یان بەستنەوەی مرۆڤ و هونەر، ئایین و کولتوور، بیرۆکە و تەکنەلۆژیا، بازرگانیی و ئابووریی لەنێوان ژیاره‌ جیاوازەکان و ستراتیژیی هەڵگیرساندنی سەردەمێکی نوێی جیهانخوازییدا

ڕەنگە گوێت لە ڕێگه‌ی ئاوریشم بووبێت، ئەو ڕێگه‌ بازرگانییە کۆنەی، کە ڕۆژێک لە ڕۆژانی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمدا، بەنێوان چین و ڕۆژاوادا ده‌كشا. هەر وەک چۆن ئاوریشمی ڕۆژهەڵاتیی بۆ یەکەمجار گەیشتە ئەورووپا هۆکارێکە بۆ ئەو پەندەی کە دەڵێت چین نامۆ نییە بە گێزەر کە بڕینی هەموو ڕێگه‌کانە و بەدەستهێنانی هەموو شتەکانی ترە کە خۆی نییەتی.

ڕێگه‌ی ئاوریشم واتای چییە؟

ڕێگه‌ی ئاوریشم زنجیرەیەک تۆڕی بازرگانیی کۆن بوو کە چین و ڕۆژهەڵاتی دووریان بە وڵاتانی ئەورووپا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە ده‌بەستەوە. ڕێگه‌کە کۆمەڵێک بنکەی بازرگانیی و بازاڕی لەخۆگرتبوو، کە بۆ یارمەتیدان لە گواستنەوە و ئاڵوگۆڕی کاڵاکان بەکاردەهێنران و سێ کیشوەری به‌خۆوه‌گرتبوو: ئەورووپا، ئەفریقا و ئاسیا. هه‌ر بۆیه‌ بەڕێگه‌ی ئاوریشم ناسرابوو.

ئه‌م ڕێگه‌یه‌ وشكانیی و ده‌ریایی بوو، به‌ڵام ئێستا ڕێگه‌ی ئاوریشمی مۆدێرن، كه‌ به‌ جۆری دووه‌می ڕێگه‌كه‌ ناوده‌برێت ته‌نێ ڕێگه‌ی ده‌ریایی له‌خۆگرتووه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی خێرایی گواستنه‌وه‌ و پێشكه‌وتنی ده‌ریایی سه‌رده‌م.

لە ساڵی (٢٠١٣)ـەوە سەرکردایەتیی چین بە ڕاگەیاندنی دەستپێشخەریی پشتێن و ڕێگه‌ (BRI) وەک “پڕۆژەی سەتە” بە سەرکەوتوویی کاریگەریییەکی زۆری لەسەر شانۆی جیهانیی درووستکردووە. زیاتر لە ١٥٠ وڵات پەیوەندیییان بە BRI کرد و بە سەتان ڕێککەوتن واژۆ کران و دانانی پلانی زیندووکردنەوەی ڕێگه‌ی ئاوریشمی لە ساڵی (٢٠١٣)وە خستەکار و چین بە فەرمیی دەستیکرد بە نۆژەندکردنەوەی ڕێگه‌ی ئاوریشمی مێژوویی لە سەردەمی سەرۆک شی جینپینگ بە ستراتیژی ٩٠٠ ملیار دۆلار بە ناوی “یەکپشتێن، یەک ڕێگه (OBOR) پڕۆژەکە ڕێگەیەک بوو بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانی چین لەگەڵ زیاتر لە ٦٠ وڵاتی دیکە لە ئاسیا، ئەورووپا و ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا. وادەی تەواوکردنی ئەم پڕۆژەیە، ئامانجی ساڵی (٢٠٤٩)ی هەیە کە هاوکات دەبێت لەگەڵ سەتەمین ساڵیادی دامەزراندنی کۆماری گەلی چین  (PRC)

هەروەها بەدەستپێشخەری پشتێن و ڕێگه‌ (BRI) ناسراوە، چەندین ڕێڕەوی وشکانیی و دەریایی تێدەپەڕێنێت. پشتێنەی ئابووریی ڕێگه‌ی ئاوریشم بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای زەویییە بۆ بەستنەوەی چین بە ئاسیای ناوەڕاست، ئەورووپای ڕۆژهەڵات و ئەورووپای ڕۆژاوا، لەکاتێکدا ڕێگه‌ی ئاوریشمی دەریایی سەتەی بیست و یەکەم لەسەر بنەمای دەریایە، کەنارەکانی باشووری چین بە دەریای ناوەڕاست، ئەفریقا، باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ئاسیای ناوەڕاست دەبەستێتەوە.

چین ئەم وەبەرهێنانە بە ڕێگەیەکی گرینگ بۆ باشترکردنی گەشەی ناوخۆییی خۆی دەبینێت. هەروەها وەک ڕێگەیەک بۆ کردنەوەی بازاڕی بازرگانیی نوێ بۆ کاڵای چینیی، كه‌ هەرزانترین و ئاسانترین ڕێگە بۆ وڵاتەکە ده‌سته‌به‌ر ده‌كات بۆ هەناردەکردنی کەرەستە و کاڵاکانی.

ڕێگه‌یی ئاوریشمی مۆدێرن چییە؟

ڕێگه‌ی ئاوریشمی دەریایی سەتەی بیست و یەکەم ڕێگه‌یەکی دەریایی پلانبۆداڕێژراوە، کە پڕۆژەی ژێرخانی بەندەر و کەنار دەریاکانی یەکگرتووی تێدایە، ئه‌م ڕێگه‌یه‌ لە کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی چینەوە بەرەو ئەورووپا، هیندستان، ئەفریقا، زەریای هێمن‌ و لە ڕێگەی دەریای باشووری چین و زەریای هیندیی ده‌بڕێت.

سوودەکانی ڕێگه‌ی ئاوریشمی نوێ چین؟

ڕێگه‌ی ئاوریشمی نوێ، سەکۆیەکی بۆ قووڵبوونەوە و فراوانکردنی پەیوەندییەکانی نێوان چین و ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی بە قازانجی هەردووكلا ڕەخساندووە. مۆردخای چازیزا، مامۆستای باڵا لە کۆلێژی ئەکادیمیی ئەشکێلۆنی ئیسرائیل، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات کە “BRI” بووەتە جێگەی سرنجی سەرەکیی سیاسەتی دەرەوەی چین لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

بۆچی ئه‌و ڕێگه‌یه‌ ئەوەندە گرینگە

ڕێگه‌ی ئاوریشم کە بە شێوەیەکی گشتیی بە یەکەم ڕێڕەوی بازرگانی جیهانیی لە مێژوودا ناسراوە، مەودا و گرینگییەکی زۆر زیاتری هەبووه‌ لە ئاڵوگۆڕی كاڵا سادەكاندا. بەڕاستی ئەو ڕێگه‌ بێشومارە بەیەکەوە بەستراوەتەوە وەک ئامرازێک بۆ ئاڵوگۆڕی بەرهەمدارانەی هونەر، ئایین، کولتوور، بیرۆکە و تەکنەلۆژیا، كه‌ درێژییه‌كه‌ی 4000 میله‌، نزیكه‌ی 6437 كیلۆمه‌تر درێژبووه‌ته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێك له‌ دیمه‌نه‌ ترسناكه‌كانی جیهاندا، له‌وانه‌ بیابانی گۆبی و چیای پامیر.

