ئەگەرچی ئەنترۆپۆلۆژیا ئەوەی ڕوونکردۆتەوە فۆرمی حکومداری لە کۆمەڵگا سەرەتایەکاندا ئێجگار سەرەتایی وخێڵەکیە لەڕووی سیاسی و ئابوری یاسایی وپێکهاتەی کۆمەڵایەتی وفۆڕمی کارکردن و ڕەفتارو کەسایەتی و پەیوەندییە کۆمەڵایەتی وکەسیەکانەوە، بەڵام ئایا کۆمەڵگای کوردی لەڕووی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوریەوە هێشتا سەرەتاییە؟ ئەوە شوێنی توێژینەوەی زانستی و کارکردنی توێژەرانە ڕەنگە کاتی زۆری پێویست بێ بۆ تەواوکردنی ئەوجۆرە توێژینەوانە.
ئەوەی کە دەمەوێ لەم وتارە کورتە بیخەمەڕوو سەرنجی ئێمە وزۆرێک لە خەمخۆرانە لەسەر واقعی ئێستای حوکمداری لە کوردستان و ناوچەکەدا، هەرچەندە لەسەدەی نیو لیبرالیزم و دنیای تەکنەلۆژی و مۆدێرنە دەژین، کەچی واقعی حوکمداری کوردستان هیچ پێوەرێکی زانستی لەخۆناگرێ بەمانایەکی دیکە دەسەڵاتە یەکدوایەکەکان قۆناغەکانی گەشەکردنی مێژووی کۆمەڵگای کوردی بەرەو دواوە ئاراستە دەکەن.
فۆرمی حوکمداری لەئێستاد ئەوەیە، کە تاچەند خەڵک زیاتر بچەوسێنێتەوە چۆن ستەمی زیاتر لە میللەت بکرێ چ ڕێگاو شێوازێکی تر هەیە لەدەرەوەی مێژوو بدۆزنەوە بۆ زیاتر خنکاندنی کۆمەڵگاو بەندکردنی، ئیشی دەسەڵات ئەوەیە باشترین ڕێگا بەکاربهێنێت بۆ سزادانی زیاتری کۆمەڵ، سزای ئابوری و کۆمەڵایەتی وەک ئەوەی تاوانی مەزنی کردبێ کۆمەڵ دەیەوێ بژی دەسەڵات نایەوێ ئەو میللەتە بژیت و ئاسودە بێت.
فۆرمی حوکمداری ئەوەیە لەهیچ سڵ نەکاتەوە بۆ شکاندنی نەفسیەتی خەڵک و شێتکردنی، ئیشی دەسەڵاتدارانی ئێستا ئەوەیە چ پلانێکی دیکە داڕێژن بۆ زیاتر لەکەدارکردن و بێ نرخکردنی مرۆڤ، دەسەڵات دەیەوێ خەڵک زیاتر نائومێدو سەرگەردان بێت، لەئێستادا نەخۆشیە دەورنییەکان، ڕێژەی جیابونەوە، کۆچی زیاتری گەنجان، پاشەکشەی هاوسەرگیری،ڕاهاتن بە مادە هۆشبەرەکان، قومارکردن، دەرمان خۆرو چەندان کێشەو نەگبەتی تر بەڕۆکی ئەومیللەتەی گرتوە.
بڕیاربەدەستان دەیانەوێ پێمانبڵێن ئەوەی، کە ئێمە دەیکەن نابێ لەهیچ بچێ ولەهیچ شوێنێکی دنیا بوونی هەبێت، چونکە ئیشمان ئەوەیە ڕق وکینە بەسەر خەڵکی هەژارو کەمدەرامەت هەڵڕێژین و زەلیلیان بکەین وکەسایەتی کورد بۆ ئەبەد تێک بشکێنین، حکومەتی ئێستاد لە خەمی ئەوە نیە ڕێژەی هەژاری وبێکاری چەندە، جیاوازی چینایەتی لە چ ئاستێکی ترسناکدایە دەسەڵات باکی بە دامەزراوەکانی زانکۆ و قوتابخانەو پەروەردەو بونیادی کۆمەلایەتی نیە، کە خەریکە بەتەواوی وێران دەبن، بە پێچەوانەوە گەورەترین ئەرک و خەمی ئەوەیە چۆن پارەکۆبکاتەوە و خێرو بێرەکە بۆخۆی ببات و بەیەکجاری ئەوەی ماوە دایدۆشێ، دەسەڵات لە خەمی ئەوەنیە کابرای کرێچی لەبەر نەداریی ونەبوونی خۆی دەکوژێت یان فەرمانبەر و مامۆستا بەهۆی پێنەدانی مووچە توشی نەخۆشی و شکستی دەروونی و کۆمەڵایەتی بوونەتەوە، ئەوانەی دەسەڵاتی سیاسی وئابوریان بەدەستە لە خەمی گەنجان نین کاتێ وڵات بەجێدێڵن، دەسەڵات نایەوێ لەوە تێبگات لێکەوتەکانی برسیکردنی خەڵک چ ڕەنگدانەوەیەکی نەرێنی دروستدەکات لەسەر دروستی دەروونی تاک، بەڵکو ئەوان تەنیا خەمیان ئەوەیە چۆن پارە کۆبکەنەوە بۆ خۆیان ونەوەکانیان. چۆن باڵەخانەکان بەرزکەنەوە بۆ قازانجی کەسی وخێزانی خۆیان، خەمی هەرەگەورەی ئەوان بە کۆمپانیاکردنی دارو بەردی ئەو هەرێمەیە، کاری ئەوان بەگەندەڵکردنی هەمووشتێکی ئەو کوردستانەیە پرسیار ئەوەیە بۆچی دەبێ حکومەتی خۆماڵی ئەوفۆرمە پیادەبکات و ڕق ئەستوربێت بەرانبەر بە میللەتەکەی ئەوە ئەو پرسیارەیە پێویستە هەموو تاکێکی بەئاگا لەخۆی بکات.

.. لە ماڵپەڕی ڕاچڵەکین دا ؛ نوسەر ی بەتوانا و ژێهاتیی کاك ( پەیکار عوسمان )١ ، نوسینێکی بەناوی (( لەنێوان ئەفلاتون و فەیسەڵ قاسمدا ))٢ بڵاوکردووەتەوە ! لە بنچینە دا بۆنە و مەبەست ی نوسینەکە پەیوەست و گرێدراوە بە ڕوداوێك ، کە مرۆڤێك ی ڕاستڕەو و توندڕەو ی دانیمارکیی لە وڵات ی سوید و لە شوێنێك ی گشتیی دا ، پەڕتوکێك ی قورئان گڕتێبەردەدات . لێرە دا من نامەوێت بچمە نێو وردەکاریی ئەم جۆرە کار ، ڕوداو و کاردانەوانەوە ، و لە بنەڕەتیش دا من سوتاندن ی هەر پەڕتوکێك بە کارێك ی ناشایستە و ناژیرانە دەبینم . من تەنیا بینایی خۆم دەخەمە سەر هەندێك بڕگە و بابەت ، کە نوسەر ی هێژامان بە عەقڵێك ی ڕەخنەگرانە و شێوازێكیش لە دید ی ئەخلاقیانەوە ، کورتە شڕۆڤە و ڕاڤەیەك بۆ ئەو توخمە هاندەر و ئەو پاشخانە کولتورییانە دەکات کە دەبنە هۆکار و هێز ی پاڵپێوەنەر بۆ سەرهەڵدان ی بیر و هزرێك لە مێشكی مرۆڤ دا ، کە بەهۆیانەوە بڕیاری سوتاندنی پەڕتوکێك دەهێنێتە جێبەجێکردن ، بەهەمان شێوەش ئەو مەترسیی و جیهانە تاریکانەشمان لەچوارچێوەیەك ی زیهنیی دا بۆ وێنا دەکات ، کە لەناوی دا هەڵگری دوو جەمسەر ی جیاواز و لە هەمان کاتیش دا دوو جیهانی جیاوازی سیفەت پارازیتیی ، بەڵام تەواوکەر بەیەکترین ، کە بیر ی فاشیستێتیی ڕۆژئاوایی و ئیسلامیی ڕۆڵ ی کارا و کاریگەر لەبەرهەمهێنان ، برەودان و ئاڵۆگرکردنی دا دەگێڕن . دواجار کۆی ئەوهۆکارانە ؛ شوێنەوار و جێپەنجەیەك ی شێواو ، نادروست و ناباش لەسەر هەردوو کۆمەڵگەی ڕۆژئاوایی و ئیسلامیی یان باشتر بڵێم موسوڵمانان بەگشتیی و کۆمەڵگە ی مرۆڤایەتیی بەتایبەتیی جێدەهێڵن . ئەم نوسینە لەڕاستیی دا سەرنجڕاکێش و لەهەمان کاتیش دا شایانی هەڵوەستەلەسەرکردنە . نوسەر لە ڕۆژنە ی جیهان ی سیمبۆل یان هێما (( ڕەمز )) کانەوە دەچێتە نێو دنیا ی مێژو و واقیع ی ڕوداوەکانەوە . هەڵبەتە لە پشت هەر ڕوداو و دیاردەیەک ی مێژویی ، کۆمەڵایەتیی ، ئایینی و هزریی دا کۆمەڵێك هێما و ڕەگەز ی مرۆڤایەتیی و میتۆلۆژیی ئامادەییان هەیە کە لەلایەك ڕۆڵ ی گرنگ لە شێواز ی دەربڕین ی ڕاستیی و خوێندنەوە و تێگەیشتن لە دیاردە کۆمەڵایەتیی و پێداویستییە مرۆڤایەتییەکان دەگێڕن ، لەلایەك ی دیەوە قوڵترکردنەوە و فراوانترکردنی هزر و بیرکرنەوەی مرۆڤ ، و لە دواجار دا ڕۆڵ لە پێکهێنان و بنیاتنانی ناسنامە (( شوناس )) ی تاك و کۆمەڵگە دا دەگێڕن . نوسەر ڕێك کار لەسەر ئەو هێما و ناسنامانە دەکات و بەهۆکاری سەرەکیی بنیاتنان ، گۆڕانکاریی و ئاڵوگۆڕی دنیا ی دەرەوە و ناوەوە ی کۆمەڵگە و تاکەکانی دەخەمڵێنێت . نوسەر لەم ڕێگایانەوە دەخوازێت ؛ مرۆڤ هەم لە ترسناکیی و مەترسیەکان ی خستنەوەی بیر و ئایدۆلۆژیا ی فاشیستیی بەئاگابهێنێتەوە ، هەمیش کێشی بکاتە نێو دنیایەك ، کە توانایی ئەوەی هەبێت ببێتە خاوەنی ئەزمونکردنی بیرکردنەوە و پڕۆژەی مەعریفە ی خۆی ، تاکو لەو ڕێگەیەوە فەلسەفە و حیکمەت ی مرۆڤبوون لە ناخ ، دەرون و ویژدانی خۆی دا پەیدۆز بکات و دواجار بیکاتە بنەمایەك بۆ دروستکردن و بنیاتنانی بەرزترین باڵاخانەی فەلسەفەی ڕەوشت لەنێو زاتی مرۆڤ خۆی دا ، بەڵام کاتێك مرۆڤ ویست ، توانا و خواست ی بنیاتنان و بەدەستهێنانی ئەو فەلسەفەیە لە بوون ، ئاکار و ویژدانی خۆی دا نابینێت و نایکاتە پێوانە ، نمونەی باڵا و پرنسیپێكی ڕەوشتپەروەریی ( ئەخلاقیی ) گرنگ لە ژیان ی ڕۆژانە و کەسایەتیی خۆی دا ، ئەوا ئەنجام ی کار ، بە خوڵقاندن ی مرۆڤی مێگەلیی و بێئیرادە کۆتایی دێت یان بە کۆڵانێك ی داخراوی فاشیستێتیی دەگات . نوسەر بۆئەوەی فەلسەفەی مرۆڤبوون و هێزی چاکەخوازیی و خۆنەویستیی لە زاتی مرۆڤ دا بەرجەستە بکات ، نمونە ی مێرویەك ی وەك هەنگ دەکاتە سیمبۆل و پێوانەیەك ی دروست بۆ سەرهەڵدان و پێناسەکردنی مرۆڤ ی نوێ و نمونەیی ، تاکو لەو ڕێگەیەوە بتوانێت سیفاتی هەنگیی کە بریتیە لە پرنسیپ ی کارکردن ، چاکەکاریی ، ماندونەناسیی ، پاکێتیی ، سودبەخشیی ، بەخشندەیی ، خۆنەویستیی ، بەرهەمهێنیی ، ئاشتیەتیی و …. ، لە نێو زاتی مرۆڤ دا بەرجەستە بکات !! ئەو دەخوازێت زەردەشت ئاسا و لەڕێگە ی چواندن ( شوبهاندن ) و پەیوەستکردن ی هێما سروشتیەکان بە ژیان ی مرۆڤەوە تێمانبگەێنێت ، کە تاکو هزر ، ڕەوشت و ویژدان ی مرۆڤ لە سروشت ی هەنگ و کۆی سیستەم ی سروشت و دنیای گەردونییەوە نزیکتر بێت ، ئەوا توانا و وزە ی ئەوە بەدەستدەهێنێت ، کە لەلایەك کانت ئاسایی ، هەم بونەوەرێك ی ئەخلاقیی بێت ، و لەلایەکی ترەوە سپینۆزا ئاسایی ، هەمیش بەرجەستەکەری سیفاتگەلێك ی یەزدانیی بێت لە نێو زاتی مرۆڤ خۆی دا . لەبەرامبەر نمونە و سیمبول ی هەنگێك دا ، دەشێت نمونە ی درەختێك ی بەرداریش هەڵگری هەمان خەسڵەت و سیفاتی هەنگیی بێت ، کە لێوانلێوە لە خاکێتیی ( تەوازوع ) ، نەرمیی ، خۆنەویستیی ، دلۆڤانیی ، پشودرێژیی ، ئارامیی . (( لەنێوان ئەفلاتون و فەیسەڵ قاسمدا )) وێنە ی جیهانێكی دووجەمسەرە ، یان دوو دنیا ی جیاواز ، بەڵام هاوتەریب و تاکو ڕادەیەك تەبابەیەکتریی لە دید و زەینی ئێمە دا وێنا دەکات ، ئەویش دوو چەمكی (( حەق )) و (( شوناس )) ن . نوسەر ئەم جیهانە دوو جەمسەریی ، جیاواز ، یەکتربڕ و تەواوکەربەیەکترییە لە وێنە ی خانویەك دا دەخاتەڕوو ، کە خاوەنی سەربان (( سەقف )) و ژێربانی خۆیەتی . دنیا ی حەق لێرە و لە دید ی نوسەر دا پایە و شوێنی شیاو و گرنگی خۆی لەنێو دنیا ی سەربان ، و شوناسیش لە بەشی خوارەوەی ئەو سەربانە ( ژێر سەقف ) دا دەبینێتەوە . تایبەتمەندیی و سیفات ی باڵا و بەرجەستە ی سەربان لە دید و باوەڕی نوسەر دا لە ڕەنگڕێژنەکردن یان لە (( بێڕەنگ )) بوونی ئەودایە ، بەجۆر و دەربڕینێك ی دی ، لەو شوێنەدایە ، کە نابێت لە ژێر هیچ هەلومەرجێك دا دەستی ی خواست و ویستی مرۆڤایەتیی ، واتا غەریزە و سیفات ی دنیایی و ئاژەڵیی مرۆڤ پێیبگات ، بەڵکو گەرەك ببێتە هێز و تاودانەوەیەک ی جەوهەریی و چالاك بۆ بنیاتنان و دروستکردنی دنیایەکی کرۆکدار بە ڕەوشتپەروەریی و دادپەروەریی . بەڵام بەپێچەوانەوە ؛ هێزی سەقامگیریی و پتەویی پێکهاتە و تایبەتمەندیی تابلۆی کولتور و ناسنامە (( شوناس )) ، لە ڕەنگڕێژکردن ، هەمەڕەنگیی و ڕەنگاوڕەنگیی ئەودایە ، واتا لەو شوێنەدایە کە خواست ی کۆمەڵایەتیی ، ئیرادەی تاك ، هزر و پێداویستییە ڕۆحیی و ماتریالیەکان ی مرۆڤ ، ڕۆڵ ی گرنگ و کارای تێدا دەگێڕن . بیرۆکەی نەخشاندن ی تەلارسازیەكی لەوجۆرە لەپێناو سازکردن و دروستکردن ی خانویەك کە توانا ی هەبێت کۆی کۆمەڵگەیەك ی دیاریکراو لەژێر یەك بنمیچ و لە دەوری یەك ئامانجی هاوبەش ی مرۆڤایەتیی کۆبکاتەوە ، نوسەر زۆر بەجوانیی نەخشەیەك ی ئەندازیاریانە ی بۆکێشاوە ! بەڵام ئێمە لێرە دا ؛ لەڕووی بەسیمبۆلکردن ، پراکتیزەکردن ی بیرکردنەوە و مەعریفەیەك ی لەو جۆرە دا ، ڕوبەڕوی دوو کێشە و گرفتی مێژویی و ڕەوشتپەروەریی ، و هەروەها زمانەوانییش دەبینەوە ؟! لە زمان ی کوردی و بەتایبەتی لەڕووی زمانەوانیی و لۆژیك ی ماناوە ، وشە ی حەق ڕاڤە و لێکدانەوەی زۆر و بوعد ی جیاواز هەڵدەگرن ، وەك ( بەش ، ماف ، ڕەوا ، کرێ و هەقدەستی کەسێك لەبەرامبەر کارێك دا ، ڕاستیی و دروستیی ڕوداو یان چیرۆکێك ، هەڵکۆڵین )٣ لە زمانی ڕۆژانەش دا مانای شایستە و خۆتێهەڵقورتاندن ، و لە دنیا ی ئەدەبیاتی فەلسەفە و ئایینیش دا مانای حەقیقەت ، موتڵەق ، یەزدان … تاد هەڵدەگرێت ! من نامەوێت کارەکە لە خوێنەر ئاڵۆز بکەم ، بەڵام من بۆکورتکردنەوە ی ڕێگەکەمان و بە مەبەست ی گەیشتن بە خواست و باس ی مەبەستەکەم ، دنیا ی حەق – سەقف بە ( فەلسەفە ی ڕەوشت ) و ژێرسەقف – شوناسیش بە ( ڕەوشت – مۆڕال ) ناودەهێنم . بەبۆچوونی من کێشە و ئاڵنگاریەکان ی ئەمڕۆی ئیسلام وەك ئایینی کۆمەڵگەی موسوڵمانان لەوەدایە ، کە جیهان ی سەقفەکانی هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانیەوە تاکو دنیا ی ئەمڕۆ بە بەردەوامیی و لە ڕەگ و ڕیشەوە و بەخەستیی ڕەنگڕێژکراون و دەکرێن ، واتا ئەم دیاردەیە ئیسلام ی لە دنیا و پانتایی ئیمانەوە کردووە بە ئایدۆلۆژیایەك کە خاوەنی هیچ بۆن و بەرامە یان کاکڵ و ڕوخسارێك لەدنیای ڕۆحپەرۆشیی ( ڕۆحانیەت ) نەبێت ؟! ڕەنگڕێژکردن ی دنیا ی فەلسەفەی ڕەوشت بەم شێوە ڕادیکاڵ و بەربەرێتییە زەمینەیەك ی ڕەخساندووە ، کە بەهۆیەوە گشت ئەو کۆمەڵگە موسوڵمانانە بکاتە دنیایەك لە بەرهەمهێنانی سەرەنوێلکی فاشیزم ، توندوتیژیی ، نادادپەروەریی ، و پیادەکردنی ستەم و برەودان بە دنیای ئاژەڵیی ، چاندنی وەهم و خەیاڵ ، بنیاتنان و نوسینەوەی شەریعەتێك ی وشك و ڕەقهەڵهاتوو کە شوێن ، دەرفەت ، ڕوبەر و پانتاییەك ی تیا دا نەماوەتەوە کە ئەو حەقە ی ، کە نوسەر باسی لێدەکات ، تابلۆیەك ی بێڕەنگی تێ دا بنەخشێنرێت ؟ ! لەم نێوە دا نوسەر بۆ ڕوونتکردنەوەی وێنە و ناوەڕۆك ی دنیا ی حەق ئاماژە بە ڕۆڵ و ئەرك ی ئەخلاقیانە ی کەسایەتیی محمد وەك پەیامبەرێك دەکات ، کە هەوڵیداوە خەسڵەت ، سیفەت یان ناوەڕۆکێك ی سروشتیی و گەردونیی ، یاخود نوسەر گوتەنیی ، تایبەتمەندیی (( هەنگیی )) یان درەختیی لەنێو دنیا ی ئێمە دا پەیدۆز یان پێناسە بکات ! بەڵام ئەم بۆچوون و شاهیدیدانە ؛ ئاگایانە یان نائاگایانە ، ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ ، لەلایەك سەربانی دنیای ئێمە ڕەنگڕێژتر دەکات و لەلایەك ی ترەوە و لەدیدگە ی مێژو دا هەم نادادپەروەرییە بەرامبەر بە مێژو خۆی ، واتا ناچێتە خانەی بەڵگە و سەلماندن ، و هەمیش لە باشترین حاڵەت دا خانە و قۆناخی ڕێنیسانسی هزر و ڕەوشتەوە ، چۆن ؟ بۆ زیاتر ڕۆشنکردنەوەی مەبەستەکەم ، بەپێویست ئاماژە بە بڕگەیەك لە نوسینەکەی کاك پەیکار دەدەم ، کە باس لە دوو (( حیکمەت )) ی ناو دەقی قورئان دەکات ، کە لە دیدی ئەو دا ئاماژە و دەربڕن لە دوو جیهان ی سەقف و شوناس یان بەجۆرێك ی دی دوو دنیا ی دادپەروەریی و حەقیقەت لەلایەك ، و فەزیڵەت ی ئەخلاقیی لەلایەکی دیەوە : { یاایها الناس انا خلقناکم من ذکر و أنثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا … } . لێرە دا من ناخوازم بچمە نێو کێشە ی تەفسیرات و تەئویلات ی دنیا ی دەق ی قورئانییەوە ، بەڵام دەمەوێت ئاماژە بەو پرسیارە بدەم ، کە ئایا چۆن کەسایەتیی محمد وەك دواهەمین پەیامبەرێك بۆ مرۆڤایەتیی نەیتوانیوە فەلسەفەی (( تەعاروفەکان )) لە نێو (( قەبائیل )) و (( شعوب ))٤ ە کان دا بەهەرچی هۆ و هۆکارێك بووبێت ، لە پەیامێكی ڕەوشتپەروەریی و زارەکیی – ئیلاهیەوە بگوازێتەوە بۆ ئاستێك ی باڵاتر لە دنیا ی پراکتیزەکردن ، واتا ئاژۆتن و گەیاندنی خێڵە عەرەبەکان بە دنیا ی چاکە ، گیانپەرۆشیی ( ڕۆحانێتیی ) ، فەلسەفەی ڕەوشت و فەزیڵەتی ئەخلاقیی ؟! بەواتایەكی دی نەیتوانی دنیا و سروشتی هەنگەکان لە نێو دنیا ی حەق و ناسنامەی خێڵە بیابانییەکان ی عەرەب دا بەرجەستە بکات ، لە فراوانترین و قوڵترین دۆخ و مانا ی خۆیشی دا ، نەیتوانی ببێتە پەیامێك ی مرۆڤایەتیی و گەردونیی ؟! لەڕاستیی دا ئەم ئایەتە هەڵگری پەیامێك ی فەلسەفیی ، ئیمانداریی و ئەخلاقیی نەبوو ، بە ئەندازەی ئەوەی کە بانگەوازێكی فیزیکیی و گرێدراو بە کات ، شوێن و ڕۆژگارێك ی دیاریکراو بوو ، کە خواست و ئامانج تیای دا ئەوە بوو ، کە جەستەی ئەندامە بڕاو ، لێکدابڕاو و لێکترازاوەکان ی جەستەی قەبائیل و شعوبە عەرەبییە بیابانیە پەرشوبڵاوەکان لە چوارچێوە ی فیدراسیۆنێكی خێڵەکیی بەهێز و تۆکمە ی ئاوێتەبوو بە توخم و ڕەگەز ی دنیا ی فاشیستێتیی دا کۆبکاتەوە ، تاکو توانا ی ئەوە بەدەستبهێنێت کە بەسەر شعوب و قەبائیلەکان ی تر دا زاڵ و باڵادەستبن ، نەك پەیڕەوکردن و چەسپاندنی فەلسەفە و یاساکان ی پێکەوەژیان و ڕێزگرتن لە (( کولتور)) و (( شوناس )) ی ئەوانی دی . سەرهەڵدانی ئەم کۆمەڵگە ئاژەڵیی ، بێپرنسیپ و پێکهاتە نوێیە ، دواجار بە مانیفێستێك ی نوێ بوونی خۆی بەیان و ئاشکرا دەکات و : {فإذا لقیتم الذین کفروا فضرب الرقاب حتی إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق فإما منا بعدو و إما فداء حتی …} یان : { قاتلوهم یعذبهم اللە بأیدیکم ویخزهم وینصرکم علیهم ویشف صدور قوم مؤمنین … } . لێرەبەدواوە ئیدی شعوب و قەبائیلە عەرەبەکان یان کۆمەڵگەی نوێی تازەپێکەوتووی عەرەبیی – ئیسلامیی ، ئامانجەکانی خۆیان لەلایەك ڕووە و ڕۆچوون لە دنیا ی وەحی ، وەهم و تاریکایی هاوشێوەی ئەشکەوتەکەی ئەفلاتون ئاژۆت ، و لەلایەکی دیەوە ڕووەو ڕەنگڕێژکردنێك ی زیاتر ی جیهانی سەقفەکان هەنگاوی نا ، واتا ڕووە و ئەو زبڵدانە ڕۆیشت و خۆی ئاژۆت کە تیایدا تەنیا نەفسێكی شەهوانیی و ڕۆحێك ی ئاژەڵیی لەخۆبگرێت یان خوڵقاندنی جیهانێك ، کە توانایی تێدا هەبێت تەنیا کرمێكی فاشیستیی بەرهەمبهێنێت ! سەرهەڵدانی ئەم قۆناخە دنیایی ، سازدانی ئەم دۆخە ترسناكە نوێیە و برەودان بەم ڕۆحی ئەهریمەنیی و ئاژەڵییە لەپێناوی ڕەوایەتیدان بە کۆیلایەتیی ، ڕاوڕوت ، تاڵانیی و زەوتکردنی ماڵ و ژن ، کوشتن ی مرۆڤ ، بەرپاکردن ی جەنگ ، خوێنڕێژیی و…تاد بوو لە کۆمەڵگە ی ئەوکات و تازەپێکەوتووی ئیسلامیی ، واتا شعوب و قەبائیلە عەرەبەکان دا ، جەنگ ی بەدر و سورەت ی ألأنفال { یسألونك عن الأنفال قل الأنفال لللە و الرسول … } ی لێبەرهەمهات ، کە پاشان بووە بەشێك لە دنیا ی بیرکردنەوە ، گوتار ، کردار ، دروشم و پاشخانێك ی نوێ ی گرنگ بۆ بنیاتنان و ئەزمونکردن ی نەریت ، کولتور و ناسنامەیەک ی نوێی فاشیستیی ئاوس و بەرجەستەبوو بە دنیا ی ڕەتکردنەوە ، قبوڵنەکردن ، ڕێزنەگرتن و داننەنان بە ئەوانی دی لە نێو کۆمەڵگە ی نوێی ئیسلامیی و موسوڵمانێتیی دا . پێکهاتە ی ئەم گرێبەستە کۆمەڵایەتیی – خێڵەکییە دەبینین هێشتا و دوای تێپەڕبوون ی زیاتر لە ١٤٠٠ ساڵ شوێنپەنجە و کاریگەریی نەرێنیی خۆی لەنێو دنیا ی ڕەوشت ، ویژدان ، بیرکردنەوە ، ڕامان ، تێگەیشتن و هزری موسوڵمانان دا جێهێشتووە ، و بەردەوامیش نوسەر گوتەنیی ئەو (( مێش )) انە بەرهەمدەهێنێتەوە کە لە ڕۆژگار ی ئەمڕۆ ی ئێمە دا لە شێواز ی گوتار و چەمك ی ئیسلامی ئیخوانیی ، سەلەفیی ، دادگەریی ، ئەنسارولئیسلامیی ، حیزب اللەیی ، بزوتنەوەیی ، بانگخوازیی ، مۆدێل ی نوێی فاشیستانە ی دوکتۆر عبدالواحد ، فەیسەڵ قاسمیی و دواجار داعشییەکان دا ، بەرجەستە دەبن . نەك هەرئەوەندە ، بەڵکو ئەم ناسنامە ی