۆر ، كه‌چی ڕۆژنامه‌ ده‌گونجێ یه‌ك ڕه‌نگ بێت و بازاڕیشی هه‌بێت… ئه‌گه‌ر بێینه‌ سه‌ر كرۆكی ناوه‌رۆكیش ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر گۆڤاره‌، له‌سه‌ر ڕۆژنامه‌ نییه‌ و پێچه‌وانه‌كه‌شی هه‌ر ڕاسته ‌به‌ نموونه‌ توێژینه‌وه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌ده‌ب و زمان و مێژوو ئاركیۆلۆژیا و فه‌لسه‌فه‌ و كۆمه‌ڵناسی و قانوون و زانستیی دیكه‌ كه‌ زۆرجار ده‌بینین گۆڤاری تایبه‌ت به‌خۆیان ده‌بێت ئه‌مه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا په‌سند نییه‌ و ناشكرێ ،( مه‌گه‌ر هه‌ندێ ڕۆژنامه‌ لاپه‌ڕه‌ی تایبه‌تی بۆ ته‌رخان بكه‌ن) ئه‌گه‌رچی هه‌ندێ له‌و بابه‌تانه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ گۆڤاری سیاسیی گشتیشدا جێگایان بێته‌وه‌ ، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتدا هه‌ندێك له‌وانه‌یش دوورنییه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا بایه‌خیان پێ بدرێت به‌تایبه‌تیش له‌ هه‌ندێ هه‌ل و مه‌رجی پێویستدا.
له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا ڕۆژنامه ‌و گۆڤار ئه‌گه‌ر خاڵی هاوبه‌شیشیان هه‌بێ و بچنه‌وه‌ یه‌ك ڕێگا ، به‌ڵام وه‌ك ده‌بینین به‌ دوو ڕه‌هه‌ندی جیاوازدا ده‌ڕۆن…

بەڕێز سەلام عومەر نیشتەجێی ماڵی ئەدەبە هەر لەو ماڵەشەوە نامەی ئەوین‌و خۆشەویستی بۆ مانگ‌و خۆر‌و ئەستێرەكان دەنێرێت‌و باوەش بە جوانیدا دەكات، هاوڕێ‌ سەلام عومەر سەر بەنەوەیەكە كە لەناو دنیای تاریك‌و نوتەكی تراژیدیادا چاوی هەڵهێناوە‌و بە گەوەو پێچ‌و هەورازە سەخت‌و دژوارەكاندا سەركەوتووە‌و لەناو شەوە زەنگی غوربەت‌و غەریبی‌و تەنیایی‌و رۆژگاری پڕ لە تۆقاندن‌و ئازاراوی بەعسدا پێڕەوكەو بووە، بۆیەش دەبینین خەم‌و ناسۆری‌و تەمی غوربەت‌و فیراق‌و خەم هێڵە گشتییەكانی بەشی هەرەزۆری دەقە ئەدەبییەكانی سەلام عومەر پێك دەهێنێت.
لەو رۆژانەی دوایی شیعرێكی ئەو شاعیرەم خوێندەوە كە تەنها كۆپلەیەك بوو بەناوی نیشتمان، بەڵام لەناخەوە هەژاندمی، رایچەڵەكاندم دەستی گرتم دەوانە‌و دەوەن گرد بە گر‌و یاڵا بە یاڵا سەری خستم بەناوبژوێن‌و قەدپاڵ‌و بەسەر لوتكەی چیاكانداو بە ناو چەم‌و دێبەر‌و چۆم‌و چۆمبار‌و رەز‌و باغ‌و بێستان‌و وەرد‌و كێڵگە‌و پاوان‌و كەناری رووبار‌و گوێی چەم‌و چاوی قرژاڵی كانیە روون بەردەكاندا بردمی‌و دواتر لەنێو مێرگێكی غەریبیدا داینام‌و تێر‌و پڕ گریاندمی، گریان بۆ خۆم بۆ نیشتمان بۆ جوانی بۆ شیعر بۆ هونەر‌و كوڕ‌و كچە خەمبار‌و نائومێدەكان چونكە لە ئێستا سیاسەت هەموویانی خستۆتە نێو بەرداشی خۆی‌و وردە وردە دەیانهاڕێت.
شیعری نیشتمان چەند وشەو بڕگەو خاڵێكە، بەڵام بە زمانێكی ئەدەبی بەرز‌و مانادار‌و قووڵا باسی قۆناغێكی سیاسی وڵاتەكەمان دەكات، ئەگەر لەسەر سێو ئادەم لە بەهەشت دەركرابێت‌و كەوتنە خوارەوەی لەدار نیوتنی سەرسام كردبێت‌و دواتر كردبێتی بەداهێنەر، ئەوا سێو لە شیعری سەلام عومەر مانای مرۆڤ دەگەیەنێت، پێم باش بوو سەلام عومەری شاعیر ئەو شیعرەی بۆ سیاسییەكان بنێرێت، بەڵام دواتر پەشیمان بوومەوە چونكە بەشی هەرەزۆریان شیعر ناخوێننەوە.

)نیشتمان(

وەك سێوێكی قەپاڵ لێدراو
لایەكی جەستەم گەنیوە
كەسێك تفم دەكاتەوەو
كەسێكیش دەمكاتە نیوە

• * *
  درەختێكی رۆخ روبارم و
  لافاو دەورەمی تەنیوە
  خاوەنەكەم لە دوورەوە
  چاوی لە كەوتنم بڕیوە
• * *
  وەكو سێوێ‌ وەك درەختێ‌
  قەت رەشەبا نەیكەواندووم
  وەلێ‌ ئێستا شلوشەكەت
  هەستدەكەم گەلێ‌ ماندووم
• * *
  دەستاڕێكی لێكەوتووم و
  هەرتایەم لەنێو دەستێكە
  لەنێو دوو زۆندا كەوتووم و
  پێویستیم بەتوانای كەسێكە

