ڕۆمانی “(ژنێک بەسەر مەنارەوە)ی شێرزاد حەسەن بە نموونە”

ناونیشانی توێژینەوەکە:

ئەگەر ورد ببینەوە لە کارەکتەرەکانی نێو ڕۆمانی(ژنێک بەسەر مەنارەوە) ئەوە دەبینین هەموو کارەکتەرەکان ڕۆڵی قوربانی دەگێڕن بۆیە بە باشمان زانیوە”قوربانی و قوربانیدان لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ڕۆمانی (ژنێک بەسەر مەنارەوە)ی شێرزاد حەسەن بە نموونە” وەکو ناونیشانی توێژینەوەکە هەڵبژێرین

ئامانجی توێژینەوەکە:

ئامانجی ئێمە لەم توێژینەوەدا، باسکردنی ئەو کارەکتەرانەیە، کە ڕۆماننووس وەکو قوربانی لە نێو ڕۆمانەکەیدا بەرجەستەیی کردووە، چونکە هەموو کارەکتەرەکانی نێو ئەم ڕۆمانە قوربانین.

پێکهاتەی توێژینەوەکە:

لەسەرەتادا چەمکی کارەکتەرمان ڕوون کردۆتەوە و پاش پێناسەی کارەکتەرەکانمان کردووە. بۆ زیاتر شارەزابوونی خوێنەر کورتەیەک لە ڕۆمانەکەمان باس کردووە، لە کۆتایدا باسمان لەو کارەکتەرانە کردووە، ڕۆڵی قوربانییان گێڕاوە لە نێو ڕۆمانەکەدا.

سنووری توێژینەوەکە:

سنووری توێژینەوەکە، لە نێوان وێژەوانی و کۆمەڵایەتی دایە، چونکە ڕۆماننووس باس لەو تاکانە دەکات، کە لە نێو کۆمەڵگەی کوردییدا بوونەتە قوربانی دەستی ئەو ژینگەی کە تێدا ناچار کراون.

گرنگی توێژینەوەکە:

ئەم توێژینەوە، تەنها دەرخستن و دیاریکردنی قوربانی نییە لە نێو پانتایی ڕۆمانێکدا،
بەڵکو جگە لەوە توێژینەوە بێت لەسەر ڕۆمانێک، بۆ خۆی وەستانێکە لەسەر دیاردەیەکەی دیار و درککپێکراو لە کۆمەڵگەی کوردییدا، کە ئەوەیش قوربانی بوونی تاکەکانئ کۆمەڵگەیە

پێشەکی:

(شێرزاد حەسەن)یەکێکە لەو نووسەر و ڕووناکبیرانەی، بیرۆکە و نووسین و کۆڕ و دانیشتەکانی شایەنی تێڕامانن. ئەم نووسەرە، یەکێکە لە دیارترین ئەو نووسەرانەی کە داکۆکی لە مافەکانی منداڵان و ژن و خوێندکاران کردووە، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ بەرهەمەکانی، ئەم تەمی گومانە لە ئاسۆی بینینماندا دەڕوێتەوە. لەم ڕۆمانەشدا، ڕۆماننووس ئەرکە سەرەکییەکانی خۆی لە یاد نەکردووە و وەک هەمیشە ژنی لە نێو ڕۆمانەکەیدا وەکو قوربانییەک وێنا کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا پێنووسی ڕەخنەگرتنی بەکار بووە بەرانبەر دەسەڵات و هەموو ئەوانەی پشکییان هەیە لە تێکدانی کۆمەڵگەی کوردیدا و شێواندنی لایەنە جوان و بەهادارەکانی. لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، خۆمخۆری ڕۆماننووس بۆ تاکەکانی کۆمەڵگەی کوردی و هەستکردن بە قوربانی بوونی هەندێک لە تاکەکان، پاڵنەرێکی گرنگ بووە بۆ نووسینەوەی ئەم ڕۆمانە.

زاراوە و چەمکی کارەکتەر:

“کەسێتی هاوتای وشەی ‏(Kharassein)ئینگلیزییە”(رضا براهني،١٣٦٢:٢٥٠) بەشێوەییەکەی دیار نووسەران و ڕەخنەگرانی فارس، زۆرجار زاراوەی (شخصيت) بەکاردەهێن، کە بەرانبەر بە زاراوەی(شخصية) خۆی دەنوێنێت، لە زمانی عەرەبیدا. هەروەها لە زمانی کوردیدا جگە لە کارەکتەر (کەسایەتی،کەسێتی) پێدەوترێت، بەڵام ئەوەی زیاتر پای خوێنەران ئاشنا و دیار بێت، وشە خواستراوەکەیە.

”کارەکتەر ڕەگەزێکی دیار و گرنگ و پڕ بایەخی نێو دەقی ڕۆمانە. بۆیە ڕەخنەگران و نووسەرانی ڕۆمان بەجدی ئاوڕییان لەم سوژەیە داوەتەوە لە پاڵ ڕەگەزەکاتری ڕۆماندا”(هەردی حەسەن مەولود، عماد شوکور،٢٠٢١:٣٧) بێگومان ڕەگەزەکانی تری ڕۆمان بریتیین لە: شوێن و کات و ڕووداو و گێڕانەوە و …، کە هەموویان پێکەوە کۆشکی ڕۆمان بنیاد دەنێن. هەر ئەوە نییە، کە کارەکتەر لە ڕۆماندا گرنگ خۆی هەبێت، بەڵکو”یەکێکە لە پایە گرنگەکانی چیرۆک و چیرۆکنووسین، هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ڕەخنەگران و شارەزایانی بواری چیرۆک، کارەکتەر وەک یەکێک لە گرنگترین توخمەکانی چیرۆک دادەنێن گرنگییەکی تایبەتی هەیە”(مهسا کمارج،ميثم مهاجر، ١٣٩٢:٦٢)

کارەکتەر بنچینەی هەموو گێڕانەوەیەکەی وێژەئامێزە و بە یەکێک لە توخمە سەرەکییەکان دادەنرێت لە نووسینەوەی ڕۆماندا. واتا نەبوونی کارەکتەر لە ڕۆمان کێشەیەکەی گەورەیە و ئەو دەقە وێژەیە دەخاتە بەردەم پرسیارێکی پڕ گفتوگۆ و ڕەخنەییەوە. چونکە هەر لە ڕێی کارکتەرەوە گفتوگۆ لە نێو ڕۆمانەکاندا دروست دەبن و پانتای و سنووری دەقە پەیتا پەیتا بەرفراوان دەکەن، تەنانەت زۆرێک لە ڕۆماننووسان پەنا دەبنە بەر کارەکتەرەکان لە گێڕانەوەی ڕووداوەکاندا و پاش لە ڕێگەی زمانێکی وێژەیی بەرزەوە دادیدەڕێژن.

“بوونی کارەکتەر لە ڕۆماندا بەندە بەو وشە و ڕستانەی ڕۆماننووس لە چوارچێوەی ڕۆمانەکەدا دەردەبڕێت، چونکە بوونەوەرێکی ئافرێنراوی سەر کاغەزە، ژیانیشی بەندە بەو تێکستەی تێدا بەرهەم هاتووە چونکە لە دەرەوەی تێکستدا بوونی نییە”(عەونی ئەمین عومەر، ٢٠١٥:١٣)واتا نووسەر دروستکەری کارەکتەری ناو ڕۆمانەکەیە و بە کۆتایی هاتنی ڕۆمانەکە، کۆتایی بە ژیانی کارەکتەرەکە دەهێنێت.

دەستنیشانکردنی کارەکتەر پەیوەندی بەو ئەزموونەوە هەیە، ڕۆماننووس لەگەڵ ئەو ڕووداوەکانی ژیانی خۆی و ئەو ڕووداوانەوە هەیە.”هەر کاتێک نووسەر کارەکتەرێک هەڵدەبژێرێت یان دروستی دەکات لە سەرەتاوە لەگەڵ ئەو بیرۆکانە دەگونجێنێ کە لە هزری خۆیدان و لە ڕێگەی دەقەوە دەریاندەبڕێ، ئەو هزرانەش لە ڕێگەی قسەکردنی ڕاستەوخۆ دەردەبڕێن یان لە ڕێگەی ئەو هەڵسوکەوت و کردارانەی لە دەقەدا دەدەن و لە ڕێگەی ئەو ئەنجامانەی کە لە کۆتایی دەقەکەدا پێی دەگەن”(سەنگەر قادر،٢٠٠٩؛١٧٣)لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، دەبێت نووسەر زۆر وردبین بێت، لە هەڵبژاردنی تایبەتمەندی کلتووری و نەتەوەیی و کۆمەڵایەتییەکانی کارەکتەرەکان، بۆ نموونە کە چێرۆکێک بە تام و چێژی کلتوور و نەریتی کوردەواری دەگەڕێتەوە، نابێت کارەکتەرەکان هەڵگری بەها و نەریتی کۆمەڵگەیەکەی تر بن.

داڕشتنی کارەکتەر بە دوو شێوەیە، یەکەمییان دەکرێت خەیاڵت بێت و بەرهەمی بیرۆکە و خەیاڵەکانی خودی نووسەر بێت، بۆیە لێرەدا دەکرێت کارەکتەرەکان نامرۆڤبن وەکو ئاژەڵ و جنۆکە و بوونەوەری نادیار، یان ئەو نامرۆڤانە خواستراوی مرۆڤێکی دیاریکراوی ڕۆژانەبن و نووسەر بەهۆی کۆمەڵێک هۆکارەوە نەتوانێت لە ڕێگەی مرۆڤەوە بەرجەستەییان بکات، بەڵکو بەشێوەیەکەی ناڕاستەوخۆ ئاماژەییان پێبدات. دووەمییان دەکرێت کارەکتەرێکی ڕاستی بێت و ژیانی ڕۆژنەدا بوونی هەبێت. هەرچەندە کارەکتەرە لە ڕاستییەوە وەرگیرا بێت و پەیوەندی بە واقیعەوە هەبێت، ئەوە نووسەر دەتوانێت بە پێی ئارەزووی خۆی دەستکاری لە کەسایەتییان بکات و هەندێک تایبەتمەندییان لێ زیاد و کەم بکات.