بۆچی پێی دەگوترێت ڕێگه‌ی ئاوریشم؟

وه‌ك گوتمان ڕێگه‌ی ئاوریشم تۆڕێکی بازرگانی فراوان بوو، کە ئۆراسیا و باکووری ئەفریقای لە ڕێگەی ڕێڕەوی وشکانیی و دەریایییەوە بەیەکەوە دەبەستەوە. ڕێگه‌ی ئاوریشم ناوەکەی لە ئاوریشمی چینییەوە وەرگرتووە، کە کاڵایەکی بەهادارە و بازرگانەکان بە درێژایی ئەم تۆڕە بازرگانییانە دەیانگواستەوە. پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و زیادبوونی سەقامگیری سیاسیی بووە هۆی زیادبوونی بازرگانی و ئێستاش زیندوو دەبێتەوە. لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن سەرۆک شی جینپینگەوە ڕاگەیەندرا و بڕیارە ڕێڕەوێکی بازرگانیی دووانەییی تازە کەناڵەکانی نێوان چین و دراوسێکانی لە ڕۆژاوا بکرێتەوە: دیارترینیان ئاسیای ناوەڕاست، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپایه‌.

چ وڵاتێک لە ڕێگه‌ی ئاوریشمدا بوون؟

چه‌ندین وڵات ده‌كه‌وتنه‌ نێو ڕێڕه‌وی ڕێگه‌ی ئاوریشمه‌وه‌، بەشێک لەو وڵاتانەی لە دنیای ئەمڕۆدا هەرێمی دێرینی جادەی ئاوریشمیان پێکهێنابوو بریتین لە ئازەربایجان، چین، کۆریا، میسر، ئەندەنوسیا، ئێران، عێراق، ئیتاڵیا، ژاپۆن، کازاخستان، قرگیزستان، مالیزیا، مەنگۆلیا، پاکستان، ڕووسیا، سریلانکا، سووریا، تاجیکستان، تورکیا، تورکمانستان، ئۆکرانیا و ئۆزبەکستان.

بۆچی دەستپێشخەرییەکە نیگەرانیی لێدەکەوێتەوە؟ به‌تایبەت ئەمریکا!

بەپێی پلانی کارکردنی پشتێن و ڕێگه‌وبان کە لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە، دەستپێشخەریییەکە ڕێگه‌ وشکانییەکان (پشتێنە) و ڕێگه‌ دەریایییەکان (رێگه‌) دەگرێتەوە بە ئامانجی باشترکردنی پەیوەندیییە بازرگانیییەکان لە ناوچەکەدا بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی وەبەرهێنانی ژێرخانیەوە.

ئامانجی ئەو پلانە ٩٠٠ ملیار دۆلاریییە، وەک چین لەم دوایییانەدا ڕوونیکردەوە، هەڵگیرساندنی “سەردەمێکی نوێی جیهانخوازیییە”، سەردەمێکی زێڕینی بازرگانیی، کە سوودی بۆ هەمووان دەبێت.

پەکین دەڵێت لە کۆتایییدا بڕی ٨ تریلیۆن دۆلار قەرز دەدات بۆ ژێرخانی ٦٨ وڵات. بەپێی ئامارەکانی کۆمپانیای ڕاوێژکاری جیهانیی ماکینزی، کە کۆی گشتیی ژمارەی دانیشتوانی جیهان دەکاتە ٦٥% و یەک لەسەر سێی بەرهەمی ناوخۆیی جیهانیی.

بەڵام ڕوانگە و پێداچوونەوەکانی باقی وڵاتانی تری جیهان تێکەڵاو بوون، چەند وڵاتێک گومانیان لە نیازە جیۆپۆله‌تیکییە ڕاستەقینەکانی چین دەربڕی، لە کاتێکدا هەندێکی دیکە بەشدارییان لە لووتکەیەکدا لە پەکین کرد بۆ ستایشکردنی قەبارە و پانتاییی پڕۆژەکە، پڕۆژەکە سەلماندی کە فراوان، گران و مشتومڕی لەسەرە.

دەستپێشخەری پشتێنە و ڕێگه‌وبانی پەکین کە چەند ملیارد دۆلاری تێدەچێت، به‌ ناوی پلانی مارشاڵی چینیی ناوزەندکراوە، کە هەڵمەتێکە دەوڵەت پشتگیریی دەکات بۆ باڵادەستیی جیهانی، پاکێجێکی هاندان بۆ گەشەسەندنی ئابووریی، هەروەها هەڵمەتێکی بازرگانیی بەرفراوان بۆ شتێک کە پێشتر ڕوودەدات، وەبەرهێنانی چینی لە سەرانسەری جیهاندا.

‎لە ماوەی پێنج ساڵدا کە سەرۆک شی جینپینگ پلانە گەورەکەی خۆی بۆ بەستنەوەی ئاسیا، ئەفریقا و ئەورووپا ڕاگەیاند، دەستپێشخەریییەکە گۆڕاوە بۆ دەستەواژەیەکی فراوان بۆ وەسفکردنی نزیکەی هەموو لایەنەکانی بەشداریکردنی چین لە دەرەوەی وڵات.

‎پشتێنە و ڕێگه‌، یان yi dai yi lu، “ڕێگه‌یەکی ئاوریشمیی سەتەی بیست و یەکەم”ـە، کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەرانە لە پشتێنەیەک لە ڕێڕەوی وشکانی و رێگه‌ی دەریایی لە ڕێڕەوی کەشتیوانیی پێکهاتووە.

‎لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا تا ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا و ئەفریقا، “پشتێن و ڕێگه”‌ نیوەی دانیشتوانی جیهان و چارەکێکی بەرهەمی ناوخۆی جیهانیی پێکدەهێنن.

‎هەموو شتێک لە پارکێکی گەشتیاریییەوە کە سەر بە ترەمپە لە ئەندەنووسیا تا کەمپێکی جاز لە شاری چۆنگچینگ، ناوی پشتێن و ڕێگه‌یان لێنراوە. وڵاتان لە پەنەما تا ماداگاسکار، باشووری ئەفریقا تا نیوزلەندا بە فەرمی بەڵێنی پشتیوانیان داوە.