ـــ ـــــ

واتا ئەگەر لات وابێ بارودۆخ ناگۆڕێ ، ئەگۆڕێ .. خانووە تازەکان ، بەرە بەرە کاڵ ئەبنەوە و کلس و خۆڵ و قەوزە دایانئەپۆشێ …کەنارییەکان پیر ئەبن و .. ئیتر قەفەزەکان خاڵی ئەبن ..سەرۆکەکان، کۆڵهەڵگرەکان ..ئەوانەی لەسەر ئاستی ووڵات یەکەم بوون..ئەوانەیشی هیچ زانیاریی و زیرەکییەکیان لە خۆیاندا شک نەبرد ، لە شەقامەکاندا هاتن و چوون و خەوتن ..تێکڕایان پیر بوون و مردن ..واتا پیر ئەبن و ئەمرن ..
دڕکێک سەری لێتێکچووبوو لە تەنیشت سنەوبەرە هۆڵەندییەکەی بەردەرگاکەیدا ڕووا بوو ..سەرەتا بینی و بە ئاگا نەبوو ، لەپڕ ڕاوەستا و ئاوڕی دایەوە ..وەک ئەوەی ئاوڕ لە یەکێک لەوانە بداتەوە کە بابیان کوشتووە ..دڕکەکە زۆر بە کز و لاوازیی لە گۆشەیەکی تەنیشت سنەوبەرەکەدا ، ئەیویست ئەو تەمەنە کورتەی خۆی لەوێ تەواو بکا ..بەڵام ئەم خێراتر بوو ، گەیشتە سەری و بە نوکە شەقێک ، بە پێڵاوی گرانبەهای بوگاتی ، دڕکەی له بێخ دەرهێنا و هەڵیدایە ناوەڕاستی گەڕەک ..خستیە ژێر هەتاوە گەرمەکە و.. ژێر ڕەحمەتی هەزاران هەزار پێچکەی ڕەشی ئوتومبیلەوە ..
وەک یاریزانێک له گۆشەیەکی تیژەوە گۆڵێکی کردبێ ، ئاوا چەند چرکەیەک ڕاوەستا ، چاوەڕێی چەپڵە و هات و هاواری جەماوەر بوو ، ( چایچی ..چایچی .. چایچی ) ..بەڵام هەر زوو بە ئاگا هاتەوە و لەگەڵ دەستلێدانێکی خێرا لە سنەوبەری هۆڵەندیی ، تەماشایەکی دڕکە لە بێخ هەڵکێشراوە کوردییەکەی کرد ، وەک ئەوەی پێی بڵێ : نەخەڵەتابیت توخنی باخ و باخات و ..شاخ و شاخاتی من بکەوی ..
هەروایشی ووت ..پێیشی داهێنان بوو ، وشەی شاخات .. کەس نەیوتبوو بێجگە لە خۆی ..وەک چۆن وەزیر ، جارێکیان ووتی تەندروست باش بن !! ..لە کاتێکدا تەندروست خۆی واتا باش ، ئیتر لکاندنی ئەم( باش )بە تەندروستەوە ، لە زیاد مەسرەفیی زیاتر شتێکی تر نییە ، کەچی سەرتاپای خەڵکەکە ، پێشوازییەکی زۆریان لەو داهێنانە ووشەسازی و زمانەوانییە گەورەیه کرد ..تەنانەت وەک دیارییەکی لێ هات کاتێ بە کەسێ ئەڵێی تەندروست باش بی ، ڕەنگی سوور هەڵئەگەڕێ و هەناسەی سوار ئەبێ و زۆری پێ خۆشە ..وائەزانی دەعوەتێکت بۆ کردووە ..بە جۆرێ ئەو کەسە نازانێ چۆن حەقت بۆ بکاتەوە ..
لە دڵی خۆیدا ووتی : ( منیش چیم لە وەزیر کەمترێکە ؟ هەرچییەک وەزیرێ هەیبێ ، هەمە.. بیبێ ، ئەمبێ ..هەیبووبێ ، هەمبووە .. ئیتر بۆچی شاخات وەک تەندروستباش دەنگ نەداتەوە ؟ )
ئوتومبیلە لەگزسە سوپەر سپۆرتە درعە ڕەشەکە ، وەک مانگایەکی بێتاقەت هاتە بەرچاوی ..ئەتووت ها ئێستا ها تۆزێکی تر بەلەسە ئەبێ و لە دەست ئەم کابرایە ڕائەکا ..
پێش گۆڕینی بار و دۆخ ، چایچی بوو ..چایچییەکی هەتا خوا حەزکا ، چایچی ..وەک پولی دۆمینە ، ژێرپیاڵە و پیاڵە چای لە مەچەکییەوە هەتا ئانیشکی ڕیز ئەکرد ، لەگەڵ ئاواز و گۆرانی و نوکتە و تەنانەت جنێو و وردە جڕت و ئەو شتانەدا ، پیاڵەکانی بەسەر چاخۆرەکاندا دابەش ئەکرد ..واتا چۆن ئەو هەموو شتە ؟ ..ئاخر بە پێی چاخۆرەکە بوو ، چاخۆر هەبوو حەزی لە دەنگی حەسەن بوو ، ئەمیش دێڕێ ( نامدوێنی ئاخ نامدوێنی ) حەسەنی بۆ ئەووت جا ، شڵپ ، چاکەی ئەکێشا بە تەپڵەکەکەی بەردەمیدا ، کابرا خەریک بوو ڕاستەپێ بۆی دەردەچوو لە ترسی ئەوەی نەبادا شوێنێکی بەو چا گەرمە سووتا بێ ، یان کراسە سپیەکەی پیس بوو بێ ، بەڵام ئەو بە تەنزێکەوە ئەیووت دانیشە ، ناکۆک ! ..سەعەی چایچی بۆی داناویت ..حەیفت نەکرد ، ئەگەر یەک دڵۆپەی لێ ڕژابوو ، وەعد هەتا ماوی چاکانت خۆڕایین ..
چاخۆر هەبوو ، حەزی لە نوکتە بوو . . تیایانا بوو حەزی لە یانەی ڕیاڵ مەدرید بوو .. حەزی لە نرخی دۆلار بوو ..حەزی لە زانینی هەواڵی نەوتەکە .. هەبوو حەزی لە جڕت بوو ..ئیتر هەر چاخۆرێک و خوا بە جۆرێ دروستی کردبوو یان خۆی بە جۆرێ پەروەردە کرد بوو ، لە ساتی دانانی چاکەیدا ، سەعەی چایچی هاوخەمیی خۆی بۆ ئەو چاخۆرە نیشان ئەدا ..ئیتر کابرا چاکەی لا ئەبوو بە هەنگوین و گرانبەهاترین دیاری ..( ڕیاڵ چاک مەلەگەی ئوتوو کرد …نەوتەکە تەواو ، هی خۆمانە ..دوێنێ گرانترین کۆتر فرۆشرا ..پیاوکوژەکەیان دۆزیەوە، خزمی خۆی بوو …)
ئەمانە زۆربەیان چایان نەدەخواردەوە …وایان نیشان ئەدا چاخۆرێکن نەبێتەوە ، بەڵام چاخۆر نەبوون ، لەبەر دڵی ئەو قومێکیان لێ ئەدا ..یان به دزی ئەوەوە ئەیانڕشتە ناو ئینجانەیەک ..یان ناو گڵەکەی پشت کورسییەکان ..هەندێکیشیان هەر بەجێیان دێڵا ، بەڵام سەرجەمیان پارەیان دەدا ..چونکە لە ماڵەوە هیچ کەسێکیان شک نەدەبرد قسەی دڵی خۆیان بۆ بکا ، ئەم قسەی دڵی خۆیانی بۆ ئەکردن ..ئەوەیش کەم نییە ..یان تەنانەت زۆریشە و .. هەر زۆر زۆریشە ..تۆ بڕۆیتە جێیەکەوە ، شڵپ ، پیاڵە چایەک ، لە بەردەمتا فڕێ بدەن ، بێ ئەوەی دڵۆپەیەکی لێ بڕژێ و..بێ ئەوەی هیچ شوێنێکت بسووتێ و .. بێ ئەوەی کراسە سپییە تازە ئوتوکراوەکەیشت پیس بێ ، جا لە هەمان کاتدا ، کچێکی چاو سەوز کە هەزارساڵ پێش ئێستا خۆشت ویستووە و بۆت نەبووە ، بێنێتەوە بەرچاوت بە دێڕێکی خێرا ، وەک :
چاو سەوز هێشتاکە من ئینتیزارم ..
خۆم بارهەگر و هەر خۆیشم بارم ..!!
ئێ ئیتر چۆن هەموو ڕۆژێ نایەیتەوە و لە جیاتی چایەک ، سێچوار چا و .. لە جیاتی هەزار دینار ، دە هەزار دینار ناکەیت بە بەر پشتوێنەکەیدا ؟
ئەیکەیت ..چۆن نایکەیت ..ئەمیش ئەیزانی ئەیکەیت ، هەر بۆیە زۆری نەبوو .. وەک چۆن خاوەن تەریقەتێکی لێهاتبوو ، بە تاپڕیش خەڵکی دەرکردایە هەر ئەهاتنە کنی ..
هەڵبەت ئەم بار و دۆخە گۆڕا ..وەک گۆڕانی هەموو شتەکان ..هەموو سیستمەکان .. هەموو خاوەن بڕیار و ..خاوەن زەبر و زۆرەکان . . ئەوەندە سەیر گۆڕا ، تەنانەت بۆ خۆیشی بڕوای نەدەکرد ..خەڵکەکەی چوار دەوری زۆربەی زۆریان چوون بۆ هەندەران ..واتا شتێ نەمایەوە بە ناوی چاخۆر ..واتا تۆ دێیت بۆ لای من بۆ ئەوەی پێکەوە باسی عیار ڕۆتی ئوتومبیل بکەین ، بەڵام لە پڕێکا من کۆمەڵێ بڵندگۆ و ڕوژنامەنووس و چەکدار چوار دەوریان تەنیوم ، تۆ ئامادە نابیت نەک هەر لەگەڵما باسی عیار ڕۆت بکەیت ،