کارەکتەر ڕۆڵ و پێگەی خۆی هەیە لە نێوان ڕۆماندا و” کەسایەتی بە گوێرەی کات و شوێن دەگۆڕێت، ڕۆڵیش دەبینیت لە دروستکردنی شوێن، چونکە شوێن بوونی نابێت، ئەگەر کەسایەتی بوونی نەبێت، لەبەر ئەوەی تەواوکەری یەکترن، هەروەها ڕووداویش لە ئەنجامی ئەو کارەی کەسایەتی ڕۆڵی تێدا دەبینێت و دروستی دەکات”( سنوور قادر فەرەج،٢٠١٢:٤٩)لەگەڵ ئەوەشدا ئاساییە هەندێک لە کارەکتەرە لاوەکییەکان گەردوونی ڕۆمانەکە بەشێوەیەکەی کات یان بۆ هەمیشەیی بەجێبهێڵن، بەڵام کارەکتەری سەرەکی ناکرێت بۆ تەنها ساتێکیش لە ڕووداو و گێڕانەوەکانی نێو چیرۆک و ڕۆمانەکان دابڕێت، چونکە هەموو ڕووداوەکان لە دەوری ئەو شاکەسە دەخوڵێنەوە.

هەروەها دەکرێت کارەکتەرەکان مرۆڤ نەبن، چونکە” مەرج نییە کارەکتەر تەنها مرۆڤ بێت، نووسەر وا هەیە بایەخ بە کەسێتی زیندوو دەدات(سەگ، کەو، پشیلە، کۆتر) یان ڕووەک و درەخت و شتی بێگیان(الجماد)، وەکو درختێ بپەرسترێ، یان پردێک، یان گیانەوەرێکی میتالۆژی کە بۆ مەبەستی دیاریکراو، تەوزیفیان بکات.”(عەبدوڵڵا سەڕاج،٢٠٠٧:١٣) بە هەمان شێوە(حوسێن عارف)ی چیرۆکنووس جەخت لەسەر ئەمە دەکاتەوە و دەڵێت”
هیچ چیرۆکێک بێ کەسانێک نابێت، کە باسیان لێوە دەکات، بەڵام با پێشەکی ئەوە بڵێم مەبەست لە کەسان تەنها ئادەمیزاد نییە، بگرە هەموو گیاندارێک و بگرە بێگیانیش دەگرێتەوە، ئەگەرچی لە ئەنجامدا گیاندار و بێگیانیش بە پێوەندی لەگەڵ ئادەمیزادا باس دەکرێن. چونکە هیچ ئادەمییەکیش لە چێرۆکەکەدا لە ئارا نەبێت
خۆ ئەوەی باس لە گیاندار و بێگیانەکانی تر دەکا نووسەرەکەییە، هەر ئادەمییە و هەر زادەی بیر و هۆش و نەستی و هەستی ئەوە، دادڕێژێتە سەر کاغەزی سپی و دەبێ بەو چێرۆکە.”(حسێن عارف،٢٠١١:٢٦٥)کەواتە ڕۆمانووس دەتوانێت گەڵێک تایبەتمەندی مرۆڤانەیان تێدا بەرجەستە بکات، بە شێوەیەک تایبەتمەندی ئەو ئاژەڵ و بونەوەرانە، لەگەڵ تایبەتمەندی مرۆڤدا بتوانێت شڕوڤە بکرێت و سەر لە خوێنەر نەشێوێنێت، بۆ نموونە؛ کە وتراو کۆتر و کەروێشک خوێنەر بزانێت هێمایە بۆ قوربانی و بێدەسەڵاتبوون و کە وترا ڕێوی بزانرێت ئاماژەییە بۆ فێڵکردن و فریودان.

“بەشێوەیەکی گشتی، دەکرێ چەمکی کەسێتی لەوەدا کورت بکەینەوە، کە: بریتییە لە سەرجەم ئەو ڕەمەك و حەز و ئارەزوو و ڕەوشت و ڕەفتار و هەڵوێستە جیاجیایانەی کە لە ڕووی چۆنایەتی و چەندایەتییەوە بەشێوە ماددیی یان مەعنەوییەکەی، تاکەسی پێ دەناسرێتەوە، ئەمەش بە پێی جیاوازیی هەڵوێستە مرۆییەکان و بە پێی کات و شوێنەکان گۆڕانی بەسەردا دێت”(ئاری عوسمان خەیات،٢٠١٨:١٨)

کارەکتەرەکانی ڕۆمانەکە:

ڕۆمانی ( ژنێک بەسەر مەنارەوە) یەکێکە لە بەرهەمە دیار و بەرچاوەکانی نووسەری ناوبراو. ڕووداوەکانی نێو ڕۆمانەکە، تەواو ڕەنگدانەوەی کۆمەڵگەی کوردین و بەشێکن لەو ستەم و نادادیانەی بەرانبەر بە ژن و ئاژەڵ دەکرێت. ڕۆمانەکە سێ کەسێتی سەرەکی لە خۆ دەگرێت، کە ئەمانەی خوارەوەن:

١.شادی: کەسێتی سەرەکی و پاڵەوانی ڕۆمانەکەیە و لە هەمان کاتدا قوربانییە، واتا لەسەرەتاوە ڕۆڵی قوربانی دەگێرێت، چونکە لایەنە بەهرام خاڵۆزاییەوە پەردەی کچینێ لە دەست دەدات و پاشان بەهرام بێباکانە پشتی تێدەکات. لە قۆناغی دواتردا، لەبەر ئەوەی بەرانبەر بەو هێز و دەسەڵاتەی پیاو دەوستێتەوە لە کۆمەڵگەدا، کە هەموویان دەیانەوێت ئەو منارە بروخێنن، وەک پاڵەوانێک دەردەکەوێت.

٢.بەهرام: خاڵۆزای شادییە و وێنەی نێری بێباک و هەوەسبازی نێو کۆمەڵگەی کوردییە. بەهرام دوای ئەوە شادی لە کچەوە دەکات بە ژن، بەهۆی هەڵەیەکی هەرزەکارییەوە، کە دووچاری هەردووکییان دەبێت، بێ ئەوەی گوێ بدات بەوەی کە نەمامێکی چاوەڕوانی ڕواندووە، لە خاکی پڕ وشکەڵان و قەیرانی سۆزدا بەجێدەهێڵێت و کۆچ دەکات بەرەو ئەوروپا. دوای ماوەیەک مانەوەی لە هاندەران، دەگەڕێتەوە، بەڵام پاش چی؟! هاتنەوەیەک کە تامی نامۆیی لێ دێت و تفی چاوەڕوانی لە دەمی ئەڤیندا دەمێکە وەکو کانییەکەی مردوو وشکی کردووە.

٣.هۆمەر: پیاوێکی بە تەمەن و شۆڕشگێرێکی جەربەزە و دەست بە چەکی سەردەمی خۆی بووە. بەڵام ئەم کەسێتییە، لە کۆندا ئەو کاتانەی لە شاخ بووە، ژەهرخوارد کراوە. ئەم پیاوە بەتەمەن دەکەوێتە داوی خۆشەویستی (شادی)یەوە، بەڵام خۆشەویستییەکی پاک و بێگەرد، هەربۆیە (هۆمەر) نموونەی پیاو عاشق و ڕاستگۆ و نهێنیپارێزە، چونکە ئەو دەمەی شادی ڕاستییەکانی بۆ ڕوون دەکات و پێ دەڵێت ئەو کچ نییە و ژنە, سەرەڕای ئەوەش هەر ڕازی دەبێت و ئامادەییە هاوسەرگیری لەگەڵدا بکات.

٥.پەری: ئەم کەسێتییە، خوشکی بچووکی (شادی)یە و کەمترین ڕۆڵی هەیە، لە چاو کەسێتییەکانی تر. زۆرتر لە سەرەتای ڕۆمانەکەدا دەردەکەوێت.

کورتەی ڕۆمانەکە:

کچێک بە ناوی (شادی)یەوە بەهۆی هەڵەیەکی سەردەمی هەرزەکارییەوە پەردەی کچێنی لە دەستدەدات و ئەوەی کەسەی کە پەردەی کچێنی پێ لە دەستداوە، (بەهرام)ی خاڵۆزایەتی و بە هەر هۆکارێک بێت، ئامادە نییە هاوسەرگیری بکات، پاش ئەم ڕووداوە، ئیتر (شادی) لە نێو دۆزەختێکی تەژی لە توانج و قسە بۆ هەڵبەستن و بوختان بۆ کردن بەڕێ دەکات، ژیانێک، کە مردن سەدکەڕەت لەو بە بەزەیتر و بەسۆزترە. (شادی) بۆ هەڵهاتن لەو برینە هەمیشەیی و نەبڕاوەکەی، جار ناجارێک بە بیانووی میزپێکردنەوە دەستی (پەری) خوشکی دەگرت و لە چۆڵاونەیەکدا، تێر دەگریا و بەزەیی بە چارەنووسی خۆی دەهاتەوە. هەروەها بە ناچاری بۆ ئەوەی هەندێک لە خەم و شکستەکانی بڕوێنێتەوە، پەنای بردە بەر وێنەکێشان و وێنەی هەموو ئەو پەپوولە و باڵدارانەی دەکێشا، کە بە دەستی بەهرام و ڕاوچییەکانیتر ڕاو دەکران. هەر بۆیە هەندێکجار هونەر دەبێتە دەرچەکەیەک بۆ بەرەڵابوونی خەم و ئازارە پەنگخواردووەکانی مرۆڤی هونەرمەند؛ (شادی) هەمیشە وێنەی ئەو پەپوولە و مەلانەی دەکێشا و سوودی لە ئەزموونە ئازاراوییەکانی خۆی وەردەگرت و برینی خۆی لە نێو برینی باڵندە پێکراوەکان دەدۆزییەوە و دەیکردن بە تابلۆ.