فاشیستێتیی یان دژەسەقفیە ، نەك هەر توانای نەبوو کە دنیایەك ی دادپەروەر و یەکگرتنێك ی گەردونیی ، ڕۆحیی ، ویژدانیی و ڕەوشتێك ی باڵا لەنێو قەبائیلە عەرەبە پەیامدارەکان دا پێکبهێنێت ، بەڵکو زەمینە ی خۆشکرد کە تۆو ی ڕق ، کینە ، بوغز ، ڕەتکردنەوە ، خۆسەپێنیی و پیادەکردنی فەلسەفە ی (( یەع )) ی ئەوان ی دی لە ناخ ی مرۆڤەکان دا بچێنێت : { و قل هل أنبئکم بشر من ذالك مثوبة عنداللە من لعنە اللە و غضب علیە و جعل منهم القردة و الخنازیر … } . لایەنێك ی دی ئەو پەیامە ی کە کەسایەتیی محمد نەیتوانی بوعد یان شەقڵێك ی کاریگەر ی ئەخلاقیی ، ویژدانیی و فەلسەفە ی مرۆڤبوون بە ئەو فیدراسیۆنە خێڵەکییە بەناو تازە موسوڵمانێتیی دا ببەخشێت ، ئەو ئایەتە قورئانیەیە کە نوسەر ئاماژەی پێدەدات : { من قتل نفسا بغیر نفس أو فساد فی الأرض فکأنما قتل الناس جمیعا …. } نوسەر باوەڕی وایە ، کە ئەم ئایەتە بەرجەستەبوو ی پەیامێك ی مرۆڤایەتیی و سەرخستنی پەیام ی (( حەق )) و (( خودی حەق )) ە لەنێو کۆمەڵگە ی مرۆڤایەتیی دا ، بەبێ ئەوەی نوسەر وشە ی حەق لە دنیا ی مانا و مەعریفەناسیی دا بۆ خوێنەر ڕۆشن و ڕاڤە بکات ؟ ! لەڕاستیی دا ئەم ئایەتە لە ئەدەبیات ی ئیسلامیی و لەلایەن ڕاڤەکارە ناودارە ئیسلامییەکانەوە ڕاڤە ، لێکۆڵینەوە ، لێکدانەوە و بۆچوونی جیاواز و هەندێکجاریش دژبەیەكی لەبارەوە کراوە . لە بنچینە دا ئەو ئایەتە ، کە سەرچاوەی ئاوی خۆی لە کانیاوی ئایینەکان ی پێشتر لە خۆی هەڵگۆزیوە ، لە ڕوبەر و پانتاییەك ی تەسك ی لۆکاڵیی و ئەفسانەئامێزیی دا قەتیس دەمێنێتەوە و ئاودیوی دنیا ی ئیمان ، ژیریی ، لۆژیك و بەجیهانیبوون نابێت ، دواجار : هێزی کێشکردنی ئەوەی نەبوو ، کە ببێتە جەمسەر و پەیامێك ی باڵای ئەخلاقیی ، ویژدانیی و ئیمانیی گرنگ بۆ حەرامکردن ، بنبڕکردن و یەکلاییکردنەوەی تەواو ی دۆزی کوشتن بە هەموو ڕوخسار و جۆرەکانیەوە لەنێو عەقڵیەت و سایکۆلۆژیای خێلە فیدراسیۆنە عەرەبییەکان دا ، بەڵکو کوشتن بە ڕوپۆش و لە ڕوخسار ی جیهاد و جەنگ ی پیرۆز و ئیلاهیی دا هێشتا ڕێگەپێدراو ، ڕەوا و حەقە تاکو ئەو شوێنەی کە ئایەتەکان ی تر ی قورئان لە کات و شوێن ی جیاواز دا یاسا و ڕێوشوێن ی شەرع و شەرعاندنی بۆ ئەنجامدانی دادەنێت { فاقتلوا المشرکین حیث وجدتموهم و خذوهم واحصروهم واقعدوا لهم کل مرصد فإن تابوا و اقموا الصلاة … ؟ ! لەو شوێنە دا بەڵام فەرمان و ڕەوایەتیدان بە کوشتن بەتوندیی حەرام و قەدەخەکراوە ، کە تیای دا موسوڵمانێك موسوڵمانێك ی دی دەکوژێت : { من یقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤە جهنم خالدا فیها … } نەك هێما و سیمبۆلێك ی ئەخلاقیی و گشتگیر بۆ کوشتن ی کۆی مرۆڤایەتیی ، هەروەك نوسەر باوەڕی پێیەتی ؟! ئەمەش سەرهەڵدانی بیر و ئایدۆلۆژیایەکە کە لەم ڕۆژگارە دا پێیدەگوترێت فاشیزم ، کە دواتر ئەم هێزی ئایدۆلۆژیایە دەبێتە پاشخان و بنەمایەکی سیاسیی ، کولتوریی و فیکریی لەنێو زیهن ، ئاگایی و نائاگایی فیدراسیۆنی خێڵە عەرەب و کۆمەڵگەکان ی ئەمڕۆی موسوڵمانان دا بۆ زیاتر شەرعیەتدان بە بیری بەدەستهێنانی دەستەڵات ی موتڵەق ، تاکڕەو و برەودان بە بیری فراوانخوازیی ئیسلامیی و بەهێزبوونی ڕۆحی خۆسەپێنیی ، و دواجار نکۆڵیکرن و داننەنان بەبوون و (( شوناس )) ی ئەوانی دی . نمونە ی سەرهەڵدان ی داعش بەو شێوە بەرچاوە لەم ڕۆژگارە ی ئەمڕۆ دا ، دەشێت تاودانەوە و ڕەنگدانەوەی ئەو پاشخانە کولتوریی و دنیا (( ڕەمز )) یانە بێت کە لە یاداوەریی و نەستیی تاك ی موسوڵمان و کۆمەڵگە ئیسلامییەکان دا هێشتا کاریگەریی ، مانا ، مەغزا و بوعدی خۆیان هەیە . سەرکردایەتیکردن ، بەڕێکردن و بەشداریکردن ی مەیدانیی ٢٦ بۆ ٢٨ جەنگ و غەزا لە سەردەم ی محمد خۆی وەك پەیامبەرێك ، کە هەڵگر، بەرپرس و لێپرسراوی پەیامێك ی ئەخلاقیی و یەزدانیی بۆ کۆی مرۆڤایەتیی بوو ، لەڕاستیی دا هەڵگری شوناس ، ڕەمز ، کولتورێكی فاشیستانە ، توندڕەوانە ، بەربەریی ، پاوانخوازیی ، هەڵاواردن و توندوتیژیی بووە کە تەواوی ئەو دنیا ی حەقە ی کاك پەیکار دەخاتە ژێر پرسیارەوە . لێرە دا بەڵام نابێت چاکەی نوسەر لەبەرچاو نەگرین ، کە نەك تەنیا ڕەوایەتیی بەو نادادپەروەریی ، ڕۆح ی شەڕەنگێزیی ، توندوتیژیی ، جەنگ و خوێنڕێژییانە نەداوە ، بەڵکو ئاگرێك ی ئەخلاقیی ، فیکریی و عەقلانییش لە قورئان و هەموو ئەو لێکدانەوە و تێگەیشتنە مێشییانە بەردەدات کە لە توانایان دا هەیە تەنیا بیر و کردەیەکی فاشیستییانە بەرهەمبهێنن .

کۆتایی

پەراوێز
١- ئەو وشانە ی لەنێو تاك کەوانە ( ) ە کان دا خزێنراون دەربڕی بەندە ، واتا نوسەری ئەم چەند دێڕە ی بەردەم خوێنەرە .
٢- وشەکان ی نێو جووت کەوانە (( )) ە کان وشە دەربڕاوەکان ی نوسەری
( لەنێوان ئەفلاتون و فەیسەڵ قاسم دا ) ن .
٣- هەنبانە بۆرینە ، فەرهەنگی کوردی – فارسی | مامۆستا هەژار موکریانی .
٤- بەپێی زۆرێك لە ڕاڤەکاران ی ئیسلام ، وشەی شعوب بەمانای وشە ی ( گەلان ) ی کوردی نایەت .

هیوا محەمەد ئەمین
26.12.2023

ئەم دەقە بە پشتبەستن بە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ کەناڵی ئاسمانی کەناڵ جەدید نوسراوەتەوە
دیمانەی حەسەن ساڵحی لەگەڵ حەمید تەقواییدا
وەرگیڕانی: کاوە عومەر

حەسەن ساڵحی: لە بەرنامەی ئەم هەفتەیەدا پێمان خۆشە جارێکی تر چاوخشانەوەیەک بە شۆڕشی ژن ژیان ئازادیدا بکەین. ئەو ناڕەزایەتیانەی لە مانگی شەهریوەری ساڵی ڕابردوو دەستی پێکرد و خەڵک خۆیان بە شۆڕش ناویان برد. ئێستا کە ئەم ناڕەزایەتیانە بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو لە شەقامەکاندا کەمی کردووە، ئایا دەتوانین باس لە بەردەوامیی شۆڕش بکەین؟ ئایا کۆماری ئیسلامی سەرکەوتوو بووە لە سەرکوتکردن یان پاشەکشەپێکردنی ناڕەزایەتیانە؟ بارودۆخی ئەمڕۆ چۆنە و چۆن دەتوانین بەرەو پێشەوە بچین؟ ئەمانە ئەو بابەتانەن کە لە بەرنامەی ئەم هەفتەیەدا وەڵامیان دەدەینەوە.