شوێنێک کە تەنانەت یادگارییەکانیشم نەتگەنێ .. کاتێ سەعە بوو بە حەمە سەعید و .. چایچی بوو بە ئەندامی سەرکردایەتی ، کۆڕەو لەناو چاخۆرەکاندا دروست بوو..یان هەر لە بنچینەدا خزمەتگوزارییەک نەما بەناوی چا و گۆرانی حەسەن زیرەک و نوکتە و جڕت و دوا گۆڵەکانی ڕیاڵ مەدرید ..لەوەیش ناخۆشتر یان ترسناکتر ئەوە بوو ، ئەگەری کوشتنی هەر چاخۆرێک لە ئارادا بوو ..ئێ ئەوە کەم نییە تۆ هەستیت باس لەو چایانە بکەیت کە ئەندامێکی سەرکردایەتیی بۆی تێکردوویت بە جڕت و چەقەنە وە ..ئەمە ئەگەر تۆ کەسیش لێت نەبیستێت ، هەر بینینی تۆ ، ئەبێتە هۆی بێزار بوونی ئەو ..ئەوێکی خاوەن ملیۆنەها دۆلار ..ڤێلا..کۆمپانیا .. کەناڵ و پڕۆژەی زەبەلاح، چۆن ئەبێ دەم و قەپۆزی پاکەتفرۆشێکی بێتە بەرچاو کە هەر دوێنێ ، شڵپ ، چایەکی لە بەردەمیدا داناوە ، بێ ئەوەی یەک دڵۆپەی لێ ڕژا بێ و ..یەک پاکەتی زەرد بووبێ و..یەک نوقتە لە کراسە خامەکەیدا دروست بووبێ ، سەرباری ئەوەیش ، ئەم دێڕەیشی بە دەنگی بەرز بۆ ووتبێ :
( پاکەتفرۆشم ، خاوەن دڵیشم..
بۆ وەفا و پەیمان ، بیانوو بڕیشم ..)
ناکرێ .. بار و دۆخەکە زۆر ناسک و هەستیار بوو .. چاخۆرەکان تێگەیشتن ، زۆربەیان لە ڕێی وانەوە خۆیانکرد به تورکیادا و .. لەوێوە بۆ یونان و ..ئەڵمانیا و سوید و بەریتانیا .. تیایشیاندا بوو ، ڕایکرد بۆ بەغا ، لەو شۆرجە و شێخ عومەرەدا خۆی وونکرد .. تیایاندا بوو بە نەشتەرگەریی جوانکاریی ڕوخساری خۆیان گۆڕی .. تاک وتەرایشیان شیری خاویان خوارد بوو ، هەر لە شاردا مانەوە ، شار خۆ شاری هەمووانە ، بووە بە ملیاردێر و ئەندام سەرکردایەتی ، جار بە جەهەننەم .. خوای ئەکرد ئەبوو بە نەهەنگی شین و ڕۆژانە سێ چوار تەن شتی ئەخوارد ، بەمان چی یان ئەمان بەو چی ؟ هەر یەکەمان بە ڕێی خۆیدا ..ئەو با لە کۆشک و باڵەخانە و پڕۆژەی خۆیدا بلەوەڕێ ، ئەمانیش لە کوچە و کۆڵانە داڕوخاوەکاندا سێکشنە قورسەکانی کۆتایی تەمەنیان بەسەر ببەن ..
چاخۆریش هەبوو هەر لە شاردا مابۆوە و هەوڵی دنیای دابوو لێی نزیک بێتەوە و ببێتە خزمەتکاری یان بە لایەنی کەمەوە وێنەیەکی فۆتۆگرافیی لەگەڵدا بگرێ .
حەمە سەعید ئەو شتانەی ئەزانی بە تایبەت وای لێهاتبوو لە هەندێ بۆنەی جەماوەریدا هەندێ لەو چاخۆرانەی ئەبینی ، به چاوێکی سووک و قێزهاتنەوەوە تەماشایان ئەکرد ، یان ئەم وای هەست ئەکرد ئەوان بەو جۆرە تەماشای ئەکەن کە لە ڕاستیدا بە ڕێز و شانازییەکی زۆرەوە تەماشایان ئەکرد ..واتا چاکیشی به خراپ ئەبینی ، وای لێ هاتبوو هەموو ئەو دەسەڵات و ماڵ و سامانەی کە هەیبوو ، نەیدەبینی و تامی لێ نەدەبینی ، ئەوەندەی چاخۆرەکانی لە مێژینی ئەکەوتە بەرچاو ، وەک تارمایی و خێو ، گاڵتەیان پێ ئەکرد ، چاکەیان لێ وەرئەگرت و ئەیانکرد بە سەریدا ..بەوەیشەوە نەدەوەستان ، قۆرییە چای لە کوڵی سەر خەڵوزیان بە سەر و ڕدێنیدا قڵپ ئەکردەوە .. جۆرەها جنێویان وەک خۆی بە شیعر پێ ئەوت :
سەعە چا پیسی گەندەڵی قەڵەو ..
چی ئەکەی مردن ، کە بۆت هات بە شەو ؟
٭ ٭ ٭
سەعە مەسڵەحچی ..لە پڕ پیاکەوتوو ..
چا لێت حەرام بێ ، وا لێت حەرام بوو …
جۆرەها شیعر و جنێو و جڕت و شتی ئەهاتە بەرچاو ، بە جۆرێ ناچاری چوونە دەرەوەی ووڵات بوو ، سەردانی گەوره پزیشکانی دەروونیی کرد ، دەرمانیان بۆ نەنووسی ، تەنها ڕێنمایی کۆمەلایەتییان کرد ، چونکە ئەم لە پڕێکا لە چاچێچتیەوە بووە بە گەورەپیاوێکی وا ، ئەمە گەر بارودۆخ و سیاسەت قبوڵی بکەن ، ڕۆتینی ڕۆژانە و خانەکانی مێشکت پێیان قبوڵ ناکرێ .. هەستی ترس و شۆک و ئەم شتانەت تیا دروست ئەکەن ..دوور کەوتنەوە لەو وڵاتە چارەسەرێکی ڕەنگە باش بێ و ..ڕەنگیشە خراپتر بی ..
چییە پێم ڕائەبوێرن ؟ یەعنی چی ڕەنگە باش بی و ڕەنگە خراپتریش بی ؟ کە جوانتر سەرنجی پزیشکە ئینگڵیزییەکەی دا ، وای هەستکرد یەکێک بێ لە چاخۆرەکانی لە مێژینی ..هەر بۆیە دەستی بەرز کردەوە پیایا بماڵێ ، یاریدەدەرەکانی پزیشک فریای کەوتن و هەڵیانگرت و فڕێیا دایە دەرەوە ..
یەک بە دەم هاواری ئەکرد ، وەڵاهیی ئەتانکوژم .. هەمووتان ئەکوژم .. با بگەڕێمەوە ..دایکی خێوتان ئەسوتێنم ..
شانە نهێنییەکانی چاخۆرەکانی دروستکرد .. ڕۆژانەلێره و لەوێ گەنج خەڵتانی خۆێن دەکران و کەس نەیدەزانی یان ڕاستتر کەس نەیدەوێرا بپرسێ ئەمە کێیە کوژراوەکە و کێیە بکوژەکە ..
کاتێ دڕکەکە بەهۆی پێچکەی ئوتومبیلەکانەوە وەک تاتۆیەکی زەردی لێهات بە شەقامە ڕەشەکەوە کە دوێنێ لەسەر داوای خۆی ، شارەوایی بۆی قیرتاو کردبوو ، تەماشای لەگزسە درعە ڕەشە سوپەر سپۆرتەکەی کرد ، هەستی کرد مانگایەکی گەورەیە و ..لەوەدایە هێرش بکاتە سەری …..
(ئاڕبییجێکەم فریا خەن ..)
بۆی دانیشت ، لەبەر خۆیەوە ئەیووت و ئەیووتەوە : ( ئەو هەموو چاخۆرەم وەک سەگ تۆپاند ، ئێستا ماوەتەوە سەر مانگایەکی مالۆسی وەک تۆ )
کە لێی دا ، لەگزس بوو بە تۆپێک لە ئاگر و دامردەوە .. خەڵکەکە لە خەو ڕاپەڕین .. خەڵکێکی زۆر .. هەتا بێ زۆر ئەبوون .. ئەو هەموو چا خۆرە .. باشە تۆ بڵێی ئەم خەڵکە هەر هەموو چاخۆری ئەم بوو بن ؟ واتا ملیۆنان خەڵک .. ئەمانە بە چی لەناو ئەچن ..؟
ــقوربان کار لەکار ترازا ــ
ئەمە دوا دێڕی خوشکەزاکەی بوو کە لە ژێر پێی خەڵکەکەدا وەک دڕکەزییەک ئەشکا و وورد ئەبوو .. خەڵکەکە خۆیشیان نەیاندەزانی ئەم هەموو ئازایەتی و غیرەتە چیە ..وەک ئاگراوی گڕکان ، بەسەر هەر شتێکا ئەچوون ، مەحفیان ئەکردەوە ..ئابڵۆقەی سەعەی چایچیان دا ..لە هەر چوار لاوە ..وەک مامە فەرخە ووتی ..شڵپ ، مەحف بۆوە ..بە جۆرێک یەک دڵۆپ خوێن نەڕژا.. یەک پەڵەیش لەسەر ئەو هەموو کراسە سپیە دروست نەبوو ..بە جۆرێک ، زۆرینەی ئەوانەی ئاگاداری بابەتەکە بوون ، نەیاندەزانی ئایا ئەم کابرایە هەر لە بنچینەدا پیاڵە چایەک بوو ..یان چایچی بوو ..
ئیتر بار ودۆخەکان زۆر خێرا ئەگۆڕێن ..ئەوەندە خێرا ، هەمووان ئەم شتانەیان لە بیر چۆوە .. ئێستا لای هەرکەسێ باسی دڕکی تاتۆی شەقام و سنەوبەری هۆڵەندی و چاخۆر و ئەم جۆرە شتانە بکەیت ، ڕەنگە شکیان لە عەقڵت هەبێ و …شتی تریش .