دوای چەند ساڵێک مانەوە لە نێو گۆشەی تەنیایی و کولانەوەی دەروون و دادوبێدادی کپ و بێسروە و ناڵەی نەبیستراودا، دوای ئەو هەموو خولانەوە لە بۆشایی بێئومیدی و تاریکی چارەنووسدا، (هۆمەر) وەک فریشتییەکی ڕزگاکەر پەتی خۆشەویستی شۆڕ دەکات و (شادی) لە دۆڵی تاریکی و شکست و بێکەسیدا دەکێشنێتە سەرەوە و دەیگرێتە خۆی و بەڵێنی پێ دەدات، ئەم نهێنیە لە سینەیدا نقوم بکات بۆ هەتاهەتاییە. تاکە هۆکار وایکردبێت کە (هۆمەر) بە (شادی)ڕازی بێت و هاوسەرگیری لەگەڵدا بکات، خۆشەویستییە. هەر وەک هۆمەر خۆی دەڵێت: (عەفووم کە خودا شاهیدو خۆشەویستی ئەوەم پێ دەکات) لێرەدا، گەورەی و مەزنی خۆشەویستی دەردەکەوێت، کە دەتوانێت مرۆڤێك لە مردن و ئابڕووچوو ڕزگار بکات. (هۆمەر) کە پێشمەرگەیەکی دیرێنی سەردەمی شاخ بوو، کاتی خۆی ژهرخوارد کرا بوو، ئەم ژەهرە کوشندەییە، بە تەواوی لە جەستەیدا بڵاوبوویەوە و پزیشکەکان، پێیان ڕاگەیاند بوو، کە چارەسەری نییە. پاش ماوەیەک (هۆمەر) دەمرێت و (شادی) بە تاقی تەنیا لەو حەسارە گەورەیەدا دەمێنێتەوە و شادی بەهێزیکی ژنانەوە، بەرانبەر ئەو هەموو شۆڤڵ و دەوڵەت و دەسەڵاتەوە دەوستێتەوە و شەڕی ڕووخان و نەڕووخانی ئەو مەنارەییە دەکات، بەڵام لە کۆتاییدا، لەم شەڕەدا شکست دەهێنێت و دەکەوێتە ژێر زبر و زلە و زەنجیری نەیارەکانیی.

پێویستە ئەوەش زیاد بکەین، کە ڕۆماننووس لە کۆتایی ڕۆمانەکەیدا ئاماژەی بە ماوەی نووسینەکە کردووە، کە لە نێو ساڵانی(٢٠٠٥-٢٠١٠) ڕۆمانەکەی نووسیوەتەوە، واتا ماوەی نووسینەکەی پێنج ساڵی خایاندووە.

قوربانی و قوربانیدانی کارەکتەرەکان لە (ڕۆمانی ژنێک بەسەر منارەوە):

قوربانیدان بەشێکی دانەبڕاو لە مێژووی کۆمەڵگەکانی جیهاندا، بە تایبەتی ئەو کۆمەڵگانەی کە قوربانی دەستی سەرکوتکردن و داگیرکاری بوونەتەوە، چونکە کۆمەڵە کەسانێک لەو کۆمەڵگەیانەدا، لوتبەلوتی ئەو داگیرکارییە وەستاوەنەتەوە و قوربانییان داوە لە پێناویدا، لە ئەنجامدا هەم خۆیان دەکەنە قوربانی، هەم دەوربەرییان، بەتایبەتی خێزانەکانیان، چونکە هەمیشە دژەشۆڕشەکان، بۆ توانەوەی شۆڕشەکان خێزانەکانی شۆڕشگێرەکان وەکو قەڵغانێک بەکاردەهێنن.

جگە لەمەش، کۆمەڵێک نەریت و کلتووری چەوت و خراپ هەن لە نێو کۆمەڵگەدا، کە تاکی یاخی یان ئەو تاکەی خووی یاخیبوون لە گیانی دایە، هەوڵ دەدات، ئەو نەریتە خراپ و زیانبەخشە کاڵ بکاتەوە، کە زۆرێک لە تاکەکانی کۆمەڵگە لەسەری ڕێککەوتووە، جا لەم دۆخەدا تاکی یاخی هەڵوێست وەردەگرێت و دژی ئەو نەریتە دەوستێتەوە و بۆچوونەکانی دەردەبڕێت، لە بەرانبەر ئەمەشدا، لەبەر ئەوەی کۆمەڵگە ڕەزامەند نابن نەو بۆچوونانەی کە کەسی یاخی بە نێو کۆمەڵگەدا بڵاوی دەکاتەوە، دووچاری سزای کۆمەڵگە دەبێتەوە و دەبێت بە قوربانی بۆچوونە جیاوازەکانی.

زۆرێک تاکەکانی کۆمەڵگەی کوردییدا، هەمیشە ڕۆڵی قوربانییان بینیوە، چ لە ژێر کاریگەری کۆمەڵگەدا، یان لە ژێر کاریگەری زبروزەنگی بێگانەدا بێت. لە هەندێک کۆمەڵگەدا، بێهێزی و بەهێزی ڕۆڵ دەبینێت لە قوربانیبوون، واتا ئەو کەسەی خاوەن پێگە و توانا و هێزێکی کەم و لاواز بێت، دەکرێت لە بچووکترین دەرفەتدا بکرێت بە قوربانیی. لە کۆمەڵگەی ئێمەش، ژن بەهۆی ئەو پێگە لاوازەوە پێی دراوە، هەمیشە ڕۆڵی قوربانی بینیوە. (شادی)یش وەک هەندێک نموونەی قوربانی ژن دەردەکەوێت لە ڕۆمانەکەدا، چونکە هەمیشە وەک نێچیرێک سەیر دەکرێت لەلایەن نێرەکانەوە, بە تایبەتی ئەو دەمەی (هۆمەر) لەسەر جێگەیە و هاوڕێیانی سەردەمی شاخی دێنە سەردانی هۆمەر و بە چاوێکی هەوەسبازانەوە لێی دەڕوانن، کەواتە (هۆمەر) لەبەر لاوازبوونی پێگەکەی لە سەردەمی شاخ و شۆڕشەوە ژەهرخوار کراوە. هەروەها(بەهرام)یش بۆ خۆی قوربانی ئەو دۆخ سیاسییە بوو، کە لەو ماوەیەدا هاتە پێشەوە و بەهۆی بێدەسەڵاتی ونەبوونی توانایی گۆڕانکاری کۆچی کرد. بەشێوەیەکەی گشتی دەتوانین قوربانییەکان لەم چەن خاڵەی خوارەوە ڕوون بکەینەوە:

١.ژن وەکو قوربانی:

“ژن وەکو یەکێک لەو بونەوەرە کۆمەڵایەتییە گرنگانەی، کە بەدرێژایی مێژوو زیاتر لە پیاو جێگای مشتومڕە لە ڕووی جیاوازی و ڕۆڵە کۆمەڵایەتییەکان و لەلایەکەی دیکەش ئافرەت دەبێت پێکهاتەیەکەی جیاواز لە کۆمەڵ، لەوانە قەیرە کچ و بێوەژن، کە هەریەک لەوانە وێنەی جۆری تێڕامان و دیدی جیاوازی پێویستە، زیاتر لە پێکهاتە و توێژەکانی تری مرۆڤ”(هەڵمەت بایز ڕەسوول،٢٠١٢:١٩٩)
هەر لەبەر ئەم گرنگیدانەیە چەمکی فیمنێزم وەک چەمکێکی ڕزگارکەری ئافرەت خۆی ناساند و هاتە پێشەوە. ئەم چەمکە بە مەبەستی”جەختکردن لەسەر دیاردەی شوێنەواری بن دەستی ژن لە کۆمەڵگەدا و ئەو جیاوازیەی کە ژنان لە بەرژەوەندی خۆیان لەگەڵی بەرانبەر دەکرێتەوە. دەکرێ وا دابنێین کە تەواوی چەشنەکانی فیمینزم مەبەستی کەمکردنەوەی ئەو جیاوازیانەیە و لە ئاکامدا زاڵبوون بەسەریدا, خوازیاری گۆڕانکاری گەلێ لە سیستەمی کۆمەڵایەتی، ئابووری، ڕامیاری و کەلتووری دایە”(عەباس ساڵح عەبدوڵڵا،٢٠٠٧:٤٦)

لە ڕابردوودا تاڕادەیەک ژن لە کۆمەڵگەی کوردیدا ڕۆڵی قوربانی دەگێڕا.” چونکە ئێمە لەو باوەڕداین، کە ژن لە کۆمەڵگەی کوردییدا ڕۆڵی نەرێنی هەیە، بەداخەوە ئەمەش بەهۆی کۆمەڵێ کاریگەری ناکوردییەوە, کە لە بنەڕەتدا لە شارستانییەت و گەلانی ترەوە سەرچاوەی گرتووە، دیارە ئەمەش بەهۆی هاوسێتی نێوان ئەو نەتەوانەیە”(د.بدرخان السندي،٢٠٠٢،١١٧).دیارە (شادی)ش وەک قوربانی دەستی کۆمەڵگە و قوربانی دەستی خاڵۆزاکەی کە بۆ چێژ وئارەزوویەکی کاتی بە ژنی کرد، یەکێکە لە دیارترین کارەکتەرەکان کە ڕۆڵی قوربانی بینیوە، (شادی) لەم ڕۆمانەدا، بە سێ قوناغدا تێپەڕیوە: کچێتی و ژنێتی و بێوەژنی. پێش ئەوەی پەردەی کچێنی لە دەستبدات لەلایەن (بەهرام) خاڵۆزاییەوە کرا بە ژن، هەروەها بە هاوسەرگیریکردن لەگەڵ هۆمەر و پاش ماوەیەک لە مردنی هۆمەر بێوەژن دەکەوێت. (شێرزاد حەسەن) لەم ڕۆمانەدا، دەیەوێت ئەوەمان پێبڵێت:(تەنها ئەوە نییە ئافرەتی کورد لە قۆناغێکی تەمەندا داماو و قوربانییە، بەڵکو دەکرێت لە هەموو قۆناغەکاندا ڕۆڵی قوربانی بگێرێت). چونکە کۆمەڵگەی کوردی خاوەنی لەبارترین کەشوهەوایە بۆ دروستکردنی قوربانی و کەوتنە ژێر خۆڵوخاشاکی ئەوانی ترەوە.