‎هاوكاتیش لەگەڵ به‌رفراوانبوونی پانتاییی پشتێن و ڕێگه‌، نیگەرانیییەکانیش بەهەمان شێوە بەرفراوان دەبن، کەئەمە جۆرێکە لە ئیمپریالیزمی ئابووریی کە کاریگەریییەکی زۆر بە چین دەدات بەسەر وڵاتانی دیکەدا. ‎جەین گۆلی، مامۆستای یاریدەدەر لە زانستگه‌ی نیشتمانیی ئوسترالیا، بە هەوڵێک بۆ بەدەستهێنانی هاوڕێ و کاریگەریی لەسەر خەڵک وەسف دەکات. گۆلی دەڵێت: “ئەوان ئەم دەستپێشخەریییە زۆر گەورەیەیان پێشکەش کردووە کە خەڵکی ترساندووە.” “لەبری ئەوەی هێزی ئابووریی خۆیان بەکاربهێنن بۆ دۆزینەوەی هاوڕێ، له‌كاتێكدا  ترسی زیاتریان درووستکردووه‌. ‎بەپێی وتەی شان وێنهوا، مامۆستای زانستگه‌ی جیاۆتۆنگ لە شیان، سیاسەتی دەرەوەی واژۆکراوی شی” یەکەم هەوڵی گەورەیە لەلایەن حکوومەتی چینەوە بۆ گرتنەبەری ڕێبازێکی چالاکانە بەرەو هاوکارییی نێودەوڵەتیی و بۆ وەرگرتنی بەرپرسیارێتی.

‎ترسە گەورەکە لێرەدایە هەندێک نیگەرانن کە فراوانبوونی بازرگانیی چین لە سەرانسەری جیهاندا، ئه‌وه‌ لە کۆتایییدا دەبێتە هۆی فراوانبوونی بوونی سەربازیی. کە لەم ماوەیەدا چین یەکەم بنکەی سەربازیی خۆی لە دەرەوەی وڵات لە جیبۆتی دامەزراند. شیکاران دەڵێن: نزیکەی هەموو ئەو بەندەر و ژێرخانی گواستنەوەی دیکە کە درووست دەکرێن، دەتوانن دوو بەکارهێنانیان هه‌بێت ئه‌میش:  مەبەستی بازرگانیی و مه‌به‌ستی سەربازیییه‌.

‎جۆناسان هیلمان، بەڕێوەبەری پڕۆژەی پەیوەستکردنەوەی ئاسیا لە CSIS دەڵێت: “ئەگەر بتوانێت کاڵا هەڵبگرێت، ئەوا دەتوانێت سەرباز هەڵبگرێت” ئەمەش ئەو ترسەیە کە ڕکابەرەکانی چین هەیانە و ترسی لەدەستدانی هەژموون و ڕابەرایەتی جیهانیان هەیە.

ئاسیای ناوەڕاست و ڕێگه‌ی ئاوریشمی ئەمڕۆ:

ڕیچتۆفن لە داڕشتنی بیرۆکەی ڕێگه‌ی ئاوریشمدا، ئاسیای ناوەڕاستی نەک تەنیا وەک پردی وشکانیی نێوان ژیاره‌ دوورەکان، بەڵکوو وەک سەرچاوەیەکی داهێنەری کولتووریی لە خۆیدا دەبینی. هەروەها وەک خاکێکی جێناکۆکی دەبینی، هەرێمێک کە وەک گۆڕەپانی کاریگەری سیاسیی و سەربازیی کاری کردبوو. لە ڕاستیدا، کۆنترۆڵکردنی ڕێگه‌ی ئاوریشم، بە تایبەتی پەیوەندییەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست، کارێکی ڕژد بوو بۆ زلهێزە کۆلۆنیالیەکانی سەتەی ١٨ کە “یاریی گەورە”یان دەکرد. ڕووسەکان و ئینگلیزەکان لە سنووری خواستەکانی خاکی خۆیاندا کێبڕکێیان دەکرد بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەفگانستان. ڕودیارد کیپلینگ، نووسەری کۆلۆنیالیزمی ئینگلیزیی، چیرۆکی خەیاڵیی کیمی لە بەرانبەر ئەم پاشخانەدا داناوە، پاڵەوانەکە بە یەکێک لە ڕێگه‌ بازرگانییە مێژوویییەکان بە درێژایی ئەو شوێنەدا دەڕوات کە ئێستا سنووری ئەفگانستان و پاکستانە و بەشداریی لەو شتەدا دەکات کە ڕەنگە ئەمڕۆ پێی بڵێین: سەرگەرمییەکی فرە کولتوریی، كه‌ ئه‌مه‌ش به‌لای ده‌وڵه‌مه‌ندكردن و نرخاندنی ڕێگه‌ی ئاوریشم ده‌شكێته‌وه‌.