قسەیەکی قۆڕ هەیه دەڵێت: تیرۆر ئایینی نییە.
بێگومان تیرۆر ئایینی هەیه و ئیمانی لە هی من و تۆش بەهێزترە و دکتۆراشی لە شەریعەت هەیە.
کابرا لائیکێک دەکوژێت، لەژێر کاریگەری دەقێکی دینی یان قسەی مەلا و بانگخوازێکی توندڕۆ، پەنا بۆ ئەوکارە قێزەونە دەبات. قابیلە خۆ بەهۆی سەیرکردنی کلیپی گۆرانییەکی هەیفاوەهبی یان خوێندنەوەی شیعرێکی شێرکۆبێکەس یان گوێگرتن لە مۆسیقایەکی ڕۆمانسی نابێت بە توندڕۆ و بکوژ.
کوشتنی گەنجێک، تەنها لەسەر ئەوەی دەستبەرداری ئایین بووە و ئەوهەموو دەستخۆشیکردن و پشتگیریکردنە لەو کارەقێزەون و تیرۆرستییە، زەنگێکی زۆر مەترسیناکە و ئەوەشمان پێ دەڵێت، کە کۆمەڵگای کوردی و تاکی کورد چۆن بەرەو داعشبوون هەنگاو دەنێت.
بەوردی سەیری کومێنتەکانم دەکرد لە سۆشیال چاڵەوێن(میدیا)ی کوردی، زۆربەی نووسیبوویان: ئەوە کۆتایی هەموو مولحیدێکه، مولحیدەکانی کوردستان ئیتر بترسن، شایەنی، کافری لە دین هەڵگەڕاوە، قسە به دین دەڵێیت؟ دەبیخۆ.
دانەیەکیان کە خەڵکی شارەکەی خۆمە و هەرزەکارێکی دەم ڕووتە، لە وڵامی کۆمێنتێکی من، بۆی نووسیبووم:سڕەی تۆش دێت 😈
یەکێتریان دەستخۆشی ئەو کوشتنەی کاکە خواناسی کردبوو.
ڕۆیشتمە سەر پرۆفایلی، ئەمیش منداڵێکی هەرزەکار، تەمەنی دەوری پازدە شازدە ساڵێک دەبوو و لەکۆمێنتێک نووسیبووی:
دەلێن جوێنی بە دین و پەیامبەر داوە(دەڵێن) مادام وای گوتووە دەبێ بکوژرێت.
ئەو ئەقڵییەتەی ئێستای کۆمەڵی کوردی و تاکی وێرانبووی کوردی، ڕێک هەمان ئەو کارەساتی کوشتنی (فەرەج فۆدە)مان بیر دێنێتەوە، کاتێک دادوەر لە دادگا لێی دەپرسێت: بۆچی کوشتت؟ بکوژەکە لە وەڵامدا گوتی: کوفری کرد.
دادوەرەکە گوتی لەکوێ؟
بکوژەکە گوتی: لە کتێبەکانی.
دادوەرەکە لێی پرسی: لە کامە کتێبی؟
بکوژەکە گوتی: نازانم، من هەر خوێندەواریم نییە، بەڵام وادەڵێن!
بەڵێ، کۆمەڵگای کوردی ئێستا لەو دووڕیانەی جەهالەت و وەک لە وتارێکی تریشم پێشووتر گوتوومه(لە لێواری قەندەهاربوون)دایه.
من گلەییم لە ئەندام و لایانگرانی حیزبه ئیسلامییەسیاسییەکان و سەلەفیگەراکان نییە، کە توندڕۆ و داعشبیرن. ئەوان دۆکترین و نەهج و ئیدەلۆژیایان وایه.
بەڵکو مەهزەلەکە لەوەدایە، تۆ ئێستا لە سۆشیال میدیا ناتوانیت ئەندامێکی یەکێتی یان پارتی لە ئەندامێکی کۆمەڵی ئیسلامی، بزووتنەوە، یەکگرتوو و سەلەفییەک جیابکەیتەوە و هەمووی هەڵگری فیکری توندئاژۆیین و دژی پێکەوەژیان، تۆلەرانس، عەلمانییەت، کرانەوە و ئازادی تاکن. هەمووی دژی ئازادیخوازان، لە یەک سەنگەردان لە سۆشیال میدیا.
وەرنەوە هۆش خۆتان و قسەی ئێمه بەهەند وەربگرن. ئێوە وەک ئێمە ئیسلامی سیاسیتان نەناسیوە و هەستتان بە مەترسییەکانی تیرۆر و تارمایی ئەو هێزه بناژۆخواز و داعشبیرانە نەکردووە. وەک ئەوەی من و کۆمەڵێک نووسەری تر، کە پێشووتر هەموومان ئیسلامی سیاسی و سەلەفییەتی دینی بووین و لە منداڵدانی ئەو هێزە کۆنەخوازانە هاتووینەتە دەر و دەمێکە لە ڕێگای نووسینەکانمانەوە هاوار دەکەین: تا زووە و لەدەست نەچووەتە دەر، فریای کۆمەڵگە بکەون، خەریکه هەمووی دەبنە داعش.
کادری حیزبێک لەو حیزبە بەناو عەلمانییانە بەمن دەڵێت: تۆ مورتەدی و حوکی مورتەدیش کوشتنە. جا ئەو پیاوە(ماستەر)ی لە یاساش هەیە!
ڕادیۆ هەیه سەربەحیزبێکی(گوایە) عەلمانییە و ڤیتۆی خستووەتە سەر کتێب و نووسینەکانم و بەڕێوەبەرەکەی ئاگادار کراوەتەوە کە نابێت لە پەیجی ڕادیۆکە ڕێکلام بۆ کتێبه چاپکراوەکانی من بکرێت و چاوپێکەتن لەسەر کتێبەکانم لەگەڵدا بکەن. گوتوویانە خەتەرە و مەڕ و مێگەل لێمان دەتورێن.
کەچی هەمان ڕادیۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ مەلا و کەسی بیرداعشی وا دەکات، کەسی نزیک نزیکی چووەتە ناو داعش.
دڵتان بەوە خۆش نەکەن، کە ئیسلامی سیاسی لە دەسەڵات نین و لە سیاسەت لاوازن. لەسەر ئاستی کۆمەڵ، ئەقڵی مێگەلی کوردی ئێستا لەدەستی ئەوانە.
نێنەوە هۆش و قسەی ئێمەمانان بەهەند وەرنەگرن، زوو یان درەنگ، باجی ئەو بێ موبالاتییەتان دەدەن.
(ئەنوەر سادات)یش وا بێموبالاتانە دەرگای کۆمەڵی بۆ ئەو هێزە بناژۆخوازانە خستە سەرپشت، سەرەنجام سەری خۆی و کۆمەڵی میسرییان خوارد.
ئەمڕۆ، کاکە خواناس بوو، لەوەدەچێ بەیانی من بم، دڵنیابن سەرەی ئێوەش هەمووتان دێت.
من نە کۆمپانیا و بیرە نەوتم هەیە و نە بازرگانیشم.
جگە لە پێنوسەکەم، هیچی ترم نییە تا لەدەستی بدەم.
(۱۰)ساڵە زانکۆم تەواوکردووە و وانەبێژم و دامەزراندنیشتان پێ ڕەوا نەبینیم. وەک هەزاران گەنجی دیکەی ئەم وڵاتە، بێناز و کوڕەهەژارێک زیاتر نیم و بۆ لەچاپدانی کتێبێکم پارە قەرزدەکەم.
خۆتان زەرەردەکەن و هەموو شتێک لەدەست دەدەن و کۆمەڵی کوردیش بەو ژەهرەی فیکری سەلەفییەتی دینی و ئیسلامی سیاسی وێران دەکەن.