٢.گەنج و لاو وەکو قوربانی:

“دیاردەی کۆچکردن یەکێکە لەو دیاردە دێرینانەی کە بە درێژایی سەدەکان لە کۆمەڵگا جۆراوجۆرەکانی مرۆڤایەتیدا لەگەڵ مرۆڤدا بەردەوام بووە. جۆرێکە لە چالاکی سروشتی مرۆڤ لە کۆنەوە و دەگەڕێتەوە بۆ چەندین هۆکار، لەوانە سیاسی، ئابووری ، هۆکاری ئایینی، ئاسایش، زانستی، یان بەهۆی ململانێی تائیفی، ئەو، لە کاتی کردەی تیرۆر، یان کەمکردنەوەی ئێمە، پەیوەندی بە هەڵاتن، ململانێ، شەڕ، کارەساتی سروشتی، دروستکراوی مرۆڤ، ستەم، ستەم و دڕندەیی هەیە.”(ا د جبار علی جمال الدين،٢٠٢١:١٦٥). زۆرجار دۆخێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی دێتە پێشەوە، وا لە گەنجان دەکات کۆچ بکەن بۆ دەرەوەی وڵات. (بەهرام)یش، قوربانی ئەو دۆخە ڕامیارییە بوو، کە لەو سەردەمدا هاتە پێشەوە و زۆرێک لە گەنجانی کورد ملییان نا بە ڕێگەی کۆچەوە و لە هەواری بێکەسی و نامۆیدا گیرسانەوە. کەواتە جگە لەوەی (بەهرام) (شادی) کردۆتە قوربانی، لە هەمان کاتدا خۆی قوربانی ئەو باردۆخێک خراپتر بووە. ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە زۆرێک لەو کەسانەی لە کۆمەڵگەی کوردییدا دەوربەرەکانیان دەکەن قوربانی، بەهۆی نائاگایی و ساویلکەییانەوە، بۆ نموونە لە بابەتی دوژمنداریدا ئەندامی خێزانێک دەکوژرێت بە هەر هۆکارێک بێت، ئەو خێزانەش لە تۆڵەکردنەوە خۆیاندا، ئەندامی خێزانەکەی تر دەکوژن، کە ڕەنگە هیچ پەیوەندی بەو تاوانەوە نەبێت.
ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت، کە پاڵنەری کۆمەڵایەتییەکان زیاتر کاریگەرییان لە بونیادنانی کەسێتی قوربانی هەیە، وەکو لە هۆکارە خودییەکان. بێگومان هەر دۆخە کۆمەڵایەتی و سیاسییە بووە، کە بەهرامی ناچار کردووە کۆچ بکات، نەک بۆ ئارەزوو و هەوەسی خۆی کۆچی کردبێت.

٣.قوربانی دەستی شۆڕش:

کەم نووسەر هەیە وەک (شێرزاد حەسەن)لە دونیای نووسیندا ئەوەنە خۆڕاگر و بێباک بێت بەرانبەر بە سیاسییەکانی وڵاتەکەی و لێیان سڵ نەکاتەوە.وەکو نووسەر خۆی دەڵێت” هەمیشە وابووە کە نووسەری کورد لەبەردەم دەسەڵاتی سیاسیدا خۆی بچووک بینیتەوە، لەت و پەت بوونی هەر پابەستی عەقڵی خێلەکی یە، حیزبیش لێرە هەمان پێکهاتەی خێڵە، ڕۆشنبیری نەیوێراوە بە تەنها لە دەرەوەی خێڵ بە تەنیا لەسەر پێی خۆی بوەستێ، هەمیشە لەبەردەم سیاسی دا پاشکۆ و شەرمن بووە”(هیوا قادر،٢٠٠٢:٣٣)

شۆڕش لە ئاستی نەتەوەیی و ڕامیاریدا، ڕابوونێکە یان هەستانێکە کە بەرانبەر بە دەسەڵاتێکی داگیرکەر یان دەسەڵاتێکی خۆسەپێن دەیکەن. ئەو کەسانەی کە شۆڕش دەکەن، پێیاندەوترێت شۆڕشگێر، لە هەمان کاتدا قوربانیدەرن، چونکە قوربانی دەدەن لە پێناو ئازادییەک کە پێویست بۆ کۆمەڵگو و نەتەوەکەیان هەبێت. لەم ڕۆمانەدا (هۆمەر) وێنەی قوربانی نەتەوایەتی و دروشمە فریودەرکانی سەردەمی شاخ و شۆڕش و شکۆمەندی و شەڕەفە، چونکە ئەو هەر لەوێدا ژەهرخوار کراوە لە ڕاستیدا، ڕۆمانەکە بازنەیەکە لە دەوری قوربانی و قوربانیدا دەخوڵێتەوە، تەنانەت پەپوولە و مەلە کوژراوەکانیش قوربانی دەستی ڕاوکردنن و لە هەمان کاتدا، مەنارەکەش وەک شوێنەوارێک قوربانی دەستی ئەو پشتگوێخستن و نۆژەن نەکردنەوەیە، کە دووچار بۆتەوە.

ئەنجامی توێژینەوەکە:

١.لە باسکردنی بابەتی یەکەمدا، گەیشتین بەو ئەنجامەی کە کارەکتەر ڕۆڵ و گرنگییەکە بێ ئەندازەی هەیە لە بونیادی ڕۆماندا، بە جۆرێک هیچ ڕۆمانێک بەردەر نییە، لە بوونی کارەکتەر.

٢.لەم توێژینەوەدا، گەیشتین بەوەی بەهۆی ئەو ئەزموونە خراپەی ڕۆماننووس لەگەڵ کۆمەڵگەی کوردییدا هەیەتی و ڕەچاوی ژیانی پڕ ناهەمواری کردووە، تایبەتمەندییەکەی قوربانی داوەتە پاڵ سەرجەم کارەکتەرەکان.

———————————————-

سەرچاوەکان:

١.هەردی حەسەن مولود، عماد شوکور محمود، ٢٠٢١، بنیاتی کارەکتەر لە چیرۆکی(کوتری سپی)ی فرات جەواهیری و ڕۆمانی(بووە کوێر)ی سادق هیدایەت، ournal of the University of Garmian 8 (1), 2021J.

٢.عەونی ئەمین عومەر،٢٠١٥، بنیاتی کارەکتەر لە دوو ڕۆمانی (فەرهاد پیرباڵ) بە نموونەی(مولازم موحسين و شتی تریش)و(هۆتیل ئەوروپا) نامەی ماستەر، زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر.

٣.عەبدوڵڵا سەڕاج،٢٠٠٧،بەرەو ئاستانەی ڕۆمان و گۆشەنگیاکان،چاپی یەکەم دەزگا و پەخشی سەردەم، هەولێر.

٤.سەنگەر قادر شێخ محەمەدحاجی،٢٠٠٩، بنیاتی گێڕانەوە لە داستانی(مەم و زین)ی ئەحمەدی خانی و ڕۆمانی(شاری مۆسیقا سیپیەکان)ی بەختیار عەلی دا، چاپی یەکەم، دەزگای چاپی موکریانی، دهۆك.

٥.هیوا قادر،٢٠٠٢، «ئەو پیاوەی لە توڕەشیدا جوانە»گفتوگۆ لەگەڵ شێرزاد حەسەن، چاپی یەکەم گۆڤاری ڕەهەند، ستۆکهۆڵم.

٦.هەڵمەت بایز ڕەسووڵ،٢٠١٢، ڕەهەندی دەروونی لە چیرۆکەکانی شێرزاد حەسەندا،چاپی یەکەم، دەزگای چاپی موکریانی، هەولێر.

٧.سنوور قادر فەرەج، ٢٠١٢تەکنيک لە کۆمەڵە چیرۆکی گوڵی ڕەشی شێرزاد حەسەندا، نامەی ماستەر، زانکۆی سلێمانی.

٨.حسەێن عارف، ٢٠١١نووسینەکانم لە بواری ڕەخنە و لێکۆڵینەوەدا،چاپی یەکەم چاپخانەی ئاراس، هەولێر.

٩.شێرزاد حەسەن، ٢٠١٥، ژنێک بەسەر منارەوە، چاپی یەکەم چاپمەندی مانگ،بانە.

١٠.ئاری عوسمان خەیات،٢٠١٩، ڕوانگەی ڕەخنە و ڕوانینی تێوریی،هەولێر

سەرچاوە عەرەبییەکان

١. م.د. جبار علي جمال الدين، ٢٠٢١،الهجرة الدولية وآثارها على العراق،کلية العلوم السياسية/ جامعة الكوفة

٢.د.بدرخان سندي، ٢٠٠٢، المجتمع الکردي،مطبعە الاولی، منشورات ئاراس، هەولێر.

سەرچاوە فارسییەکان

١. مهسا کمارج، ميثم مهاجر، ١٣٩٦شخصیت پردازی در داستان فرود، فصلنامهی تخصصی تحلیل و نقد متون زبان و ادبیات فارسی.

٢.رضا براهنی،١٣٦٨،قصە نویسی، چاپ چهارم, تهران.