فه‌رمان محه‌مه‌د

ئیتاڵیا/ زانکۆی بۆڵۆنیا

‎ ‎

بۆ خوێندنەوەی ئەم توێژینەوەیە کلیکی ئێرەبکەن…

زەمەنی دەروونی لە کردەی نووسینی شیعریدا، دەکەوێتە پێشەوەی زەمەنە فیزیکیەکە. بەو مانایەی شیعر سەرەتا دەرەنجامی ڕامان و بیرکردنەوەی شاعیرە لە ئاست دیاردەکانی ژیاندا و دواتر کۆنتاک لەگەڵ ڕووداو و دیاردە بەرجەستەییەکانی ژیان دەکات. لێرەوەش شاعیر زۆرجار لەو زەمەنە فیزیکیە دادەبڕێت و دەکەوێتە نێو زەمەنی دەروونی خۆیەوە، کە دنیایێکی دیکەی تایبەتە لەو دنیا واقیعییەی ئەو لە ئاستی فیزیکیدا تیایدا دەژیت و بە پێوەری کات پێوانە دەکرێت. بەڵکو ئەو لە نێو زەمەنێکی دیکە دایە، کە زەمەنی دەروونی نێو شیعرە و هیچ پەیوەندییەکی بە زەمەنی دەرەکییەوە نییە کە شاعیر فیزیکیانە تیایدا دەژیت. بۆیە زەمەنی نێو شیعر، دادەبڕێت لەو زەمەنە دەرەکییەوە کاتێ شاعیر باسی زەمەنێک لە شیعر دەکات، ئەوا دەگەڕێتەوە سەر ئەو زەمەنە دەروونییەی نێو ناخی خۆی، کە پێشتر زەمەنێکی فیزیکی بووە و بە پێوانەی کاتەکانی ڕۆژ و مانگ و ساڵ ڕۆیشتووە. بۆیە کاتێ شاعیرێک باس لە زەمەنی خۆی دەکات، ئەوا زەمەنی ئەو، تایبەتە بە ئەو و هیچ پەیوەندییەکی بەوە زەمەنەوە نییە، کە هەمووان تیایدا دەژین و دوای چەند ساتێکی دیکە، ئەویش دەبێتە زەمەنێکی فیزیکی و ڕابردوو. دڵزار، لە دوایین شیعری خۆیدا، کە کورتە شیعرێکی چەند دێڕییە و بەرلە ماڵئاوایی یەکجارەکی بە چەند رٍِۆژێکی کەم نووسیویەتی، تاسە بۆ زەمەنێک دەخوازێت، کە ئەو بە زەمەنی خۆی ناوی دەهێنێت. شاعیر لەو شیعرە کورتەیدا، پانۆڕامای ژیانی خۆی، بەرلە ماڵئاوایی یەکجارەکی دێنێتەوە بەرچاو و بە تاسەوە باس لە زەمەن و تەمەن و ڕۆژگاری ڕابردووی خۆی دەکات ، بە بێ ئەوەی بەراوردی زەمەنی ئێستای بکات، کە بە بڕوای من شتێکی جوانی تێدا نەماوەتەوە، شایەنی ئەوە بێت بەراوردی بکەین بە ڕابردوو. هەڵبەتە، سرووتێکی سایکۆلۆژییانەیە، مرۆڤ کاتێ هەست دەکات بەرە ومەرگ دەڕوات، ئەو هەستەى لا دروست دەبێت، کە وێنە و یادگارییەکان و بیرەوەرییەکانی ژیانی، وەک پانۆڕامایەک بێتەوە بەرچاو و لەوێوەش ئاخ بۆ بە سەرچوونی ژیانی و تەمەنی هەڵبکێشێت، چونکە لەلایەکەوە دەزانێت کە مەحاڵە جارێکی دیکە ئەو ژیان و تەمەنە دووبارە بێتەوە، لەلایەکی دیکەوەش ڕووبەڕووی چارەنووسێکی نادیارکە مەرگە دەبێتەوە، بەڵام دڵزار لەو شیعرەیدا، بەرلە تەمەنی، تاسەی گەرانەوەی زەمەنی ژیانی دەخوازێت و بیر لە بە سەرچوونی زەمەنی ژیانی دەکاتەوە نەک تەمەنی. بێگومان تەمەنی مرۆڤیش بە پێی زەمەنەکان بە سەر دەچێت و کۆتایی دێت، بەڵام زەمەن لێرەدا، بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە زەمەنی تاکەکەسی خودی شاعیرەوە نییە، بەڵکو ڕەهەندێکی دوورتری هەیە. شاعیر لە سەرەتای شیعرەکەیدا دەڵێت:_
بێزارم ڕۆیی زەمەنم
سەد و یەک ساڵەی تەمەنم
ئای چەندە بێ تینە تەنم
هەر ئێسک و پێسکە بەدەنم
دەسپێکی شیعرەکە، بە بێزاری دەست پێ دەکات. هەموومان لە ساتێک لە ساتەکانی ژیان، هەست بە بێزاری دەکەین، ئەو بێزارییەمان ڕەنگدانەوەی ئەو بارە سایکۆلۆژیەیە، کە دەشێ بە هۆی بەرکەوتن و بینی ڕووداوێک، کارەساتێک، نا ئومێدییەک بێت، بەڵام بێزاری دڵزاری شاعیر، بێزارییەک نییە ڕەنگدانەوەی ئەو بارە سایکۆلۆژیی و جەستەیە بێت کە تیایدا دەژیت، بەڵکو دەرەنجامی ڕۆیشتن و بە سەر چوونی زەمەنێکە، کە ئەو بە زەمەنی خۆی ناوی دەبات. لێرەوەش ئەو پرسیارەمان لا دروست دەبێت، کە ئایا زەمەنی شاعیر کام زەمەنە؟ هەڵبەتە، شاعیر تەمەنێکی زۆر ژیا، بەڵام نەهامەتی و ناخۆشی وچەرمەسەری سیاسی و کەسی و نەتەوەیی زۆریشی لەو ژیانە بینی. لە بیرەوەرییەکانی کەریم شارەزادا، نووسەر باس لەوە دەکات، کە بەردەوام بەعسییەکان فشاریان دەخستە سەر دڵزار تا پاکانە بکات و لە شیوعییەت پاشگەز بێتەوە، بەڵام ڕۆژێک ئەو فشارانە نەیان ڕووخاند. زەمەنی دڵزار، زەمەنی سەختی سیاسی و نەتەوەیی ئێمەیە، بەڵام زەمەنێکیشە پڕ لە جوانی و مرۆڤدۆستی و تێکۆشانی سیاسییانە. زەمەنی دڵزار لێرەدا، زەمەنی هەموو ئەو ئەدگارە جوان و پڕ بەها و مۆڕالە کەسی و مرۆییانەیە، کە لەو ساتانەی تیایدا ژیاوە بوونییان هەبووە. زەمەنی دڵزار، ئاماژەیە بۆ ڕابردووێکی پڕ لە جوانی و خەبات و هەستی بەرزی مرۆیانە، بە پێچەوانەی ئێستا کە زەمەنی ناشرینی و کاڵبوونەوەی هەموو ئەدگارێکی جوانی مرۆییانەیە. گەر سەرنج بدەین دەبینین دڵزاری شاعیر، زەمەنی پێش تەمەن خستووە، واتا سەرەتا زەمەنەکەی بە سەر چووە دواتر تەمەنی، چونکە ئەو دەزانێت ژیان و تەمەنێک لە نێو زەمەنێکی پڕ لە جوانیدا، جوان دەبن و بە پێچەوانەوەش. بۆیە کە باسی رۆِیشتنی زەمەنی دەکات، ئەوا باسی نەمان و ڕِۆیشتنی هەموو ئەو بەهایانەش دەکات، کە ئەو زەمەنەیان پێ دەناسرێتەوە، هەر لە سادەیی ژیان و بەختەوەریی ڕوحییانە و مرۆڤدۆستی و هەستی بەرزی مرۆیانە لە نێو مرۆڤەکاندا، دەنا ئەگەر لە ئاستی سیاسیەوە بڕوانیینە زەمەنی دڵزار، دەبینین زەمەنی چەوسانەوە و کوشتن و خوێن و بێ بەهاکردنی مرۆڤەکانە، بەو پێیەی ئەو خۆی وەک شیوعییەک چەرمەسەری زۆری لە ژیان بینیوە . زەمەن لێرەدا، هەر تەنها مانایەکی پێوانەیی و کاتی نییە، بەڵکو هەموو ئەو ڕواڵەتانەی ژیان دەگرێتەوە، کە ڕەنگڕێژی ژیانی ئەو ساتی دڵزار و کۆمەڵگەی کوردییان کردووە. لێرەوەش ئاخ هەڵکێشانی دڵزار بۆ ئەو زەمەنە، لە ڕاستیدا تاسەیە بۆ گەڕانەوەی ئەو زەمەنە کە ئەو ئەدگارانەی تیادا بووە. بەڵام پرسیار لێرەدا ئەوەیە، دڵزار بۆچی باسی ڕۆیشتنی زەمەنی دەکات؟ بە بڕوای من، ئەمە هەر تەنها پەیوەست نییە بەو ڕواڵەتانەی ژیانی مرۆڤەکان لەو سەردەمدا، بەڵکو دڵزار لە ناخەوە و سایکۆلۆژیانە بەراوردی زەمەنی ئێستای بە زەمەنی دوێنی کردووە و لە پەراوێزی ئەو بەراورد کردنەشەوە، ئەو هەستەی بۆ دروست بووە کە بە خەیاڵ بگەڕێتەوە زەمەنی خۆی، چونکە زەمەنی ئێستا زەمەنی ناشرینییەکان و نەمانی بەها و خەسڵەتە مرۆییەکانە، زەمەنی هەڵپەرستی و نامیهرەبانی و خود ئەڤینییە، کە دەشێ هەموو ئەو دیاردانەی ژیانی ئێستا بە جۆرێک لە جۆرەکان دڵزارییان ئازار دابێت، بۆیە باسی ڕۆیشتنی زەمەنی خۆی دەکات و زەمەن لە پێشەوەی تەمەن دادەنێت، چونکە تەمەن هیچ چێژێکی نییە، ئەگەر لە زەمەنێک نەژیایت پڕ لە خۆشەویستی و جوانی و مرۆڤدۆستی، بۆیە زەمەنی دڵزار، زەمەنی هەموو ئەو شتە جوانانەیە، کە ئەو دوای سەد و یەک ساڵ تەمەنیش، ناتوانێت لە بیریان بکات و تاسەی بینینەوەیان هەر دەکات. لە دوای زەمەن، ئەمجارەیان دڵزار وەسفی باری سایکۆلۆژیی و جەستەیی خۆی لە سەرووبەندی دوا ساتەکانی ژیانیدا دەکات. پێ دەچێت دڵًزاری شاعیر، هەستی بە نزیکبوونەوەی ڕۆژی مردنی خۆی کردبێت، بۆیە بەو شیعرە کورتە کە دوایین شیعریەتی و لە سەر چەرپا نووسیویەتی و چەند ڕۆژێکی کەم دوای شیعرەکە دەمرێت، پانۆڕامای ژیانی خۆی دێنێتەوە بەرچاو. شاعیر لە ئاستی جەستەییدا باسی خۆیمان بۆ دەکات و دەڵێ:
ئای چەندە بێ تینە تەمەنم
هەر ئێسک و پرووسکە بەدەنم
لێرەدا ئێمە، وێنەی مرۆڤێکی بێ هێز، بێ دەسەڵات، بێ توانا لە ڕووی جەستەییەوە دەبینین، کە پیریی تەنگی پێ هەڵچنیوە. بێگومان پیریش یەکێکە لەو وێستەگە پڕ ئازارانەی ژیانی مرۆڤەکان، کە تیایدا هەموو خەون و ئاواتێک هەرەس دێنن و مرۆڤ بە ئومێدەوە ناژیت، چونکە دەزانێت نە لە ڕووی ژیانەوە، نە لە ڕووی تەمەنیشەوە، وەک گەنجێتی لێ نایەتەوە. دڵزار لەو شیعرەیدا، جەستەی بێ تینی خۆی، ڕۆیشتنی زەمەن و تەمەنی، هەمووی وەک فلمێکی سینەمایی لە چەند چرکەساتێکی کەم و لە دوو توێی ئەو چەند دێڕە شیعرییەدا دێنێتەوە بەرچاو. ئیدی ئێمە دەزانین کە دۆخی جەستەیی و ژیانی ئەو مرۆڤە چۆن بووە، ئەم بارودۆخە، هەر مرۆڤێک تێیدا بژیت، کاردەکاتە سەر دەروونی و نائومێد و داڕووخاوی دەکات، بەڵام دڵزار تەنها لە ئاستی جەستەییدا هەست بە بێ توانایی و نەمانی هێز دەکات، دەنا لە ڕووی ڕوحییەوە هێشتا بە هێزە و بەو ئومێدەوە دەڕوانێتە ژیان، کە خەونەکانی دەبنە ڕاستی. ئەو ئاسوودەیە ڕوحیەی شاعیر، وێرای جەستەیەکی بێ هێز و تەنها ئێسک و پرووسک، بە بڕوای من پەیوەندی بەو زەمەنەوە هەیە، کە شاعیر بە زەمەنی خۆی ناوی دەبات و ئەو زەمەنەش ڕابردووە. واتا شاعیر، بە جەستە لە ئێستا دەژیت، بەڵام بە ڕوح، بە یادەوەریی و بیرکردنەوە لە نێو جوانییەکانی ژیانی دوێنێی دایە و هەر ئەمەشە ئەو هەستەی لادروست کردووە، کە بە تاسەوە باس لەوە بکات کە زەمەنی ئەو ڕۆیی. ئەوەی لێرەدا دەڕوات زەمەن نییە بە تەنها وەک پێوانەیەکی پێوانەکردنی کات لە ڕووە فیزیکییەکەی، بەڵکو هەموو ئەو ئەدگارە جوانانەشن کە ژیانی ئەو ڕۆژگارە پێکدەهێنن، هەر لە خەونی گەنجی و خۆشەویستی و مرۆڤدۆستی و تێکۆشانەوە بگرە، تا ئەو هەستە مرۆییە قووڵەی مرۆڤەکان هەیانبوو بە پێچەوانەی ئێستا. زەمەنی دڵزار، زەمەنی شاعیر نییە بە تەنها، بەڵکو زەمەنی ڕۆژگار و زەمەنی هەموو ئەو مرۆڤانەیە کە لەو کاتدا بوونیان هەبووە ودەشێ ئێستا لە ژیاندا نەمابن. ئەو خۆ بواردنەی شاعیر لە زەمەنی ئێستا و گەڕانەوە بۆ زەمەنی ڕابردوو وەک باسمان کرد، دەشێ دەرەنجامی ئەو پەیوەندیی و بەرکەوتنە بێت، کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی بە ناو پێشکەوتووی خاڵی لە بەها مرۆڤایەتییەکانی ئێستا هەیەتی. وەک چۆن لای هەموومان بەردەوام نوستالۆژیای گەڕانەوە بۆ ڕابردوو هەیە، هەمان هەستیش لای شاعیر بەڵام بە زەمەنێکی دوورتر هەیە. ئەو مانەوەیە لە نێو یادگارییەکانی زەمەنی دوێنێ و ژیانی ڕابردوو، لە ڕووی ڕوحییەوە ئاسوودەیەک بە شاعیردەبەخشێت و ئەو ئاسوودەیە، لە ڕووی توانا و هێزی جەستەییەوە گڕووتینێکی پێ نادا، چونکە بە تێپەڕبوونی ڕۆژگار، مرۆڤ بەرە و بێ هێزی و پیری دەچێت و جارێکی دیکە، توانای بایۆلۆژی وەکو خۆی لێ نایەتەوە، بۆیە شاعیر بە جەستە لاوازە، بەڵام بە ڕوح ئاسودەیە و کاتێ سەیری ژیانی خۆی دەکات، لە پەراوێزی ئەو ژیانەی تیایدا ژیاوە، هەست دەکات وەک مرۆڤ ژیاوە و پەرێزی پاکە و باکی بە هیچ شتێک نییە، بۆیە لە شیعرەکەدا، هیچ فۆبیایەکی ترس لە مردن نابینرێت. بەدەربڕینێکی تر، گەر مرۆڤ لە سەرە مەرگ و لەدوایین ساتەکانی تەمەنیدا،جۆرێک لە ترس و دڵەڕاوکێ و نائومێدی بۆ دروستت بێت، بەو پێیەی دەمرێت و بەرە و چارەنووسێکی نادیار دەچێت، ئەوا دَلزار ئازایانە بەرەو مەرگ دەڕوات و ئەوەندەی چاوی لە ژیان و ڕابردووە، ئەوەندەی خەونی ئەوەیە نەتەوەکەی بە مافەکانی بگات، ئەوەندە کاردانەوەی کەسی و فۆبیای دەروونی لە مردن نییە. واتا نزیکبوونەوە لە مردن وەک ڕووداوێکی تۆقێنەر، ئەو هەستەی لای شاعیر دروست نەکردووە، نائومێد و داڕووخاو بێت، بە پێەوانەوە ئەو هێشتا ڕوحێکی خۆڕاگرانەی هەیە و تەنها بەدەنی لاوازە، کە ئەمەش هێمایە بۆ ئەوەی شاعیر لە ڕووی دەروونییەوە هیچ ترسێکی لە مردن نییە و تەنها ئاخ بۆ زەمەنێک هەڵدەکێشێت کە بە سەر چووە. بە بڕوای من دڵزار ئەوەندە کەسێکی شۆڕشگێڕ و چەپ و وابەستە بە بیرو باوەڕی چینایەتی و مرۆڤدۆستی بووە، تەنانەت تا دوایین چرکەساتی تەمەنی پاشگەز نەبۆتەوە لە بیر و باوەڕەکانی، کە ئەمەش یەکێک لە دیارترین خاسیەتەکانی مرۆڤی بە هەڵوێست، تێکۆشەر و تێگەیشتوو و هوشیار، کە هیچ کاتێک ئامادە نییە سەوداو مامەڵە بە بیروباوەڕە مرۆییەکانی خۆی بکات و هەڵوێست و کردارو بیروباوەڕی خۆی مەزاد بکات و بفرۆشێت. دڵزار لە سەرە مەرگدا، خەونی ئەوەیە کوردستانی گەورە ببێتە بە هەشتی جیهان. بێگومان شاعیر دەزانێت کوردستان ئێستا چوار پارچەیە، بەڵام لە شیعرەکەیدا وەک یەک خاک و یەک نیشتمان و یەکەیەکی جوگرافی و نەتەوەیی ناوی دەهێنێت، ئەمەش ئەو پرسیارەمان لا دروست دەکات کە بۆچی شاعیر کوردستانی گەورە وەک بە هەشت وەسف دەکات؟ ئەمە لەلایەکەوە ڕەت کردنەوەی ئەو دیفاکتۆ سیاسیەیە کە کوردستانی لە یەک پارچەوە کردۆتە چەند پارچەیەک و شاعیر بە ڕەهایی ئەو واقیعە ڕەت دەکاتەوە، لەلایەکی دیکەشەوە ئەو کوردستانی گەورە، وەک ئامانجێکی بەدی هاتووی دوور لە ئاییندەدا دەبینێت. ئامانجێک کە هیچ ئەگەر وگومانێک هەڵناگرێت، هەروەک خۆشی دەڵێت:_