ئەوەی پێویستی بە بیرکردنەوە و سەلماندن نییە، یەکلایی نەکردنەوەی پێشنیار و خواستی یەکگرتنەوەی هێزی پێشمەرگەیە. چونکە واقعیەتی دەسەڵاتی دوو ئیدارەیی لە کوردستان – دەسەڵاتی زۆنی زەرد و زۆنی سەوز – ئەوەیان بڕاندۆتەوە، کە دەسەڵاتی حزبی و دەسەڵاتی بنەماڵە لە پێکهاتەی شێوازی دەسەڵاتی داگیرکاری و تاڵاچێتی و دابەشکردنی سەروەتوسامانی کوردستاندا وەها خەرق بووە، کە زەمینەی هیچ جۆرە بوار و هەلێکی وایان نەڕەخساندووە، تا دەرفەتی ئەوە هەبێت حکومەتی هەرێم نەک بتوانێت دامەزراوەیەکی سەراسەری سەربازی یەکگرتووی بۆ پێکبهێنرێت، بەڵکو دەورانی هاژوهوژی یەک ئیداریەکەشیان بە بنبەست گەیشتووە.
جا هەر هۆشداریەک درابێت لە لایەن هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی و ئەمریکاوە، هەروەها ماوەی ٩٠ ڕۆژیان دابێت بە پارتی و یەکێتی تاکو هێزەکانی پێشمەرگە یەکخەن، پێم وایە زۆر زەحمەتە پڕۆژەیەکی لەم چەشنە کاری لەسەر بکرێت و بچێتە بواری جێبەجێ بوونەوە. چونکە ئەزموونی سی ساڵ زیاتری دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی و پێکهێنانی چۆنیەتی دەورانی پێکهێنانی هەر حکومەتێکی هەرێم ئەوەیان سەلماندوە، کە هەر جۆرە ئاڵوگۆر و دەست تێوەردانێك لە هێزی چەکداریدا، لە دەرەوەی دەسەڵاتی سەربەخۆی بنەماڵەی بارزانی و بنەماڵەی تاڵەبانی، بڤەیە و هێڵی سوورە و نەگونجاوە و ناکرێت.
لە لایەکی ترەوە وەفدی وەزارەتی بەرگری ئەمریكاش لە كۆبوونەوەیەكدا لەگەڵ قوباد تاڵەبانی داوایان کردووە پڕۆسەی چاكسازی لە وەزارەتی پێشمەرگە خێراتر بكرێت، لەبەر ئەوەی وڵاتەكەیان خواستی ئەوەیە هاوكارییەكانی بۆ هێزی پێشمەرگە بەردەوام بن. قوباد تاڵەبانیش ئامادەیی بۆ خێراتركردنی پڕۆسەكە دەردەبڕێت و دەڵێت “پێویستە بە زووترین کات وەزیرێک بە وەکالەت بۆ وەزارەتی پێشمەرگە دەستنیشان بکرێت”.
دەتوانین بڵێین هەر ئەو وەڵامەی قوباد کە “پێویستە وەزیرێک بە وەکالەت بۆ وەزارەتی پێشمەرگە دەستنیشان بکرێت”، مانای سوڕانەوەیە لە هەمان بازنەی خستنەڕووی ناڕۆشنی بۆ هەر “چاکسازیەک”، کە داوایان لێ دەکرێت، یان بە جۆرێکی تەماویی دۆخەکە تێپەڕێنێت. ئاخۆ دەبێت ئەو وەزیرە کێ بێت، کە دەتوانێت توانایی خۆی بخاتە سەرو توانایی دەسەڵاتی بنەماڵەکانەوە؟ هەر کەسێک لە هەرێم ئەزموونی نمونەی دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی بەهەند وەرگرتبێت، درکی ئەوەی هەیە گەر بە فەرز دایبنێن هێزی پێشمەرگە لە دەسەڵاتی ئەو دوو بنەماڵیە دەربهێنرێت، مانای پوکانەوەی نەک دەسەڵاتی بنەماڵەکانە، بەڵکو پوکانەوەی مەوجودیەتی ئەو دوو بنەماڵیەشە. واتە نەک ئەو دوو بنەماڵیە ملکەچی داوا و پێشنیارێکی لەو چەشنە نابن، بەڵکو هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ئەمریکاش، بە هەر پێشنیار و داوایەک، کە قسەی لەسەر دەکەن، بەڵام پلانی لەم جۆرە لە ئێستادا ناکەنە فشارێک ئاکامەکەی کۆتایی پارتی و یەکێتی بێت. چونکە هێشتا نەخشە و سیاسەت و کێشمەکێشی وڵاتانی زلهیزی دنیا لە ناوچەکەدا پێویستیان بە پارتی و یەکێتی و بارزانی و تاڵەبانی ماوە، تا بە هەر شیواز و ڕێکەوتنێک بێت لە گەڵیاندا دۆخەکەیان بۆ بەڕێوە بەرن. بۆ ئەزموونی بارزانی و تاڵەبانیش زەحمەت نییە داوایەکی لەم چەشنە بەهەر پێچوپەنایەک بێت تێیپەڕێنن.
بۆیە ئەو کەس و لایەنانەی ئومێدی خۆیان لەسەر ئەو داوایەی وەفدی وەزارەتی بەرگری ئەمریكا هەڵچنیوە و خۆشحاڵن بە هەواڵێکی لەم چەشنە بۆ ئاڵوگۆر لە حکومەتی هەرێمدا، یان کۆتایی دەسەڵاتی پارتی ویەکێتی، نایانەوێت، یان درک ناکەن بەوەی، کە واقعیەتی ڕووداوەکان و هەلومەرجی سیاسی ناوچەکە نەگیشتۆتە ئەو دەرئەنجامەی بەم شێوەیە ئاڵوگۆڕ لە دەسەڵاتی سیاسیدا بکرێت. گەر بشکرێت، ڕێگایەک نییە بۆ گۆڕینی ژیانی خەڵک بەرەو ژیانێکی باشتر.
هەنگاونان بەرەو دنیایەکی باشتر، ئەوە گەڕانەوەیە بۆ دابینکردن و چەسپاندنی ئیرادە و دەور و دەخالەتی ڕاستەوخۆی خەڵک لە دەسەڵاتی سیاسدا. لە ڕێگەی خرۆشانی جەماوەری و ڕیکخستنی ناڕەزایەتی و ڕاپەرینەوە بۆ کۆتایی هێنان بە هەر دەسەڵاتێکی ستەمگەر.