لەدوای ڕاپەڕینەوە و تا ئەمڕۆ ڕشتنی خوێنی مرۆڤە بێ تاوانەکان لەژێر پاساوی جۆراوجۆردا بەردەوامە،هاوکات هەڕەشەو سوکایەتی و لێسەندنەوەی مافی ڕادەربڕین لە زۆرێک لە ڕووناکبیران و ژنانی چالاکوانی کۆمەڵگەی مەدەنی درێژەی هەیە.
ڕەوشەکە ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بەرەو خراپترو مەترسیدارتر دەڕوات ،بەجۆرێک هیچ ئاسۆیەک بۆ باشبوون یا بەلای کەمەوە کەمبوونەوەی تووندووتیژی بەدی ناکرێت.گەر ڕەوشەکە بەم جۆرە بەردەوام بێت ئەوە دۆزەخێک بەڕێوەیە کە بەئاسانی هەست بە سەرەتاکەی دەکرێت.
هۆکاری ئەم ڕەوشە مەترسیدارە دەگەڕێتەوە بۆ گەشەکردنی خێرای ڕەوتی تووندڕەوی ئیسلامی و باڵادەستی حیزب وگرووپ و مەلاو کەسە تووندڕەو و تەرۆریستەکان لە نێو کۆمەڵگادا. ئەم ئیسلامیانە بەجۆرێک کۆنترۆڵی کۆمەڵگایان کردوە کە هەر کارێک جوڵەیەک چالاکیەکی مەدەنی بەدڵیان نەبێت بەئاسانی ڕێگری لێدەکەن و شاڵاوێکی بەربڵاوی میدیایش دەکەنە سەر خاوەنەکانیان.
لە بەرامبەردا سوپایەک لە گەنجی تووندڕەو و مێشک ڕەقیان پەروەردەکردوە و بەریان داونەتە گیانی خەڵک .هەندێک لەو مەلایانە[ بە نمونەی مەلا هەڵۆ،مەلا عەبدول لەتیف سەلەفی،مەلا مەزهەر و مەلا عادل و چەندین مەلای تر ]بەردەوام ژەهر دەڕژن و گەنجەکانی بەردەستیان هاندەدەن بۆ ئەنجامدانی دژیاتی و تاوان .
لەهەر کیان و دەوڵەتێدا گەر یاسا غایب بوو، ئەودەمە گروپ و تاقمی دەرەوەی دەسەڵات و یاسا سەرهەڵدەدەن و بۆشاییەکە لەبەرژەوەندی خۆیان پڕدەکەنەوە و ئەجندای خۆیان دەسەپێنن. لە مێژە گووتوومەو ئێستەش دووبارەی دەکەمەوە کە لە مێژە ڕێکەوتنێکی واژۆنەکراو لە نێوان دەسەڵاتی کوردی[یەکێتی و پارتی] لەلایەک و ڕەوت و حیزب و بانگخوازە تووندڕەوەکان لەلایەکی تر لە هەرێم ئەنجامدراوە،ناوەڕۆکی ڕێکەوتنەکە ئەوەیە ،کۆمەڵگاو شەقام بۆ ئیسلامیەکان ،دەسەڵات و پارەش بۆ یەکێتی و پارتی.
ئەم ڕێکەوتنە دەڵێت هەرلایەک چی دەکات ئازادە ،بەمەرجێک تووخنی کاروبەرژەوەندی یەکتر نەکەون ،جا تا ئێستا بەو جۆرە بەڕێوە چووە ،ئیسلامیەکان لە تاوان و ناعەدالەتی و دزی و گەندەڵی جوت حیزب بێدەنگن و مێش میوانیان نیە،[گەر تاک و ترا مەلایەک لەوبارەوە قسەی کردبێت و پشتگیری خەڵکی کردێت ،ئەوە گەر لەنێونەبرابێت بەدڵنیاییەوە لەئەرکەکەی دوورخراوەتەوە بێدەنگ کراوە].لەبەرامبەردا پارتی و یەکێتیش هیچ کردەو هەڵوێستێکیان نیشان نەداوە و نایدەن بەرامبەر بە چالاکی و ڕەفتاری ئیسلامیەکان بەهەموو ڕەوت و ڕەنگەکانیانەوە . هەندێک جار ئەم هاوپەیمانیە لە کۆبوونەو دیداری سەرانی دەسەڵات و سومبوڵی ئەو ڕەوتە تووندڕەوانە بەرجەستەدەبێت.
ئەم بێدەنگی و خەمساردیەی دەسەڵات وای کردوە تاوانی کووشتنی ڕەگەزی مێینە بەپاساوی شەرەف بەهاندانی ئەم مەلاتووندڕەوانە بەردەوام لەهەڵکشاندابێت،هاوکات پانتایی ڕادەربڕین و باسکردنی ژیانی مەدەنیەت بەرتەسک بکرێتەوە.
دەمێک ژنێک کچێک خوشکێک لە لایەن کەسە نزیکاەکانیەوە بەشێوەیەکی دڕندانە دەکوژرێت، زۆر جار تاوانبار لای سەرانی هەردووحیزب داڵدەدەدرێت،پاشان هەر داڵدەدەر لەژێر فشارو هەڕەشەدا هەوڵی چارەسەر بەڕێگەی سوڵحی عەشایەری دەدات، خۆگەر لەژێر فشاری ئازادیخوازاندا ڕادەستی دادگا بکرێت، ئەو دەمە بەفشاری سیاسیەکان ئازاد دەکرێت یاخود حوکمێکی سوکی دەدەن و پاش بەسەربردنی ماوەیەک ئازاد دەکرێت.
ئەم دۆخە وای کردوە دەستی تاوانباران ئاوەڵابێت و تاوانیش لە هەڵکشاندابێت. خۆگەر دەسەڵاتداران دەستنەخەنە نێوکاری دادگاکانەوە،هاوکات دادگاکانیش بەپێی یاسا نێو دەوڵەتیەکان تاوانباران سزای قورس بدەن ، ئەو دەمە کەسەکە بەر لە ئەنجامدانی تاوانەکەی بیر لەسزاقورسەکەی دەکاتەوە،بەڵام بەهۆی زەمینەلەباریەوە و بێدەنگی دەسەڵاتداران و لاوازی ڕۆڵی داگاکان، ئەم تاوانانە بەردەوام دەبێت.
ئەز دڵنیام یەکێتی و پارتی بێدادگا خەڵکیان بەنهێنی لەسێدارە داوە کە لەوانەیە مەترسیان بۆ سەر بەرژەوەندی حیزبەکانیان هەبووبێت، لەوبارەوە نمونەم لایە بەڵام ئێرە شوێنی باسکردنی نیە. دەی با بۆ چاوترساندن و ڕێگەگرتن لەتاوانی کووشتنی بەناهەق یەک دوو قاتل لەسێدارە بدەن و لەمیدیاکاندا ئاماژەی پێ بدەن،دڵنیام ئەودەمە ڕێژەی تاوانی کووشتنی مێینە گەر نەمێنێت بەدڵنیاییەوە زۆر دەگمەن دەبێت .
کووشتنی خواناس دوا تاوان نابێت کە تووندڕەوێکی تەرۆریستی پەروەردەی دەستی مەلاهەڵۆ ئەنجامی داوە،ئەو تاوانەی کۆمەڵگای ڕانەچڵەکاند و جگە لە توێژێکی ڕۆشبیر کە ئیدانەیان کرد ،لەلایەن زۆرینەوە بەئاسایی وەرگیرا،لەوە خراپتریش زۆرێک لەهاوڵاتیان خۆشحاڵیان دەربڕی و بەئاشکرا لەسۆشیال میدیاوە دەستخۆشیان لەتاوانبار کرد.
لەڕابردوودا ژمارەیەکی زۆر تاوانی کووشتن بەهاندانی وەکیلەکانی خوا لەسەر زەوی ئەنجامدراون ،پاش هەر تاوانێک بۆ چەندڕۆژیک میدیاکانیان پێوە خەریک کردوە، داوای سزای تووند بۆتاوانبار کراوە،ئیدی پاش ماوەیەک بەسوڵحی عەشایەری یا بەسوکە سزایەک کۆتایی بە مەسەلەکە هێنراوە و باسەکە ساردبووەتەوە ،لەئاکامدا لەبیرکراوەتەوە و تاوانباریش وەک هیچ ڕووینەدابێت ژیانی ئاسایی خۆی بەڕێ کردوە.
ئەوەی جێگەی سەرسووڕمانە زۆربەی تاوانباران نەک پەشیمانیان دەرنەبڕیوە بەڵکو بەئاشکرا شانازیان بەو تاوانەوە کردوە، بەنمونەی بکوژی ماریاو خواناس و چەندینی تر . جابۆئەوەی تاوانی کوشتنی خواناس وەک تاوانەکانی ڕابردوو لەیاد نەکرێت ،بۆئەوەی ببێتە وێستگەیەکی ڕاوەستان وڕامان و هەڵوێست وەرگرتن لەمەڕ تاوانی کووشتن ، گرنگەو زۆریش پێویستە ئەم تاوانە بەگەرمی بمێنێت،فشار بۆسەردەسەڵات زیاد بکرێت،سنوورێک بۆ مەلاتووندڕەوەکان دابنرێت،بەدواچوونی بۆ بکرێت،دوای تووندترین سزا بۆ بکووژ و هاندەری بکوژ بکرێت کە مەلاهەڵۆیە.