جا برایان تێکۆشەران
بە بڕوای من ئەو ڕۆژەدێ
کوردستانی گەورە و گران
دەبێتە بەهەشتی جیهان
شاعیر تا ئەو کاتەی لە ژیان بووە، خەونێکی هەبووە، ئەویش ڕزگاربوونی کوردستان و یەکگرتنەوەی پارچەکانی. لە دوایین ساتەکانی تەمەنیشیدا، هەر بە تاسەی ئەو خەونەوە بەرە و مەرگ دەچێت. شاعیر لە بری ئەوەی نائومێد و خەمگین ببێت، کە بەرە و مەرگ دەچێت و دەستبەرداری ژیان دەبێت، بە پێچەوانەوە ئاواتی ئەوەیە کە کوردستان لە دوا ڕۆژدا ئازاد ببێت و ببێتە بەهەشت. شاعیر هیچ ئەگەرێک بۆ ئەو ڕۆژە دانانێت، بەڵکو بە یەقینەوە چاوەڕوانی ئەو ڕۆژە دەکات و بەمەش ئەو خەونەی نەوە یەک لەدوای یەکەکانی کورد هەیانە، دڵزار دەیسپێرێتە نەوەی داهاتوو. خەونی شاعیر لێرەدا بڕوایە نەک خەون و خەیاڵێکی ڕاگوزەر، شاعیر بە بڕواوە پێشبینی ئەو ڕۆژە دەکات کە کوردستانی گەورە دروست دەبێت و پاشانیش دەبێتە بەهەشتی جیهان. بەمەش دڵزار، خەونی بونیادنانی دەوڵەتی کوردی لە وەهمدا نابینێت، بەڵکو بە بڕواوە موژدەی ئەو ڕۆژە دەدات. بەمەش خەونێک کە تا شاعیر لە ژیاندا بووە و خۆزگەی ئەوەی خواستووە بێتە دی، کوردسانی گەورەیە و کاتێکیش دەزانێت مەرگ دێت و هێشتا ئەو خەونە نەبۆتە واقیع، بە هەمان ئەو خەونەوە کە لە دواساتەکانی تەمەنیدا هەیەتی چاوەکانی لێک دەنێت و ئەو کوردستانەش کە لە دواڕۆژدا وەک بەهەشت دەبێت، دێتە دی. دڵزار، لە دوایین ساتەکانی تەمەنی، خەیاڵ و بیری لای کوردستانی گەورەیە و بێ هێزی تەن و گیان و ئەو دۆخە سەختە جەستەییەی تێیدایە، لە بیر دەکات و تەنها ئاواتی ئەوەیە، ئەو خەونەی کە ئەو لە ژیانیدا بۆی نەهاتە دی و نەیبینی، بۆ نەوەکانی داهاتوو بێتە دی. خەونێک و خۆزگەیەک کە هەر بەتەنها هی شاعیر نییە، بەڵکو هی هەموومانە. دڵزار، دەسپێکی ئەم شیعرەی بە بێزاری دەست پێ دەکات و بە هۆی پیرییەوە، جەستەی تەنها ئێسک و پێستەو زەمەنی خۆشی بەسەر چوو، ئیدی ئەمانە هەموویان ئەو هەستەیان لای شاعیر دروست کرووە، بە بێزارییەوە وەسفی ئێستای ژیانی خۆی بکات. بەڵام دواتر، ئەمجارەیان بە پێچەوانەوە خۆی زۆر دڵشااو بەختەوە دەبینێت و بڕوای وایە لە داهاتوودا، کورستانی گەورە دروست دەبێت و دەبێتە بەهەشتی سەر ڕووی زەمین. لێرەدا، ئەو پرسیارەمان لا دروست دەبێت کە بۆچی دڵزار سەرەتا بە بێزارییەوە باسی ژیانی خۆی دەکات و لە کۆتاییشدا، بە دڵشادی و ئاسوودەیەوە، وەسفی ژیانی دەکات؟ بێگومان ئەم بێزارییە پەیوەندی بەو تەمەنەوە نییە، کە شاعیر لە ژیاندا بەڕێی کردووە، بێزاری دڵزار لەوە سەرچاوەی گرتووە، کە دەمرێت و کوردستانی گەورە، کە خەونی هەزاران مرۆڤی کورد بووە بەرلە مەرگییان، بە داخەوە نابینێت، ئیدی بێزارە لەوەی کە سەدو یەک ساڵەی تەمەنی ڕۆیشت و ئەو خەونەی نەهاتە ی، بۆیە لە سەرە مەرگدا، ئومێدی ئەوەی هەیە، ڕۆژگارێک بێت کوردستانی گەورە ببێتە بەهەشت لە جوانی و خۆشیدا. ئەم خەونە، ئەو هەستە دەروونییەی لا دروست دەکات، کە زاڵ بێت بەسەر بێزاریەکەی و بە پێچەوانەوە خۆی بە دڵشاد و بەختەوەر بزانێت، چونکە بڕوای وایە ڕۆژگارێک هەر دێت، ئەو خەونەی ئەو دەیبینی و تا لە ژیاندا بوو نەبووە ڕاستی، بێتەدی. ئەمە دەریەخات کە وێرای ئەوەی دڵزار کەسێکی شیوعی و چەپ بووەو بڕوای بە خەباتی چینایەتی هەبووە، بەڵام کورستانییانە بیری کرۆتەوەو خەونی ئەوەی هەبووە وەک کوردێک، دەوڵەتی کوردی دروست بێت و کوردستان ببێتە بەهەشت.