نێزیکترین ڕێگە دوورترین سنوور

من دەمویست وەک تۆبم، هەرچی کۆتە، تێکی بشکێنم
ژیانم بخەمە دەست تاریکی
زووقم بخۆمەوە لەناو ڕووناکی
هەمووم بە تۆ بدەم
تا، تۆ خۆت بی…
بەڵام، تۆ
بەدبەختترین مرۆڤی دنیا
شانازی بەو ڕستەیەت دەکەیت:
دەریشم کەی، لە سنوورت دەرناچم!
ڕوانینت:
کەوتنی کۆلارەی بەختە بەسەر منارەی فیراقەوە
ئەمە، بەخشندەیی نییە، فێڵە!

چی ناچاری کردوویت؟
کەم بینین یان زۆر بینیییییین
بیرتە ئەو شەوەی ڕات دەکرد؟
بەپێخاوسی هەموو شەقامەکانی گەردوونت تەی کرد
هەڵدەهاتی و ئاوڕت نەدەداوە
لە دەست مرۆڤێکی پۆستمۆدێرنێتێی هیۆمانیزم
ناڵەت دەگەیشتە عەڕشی خودا!
بیرتە بێ پەڕوباڵ و داماو
لە بن ساپیتەکەدا، دەگریایت
دەگریایت و دەتگوت: گەردوون هی درۆزنەکان نییە
منیش، سەرباری هەڵکڕووزانی شاباڵی خۆم
پێتم گوت:
(دەستت بێنە، ئەم دنیایە
تەمەنێکە و دەڕوات و دێ
وەرە هەتا هەموو عومرم
لەژێر پێی تۆدا هەڵوەرێ)*

پێتم گوت:
با بفڕین
یەک یەک شاپەڕی خوێناویتم
دانە دانە فرمێسکی ئاگراویتم
گشت سڕین.
بیرت ماوە
ئەو شەوەی بەدەم ڕێگاوە
گوتت: تازە چرای دڵم کوژاوە؟
بیرت ماوە
دەتگوت فرمێسکم خوێناوە!
شاپەڕی باڵی شووشەم
وردوخاش بووە و شکاوە؟
بیرت ماوە
باڵی خۆمم پێت بەخشی
بەخۆشەویستی و سەماوە،
دەمگوت نا، عەسرت شۆراوە!

تۆ ئەی شازادەی دەستەمۆ، لەگەڵ تۆمە!
باش دەتزانی، نەک باڵێکم
بەڵکە هەردووکیان پڕ گڕن
باش دەتزانی تۆ بۆ من خوا و
بۆ ئەوانیش لەشولارت، پڕن.

بۆ ئەوان:
بووکەڵەی هەوەس و
ژێری ژێرەوەی سفڕی
سفڕی شەوانی بێکەسی و
مۆمی تاریکی و تەنیایی
مۆسیقای بەدمەستی و گڕی

ئەی فریشتەی دەستەمۆ
دوورترین ڕێگە بۆ کێ دەبڕی؟
لە سنووری کام یاریدا قەتیس ماویت؟
مرۆڤێ بووی،
لە شەوانی بێمنی دەترسایت
گوێت لە هەناسەم نەبووایە
دەڕووخایت.

پیرۆزت بێت
ئەو یارییە منداڵانەیەی
خۆتت تێدا بواردووە!
خۆتت تێدا ون کردووە
تۆ دوور بڕۆ دڵ و چاوم
منیش بەتەنێ بەرەو ئاسۆ
بەردەوامە هەنگاوم!

ژیڤان بەکر

*دێڕێکە لە گۆرانییەکی ھەردی سەڵاح.

لەناوەندی هەواڵگری فیدراسیۆنەوە:
لەڕۆژی جیهانی پەنابەراندا
فیدراسیۆن ئاماری شەش مانگی ڕابردووی پەنابەران بڵاو دەکاتەوە

بەپێی ئاماری فەرمی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران UNHCR کۆی گشتی ئەو کەسانەی بەهۆی نائارامیوپشیوی سیاسی و جەنگ و کیشەی ئاینیەوە بەناچاری ئاوارەو پەنابەربوون 110 سەدو دە ملیۆن کەسی تێپەڕاند .واتا لە هەر 74 کەس لە جیهاندا زیاتر لەیەك کەس بەزۆرە ملێ ئاوارەو پەنابەر بوون.
62،500،000 شەست و دوو ملیۆن و پێنچ سەد هەزار پەنابەر ئاوارەی ناوخۆی ووڵات بوون ،هەروەها لە 70% پەنابەران ڕوویان لە ووڵاتانی دراوسێی ووڵاتانی خۆیان کردووە .
شایەنی باسە بەپێی ئاماری UNHCR ژمارەی پەنابەران سەر بەهەمان ڕێکخراو کە داوای مافی پەنابەرێتیان کردبوو تا کۆتایی ساڵی 2021 بریتی بووە لە 27،100،000 بیست و حەوت ملیۆن و سەد هەزار پەنابەر بەڵام لە کۆتایی ساڵی 2022دا ژمارەکە بەرزبویەوە بۆ 35،300،000 سی و پێنچ ملیۆن و سێ سەد هەزار پەنابەر
هەروەها لە کۆی زیاتر لە 35 سی و پێنچ ملیۆن پەنابەر سەر بەرێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق تەنها لە پێنچ ووڵاتدا وەك تورکیا ، ئوردن ، میسر ، لوبنان سوریا ، بەپێی ئاماری هەمان ڕێکخراو لەساڵی پاردا بریتیە لە زیاتر 276،000 دووسەدوو حەفتاوشەش هەزار پەنابەر ئە ژمارەیەش ڕۆژانە زیاد دەکات وە زیاتر لە نیوەی ئەو ژمارەیە بەس لەتورکیان کە بەپێی ئاماری فەرمی سەرۆکایەتی کۆچ و کۆچبەرانی تورکیا ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق کە داوای مافی پەنابەرێتی نێودەوڵەتیان کردووە زیاتر لە 147،000 سەدوو چل و حەوت هەزار پەنابەرە ژمارەکە ڕۆژ بەڕۆژیش زیاد دەکات.