هەرچەند راپەڕین لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەت، رووبەڕووبوونەوەیەکی نایەکسانی نێوان ئەم دوو هێزەیە، بەڵام لە کۆتاییدا سەرکەوتن بۆ گەلە و رووخاندنی دیکتاتۆرییەت مسۆگەر و بێ مشتومڕە. خەڵکی ئێران لە راپەڕینی ساڵی رابردوو (نا)یەکی گەورەیان بەسەر تەواوەتی رژیمی ئێراندا نووسی!
ئێستا لە سەروبەندی هەنگاوێکی مێژوویی و چارەنووسسازداین کە دەتوانێ راپەڕینی جەماوەری خەڵکی ئێران لە دژی دیکتاتۆرییەتی مەزهەبی بە ئەنجام بگەیەنێت! ئەوەش وەک هەنگاوێک کە دەوری یەکلاییکەرەوەی هەیە لە گەیاندنی خەڵکی ئێران بە ئاواتە لە مێژینەکانی، واتە روخاندنی رژێمی دیکتاتۆرییەتی مەزهەبی لە ئێران و دامەزراندنی دەسەڵاتێکی نیشتمانی و جەماوەری و دیموکراتیک، کە خۆی نموونەیەکە لە درووشمی (دەکرێت و دەبێ) و کێشانی هێڵی کۆتاییە بەسەر ناباوەڕی و تەلیسمی جۆراوجۆری کۆنەپەرستی و کۆلۆنیالیستی لەم ناوچەیە لە گۆی زەویدا.
رۆژئاوابوونی پیلانگێڕییەکان!
هەموو جیهان بە چاوەی خۆیان بینیان کە رێگەچارەی کۆنەپەڕستی و کۆلۆنیالیستی، کە (بەدیلی ساختە و دەستکرد)، دەرهاویشتەکەیەتی، جارێکیتر لە رەوتی راپەڕینی خەڵکی ئێراندا دۆڕاندی و لە گۆڕەپانەکە دەرچوو. لەبەر ئەوەی نە بۆ گەل بووە و نە هەڵقوڵاوی جەماوەر بووە و هەر لە بنەڕەتدا، جۆرێکیترە لە هێشتەوە و سەپاندنی دیکتاتۆرییەت کە لە لایەن خەڵکی ئێرانەوە بە نەفرەت کراوە!
دەرکەوتنی چارەسەر!
ئەوەی لە رەوتی راپەڕینی ئەمدواییەی خەڵکی ئێراندا بۆ جارێکیتر دەرکەوت و درەوشایەوە و رەوایەتی خۆی سەلماند، چارەسەریکی جەماوەرییە. واتە (بەدیلێکی هەڵقوڵاوی گەل و بایەخە دیمۆکراتییەکان و دژ بە دیکتاتۆرییەت). چونکە سەردەمی دیکتاتۆرییەت لە ئێران بە سەر چووە و دۆخەکە بەرەو دواوە ناگەڕێتەوە!
(بەدیل دیموکراتیکی ئەنجوومەنی نیشتمانیی موقاومەتی ئێران) کە بۆ زیاتر لە چوار دەیەیە لە گۆڕەپانەکەدا هەبووە و بۆ روخاندنی دیکتاتۆرییەتی ئایینی زۆر چالاکانە لە خەباتدا بووە، رێکە لەسەر ئەم راستییە کە بێ بەرخۆدان و دانی قیمەتی خەبات، دیکتاتۆرییەت مەحاڵە لە ئێران رێشەکێش بکرێت و گەل بە ئازادی و مافە رەواکانی خۆی بگات.
تایبەتمەندییەکانی خەبات!
ئێستا لە مانگی دەیەمی راپەڕینداین و لە سەروبەندی هاویشتنی هەنگاوی هەرەگەورەی موقاومەتی ئێرانداین. ئەم هەنگاوە کە هەموو ساڵێک لە ناوەڕاستی ساڵی زایینیدا بەڕێوە دەچێت، ئەمساڵ تایبەتمەنییەکی جیاوازی هەیە لە چاو ساڵانی رابردوو.
یەکەم و گرینگترین هۆکار، ئەو راپەڕینەیە کە بە شەهیدبوونی کچە کورد سەقزی، ژینا ئەمینی لە تاران و لە رۆژی 25ی خەرمانانی ساڵی رابردوو دەستی پێکرد و باڵی کێشا بەسەر هەموو هاوکێشەکانی تایبەت بە ئێراندا. هەربۆیە دەستکەوتی هەرە گەورەی ئەم راپەڕینە، دەستپێکی کۆتایی دیکتاتۆرییەتە لە ئێران و بەرجەستەکردنی (تاکە بەدیلی بەردەست و گونجاو) بۆ رووخاندنی رژێمی دیکتاتۆریی مەزهەبی و بۆ دامەزراندنی دەسەڵاتێکی نیشتمانی و جەماوەری و دیموکراتیک بۆ ئێرانی ئازاد دوارۆژدا.
ئێستا بە تێپەڕبوونی 9 مانگ بەسەر دەستپێکی راپەڕینی ئەمدواییەی گەل لە ئێراندا، راست و درووستبوونی هەڵوێست و روانگەی موقاومەتی ئێران و رەوایەتی نەخشەرێگای راگەیاندراو بۆ رووخاندنی دیکتاتۆرییەت لە ئێران، بەر لە هەر کاتێکیتر دەرکەوتووە و ئەوەی (نەدەبوا ببێت) و (نەدەبوا بکرێت)، هەروەک بڵقی سەر ئاو لە ناو چوو و نەما! چون راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ رەوتی کۆنەپەرستی و کۆلۆنیالیستیی لە پشت بوو.
هەبوونی هێڵی سوور، رەمزی سەرکەوتنە!
لە سەرەتای مانگی دەیەمی راپەڕیندا، هێڵی سووری (نا بۆ شاپەڕستی و نا بۆ رژێمی ئاخوندی) و پێویستبوونی پێکهێنانی بەرەیەکی جەماوەر لە بەرانبەر دیکتاتۆرییەت و هەروەها توندکردنی درووشم و خواستەکان و سازدانی بەستێنیکی پراکتیکانە بە مەبەستی بەرەوپێشەوەچوون و لە کۆتاییدا (نەخشە رێگایەک بۆ رووخاندنی دیکتاتۆرییەت) و دانپێدانان بە (بەدیلێکی دیموکراتیک و جەماوەری) بەر لە هەر کاتێکیتر ئامادەیە و بۆ هەمووان بەردەستە.
لەم هەلومەرجە ناسکەی هەنووکەییدا، هاوتەریب لەگەڵ رێکبوونی ناڕەزایەتییەکان لە ناوخۆی ئێران، لە دەرەوەی سنوورەکانیشدا، ئەم راستییە لەبەردەم هەموو تاک و لایەنانی نەیاری دیکتاتۆرییەتە لە ئێران کە لە ژێر چەتری وەها بەدیلێکدا کار بکەن و بەرەنگاری بەرەی دیکتاتۆرییەت لە ئێران ببنەوە و بۆ چەسپاندن و تۆمارکردن لە مێژوودا وەک هەنگاوێکی چارەنووسساز کاری بۆ بکەن.
دژایەتیکردنی کردەیی ئەم هەنگاوە، لە ژێر هەر ناوێکدا بێت، راستەوخۆ، رێڕەوی گەیشتن بە ئازادی و مافەکانی خەڵکی ئێران درێژ دەکاتەوە. مێژوو تاقیگەیەکە بۆ تۆمارکردنی رووداوەکان لە سەر هێڵی زەمان! هەموو شتێکی دیار و نادیاری تێدا تۆمار دەکرێت.
تێڕوانینێک بەسەر دەستکەوتەکانی راپەڕین و بەرخۆدانی دژ بە دیکتاتۆرییەت!
ئێستا لە دەستپێکی مانگی دەیەمی راپەڕینی خەڵکی ئێراندا ئێمە شایەدی چەند گۆڕانکاریی گەوەرین:
یەکەم. رژێمی ئێران لە ناوەوە و دەرەوەی خۆیدا ڕزیوە و بە شێوازێکی بێ هاوتا لاوازە و کۆڵەکەکانی کەوتۆنەتە لەرزین.
دووەم.بەدیلی ئەنجوومەنی نیشتمانیی موقاومەتی ئێران زیات لە هەر کاتێکیتر، وەک رکابەری سەرەکی و تاکە بەدیلی دیموکراتیک لە بەرانبەر رژێمی ئێراندا دەرکەوتووە و رەوایەت و جێگە و پێگەی خۆی لە هاوکێشە سیاسییەکاندا تۆمار کردووە.
سێیەم. راپەڕینی خەڵکی ئێران هاوکێشە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکانی بە سوودی خۆی و لە دژی دەسەڵاتی دیکتاتۆری گۆڕیوە.
چوارەم. موقاوەمەتی ئێران پەرەی بە چالاکییەکانی خۆی لە ناوخۆ و دەرەوەی ئێران داوە و تەنگی بە رژێمی ئێران هەڵچنیوە. دەستبەسەرداگرتنی ناوەندە سیاسی و دیپلۆماتییەکانی هەرە نزیکی رژێم و لەوانە وەزراتی دەرەوەی کابینەی ئیبراهیم رەئیسی لە لایەن (گروپی راپەڕین تا رووخاندنی رژێم) و ئاشکراکردنی بەڵگە شاراوەکانی پیلانگێڕان و بەرنامە و پرۆژەکانی رژیم بۆ سەرکوتکردنی راپەڕین و بە تایبەتی، لە دژی هێزی سەرەکیی موقاومەت و داننان بە هێز و توانای ئەو هێزە رووخێنەرەی کە خاوەن رێکخستن و پونانیسەلی زۆرە، لە ریزی ئەم چالاکییانەی موقاوەمەتی ئێراندایە،.
پێنجەم. خانمی مریەم رەجەوی، سەرۆکی هەڵبژێردراوی ئەنجوومەنی نیشتمانیی موقاومەت بە ئامادەبوونی لە پەرلەمانی ئەوروپا، هەنگاوێکی نوێی دەست پێکردووە بۆ گەیاندنی دەنگی خەڵکی ئیران بە جیهان کە لە لایەن نوێنەرانی گەلانی جیهانەوە پێشوازیی لێکراوە و بووەتە هۆی ترسی دەسەڵاتی مەزهەبی لە ئێران لە رووخاندنی رژێمەکەی.
شەشەم. پشتیوانیکردنی هەزاران پەرلەمانتاری وڵاتانی جیاجیا و هەروەها بەیاننامەی زیات لە 117 کەس لە رێبەرانی پێشووی جیهان (سەرکۆمار و سەرۆک وەزیران و وەزیران) لە راپەڕینی خەڵکی ئێران و پلاتفۆرمی خانمی مریەم رەجەوی بۆ ئێرانی ئازادی دواڕۆژ بە درووشمی (نا بۆ شا ، نا بۆ ئاخوند) بەڵگەی ئەم راستیەیە کە موقاومەتی ئێران لە بواری دیپلۆماسی و سیاسی زەبری زۆر گەورەی لە سیاسەتی (سازان لەگەڵ دیکتاتۆرییەتی ئایینی) وەشاندووە و سازشتکارانی رۆژئاوایی کە زۆربەیان لە دەوڵەتاندا خاوەن دەسەڵاتن و نفۆزی زۆریان هەیە تووشی شکستی سەخت بوون و راپەڕینی خەڵکی ئێران بە پشت بەستن بە رێبەرایەتییەکی لەمجۆرەیە کە بەرەو پێش ملی ناوە و ناکشێتەوە.
حەوتەم. هەنگاوی تیرۆریستیی رژێمی ئاخوندی لە دژی موقاومەتی ئێران لە فەڕانسە کە بە مەبەستی چاوترسێنکردن و بە لاڕێدابردنی بیروڕای گشتی و پیلانگێڕان و سات و سەوداکردن لەگەڵ سازشتکارانی رۆژئاوایی بە مەبەستی رێگریکردن لە سازدانی خۆپیشاندانی ساڵانەی موقاومەت لەم وڵاتە دەکرێت، نیشانەگەلێکن لە داماوی و لاوازیی دیکتاتۆرییەتی ئایینی و بە هیچ ناگات و رەوتی بەرەوپێشەوەچوون و دەستکەوتەکان، مۆرکی باتڵبوونیان بەسەر هەوڵی نزۆکانەی دیکتاتۆرییەت و سازشتکارانی رۆژئاواییدا کێشاوە.
هەشتەم. لەسەر داخوازیی دەسەڵاتی فاشیزمی ئایینی لە ئێران، سەر لە بەیانیی رۆژی 30ی جۆزەردان نزیکەی 1200 پۆلیسی ئاڵبانی لە هەنگاوێکی تاوانکارانە و سەرکوتکەرانەدا هێرشیان کردە سەر ئەشڕەفی3 لەو وڵاتە و هەڵس و کەوتیان، بیرهێنەوەی هێرشی تاوانکارانەی هێزەکانی نوری مالیکی، سەرۆک وەزیرانی چڵکاوخۆری پێشووی ویلایەتی فەقیهی لە عێراق بوو بۆ سەر ئەشڕەف لە نێوان ساڵانی 2009 بۆ 2015 دا و پێشێلکەری زۆرێک لە هاوپەیمانییە نێودەوڵەتییەکان بوو. بەیاننامەی بێشەرمانەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە هەمان رۆژدا، پەردەی لەسەر سیاسەتی موداراکردن و سازانی رۆژئاوا لەگەڵ دەسەڵاتی دیکتاتۆریی ئێران لادا کە لەوە بەدەر نیە کە رۆژئاوا تیشکی سەوز بۆ دیکتاتۆریی ئاخوندی لێدەدا و پشتیوانیکەری پەلاماردەرانی ئەم هەنگاوەی پۆلیسی ئاڵبانی بوون. ئەوەیش زۆر جار لە سیاسەتی ناسراوی دەوڵەتانی ئەمریکا لە دژی بەدیلی راستەقینەی رژێمی ویلایەتی فەقیهی بینراوە و خەڵک و موقاومەتی ئێران بە خوێنی خۆیان پووچەڵیان کردۆتەوە و زۆرینەی ئەندامانی کۆنگرێسی ئەمریکا و زۆرینەی زۆری زیات لە 30 پەرلەمانی وڵاتانی جیهان و لەوانە فەڕانسە، بە پشتیوانیکردن لە راپەڕینی خەڵکی ئێران و پلاتفۆڕمی خانمی مریەم رەجەوی بۆ ئێرانی ئازادی دواڕۆژ، ئەم سیاسەتە دزێو و نگریسەیان رەت کردووەتەوە.
نۆیەم. بەرەپێشەوەچوون و گەشەسەندنی راپەڕین و موقاومەتی ئێران ماوەیەکە دەستی پێکردووە و بەرەو ئەوە دەچێت کە مافە رەواکانی خەڵکی ئێران لە هەموو شوێنێکی ئەم جیهانەدا تۆمار و، دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەتی ئایینیی لەم ناوچەیە لە جیهان ناچار بکات سڵاو لە کۆتایی خۆی بکات!
دەیەم. هێڵی سووری (نا بۆ شا، نا بۆ ئاخوند) وەک هێڵی سووری خەوشهەڵنەگری خەڵک و موقاومەتی ئیران، ئێستا لە لایەن بەشێکی زۆری هێزەکان و بیروڕای گشتی لە جیهان پشتگیری کراوە و خۆی (نا)یەکی گەورەیترە لە دژی رژێمی دیکتاتۆرەکان لە ئێران.
دەرەنجام!
لە ناوخۆی ئێران، راپەڕینی گەل لە دژی دەسەڵاتی دیکتاتۆری، بەهرەمەندە لە رێکخستنەکان و رادیکاڵیزم و رابەرایەتیکردنی زیاتر و خەڵک لە پێوەند لەگەڵ (دەزگای سەرکردایەتیی راپەڕین)، زیات لە هەر کاتیکیتر، خۆی بۆ هاویشتنی دواهەنگاو ئامادە کردووە و بەدوای دەرفەتێکدا دەگەڕێت کە کۆتایی بهێنێت بە دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەت لە ئێران.
لە دەرەوەی ئێرانیش، موقاوەمەتی ئێران توانیویەتی لە هەموو بوارەکانی یاسایی و دادوەریدا (دەستگیرکردن و زیندانیکردنی ئەشکەنجەدەرانی وەک حەمید نوری لە سوید و تیرۆریستی وەک ئەسەدوڵڵا ئەسەدی لە برۆکسێل)، رژێمی ئاخوندی لە هەناسە بخات و رێگە بە رووی سازشتکارانی جیهان لەگەڵ دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەتی ئایینی لە ئێران سەخت بکات و ریسوابوون و ناڕەوابوونی باجدانی بەو رژێمێ دیکتاتۆرییە بکاتە وێردی سەر زومانی هەمووان. جا لە ژێر هەر ناوێکدا کە ببێت. وەک (گۆڕینەوەی زیندانییەکان) یاخود (ئازادکردنی داراییەکان) ، … هتد.
سەربەخۆیی لە بەرخۆدانێکی رەوادا!
خەڵک و هێزە جەماوەرییە رەسەنەکان لە هەر کوێیەکی ئەم زەوییەدا بژین، چاویان نەبڕیوەتە دەوڵەتانیتر کە بێن و چارەنووسیان بگۆڕێت. گۆڕانکاریی بنەڕەتیی کۆمەڵایەتی لە هەر وڵاتێک بێت، تەنها بە دەست خەڵکی ئەو وڵاتە دەکرێت. موقاوەمەتی ئێرانیش بە پشت بەستن بەو پرەنسیبە زێڕینەیە کە بەردەوام رایگەیاندووە (رووخاندنی دەسەڵاتی دیکتاتۆری لە ئێران) کاری خۆی و گەلەکەیەتی.
(وەرچەرخان لە سیاسەتی دەوڵەتان) دوایین هەنگاوە لە بەرەوپێشەوەچوونی موقاومەتێکی سەربەخۆ لە دژی دیکتاتۆرییەت. ئەم وەرچەرخانە لە پێوەند لەگەڵ ئێران، بە هۆی بەردەوامبوونی راپەڕینی گەل و دەوری ناوازەی بەدیلی دیموکراتیک لە سەروبەندی رووداندایە.
دوا وتە!
ئەمڕۆ زیات لە هەر کاتێکیتر، تاکە بەدیلی بەردەست و شیاو بۆ دەسەڵاتی دیکتاتۆری، واتە ئەنجوومەنی نیشتمانیی موقاومەتی ئێران، میداڵیای براوەی بە سینگەوەیە. لەبەر ئەوە کە، رەگ و ریشەی، نەک لە دەرەوەی ئێران، بەڵکو لە ناوخۆی ئێران داکوتیەوە و لق و پۆی بەرەو هەموو شوێنێک هاویشتووە و توانیویەتی نەک هەر راپەڕین لە دەست و هەڕەشەی دیکتاتۆرییەت بپارێزێت، بەڵکو بەرەپێشەوەی ببات و ئاسۆی رووخاندنی دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەت لە ئێران و مێژووی ئیراندا بخاتە بەر دیدی هەموو گەلانی جیهان.
پێداگری لەسەر هێڵی سووری بنەڕەتی (نا بۆ شا، نا بۆ ئاخوند)، رەمزی تێپەڕبوونی راست و درووست و سەرکەوتوانەیە لەم قۆناغەدا. بۆ ئەم رەمزە، زۆرێک خۆین دراوە و زۆرێک رەنج و ئازار و ئەشکەنجە و زۆریک ئازایەتی و قارەمانێتی پێشکەش کراوە. لە خۆڕا نیە کە دوو دەسەڵاتی دیکتاتۆریی شا و دەسەڵاتی دیکتاتۆریی ئایینی، بە بەردەوامی، موقاومەتی ئێرانیان بە تاکە رکابەر و بەدیل و هەڕەشە بۆ سەر خۆیان زانیوە. ئەوان دەزانن کە موقاومەتی ئێران کۆڵنەدەرە و سازشت قبوون ناکات و پاشەکشە لە مافەکانی گەل ناکات!