*ئەم بابەتە لە هەفتەنامەی ڕێگای کوردستان ژمارە( 1336) ی ڕۆژی 11/4/2023 بڵاوکراوەتەوە.

ئەگەر وەک مرۆڤ بڕوانینە ئەم شەڕە تەنیا مرۆڤ دەبینین کە دەکوژرێ، ئەمەش بنەمای هەڵوێستمانە لەم کوشتارە گشتیە کە جگە لە بەربەریزم هیچی تر نیە. پاساوی ئەم کوشتارانە بەوەی بۆ ڕەوایەتیدان بە سەرکەوتنی لایەک و ئاڵایەک و چارەسەری کێشەیەکە، ئەمە ئەو ئامانجەیە کە ئەم شەڕ و کوشتار و تۆقاندن و تیرۆرە بەدوایەوەیەتی!
هەفتەیەکە دوو هێزی تیرۆریست کەوتونەتە کوشتاری گشتی خەڵکی ئیسرائیل و فەلەستین. ئێمە وەک خەڵکی کرێکار و هەژار و ئازادیخواز دەبێ بپرسین ئەم بەربەریەتەیان لە پێناو چیدایە؟
حەماس لە ڕۆژی هەڵبژاردنیەوە،١٧ ساڵ لەمەوبەر، لە غەزە کەوتە تیرۆری حزبە فەلەستینیەکانی تری وەک فەتح تا دەسەلاتی تیرۆریستانەی خۆی لە غەزەدا داسەپاند. لەو کاتەوە تا ٧/١٠/٢٠٢٣ کە نزیک بە هەزار ژن و مناڵ و دانیشتوی ئیسرائیلی کوشتاری گشتی کردن، کاری لەسەر هێشتنەوە و درێژەپێدانی دەسەلاتی تیرۆریستانەی کردوە، نەک تەنیا لە غەزە، بەڵکو وەک پشتوێنە و بەشێکی قوتبی تیرۆریستی لە ناوچەی ڕۆژەهەڵاتی ناوەڕاست کە ئێران و سوریا و حزب اللە و گروپە تیرۆریستیەکانی تری ناوچەکەی پێکەوە لە ستراتیژێکدا کۆکردۆتەوە. ئەم ستراتیژیە بریتیە لە پاراستنی بەرژەوەندی ئابوری و سیاسی ئەم بەشە لە ئیسلامی سیاسی کە لەم ناوچانەدا دەسەڵاتدارە. دەسەڵاتی حەماس و حزب اللە و جمهوری ئیسلامی ئێران لە هەر شوێنکدا بن نوێنەری خەڵکی ئەو ناوچەیە ناکەن، بەڵکو ئەوانن کە ژیان و چارەنوسی ئەو خەڵکەیان کردۆتە بارمتەی سیاسەتی تیرۆر و سەرکوتی خۆیان. بونی حەماس لە ناو خاکی داگیرکراوی فەلەستیندا و دوژمنایەتی لەگەڵ دەوڵەتی ئیسرائیلی داگیرکەردا هیچ لە تیرۆریست بوون و کۆنەپەرستی حەماس کەم ناکاتەوە و کردەوەی کوشتاری خەڵکی مەدەنی ئیسرائیل لەم مانگەدا نیشانی دەدا کە ئەمە چ هێزێکی بەربەریە کە ئایندەی غەزە و ناوچەکە چەندە تاریکە و مرۆڤایەتی لە ژێر چ هەڕەشەیەکدایە لە سایەی ئەم هێزە و هاوپەیمانەکانیدا.
حکومەتی ڕاستڕەوی ئیسرائیلیش، دیوی دوەمی ئەم بەربەریزمەی سەرمایەداری ئەمڕۆ نمایش دەکا. کوشتاری خەڵکی سیڤیلی غەزە و بڕینی ئاو کارەبا و خۆراک لێیان لە ئێستادا تاوانێکی تیرۆریستانەی هاوشانی تاوانەکەی حەماسە و هیچی لەو کەمتر نیە. هێشتنەوەی داگیرکاری و ئاپارتیادی ئەم دەوڵەتە هەمیشە نائارامی و شەڕی کردۆتە بەشی خەلکی ئیسرائیل. بیانوی سەرکوتی تیرۆریزمی حەماس هیچ لە بنەمای سیاسەتی ئاپارتاید و دژی مرۆڤایەتی حکومەتە بورژوازیەکانی ئیسرائیل ناگۆڕێ و پاساوی ڕەوا بونیان نادات. ئەمە بەهیچ شیوەیەک بەرگری لە خەڵکی ئیسرائیل نیە، بەڵکو هێشنتەوەی ئەم خەڵکەیە لە سایەی دەوڵەتێکدا کە ئەمڕۆ نەک تەنیا بە هۆی داگیرکاریەوە، بەڵکو وەک بەشێک لە پێشبڕکێی سەرمایەداری جیهانی لە قوتبی ئەمریکا و سعودیە و وڵاتانی تری ڕۆژئاوا و کەنداودا خەریکی شەڕ و ململانێیە بۆ سازدانەوەی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە پێی بەرژەوەندی و نەخشە ئابوری و کاپیتالیستیەکانی کۆمپانیاکانی وزە و پاوانکردنی بازاڕ لەلایەن ئەم دەولەتە سەرمایەداریانەوە.
ئەمڕۆ ئەم گەرم بون و فراوانبونەوەی ئەم شەڕانە پێمان دەڵێن کە مرۆڤایەتی لەبەردەم دەورەیەکی نوێی بەربەریزمی سەرمایەداریدایە. هەربۆیە ئەمڕۆ بانگەوازی بە ئاشتی ژیانی حەماس و حکومەتی نەتنیاهۆ و گەڕانەوە بۆ پڕۆژەی دوو دەوڵەتی ئیسرائیل و فەلەستینی نەتەوە یەکگرتوەکان بەر بەم هێزە بەربەریانە ناگرێت تا خەڵکی فەلەستین و ئیسرائیل نەکەنە قوربانی شەڕی تیرۆریستانەیان. کۆتایی هێنان بەم بەربەریزمە پێویستی بە خەباتێکی جیهانی هەیە کە ئەمڕۆ مرۆڤایەتی دەبێ دەستی بداتێ تا لە ئایندەیەکی تاریک کە کێشمەکێشی ئەم هێزانە دەیسەپێنێ خۆی ڕزگار بکا. خەڵکی ئیسرائیل و فەلەستین لە جیاتی کەوتنە دوای ئەم هێزە بەربەری و تیرۆریستانە دەبێ دژی هەر دوو لایان ڕابوەستن و هەر دوو لایان لە دەسەڵات بخەن. ئەمە ستراتیژێکە کە زیاتر لە ٧٠ سالە پێویستی خۆی لە ئیسرائیل و فەلەستیدا سەلماندوە، ئەگەر خەڵکی ئەم ناوچەیە نەیانەوێ دەیان ساڵی تر لە سایەی دۆخێکی تاریکتری وەک ئەمڕۆدا بێ دەسەڵاتانە نەژین و چاوەڕیی مەرگ نەکەن. بانگەوازی ئاشتی و دامەزراندنی دوو دەوڵەت و هەر بەدیلێکی تر دەبێ کاری ئەم بەرە مرۆڤایەتیە بێت لە ئیسرائیل و فەلەستیندا، نەک چاوەڕوانی و لایەنگری لە یەکێک لەو بەرانەی حکومەتی ئیسرائیل و هێزە ناسیونالیست و ئیسلامیەکانی فەلەستین بین تا مل بە ئاشتی یان کۆتایی هێنان بە داگیرکاری بهێنن. ئەم ڕاستیە نەک بۆ فەلەستین بەڵکو بۆ ئۆکرانیا و ڕۆژئاوای کوردستان و هەر جەهەنەمێکی تری ئەمڕۆی شەڕی دەوڵەتە سەرمایەداریەکان ڕاستە. مرۆڤایەتی لەبەردەم دەورەیەکی نوێی بەربەریزمی سەرمایەداریدایە. هەربۆیە یان بەربەریزم یان سۆشیالیزم و ڕزگاربون لە دەست سەرمایەداری ڕێگاکانی بەردەم کۆمەڵگەی مرۆڤایەتین.

پێم خۆشه‌ ماچت كه‌م
ئه‌و كاته‌ی ماچ حه‌رامه‌
له‌ هه‌موو شوێنێكی ئه‌م شاره.
پێم خۆشه له‌گه‌ڵت
شان به‌ شان
پیاسه‌‌ بكه‌م،
ئه‌و كاته‌ی له‌م شاره‌دا
له‌ نێوان من و تۆدا،
نه‌ك هه‌ر عه‌شق
پێكه‌نینیش حه‌رامه.
پێم خۆشه‌ هه‌ر سه‌یرت كه‌م
ئه‌و كاته‌ی نه‌زه‌ر
له‌هه‌موو شوێنێكی ئه‌م شاره‌
له‌ نێوان من و تۆدا حه‌رامه.‌
پێم خۆشه‌‌ بتدوێنم
ئه‌و كاته‌ی شه‌رم
وه‌ك جه‌للادێك
وشه‌كانم ده‌دا له‌ سێداره‌.
پێم خۆشه‌ هی من بیت
وه‌ك هاوسه‌رێك له‌ ماڵه‌كه‌م بیت،
ئه‌و كاته‌ی ته‌نیا
له‌ خه‌ون و‌ له‌ خه‌یاڵدا
به‌ ده‌ستووری شه‌یتان
له‌گه‌ڵت ده‌خه‌وم.
پێم خۆشه‌ پێكه‌وه‌
شه‌وێك‌ هه‌نگوینی عه‌شق تام كه‌ین،
ئه‌و كاته‌ی له‌ هه‌موو شوێنێك
ژه‌هری ته‌نیایی پڕه‌ له‌م شاره‌.
پێم خۆشه‌ شه‌وێك
وه‌ك مانگ
له‌ شه‌وی عه‌شقت هه‌ڵبێم،
تا له‌به‌ر تریفه‌ی حه‌زدا
ئه‌ڵماسی جه‌سته‌ت ببینم،
ئه‌و كاته‌ی له‌ هه‌موو شوێنێكی ئه‌م شاره‌
جه‌سته‌ی ڕووت
وه‌ك شه‌یتانی له‌عین تاوانباره‌.
ئاخ! ئه‌ی كچی خواوه‌ندی شه‌رم!
ئێستا ده‌زانم،
كه‌ له‌ هه‌موو شوێنێكی ئه‌م شاره‌
شاری تۆبه‌ و به‌رماڵ و مناره‌
عه‌شق قه‌ره‌جێكه‌
كه‌س خۆشی ناوێ
به‌دفه‌ساڵه‌ و به‌دچاره‌.

به‌ختیار محه‌مه‌د