هاوکات لە کۆی گشتی ئەو کەسانەی ئاوارەو پەنابەربوون کە ژمارەیان نزیکی 110ملیۆن کەسە 43،300،000 چل و سێ ملیۆن و سێ سەد هەزاریان منداڵانی خوار تەمەن هەژدەساڵن واتا لە 40% کۆی گشتی پەنابەران پێک دەهێنن ،هەروەها کۆی گشتی ئەو منداڵانەی لەنێوان ساڵی 2018 و 2022دا لەژیانی پەنابەرێتیدا لەدایک بوون بریتیە لە 385،000 سێ سەدوو هەشتاو پێنچ هەزار،هەروەها لە کۆی 35،300،000 پەنابەر سەر بەڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان UNHCR بۆکاروباری پەنابەران 17،900،000 حەڤدە ملیۆن و نۆسەد هەزاریان پێک دێن لەسێ ووڵات کە لە 52% پەنابەران پێك دەهێنن بەم شێوەیە،
یەکەم:سوریا 6،500،000 شەش ملیۆن و پێنچ سەد هەزار پەنابەر.
دووەم: ئۆکرانیا 5،700،000 پێنچ ملیۆن و حەوت سەد هەزار پەنابەر.
سێیەم: ئەفغانستان 5،700،000 پێنچ ملیۆن و حەوت سەد هەزار پەنابەر.

ئاماری ئەو کەسانەی لەسەراسەری جیهان بێبەش کراون لە ڕەگەزنامە:
بریتیە لە 4.400،000 چوار ملیۆن و چوارسەد هەزار کەس کە دابەش بوون بەسەر 95 ووڵاتدا بەڵام ئاماری ڕاستەقینە زۆر لەوە زیاترە .
ئاماری ئەو پەنابەرو ئاوارانەی لەساڵی2022دا گەڕاونەتەوە ووڵات و شارو ناوچەکانی خۆیان:
بریتیە لە 339،300 سێ سەدوو سی و نۆ هەزارو سێ سەد پەنابەر .

ئاماری ئەو پەنابەرانەی ڕەوانەی ووڵاتانی سێیەم کراون :

لەسەرەتایی ساڵی 2022 تاوەکو کۆتایی ساڵی 2022 لەڕێگای ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان UNHCR بۆ کاروباری پەنابەران و سەرجەم ڕێگاکانی تر وەك سپۆنسەری بریتیە لە 114،300 سەدوو چواردە هەزارو سێ سەد پەنابەر ،بەپێی ئاماری فەرمی ڕێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتیش iom
ژمارەی ئەو پەنابەرانەی گەیشتوونەتە ووڵاتانی ئەوروپا لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 12/6/2023 بریتیە لە 77،548 حەفتاو حەوت هەزارو پێنچ سەدوو چل و هەشت پەنابەر ، 70،587 حەفتا هەزارو پێنچ سەدوو هەشتاو حەوت پەنابەریان لەڕێگای دەریاوە گەیشتونەتە ئەوروپا وە 6،961 شەش هەزارو نۆسەدوو شەست و یەک پەنابەریشیان لەڕێگای ووشکانیەوە گەیشتونەتە ئەوروپا.

ئاماری قوربانیەکان:

ئاماری ئەو پەنابەرانەی لەو ڕێگای پەنابەریدا ژیانیان لەدەستداوەو بێ سەرو شوێن بوون بۆ گەیشتن بە ووڵاتانی ئەوروپا لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 12/6/2023 بریتیە لە 1،257 هەزارو دووسەدوو پەنجاو حەوت پەنابەر بەڵام ژمارەکە لەوە زیاترە چونکە لەدوای ئەو ڕێکەوتەوە سەدان پەنابەر ژیانیان لەدەستدا لە دەریایی سپی ناوەڕاست بەهۆی ژێرکەوتنی بەلەمەکەیانەوە جگە لەو پەنابەرانەشی تۆمار نەکراون ، ئەو پەنابەرانەی ژیانیان لەدەست داوە بەم شێوەیە:
دەریایی سپی ناوەڕاست 1039 هەزارو سی نۆ پەنابەر.
ڕۆژئاوای ئەفریقیای ئەتڵەسی 89 هەشتاو نۆ پەنابەر.
ڕۆژئاوای دەریایی سپی ناوەڕاست 80 هەشتا پەنابەر.
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 49 چل و نۆ پەنابەر.

ئاماری گەیشتن بە ئەوروپا:

لەساڵی 2014 وە تاوەکو ناوەندی ساڵی 2023 ژمارەی ئەوپەنابەرانەی بۆ گەیشتن بە ووڵاتانی ئەوروپا ژیانیان لەدەستداوەو بێ سەروشوێن بوو لە 49،275 چل و نۆ هەزارو دووسەدوو حەفتاو پێنچ پەنابەر بەرزبویەوە بۆ زیاتر لە 56،000 پەنجاو شەش هەزار پەنابەر .

ئاماری وەزارەتی ناوخۆی بەڕیتانیا:

ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لەڕێگای دەریاوە بە بەلەمی بچووك گەیشتونەتە بەڕیتانیا لەڕێکەوتی مانگی 6ی 2022 تاوەکو ڗێکەوتی مانگی 3 2023 بریتیە لە 45،000 پەنابەر کە ژمارەکە کەمیکردووە لەئاست ساڵی پار لەهەمان کاتدا کە بریتی بوو لە 55،146 پەنجاو پێنچ هەزارو سەدوو چل و شەش پەنابەر ، هەروەها لەڕێکەوتی مانگی 1ی 2023 تاوەکو مانگی 3ی 2023 ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لەدەریاوە بەبەلەمی بچووك گەیشتونەتە بەڕیتانیە بریتیە لە 3،793 سێ هەزارو حەوت سەدوو نەوەت و سێ پەنابەر .

وڵاتی ئەڵمانیا:

هەروەها ئەو پەنابەرانەی لەماوەی شەش مانگی ڕابردوودا گەیشتونەتە ئەڵمانیا بریتیە لە 54،333 پەنجاو چوار هەزارو سێ سەدوو سی و سێ پەنابەر کە ژمارەکە لەئاست ساڵی پار لەهەمانکاتدا کەمی کردووە کە بریتی بوو لە 65،707 شەست و پێنچ هەزارو حەوت سەدوو حەوت پەنابەر .
لەو ئامارە ژمارەی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق کە ساڵی پار گەیشتبوونە ووڵاتی ئەڵمانیاو داوای مافی پەنابەریان کردبوو بریتیە لە 15،175 پانزە هەزارو سەدوو حەفتاوپێنچ پەنابەر وە لە پلەی چوارەمدابوون .

وڵاتی یونان:

سەبارەت بە ئاماری ئەو پەنابەرانەی لەماوەی شەش مانگی ڕابردوودا لە یۆنان داوای مافی پەنابەرێتیان کردووە بریتیە لە 10،111 دەهەزارو سەدوو یانزە پەنابەر کە پەنابەرانی ئەفغانی بەڕێژەی 11.9% لەپلەی یەکەمدان وە پەنابەرانی فەڵەستینی بەڕێژەی 9،5% لە پلەی دووەمدان وە پەنابەرانی سوری بەڕێژەی 7،8% لەپلەی سێیەم دان وە ئەم ژمارەیە زۆر زیاتر لە نیوە کەمی کردووە لەئاست ساڵی پاردا لەهەمان کاتدا کە بریتی بوو لە 35،729 سی وپێنچ هەزارو حەوت سەدوو بیست و نۆ پەنابەر هۆکارەکەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە یۆنان جگە لەتوندوتۆڵکردنی سنورەکانی زۆر نامرۆڤانەو دوور لە بنەماکانی مافی مرۆڤ و ماڤەکانی پەنابەران مامەڵە لەگەڵ پەنابەرەکاندا دەکات و دوور لە ڕاگەیاندن و ڕێکخراوەکان پەنابەران لەساتی گەیشتنیان دیپۆرتیان دەکاتەوە ،

سەبارەت بە پەنابەرانی ئۆکرانی لەدوای هێرشەکانی ڕووسیا بۆ سەرئۆکرانیا زیاتر لە 14 ملیۆن ئۆکرانی ئاوارەو پەنابەربوون وە زیاتر لە 8 ملیۆن ئۆکرانی لەسەراسەری ووڵاتانی ئەوروپا مافی مانەوەی کاتیان پێدراوە و تۆمارکراون .