کۆتایی

عبدولڕەحمان گەورکی، نووسەر و لێکۆڵەری سیاسی

ئێوارەيەک
لە گوڵدانی نزاکانمەوە ئامێزی ئاوابوون واڵا دەبێ و
لە بێشەی مژدەکانيا
نغرۆی ماچم دەکا
لە گوڵە گەنمێکەوە وەريوم
دەبمە چيرۆکی دەماودەم و
پەيام دەبێتە مۆتەکە و نەفەسبڕی ئيشق دەکرێم
هێندە تامەزرۆی دووريمە
دەمکاتە عيسا و لە خاچم دەدا
دە تۆ وەرە و با راموسانی چاوەکانت
فرمێسکی دوورييم هيشک کاتەوە
تێر گوێ لە ترپەی حەسرەتەکانت بگرم
هەناسەم بخنکێنێ و
بە بارانە متبووەکانی ناخت تەڕتەڕم بکاتەوە
دە تۆ وەرە و با ئیتر گۆشەی تەنهایی و
شۆک بوونەکانی هاوشێوەييمان
مينا نەمامێ ئاو بدەينەوە
لێرە لە نێو پێخەفی يادەکانم گەرم گەرم داتپۆشم و
کانياوی حەرفەکانم ببنە کارێز
شەرابێ بە جووت بخۆينەوە
سياچەمانە بە هەستێکی ناسکی شەهلاييا گوزەر بکا
باڵا گەڵای کوڵمەکانت
بمڕەنگێنێ
با دارهەنجيری ئۆخژنی
شيلەی نووسينم دەربدا
من نازانم
کەنگێ ستران،لە دوای دارستانی سوتاو کەمانجەکەی خۆی ژەنيوە
ئەوە لەرەی بزەی لێوی تۆيە دەمخنکێنێ
نيگای نێوانمان چەن دوور بێ
پڕ لە سيحری شەپۆلی شينی راينە
بانگ و سەڵای شين و هاواری بێ تۆييم
سەرە ڕێ لە ماشێن دەگرێ
بۆ سۆراغی نيگای پەرتت
گشت لەرەيەکی تەزيوم
نوقمی ئيکۆنۆمی ماينە
خەمەکانم لە سۆراغن
سۆراغی تۆ
سۆراغ لە شێواوی خۆم
سۆراغ لە وڕیم ، لە کاسە سەری تەقيو
لە زاکيرەی ونبووم
لە ژوانە شينەکانی لوونسە
تا هەناسەم بێ هی تۆم
بۆ نازانی
کەپری سنووری نێوان تۆ و شيعرەکانم پەشمەکين
هەناسە بۆتە ژوانی فريشتەیی و
دوا دەروازەمە هەڵواسين
ئەوە نييە تا دوا ترپەی دڵ فرياد رەسم
خۆشمدەوێی خۆشەويسترين کەسم