حەمید تەقوایی: ئاشکرایە کە خۆپیشاندان و کۆبوونەوە ناڕەزایەتییەکان لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو دامرکاوەتەوە. ئایا دەکرێ بگوترێ دەسەڵات توانی شۆڕش شکست پێبهێنێت یان لانیکەم ڕابگرێت؟
حەمید تەقوایی: هەرگیز. بە بڕوای من ڕژیم نەیتوانی شۆڕشەکە شکست پێبهێنێت و تەنانەت پاشەکشەشی پێبکات. ئەوە ڕاستییەکە کە خۆپیشاندان و کۆبوونەوەی سەر شەقامەکان بەراورد بە ساڵی ڕابردوو کەمی کردووە، بەڵام ناڕەزایەتییەکان بە قەبارەیەکی بەرفراوان بەردەوامن. لە شەقامەکاندا کرێکاران و خانەنشینان کۆبوونەوەی ڕێکخراوئەنجام دەدەن. شەمەی ناڕەزایەتیەکان و یەکشەممەکانی ناڕەزایەتی و دووشەممەکانی ناڕەزایەتییان ڕاگەیاندووە و نەک هەر لەم ڕۆژانەدا، بەڵکو لە هەموو ڕۆژانی هەفتەدا شاهیدی ناڕەزایەتی کرێکارانی ناوەندە جیاوازەکان و بەشی خانەنشینان لە شارە جیاجیاکانداین. بۆ یەکەمجار کرێکارانی کار و خانەنشین شان بە شانی یەک دێنە سەر شەقامەکان. هەرچەندە زۆربەی داواکارییەکانی پەیوەستە بە بارودۆخی ژیان و ئابوری کرێکاران خۆیانەوە، بەڵام پێش هەموو شتێک خەباتیان لەم ئاستەدا لە خواستەکانی سەندیکا تێدەپەڕێت و پرسی بژێوی ژیان و کەرامەت و گەندەڵی حکومەت دەوروژێنێت، کە کێشەی هەموو کۆمەڵگەیە. دروشمێکی گرنگی خانەنشینان بریتییە لە “یەکگرتوویی، یەکگرتووی دژی هەژاری و گەندەڵی”، کە بانگەوازی هەموو کۆمەڵگە دەکات بۆ خەبات بۆ بژێوی ژیان و کەرامەت.
دووەم: کرێکاران دروشمگەلێک بەرز دەکەنەوە کە لە خواستی ئابووری تێدەپەڕن. دژی سەرۆک و حکومەت و پەرلەمان دروشم دەڵێنەوە، داوای بڕینی دەستی بەڵێندەران دەکەن، کە پایەیەکی سیاسەتی خۆپارێزی ئابووریی ڕێژیمە و هەموو کەرتەکانی بەرهەمهێنان و خزمەتگوزاری لەخۆدەگرێت، دژی گەندەڵی و موچەی فەلەکی دروشم دەڵێنەوە , هتد. ئەمانە دروشمی گشتی شۆڕشی ئێستان.
بۆیە ئەگەر تەنیا ئەم فاکتەرەی خەباتە کرێکارییەکان لەبەرچاو بگرین، مەحاڵە باسی شکست و پاشەکشەی خەڵک بکرێت.
سەیرکەن کۆمەڵگایەکی ڕاپەڕیووی شکست دەخوات و هەڵدەخلیسکێت و دەترسێنرێت و خەمۆکی و بێ ئومێد دەبێت، جۆرێک لە خنکاندنی گۆڕستان بەسەریدا زاڵ دەبێت و لە لایەکی دیکەشەوە ئەو دەسەڵاتەی کە شۆڕشی شکستی پێهێناوە، لە پێگەی هێزەوە هێرشێکی نوێی بۆ سەر هەموو بەشەکانی کۆمەڵگە دەست پێدەکات. بارودۆخی ئەمڕۆی ئێران بەتەواوەتی پێچەوانەیە. دەسەڵات لە لاوازترین و لەرزۆکترین و شێواو ترین بارودۆخدایە و کۆمەڵگا نەک هەر نەترسێنراوە، بەڵکو بە شێوەیەکی هێرش بەرانەتر و ئومێدەوارتر لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا تەحەدای حکومەت دەکات. بزووتنەوەی قەدەغەکردنی حیجاب ڕۆژانە بەربڵاوتر و هێرش بەرانەتر دەبێت، سەرەڕای هەڕەشە و قەدەغەکردنی حکومەت، ڕێوڕەسمی یادکردنەوەی گیانبەختکردووەکان بەردەوامە و خەڵک لە سۆشیال میدیا حکومەت و پیرۆزییەکانی کردوەتە پووش.
هەر لەم هەفتەیەدا شاهیدی مەراسیمی پێدانی خەڵاتی نێودەوڵەتی بووین بە کەسایەتییە سیاسییەکان و هەڵسوڕاوانی ناو زیندان و دەرەوەی زیندان. بنەماڵەی مەهسا و نەرگس محەممەدی خەڵاتی ئاشتی و ئازادیی قسەکردن وەردەگرن و بە پەیامی پڕ سۆزەوە پێشوازی لەو ڕێوڕەسمانانە دەکەن و ئەم پەیامانەش بە شێوەیەکی بەرفراوان لە میدیاکاندا ڕەنگ دەدەنەوە. لەم ڕێوڕەسمانەدا بۆ ڕێزگرتن لە شۆڕشی ژن ژیان ئازادی و ڕێزگرتن لە ژنانی ئێران و زیندانیانی سیاسی، هەڵدەستن و کڵاوەکانیان دادەگرن. بەم شێوەیە دەبینم فەزا و گوتاری جیهانیش بۆ پشتیوانی لە شۆڕشی ئێران زیندووە.
بۆیە دەبێ بڵێین ئەگەرچی شۆڕش بە مانای خۆپیشاندان و گردبوونەوەی سەر شەقامەکان بە بەراورد لەگەڵ ساڵی ڕابردوو کەم بووەتەوە، بەڵام بزووتنەوەیەکی مەزن دژ بە کۆماری ئیسلامی لە پێشڕەویدایە. ئەم ڕاستییە لە بوارە جیاجیاکانی ئێراندا دەبینرێت و ڕەنگدانەوەی جیهانیشی دەبینین.
لە لایەکی ترەوە دەبینن حکومەت بە تەواوی لاواز بووە و پێگەیەکی ناجێگیر و بەرگریی دۆزیوەتەوە. بڕیارەکانی ئەمڕۆی حکومەت ترس و نیگەرانی ڕوخانی سبەینێیە. ڕژێم بە بۆچوونی خۆی ڕێگری لە سەرهەڵدان و تەقینەوەی کۆمەڵگا دەکات. لە ڕاستیدا نەحکومەت لە دۆخێکی ئاسایی و ئارامدا ییە – تەنانەت بە پێوەرەکانی کۆماری ئیسلامیش- و نە کۆمەڵگا لە هێرش و خەباتی ڕووخاندنی پاشەکشەی کردووە. تەنانەت هەلومەرجەکان هاوشێوەی ساڵانی ١٤٠٠ و ١٣٩٩ نین. دەسەڵاتێکی ڕیسوا و پڕ لە کێشە لە بەرامبەر کۆمەڵگایەکی هێرش بەردا کە تەنانەت لە ڕاپەڕینی ٩٦ و ٩٨ تێپەڕیوە، خەبات دەکات بۆ مانەوە. هەموو ئەمانە ئەوە دەردەخەن کە حکومەت نەک هەر لە سەرکوتکردندا سەرکەوتوو نەبووە، بەڵکو لە دۆخێکی زۆر لەرزۆک و ناسەقامگیریشدایە.
حەسەن ساڵحی: ئاماژەت بەوەکرد کە بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکان بەردەوامن.ئەو بزووتنەوە ناڕەزایەتییانەی کە بەردەوام بوون، بە تایبەت لەم یەک دوو دەیەی دواییدا. ئایا دەکرێ ئەمانە وەک بەردەوامی شۆڕش باس بکرێن؟
حەمید تەقوایی: بەردەوامی شۆڕش لێکدانەوەیەکی ورد نییە. دەبێ بگوترێ ئەم بزوتنەوانە کە ماوەیەکی زۆرە لە ئارادایە، لە ئەنجامی شۆڕشی ژن ژیان ئازادیدا زۆر هێرش بەرانرتر و گشتگیرتر و ڕادیکاڵتر و سیاسیتر بوونەتەوە. بۆ نموونە بزووتنەوەی مامۆستایان هەمیشە چالاک بووە، ناڕەزایەتی خانەنشینان ماوەیەکی زۆرە بەردەوامە، بزووتنەوەی کرێکاری کە بەقەد تەمەنی کۆماری ئیسلامی کۆنە، لوتکەی بەرچاوی وەک خەباتەکانی هەفت تەپەی هەبووە ، پۆڵای ئەهواز لە ساڵانی نەوەدەکانی شەمسیدا، جۆڵایی(نساجی) سنە لە ساڵانی ١٣٨١-٨٢ و تەنانەت پێش ئەویش مانگرتنی کرێکارانی نەوت لە ٣ دەیەی پێشوودا. هەموو ئەمانە ئاماژەن بۆ مێژوو و پێگەی بزووتنەوەی کرێکاری. بەڵام ئەمڕۆ دەبینین بزووتنەوەی کرێکاری و بەتایبەت خەباتی کرێکارانی نەوت کە هێرشبەرانەترین و پێشکەوتنخوازترین بەشی بزووتنەوەی کرێکارییە، مۆری شۆڕشی ژن ژیان ئازادی هەڵگرتووە. لەژێر کاریگەری شۆڕشدایە کە ئەم بزووتنەوەیە لە نێو بزووتنەوەی کرێکاری و کرێکاران لەسەر کارو خانەنشین شان بە شانی یەکتر دەبینین و ئەم بزووتنەوەیەش بە نۆرەی خۆی کاریگەریی زۆر چارەنووسساز و ئەرێنی لەسەر بزووتنەوەی گشتیی خەڵک دژ بە کۆماری ئیسلامی هەیە. هەروەها بزووتنەوەکانی دیکەی وەک بزووتنەوەی خوێندکاری و بزووتنەوەی دادخوازی لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕش چالاکتر بوون و لە بەرامبەردا ڕۆڵێکی گرنگیان لە پێشخستنی بزووتنەوەی ڕووخاندنخوازیی خەڵکدا هەبووە.
واتای شۆڕش ڕوونە، بزووتنەوەیەکی دیاریکراوە کە ئامانجی ڕووخانی حکومەت و ڕووخاندنی سیستمەکەیە، بەڵام بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکان داواکاری و خواستی تایبەتیان هەیە. لەمەشدا بزووتنەوەی کرێکاری پێگەیەکی تایبەتی هەیە. بزووتنەوەی کرێکاری داواکارییەکانی وەک زیادکردنی حەقدەست و پرسی بیمەی کۆمەڵایەتی، نائەمنی کار، گرێبەستی موفت و واژۆی سپی و بە گشتی پرسەکان بۆ خۆشگوزەرانی گشتی خۆیان و هەموو کۆمەڵگە دەوروژێنن. داواکاری و ئامانجەکانی بزووتنەوەی کرێکاری جیاوازن لە بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانە، بەڵام تایبەتمەندی بزووتنەوەی کرێکاری ئەوەیە کە بە هاتنە مەیدان بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی قووڵتر و بەهێزتر دەکات.
لە هەلومەرجی ئێستادا، کرێکارانی لەسەرکار و خانەنشین، بە بەرزکردنەوەی ئاڵای بژێوی پڕ شکۆ و بە دروشمی یەکێتی یەکێتی لە بەرامبەر هەژاری و گەندەڵی، لە ڕاستیدا ڕەخنە و ناڕەزایەتیی هەموو کۆمەڵگا بەرامبەر حکوومەت و سیستەمی هەبوو، قووڵتر و ریشەیی تر دەکەنەوە ، و نەک هەر حکوومەتی کۆماری ئیسلامی، بەڵکوو تەحەدای ئەو نیزامیەش وەک پارێزەری کۆماری ئیسلامی ئێران دەکەن. کاتێک کرێکارانی نەوت ڕایانگەیاند کە دەستی بەڵێندەران دەبڕدرێت، کاتێک قامیشی شەکری هەفت تەپە ئیدارەی شورایی ڕاگەیاند، هەروەها کرێکارانی لەسەرکار و خانەنشین بانگەوازی کۆمەڵگا دەکەن بۆ یەکگرتن لە دژی هەژاری و گەندەڵی، دروشم دژی بەڕێوەبەران و دژی حکومەت و پەرلەمان دەڵێنەوە ، لەدژی تاڵانکردنی سندوقەکانی.کۆمپانیاکانی بیمە و خانەنشینی ناڕەزایەتی دەردەبڕن، ئەوان داوای چاودێری تەندروستی بێبەرامبەر دەکەن، داوای خوێندنی بێبەرامبەر دەکەن، هەموو ئەمانە لە ڕاستیدا ناوەرۆکێکی قووڵ و ڕادیکاڵی تایبەتی دەدەن بە تەواوی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی بۆ ڕووخاندنی حکومەت ،ئەمەش لە ڕاستیدا ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی چینی کرێکار و هێزی کرێکارانمان پیشان دەدات. بەم مانایە دەمەوێت بڵێم بزووتنەوەی کرێکاری هەرچەندە بەشێوەیەکی میکانیکی و هێڵی درێژەی شۆڕش نییە، بەڵام ڕۆڵێکی کاریگەر دەگێڕێت لە قووڵکردنەوەی شۆڕش و بڵاوکردنەوەی شۆڕش و ریشەیی بوونەوەی ناڕەزایەتییەکانی خەڵک بەرامبەر بە تەواوی سیستمی هەبوو، و ئەم ڕۆڵەش لە ئێستادا ناڕەزایەتی کرێکارانی نەوت دەگێڕێت.
حەسەن ساڵحی: مەسەلەی سەرەکی هەموو شۆڕشێک، دەسەڵاتی سیاسی و دیاریکردنی چارەنوسی دەسەڵاتی فەرمانڕەوایە لە کۆمەڵگادا. وە ئێستا خەڵکی ئێران دەیانەوێت لەم حکومەتە ڕزگاریان بێت. لە ئەدەبیاتی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێراندا، جگە لە شۆڕش، باسی بزووتنەوەی ڕووخانیش کراوە. من ویستم بزانم، بە بۆچوونی ئێوە پەیوەندیی شۆڕش و بزووتنەوەی ڕووخاندن چییە؟
حەمید تەقوایی: بزووتنەوەی ڕووخاندن بزووتنەوەیەکی تایبەتە کە لەهەمان کاتدا هەموو حکومەت دەخاتە ژێر پرسیارەوە و وەک هەر بزووتنەوەیەکی دیکە، هەڵسوڕاوانی تایبەت بە خۆی و دروشم و شێوازی خەباتی تایبەتی خۆی هەیە، مەرج نییە ئۆتۆماتیکی هەمیشە لە حاڵەتێکی شۆڕشگێڕانەدا بێت. شۆڕش کاتێکە کە بزووتنەوەی ڕووخاندن هەڵدەستێت و دێتە سەر شەقام. دەکرێ بڵێین شۆڕش چوونەسەری بزووتنەوەی ڕووخاندنە.
مەقولەی بزووتنەوەی ڕووخاندن بە تایبەتی یارمەتیدەرێکی زۆرە بۆ ڕوونکردنەوە و تێگەیشتن لە بارودۆخی تایبەتی ئێران. لە چەند ساڵی ڕابردوودا، لە ساڵی ١٣٨٨ تا ئەمڕۆ، بە ڕوونی چوار ڕاپەڕینی شۆڕشگێڕانەمان هەبووە، ئەوانیش لە ساڵی ١٣٨٨، ١٣٩٦، ١٣٩٨ و ١٤٠١. ڕوونە کە ناتوانرێت بگوترێ کە شۆڕش لە ساڵی ١٩٨٨ یان تەنانەت لە ساڵی ١٩٩٨ەوە بەردەوام بووە. وا نییە. بەڵام لە هەمان کاتدا کۆمەڵگا لە دۆخێکی ئاسایی و ئارامدا نەبووە. ڕوونکردنەوەیەکی ڕاست و دروست ئەوەیە کە بڵێین لەم ماوەیەدا بزووتنەوەی ڕووخاندن زۆر چالاک بووە و پێشکەوتنی گەورەی بەخۆیەوە بینیووە. تەنانەت کاتێک لە شەقامیشدا نەبوو، هەوڵی ڕووخاندنی حکومەت دەداوە و دەستی لە کاری بڵاوکردنەوەی گوتاری ڕووخاندن و کۆکردنەوەی هێزدا بوو. بۆ نموونه له هه ڵبژاردنه کاندا ڕایگه یاند که ده نگی ئێمە ڕووخاندنە ، یان دروشم و لافیته کانی به ڕزکرده وه و ده ڵێت نا بۆ کۆماری ئیسلامی، داوای ده ستله کارکێشانه وه ی خامنه یی ده کات، له سۆشیال میدیا دژی ته واوی حکوومه ت چالاک بووه و ئه و جۆره بزوتنه وه یه . ئەم جۆرە ناڕەزایەتییە هێشتا شۆڕش نییە، بەڵام جیاوازە لە بزووتنەوە مەیدانییەکان. دەکرێ بڵێین بزووتنەوەیەکی تایبەتە بە خواستی ڕووخاندنی حکومەت.
بێگومان پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە لە هەلومەرجی دیاریکراوی ئێراندا زۆرێک لە بزووتنەوە مەیدانییەکانی وەک بزووتنەوەی کرێکاری، بزووتنەوەی ژنان، بزووتنەوەی لاوان، بزووتنەوەی دادگاییکردن و هتد وەدیهاتنی خواستەکانیان لە کۆتاییدا بەندە بە ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی. بۆ نموونە بزووتنەوەی دادخوازی دەزانێت کە سەرەڕای بوونی کۆماری ئیسلامی، ناکرێ بکوژانی ئازیزانیان بخرێنە بەردەم دادگا. دایکانی ئابان و دایکانی خاوەران و جموجۆڵی بنەماڵەی قوربانیانی فڕۆکەتەقەلێراوەکە هەموویان دەیانەوێت دادگاییکردنی سەرانی حکومەت بکرێت و هەربۆیە پێیان خۆش بێت یان نا، ئەم داواکارییە بە مانای ڕووخانی حکومەت دێت. بزووتنەوەی کرێکاری دەیەوێت لانیکەم پێنج هێندە حەقدەست زیاد بکات. هەمووان دەزانن تا کۆماری ئیسلامی هەبێت ئەمە ڕوونادات. هەروەها داواکاری یەکسانی نێوان ژن و پیاو و نەهێشتنی هەڵاواردنی نەتەوەیی و داخوازی ئازادیی دەربڕین و حیزبایەتی و هتد، لەگەڵ هە بوونی کۆماری ئیسلامیش ناتوانرێت جێبەجێ بکرێت. به ڵام هه ڵسوڕاوانی ئه و بزوتنه وه یه پێداگری له سه ڕ داخوازییه کانیان ده که ن چونکه ئه مه جۆرێکه له گوشار ، به ره یه کی دژ به حکومه ته و به م شێوه یه ناڕاسته وخۆ خەبات ده که ن بۆ ڕووخانی حکوومه ت و به هێزکردنی بزووتنه وه ی ڕووخاندن.
بزووتنەوەی ڕووخاندن بزووتنەوەیەکی چالاک و بەردەوامە، دەکرێ بگوترێ کە لە ساڵانی یەکەمی کۆماری ئیسلامییەوە سەری هەڵداوە و تایبەتمەندییەکەی ئەوەیە کە لە دژی هەموو کۆماری ئیسلامی شەڕ دەکات و شێوازی تایبەتی خەباتی هەیە وەک دیوار نووسین، چاپ و بڵاوکردنەوە ئاگاداری و داواکاری، و لێدوان و هاشتاگی دژە حکومەت، مانگرتن و گردبوونەوە و ناڕەزایەتی سەر شەقامەکان کە بە تایبەتی لە دە ساڵی ڕابردوودا، لە ساڵی ١٣٨٨ تا ئەمڕۆ شاهیدی بووین.