ئامارەکانی تورکیا:

بەپێی ئاماری فەرمی سەرۆکایەتی کۆچ و کۆچبەرانی تورکیاش ، لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 8/6/2023 ژمارەی ئەو پەنابەرانەی لەسنورە ووشکانی و ئاویەکانی تورکیا دەستگیرکراون بریتیە لە 63،458 شەست و سؽ هەزارو چوارسەدوو پەنجاو هەشت پەنابەر ،.
ڕێژەکە زۆر کەمی کردووە لە ئاست ساڵی پاردا لەهەمان کاتدا کە بریتی بوو لە 100،974 سەد هەزارو نۆسەدوو حەفتاو چوار پەنابەر هۆکارەکەش ئەوەیە کە تورکیا سنورەکانی تەواو کۆنترؤڵکردووەو پێدانی ڤیزای بۆ هاووڵاتیانی چەند ووڵاتێک قورس و ئاستەم کردووە بەتایبەتی بۆ هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و عێراق .
بەڵام ژمارەی دەستگیرکراوانی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان و عێراق زۆر زیادی کردووە لەئاست ساڵی پاردا لەهەمان کاتدا سەرەڕای بەربەستە قورسەکانی گەیشتنیان بە تورکیا لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 8/6/2023 بریتیە لە 2،310 دوو هەزارو سێ سەدوو دە پەنابەر بەڵام ساڵی پار لەهەمان کاتدا بریتی بوو لە 1،737 یەک هەزارو حەوت سەدوو سی و حەوت پەنابەر ، وە پەنابەرانی ئەفغانی لە پلەی یەکەمی دەستگیرکراوەکاندا بە 19،886 نۆزدە هەزارو هەشت سەدوو هەشتاو شەش پەنابەر.

دەستگیرکردنی ئەوانەی بازرگانی بەژیانی پەنابەرانەوە دەکەن:

لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 9/6/2023 3،178 سێ هەزارو سەدوو حەفتاو هەشت قاچاخچی بەتۆمەتی قاچاخچێتی و بازرگانیکردن بەژیانی پەنابەرانەوە دەستگیرکراون .

ئاماری قوربانیەکان:

سەبارەت بەو پەنابەرانەی لەسنورەکانی تورکیا ژیانیان لەدەستداوە لەڕێکەوتی 1/1/2023 تاوەکو ڕێکەوتی 17/6/2023 بریتیە لە 117 سەدوو حەڤدە پەنابەر ئەم ژمارەیە لە ئاست ساڵی پار لە هەمانکاتدا نزیکی نیواو نیو کەمی کردووە کە بریتی بوو لە 200 دووسەد پەنابەر ژیانیان لەدەست دابوو.
سەبارەت بە ژیان لەدەستدانی پەنابەرانی هەرێمی کوردستان نزیکی دە پەنابەر ژیانیان لەدەستداوەو
هه‌واڵی زیاتری په‌نابه‌ران له‌ ماڵپه‌ری فیدراسیۆن بخۆێنه‌وه‌:.
www.federastionifir.com

—
Dashty Jamal
Secretary
International Federation of Iraqi Refugees-IFIR
Tel:07856032991 Fax:08712664391
www.federationifir.com
www.csdiraq.com

ئێوارەيە و
تادێ، بۆنی ماندووبوونی
کۆڵانە پێچاوپێچەکانی ئۆس دێ
نەرمە غارێکە بە پێدەشتە کاکی بە کاکييەکە
شەوانە چرا لە ئۆغرە
تۆفانێکی نوقم بوو لە خود
لە تاو هيجرەتی پشوو هيجرتی شەکەت هيجرەتی کردبوو
بە ئارامييەوە
ماندوێتی هەناسە تەنگی بەر لە ماندووبوونی مەحوو کردبۆوە
هێشتان ترس
دوێنێ و ئەمڕۆ و سبەی پێدەچێ ترس ئۆغر نەکا
ترس لە ژوان، لە ديقەتی چاوان، لە خود، ترسێکی نەگبەت
ترس لە بەخت و بەدبەختی ،
ترس لە من لە تۆ لە دۆراندۆری بێ مروەت
ترس کراسێکە و کۆڵانەکانی شاريشی تەنيووە
لە منی منا نوقم بووە
لە ئەوی رابردووی تاريکی تۆخ تۆخ بۆتەوە
من چی بڵێم ئەم ئێوارە
قسان نازانم و لە پەلوپۆی حەرف کەوتووم
هيچ هيچم بۆ ناوترێ
چپەکانی بە گوێمدا دا
زوو زوو بيرم دەچوونەوە
خەياڵدانم هەر لە کن شەپۆلە دەرياييەکەدا ئاڵۆسکا بوو
ماندوويەک لە سۆراغی ماندوو
پێکەوە چرا کزکزەکەمان دادەگيرسان
سوتانێکی لە سەر خۆ بووم
ئاگرێکی ژيلەمۆیی تێم بەر ببوو
هەتوانێ لە تەک شنەبايەکی دەم فايخنەوە هەڵیکرد و بوومە پەڕەسێلکە و کوليتەيەکی پيرۆزيم دەکردە هێلانە و ئەويش لێم ياخی
شەکەتيم لە ريزبەندی پەنا و پەسيوی رێچکە رێدا
بە زەييەکانی ئاوێزانم ببوو
بوخچە ماچێکی رەنگاورەنگی بن سێبەری گەڵاڕچيوەکانی زمستانی پێدامەوە
پەنجەکان ئاوێتەی يەکدين
بە فڕکردنی قاوەوە مژول
نيگاکان لە بەر پەنجەرەی دەرياکەوە پشوو دەدەن
هەروەک چۆن ڤۆڵتێرس چيرۆکەکەی نووسيەوە
ئۆخەيەک لە ئاوێزان
چاوەنواڕييەکی رەش
سبەی شەوێکی سەهۆڵبەدان چاوەنواڕە
ئەوا سبەی منيش دەڵێم بێکەسم
خۆشمدەوێی خۆشەويسترين کەسم

٢ / ٦ / ٢٠٢٣

……….بانگم کە
تا ڕێبوارێکی شەکەتی شەوێکی باراناوی
ئەمان بدۆزێتەوە
بانگم کە
تا لە شەبەقەوە تا گزنگ
سەر بڵند بم
لەو بەرەی خۆرەوە
لەو بەرەی دەریاوە
بانگم کە…بانگم کە…بانگم کە
دوای شەوی یەڵدا
تۆ خەندەی بەیانیت
لەم تاریکییە ڕزگارم کە
دەنگی باران… نەوای یاران
بێ ڕەنگی گوڵاڵە سوورەکان
..لەم وێرانییە
غەمی شاراوەی نیگای ئێمە
لەم سەرسووڕمانیە
گۆرانی بڵێ
لەو بەرەی خۆرەوە
لەو بەرەی دەریاوە
بانگم کە…بانگم کە…بانگم کە
بە ئاوازی تۆ
” کپ “ی شەو لە کێو و بیابانا
…..نامێنێ
دەنگی گەرمی تۆ
لە تاریکایی جەنگەڵا
یەتە بەر گوێ
جگە لە تۆ
كەس نهێنی گوڵ نازانێ
بۆ بەهار بخوێنە
بە “ساز”ی باران
كەس وەک تۆ گۆرانی ناڵێ
بانگم کە…بانگم کە…بانگم کە
“”””””””””””””””
June 2023