١٤/ ٦ / ٢٠٢٣

مرۆڤ به‌ ئاسنی مرۆڤ ده‌شکێت
به‌ دلۆڤانی ئه‌وین ئاسن ره‌نگ ده‌کاو‌ ده‌مانێژێت
کوشتارگه‌یه‌کی چۆڵه‌ ژیان ‌
چه‌قۆ ماچ ده‌کا و به‌ چرای کۆر‌ رێ
ئاینده‌ خۆکوژیه‌
ئاورێکی تاریک و سارد به‌ربۆته‌ ئه‌وین و ژیان
به‌خشنده‌یی ئاوێنه‌ نیه‌
ئاسن نابێ به‌ ئاو‌
له‌ رق و خوێن ژیان و ئه‌وین خنکان
گۆرستانێکی گه‌وره‌یه مرۆڤی ئاسن ‌
پژمینی ده‌مانکوژێ
له‌ ئاوه‌دانی ته‌م و مژ
‌چۆته‌ ناو رۆشنایی مار
وه‌رزی روخانه سه‌ر پڕ‌‌ ته‌رم
گۆڕ نیه بۆ ته‌رم ژیان
‌پێوه‌دان چێژه‌ له‌ تارمایی هه‌تاو
ئاوێنه‌ پڕبووه‌ ده‌رناکه‌وێ له‌ خه‌ون
گوڵ ناڕوێ له‌ ناخی مرۆڤ
تاریکی رێگره‌ له‌ روانین
ژیان هه‌ڵکۆڵینی مردن
‌ئاو ژیان نیه‌ چیتر
به‌ مردن ژیان چێژی نه‌دا
به‌خشنده‌یی تۆیه‌ گه‌نم ده‌گرێ باڵنده‌
باڵنده‌ هێڵانه‌ چێناکا له‌ بینین
په‌شیمانه‌ له‌ پێستت مه‌ڕ
مردنی دا به‌ با
با ی پڕ کرد له‌ مردن
ماسی بچووک ماسی گه‌وره‌ راو
روناکی برین،
ئه‌و‌ین ده‌مامکی شه‌رم
بزه‌ی سه‌وزه‌ فڕێدانی ژیان نه‌رم
له‌ تاریکی ئه‌ستێره دوور
شێر له‌ ویژدانی نوستووه
میهره‌بانی خوێنه‌ روبار‌
هه‌ناسه‌ قورسه‌ بۆ ژیان
مرۆڤ به‌ پێکه‌نین گریانی دێ
کرم لێیدا
له‌ ئاسن
مرۆڤی گرت
به‌ خوێن پێده‌که‌نێ
ئاگر رێنادا تێپه‌ڕین
ئه‌ستێره‌ دوور

فه‌رهاد که‌ریم
ئه‌مه‌ریکا

6 رۆژه‌(فاغنه‌ر) به‌ 25 هه‌زار سه‌ربازه‌وه‌، هه‌موو جیهانی به‌خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كردووه‌، به‌ڵام ده‌بینین نزیكه‌ی 15 هه‌زار ده‌رچووی زانكۆ و نزیكه‌ی 2 هه‌زار خوێندكاری زانكۆی گه‌رمیان، ئاماده‌ نین رۆژانه‌ دژ به‌ دانپێنه‌نانی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای عیراق به‌ بڕوانامه‌كانیان ناڕه‌زایه‌تی ده‌رببڕن.
شایانی باسه:1- ‌ هه‌ڵویستی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای عیراق هه‌ر زانكۆی گه‌رمیان ناگرێته‌وه‌، به‌ڵكو ده‌رچووانی زانكۆكانی(راپه‌ڕین)،(هه‌ڵه‌بجه)و(چه‌رموو)ش.
‌2- ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ جۆره‌ مامه‌ڵه‌یه‌كی سیاسی ده‌كات دژ به‌ دانپێنه‌نانی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای كوردستان‌ به‌ بڕوانامه‌كانی زانكۆی(قلم) و(كتاب) له‌ كه‌ركوك كه‌ له‌ دواییدا ته‌نها خوێندكاران باجی قورسی ئه‌و سه‌وداكارییه‌ ده‌ده‌ن.
جێی داخه‌ دوێنی ته‌نها نزیكه‌ی 100 ده‌رچوو و خوێندكار دژ به‌و بڕیاره‌ له‌به‌رده‌م كۆلیژی ئاداب له‌ خانه‌قین ناڕه‌زایه‌تیان ده‌ربڕی. بۆچی؟ ئه‌وانیتر به‌شداریان نه‌كرد؟!
هۆكاری ئه‌م كه‌مته‌رخه‌مییه‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆیه‌ك له‌وانه‌(ره‌شبینی، كه‌سوكاره‌ پیاوسالاره‌كان(باوك، برا یان مێردهی ژنه‌كان قبووڵ ناكه‌ن به‌شداری ناڕه‌زایه‌تی بكه‌ن یان هه‌ر پێیان باشتره‌ كاری ماڵه‌وه‌ بكه‌ن)و هه‌ندێ له‌ ده‌رچووه‌كان باكیان نیه‌، چونكه‌ كارێك ده‌كه‌ن یان توانای دارایی خێزانه‌كانیان زۆر باشه‌ یان هه‌ندێكیش به‌ به‌رتیل كاریان ده‌ستكه‌وتووه‌.
له‌ولاوه‌وه‌ مامۆستاكانی ئه‌و زانكۆیانه‌ كه‌مته‌رخه‌من، چونكه‌ ماوه‌ی 10 ساڵ زیاتره‌ هه‌ر پشتیان به‌ بیروكراتی به‌رپرسانی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای كوردستان به‌ستووه بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م كێشه‌یه‌‌ و بۆ جارێكیش ئاماده‌نه‌بوون ناڕه‌زایه‌تی ده‌رببڕن. هۆكاری ئه‌م هه‌ڵویسته‌ش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی و حزبیان، چونكه‌ موچه‌كانیان وه‌رده‌گرن و زۆربه‌شیان سه‌ر به ‌حزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانن‌‌.
له‌پاڵ ئه‌م سته‌مكاریه‌، هه‌زاران ده‌رچووی زانكۆكانیتریش به‌هۆی سیاسه‌تی بازاڕی ئازاد و به‌رنامه‌ڕێژی راویژكارانی صندوقی دراوی جیهانی‌، بێكاركراون و حكومه‌تیش له‌دژیاندا په‌یڕه‌وی ده‌كات:
ده‌مێكه‌ به‌رپرسانی هه‌رێم به‌ ده‌رچووان ده‌ڵێن(بۆ دامه‌زراندن مه‌یه‌ن بۆ لای ئێمه‌، بڕۆن له‌ كه‌رتی تایبه‌تی كاربكه‌ن).
قوربانیانی ئه‌و سیاسه‌ته‌ بریتین له‌ ده‌رچوو و خوێندكاره‌ هه‌ژاره‌كان كه‌ هه‌موو ده‌رگاكان به‌ روویاندا داخراوه‌، ته‌نها كاركردنی نامۆ له‌ پسپۆڕیان و به‌ كرێی هه‌رزان نه‌بێت.
ئه‌م كێشه‌ و سه‌وداكارییه‌ لێكه‌وتێكی تری قه‌یرانی گشتی حكومه‌تی كه‌رتی تایبه‌ت و ئابووری لیبڕالیزمی نوێیه له‌ بواره‌كانی به‌ ئه‌هلیكردنی ته‌ندرووستی، په‌روه‌رده‌، داینگه‌، نه‌وت، گاز، كاره‌با، ئاو، ئینته‌رنێت، ته‌له‌فۆن، سیكورتی، بانق و خزمه‌تگوزارییه‌كانیتر‌.
‌له‌به‌ر ئه‌و هۆكارانه‌، تاقه‌ چاره‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ له‌ ده‌رگای خه‌بات بده‌ن و گه‌شبینبن بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ ره‌واكانیان و خوێندكارانی فه‌ره‌نسا بكه‌ن به‌ نموونه‌ی باڵایان.
ئه‌گه‌ر فاغنه‌ر له سه‌ركێشییه‌كه‌ی به‌‌ 25 هه‌زار سه‌ربازه‌وه‌ دنیای هه‌ژاند، ئه‌وا‌ ئێوه‌ سوپایه‌كی مه‌ده‌نی له‌بننه‌هاتوون و به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌توانن مافی خۆتان و هه‌موو بێكاركراو و سته‌ملێكراو و كویله‌ هاوچه‌رخه‌كانی بازاڕی سه‌رمایه‌‌ دژ به‌ به‌رنامه‌ی نیولیبڕالیزمی ده‌سه‌ڵاتداران و حزبه‌كانیان به‌ده‌ست بهێنن.

سه‌لام عه‌بدوڵڵا