شۆڕش کاتێک ڕوودەدات کە ئەم بزووتنەوەیە بەرز دەبێتەوە و فراوان دەبێت و بە دروشمی ڕووخاندنەوە دێتە سەر شەقامەکان. وەک لە شۆڕشی ئێستادا شاهیدین. بزووتنەوەی ڕووخاندن شێوازی جۆراوجۆری ناڕەزایەتی لەخۆدەگرێت، کە هەندێکیان باسم کردووە، بەڵام بۆ ئەوەی بەرەو شۆڕش بەرز بکرێتەوە، پێویستە ناڕەزایەتی و خۆپیشاندان و گردبوونەوە و مانگرتن لەگەڵ ئاڵای نەخێر بۆ تەواوی حکومەتدا بێت. شۆڕش تەنیا لە شەقام و مانگرتن و گردبوونەوە و ناڕەزایەتی شەقامەکاندا سنووردار نییە، بەڵکو ئەمانە مەرجێکی پێویستن. بۆ نموونە ئەمڕۆ بزووتنەوەکانی شەقام بە ڕەهەندەکانی ساڵی ڕابردوو بەردەوام نین، چ لە ناوخۆی وڵات یان لە دەرەوە، بەڵام بزووتنەوەی ڕووخاندن بەهێزتر لە جاران بەردەوامە. ئەگەرچی لە ڕووی مەیدانەوە شۆڕش هێور بووەتەوە، بەڵام بزووتنەوەی ڕووخاندن زۆر قایم و بەهێزتر و هێرش بەرانەترە لە ٤ ساڵ لەمەوبەر، لە پێش ساڵی ١٤٠١ و ئەمەش لە گوتارەکانی ناو بارودۆخی سیاسی ئێران، لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکاندا دەبینن ، لە کلتورێکی بەهێزی ناڕەزایەتیدا.دەتوانرێت بگوترێ کە بووەتە جیهانی و تەنانەت لە میدیا و سۆشیال میدیای وڵاتانی ڕۆژئاواشدا بیبینیت.
لە هەموو ئەو ڕەهەندانەدا ناڕەزایەتیی بەرفراوان بۆ ڕزگاربوون لەبەڵای کۆماری ئیسلامی بەردەوامە. کۆماری ئیسلامی لەژێر گوشارێکی زۆردایە، چونکە نەک هەر لە ئێران، بەڵکو لەسەر ئاستی جیهانیش پشتیوانی لە شۆڕشی ژن ژیان ئازادی بەرفراوانە. ئەمڕۆ هاوکات لەگەڵ فراوانبوونی بزووتنەوەی بژێوی و کەرامەت لە ئێران و ڕێوڕەسمەکانی یادکردنەوەی گیانبەختکردوان و گاڵتەکردن بە ئیدیعا و پڕوپاگەندەی حکومەت سەبارەت بە شەڕی غەززە، لە پەرلەمانی ئەوروپا و لە ڕێوڕەسمی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیدا، ئاڵای ژن ژیان ئازادی بەرز دەکرێتەوە، و لە ئۆسلۆ خەڵک بە مەشخەڵی ڕوناکەوە و بە ئاڵای ژن ژیان ئازادیەوە دێنە سەر شەقامەکان. لەگەڵ دەستپێکردنی شەڕی غەززە، ڕێژیم زۆر هەوڵی دا کە لە ئێران ولە ئاستی جیهانیدا سێبەر بخاتە سەر بزوتنەوەی شۆڕشگێڕانەی ژن ژیان ئازادی ونبخاتە ژێر کاریگەریی ئەم شەڕەوە و پاشەکشەی پێبکات، بیگۆرێت بە دژە ئیسرائیلیزم و پشتیوانی لە “پاڵەوانانی حەماس” و هتد .، بەڵام کۆمەڵگەی بەقایم لەبەردەمیدا وەستا و هێرش بەرانە و بەهێز وەڵامی دایەوە.
هەموو ئەمانە بەو مانایەیە کە بزووتنەوەی ڕووخاندن زیندوو و بەهێزە و لە پێگەیەکی پێشکەوتووتردایە لە چاو ساڵانی ڕابردوو. ئەمەش هیوایەک بۆ ئەوانەی وەک ئێمە بەشدارن لە شۆڕشدا دروست دەکات و زەمینە ئامادە دەکات بۆ خۆئامادەکردن بۆ سەرهەڵدانەوەی شۆڕشی ژن ژیان ئازادی بەجۆرێک کە ئەمجارەیان بە شێوەیەکی فراوانتر و ڕادیکاڵتر بێتە سەر شەقامەکان و تێکەڵ بێت لەگەڵ مانگرتنەکان. ئەمە دەخرێتە ڕوانگە و بەم مانایە جیاکردەوەی نێوان شۆڕشی ڕاستەقینە و بزووتنەوەی ڕووخاندن یارمەتیدەرمانە بۆ ئەوەی بە وردی ئەم مەرجانە ڕوون بکەینەوە و ئەرکەکانمان دیاری بکەین و ڕێکبخەین.
حەسەن ساڵحی: حەمید تەقوایی ئێوە دەڵێ، بزووتنەوەی ڕووخاندن کاتێک دێتە سەر شەقام پێی دەوترێت شۆڕش، لە وتارەکەتدا ئاماژەت بە چوار قۆناغ کردووە، ئەوانیش ساڵانی ١٣٨٨، ١٣٩٦، ١٣٩٨، ١٤٠١. مەبەستت ئەوەیە بڵێیت لە ماوەی دە تا پانزە ساڵی ڕابردوودا چوار شۆڕش لە ئێران ڕوویداوە؟
حەمید تەقوایی: سەیرکە پێویستە لێکدانەوە و ناونانی ئاڵوگۆڕەکان ئەبێت لە دوو قۆناغ و لە دوو گۆشەنیگاوە لەبەرچاو بگرن. یەکێکیان لە ڕوانگەی بەشداربوانی ئەو ئاڵوگۆڕانەی کە کاتێک هێشتا نەگەیشتوونەتە کۆتایی و یەکێکیشیان کاتێک کە ئاڵوگۆڕێک دەگاتە سەرئەنجام لە ڕوانگەی مێژوونووس و لە ڕوانگەی شرۆڤەکارانی ڕووداوی دوای ڕوودانەکە. چالاکوانان و مێژوونووسان بە دوو شێوە ئاماژە بە شۆڕش دەکەن و دەبێ هەرئاواش بێت.
حیزبێک کە وەک حیزبی ئێمە خەریکی شۆڕش بێت، کاتێک هەلومەرجی شۆڕشگێڕانە دروست دەبێت، کاتێک جەماوەری خەڵک لە دژی حکومەت ڕژانە سەر شەقامەکان، ئەو شۆڕشە بە شۆڕش ناو دەبات و بە ناوی شۆڕشەوە ئاڵای خۆی هەڵدەکات و هەوڵی ئەوە دەدات قووڵتری بکاتەوە و بەهێزتری بکات، لە پێناو لەناوبردنی کۆماری ئیسلامی، بۆ ئەوەی سەرکەوێ، دەیکاتە بزووتنەوەیەکی ڕێکخراوتر و ڕادیکاڵتر.
بزووتنەوەی ٨٨ بە بیانووی هەڵبژاردن دەستی پێکرد، بەڵام بزووتنەوەکە هەر زوو ڕادیکاڵ بوویەوە، خەڵک دروشمی “موسەوی بەهانەیە، هەمووڕژێم نیشانەیە” – کە حزبی ئێمە ڕۆڵی هەبووە لە جەماوەریکردنی ئەم دروشمە – و لەسەر عاشورا ڕۆژی هەمان ساڵ ڕاپەڕینێکی جەماوەری و هێرش بۆ سەر بنکەکانی پۆلیس و بنکە حکومییەکان بە دروشمی مەرگ بۆ خامنەیی پێکهات. ئەو بزووتنەوەیە لییدرا و ئەمڕۆ کەس بە شۆڕش ناوی ئەو بزووتنەوەیە نابات. ئێمە دەڵێین بزووتنەوەیەکی ڕوخاندنخواز دەستی پێکرد و کەم بووەوە. بەڵام ئێمە و هەر هێزێکی تری کارا لە دڵی ئەو بزووتنەوەیەدا، نەمانتوانی و نابێ وەک شیکارێکی ڕەوتی مێژوو تەماشای بکەین و بە هۆی ئەگەری نەبوونی، خەسڵەت و پۆتانسێلی شۆڕشگێڕانە و سەرو ژێرکەرانەی ئەوانی نەبینی و جەختی لەسەر نەکردەوە. هیچ هەڵسوڕاوێک بەم شێوەیە ڕەفتار ناکات. هەڵسوڕاوێک لە بزووتنەوەیەکدا، چ خەباتی مەیدانی بێت یان شەڕ یان شۆڕش، بۆ سەرکەوتن دەجەنگێت. تێکۆشەری شۆڕش ناتوانێ چاوەڕێی ئەنجامەکە بکات – ئەمە دەبێ دوای ڕووداوەکە بۆ شرۆڤەکارانی ڕووداوەکە جێبهێڵرێت – بەڵکو دەبێت ئاسۆی سەرکەوتن بخاتە بەردەم کۆمەڵگا لە دڵی خەبات و ڕوخاندنی بە شۆڕشێک بزانێت دۆخی ئێستا و ناساندنی بە هەمووان. وەک لە شۆڕشی ئێستادا خەڵک دروشمی “بە ناڕەزایی ناوی مەبەن، پێی دەوترێت شۆڕش” دەیانگوت و بەم شێوەیەش ئیرادەی خۆیان بۆ ڕووخاندنی حکومەت ڕاگەیاند. بزووتنەوەیەکی سەرکەوتوو لەدژی حکومەتێک لەلایەن هەموو کەسێکەوە بە شۆڕش ناودەبرێت، بەڵام ئەو هەڵسوڕاوەی بەشدار بوو لە بزووتنەوەی دژ بە حکومەتدا هەر لەسەرەتاوە بە شۆڕش ناوی دەبات بۆ ئەوەی بتوانێت بیباتەوە.
هەندێک ڕەخنەمان لێدەگرن کە لە کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ ناڕەزایەتییەکان زۆر دەوروژێن یان زیادەڕەوی دەکەین. بەڵام ئێمە بە وریاییەوە مامەڵەمان کردووە. ئێمە ئەو بزووتنەوە جەماوەریانەی کە لە دژی کۆماری ئیسلامی هاتنە سەر شەقامەکان بە شۆڕش ناومان برد و ئەمڕۆش خەڵک خۆیان دەڵێن بە شۆڕش ناوی دەبەن. هەروەها ناو و ناسنامەیەکمان بەخشیوە بە بزووتنەوەی ڕووخاندن کە هەوێنی ڕاپەڕینە شۆڕشگێڕییەکان لەدژی دەسەڵات پێکدەهێنێت.
وەبیرتان دەهێنمەوە کە زاراوەی بزووتنەوەی ڕووخاندن بۆ یەکەمجار لە لایەن مەنسوور حیکمەتەوە لە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕاپەڕینی ١٨ی تیری ١٣٧٨ لە وتارێکدا بە ناوی “بزووتنەوەیەکی جەماوەری بۆ ڕووخاندنی حکومەت دەست پێدەکات”. ئێمە ئەو بزووتنەوەیەمان بە شۆڕش ناوبرد، چونکە سنووردار بوو و تا ڕادەیەکی زۆر ڕیفۆرمخوازان دەستیان تێیدا هەبوو. بەڵام بزووتنەوەیەکی ڕوخاندن خواز بوو و هەمان دەستەواژەمان بەکارهێنا. بزووتنەوەی ڕووخاندن دەستەواژە و چەمکێکی ورد وبەجێ بوو و ئێمە هە بوونیمان لە چەند دەیەی ڕابردوودا لێرەو لەوێ بینیومانە گۆڕانی بەسەردا هاتووە. سنووردار نییە بەم ٤ بەروارەی کە باست کرد. لە سەردەمی ڕەفسەنجانیدا، دوای کۆتایی هاتنی شەڕی ئێران و عێراق، ڕاپەڕینی زۆرمان لە شارەکاندا هەبوو، کە هەموو ئەمانەش دەرئەنجامی بزووتنەوەی ڕووخاندن بوون.
ئەوەندەی پەیوەندی بە شۆڕشی ژن ژیان ئازادیەوە هەیە، ئەم بزووتنەوەیە لە لایەن خودی خەڵکەوە بە شۆڕش ناوزەد کراوە و ئەمەش بە بڕوای من نیشانەی دانپێدانانی دروستی جەماوەری خەڵک و عەزم جەزم کردنیانە بۆ ڕووخاندنی حکومەت. ئه م شۆڕشه له سه ڕ پلاتفۆرمی بزووتنه وه ی ڕووخاندن هه ڵکشاوه و ئه مڕۆش له شێوه ی ئه م بزوتنه وه به رفراوانه ی ڕووخاندندا، هێرشی به رفراوانی خه ڵک دژ به حکومه ت به رده وامه . هیوادارین و هەوڵ دەدەین جارێکی تر شۆڕش بگەڕێتەوە سەر شەقام. زۆر کەسیش هەمان هەوڵ دەدەن، کەس نائومێد نابێت و هەمووان دەڵێن دەگەڕێینەوە، ئابان بەردەوامە و تا کۆتایی دەوەستین. هەمان ناوەرۆک لەو پەیامانەی کە بۆ مەراسیمی خەڵاتی نۆبڵ و پەرلەمانی ئەوروپایان ناردبوو دووبارە بووەوە. خەڵکی دونیا بۆ ڕێزگرتن لە شۆڕشی ژن ژیان ئازادی ڕاوەستان و کڵاوەکانیان داکەند، دەمەوێت بڵێم ئێمە و خەڵک هێشتا ئاڵای شۆڕش بە شەکاوەی دەهێڵینەوە. ئەم پێشهاتانە بەرەو کوێ دەڕۆن، بە تەواوی پەیوەستە بە خەباتەکانی ئەمڕۆی خەڵک و هێزە چالاکەکانی شۆڕش. هه ڵسه نگاندن و ناونانی ئه م پێشهاته بۆ مێژوونووسان جێبهێڵرێت. وەک ئەوانەی بەشدارن، پێویستە هەموو هەوڵێک بدەین بۆ ئەوەی ئەم بزووتنەوەیە سەربکەوێت.
حەسەن ساڵحی: زۆر باشە.ئێمە باسمان لەوە کرد کە دەبێ ئەو پێشهاتانە ناو بنێین چی، بەڵام پرسیارە گرنگەکە هەر ماوە، بۆچی ئەو شۆڕشەی کە لە لوتکەدا بوو، نەبووە هۆی ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی؟
حەمید تەقوایی: بە بۆچوونی من، و پێموایە زۆرێک لە چاودێران، گرێی سەرەکی ڕابەرایەتی شۆڕشە. ئەو ڕابەرەی کە بەڕاستی بتوانێت ڕیزەکانی خەڵک یەکبخات، ئومێدیان پێببەخشێت و خەڵک بتوانێت پشتی پێ ببەستێت و بزانێت هێزێک لەسەر گۆڕەپانەکە هەیە کە نوێنەرایەتی خواست و هیوای شۆڕشگێڕانەی ئەوان دەکات و دەتوانێت لە شوێنی کۆماری ئیسلامی دابنیشێت ، هێشتا هێزێکی لەو شێوەیە بەرز نەبووەتەوە.
حیزبی ئێمە یەکێکە لەو هێزانەی کە ئەم ئیدیعایەی هەیە. بەڵام هێشتا دەبێت زۆر شت بکەین بۆ ئەوەی بتوانین ئەم ڕۆڵە بگێڕین.
هەمیشە گوتوومانە کە شۆڕش دیاردەیەکی بابەتییە کە بە هۆی دژایەتی و پرسە کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسییەکانی ناو کۆمەڵگا، بە هۆی ئازار و مەینەتی جەماوەری خەڵکەوە پێک دێت. بەڵام پێشکەوتن و سەرکەوتنی شۆڕش بابەتێکی ترە. سەرکەوتنی شۆڕش بە تەواوی پەیوەستە بە بوونی هێزێکی پێشەنگەوە کە چالاک و لە مەیداندایە و بتوانێت متمانەی خەڵک بەدەست بهێنێت.
حەسەن ساڵحی: مەگەر لە تونس حزب و هێزێکی ڕابەری کردن هەبوو؟
حەمید تەقوایی: لە تونسیش ئەگەرچی شۆڕش سەرکەوتوو بوو لە ڕووخاندنی حکومەتی بوعەلی، بەڵام خواستی شۆڕشگێڕانەی خەڵک بەدی نەهات. لە میسریش هەمان شت ڕوویدا. بوونی سەرکردایەتی پێشمەرجی سەرکەوتنە، ئەمەش هەم بە مانای ڕووخانی حکومەتی هەبوو و هەم بەدیهێنانی ئامانج و خواستی شۆڕشگێڕانەی خەڵک. دووەم شت لە میسر و تونس ڕووی نەدا و لە پێوەندی لەگەڵ فاکتەری یەکەمدا ئەزموونی تونس و میسر ئیستسنائی بوو. ڕەنگە لە مێژوودا ئیستسنائی تر بدۆزیتەوە، بەڵام وەک یاسایەک دەکرێ بڵێین بوونی هێزێکی پێشەنگ بۆ سەرکەوتنی شۆڕش، چ بە مانای ئەرێنی و نەرێنی وشەکە، بە تەواوەتی پێویستە. ڕۆڵی ڕابەرایەتی لە شۆڕشەکانی چین و ڤێتنام و شۆڕشی ئۆکتۆبەرەوە ببەنە سەر شۆڕشەکانی کوبا و ئەفریقای باشوور.
ئەمە لە ئێرانیشدا ڕاستە. ئەرکی حیزبی ئێمە پڕکردنەوەی ئەم کورسییەیە، پڕکردنەوەی ئەم بۆشاییەیە، ئێمەش بە هەموو هێز و توانای خۆمانەوە بەم شێوەیە کاردەکەین.
حەسەن ساڵحی: ئێمە زۆرجار ئەم پرسیارەمان لە ئێوە کردووە، حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری بەرنامەی تایبەتی بۆ پێشخستنی شۆڕش و گەیاندنی بە سەرکەوتن چییە؟
حەمید تەقوایی: ئەبێت حزب کۆمەڵێک چالاکی بەرفراوان و هەمەچەشن ئەنجام بدات. بەڵام لێرەدا تەنها دوو بواری گرنگ و چارەنووسساز باس دەکەم.
یەکێک لە بوارەکانی ئەم خەباتە بەردەوامە کرێکارانی لەسەرکار و خانەنشینانە. وەک وتم ئەم پێشکەوتنەی بزووتنەوەی کرێکاری، بزووتنەوەی جەماوەری دژ بە حکومەت قووڵتر و ڕادیکاڵ و بەهێزتر دەکاتەوە. ئێمە هەوڵ دەدەین ئەم بزووتنەوەیە لەلایەن جەماوەرەوە پێشوازی لێبکرێت. دیارە لە هەنگاوی یەکەمدا، کەسایەتیەکانی بزووتنەوەی کرێکاری خۆی لە کەرتە جیاجیاکاندا بەدەنگی بەرز بە بەیاننامە و ڕاگەیاندنەکانیان، و بە کرداری پراکتیکی، پشتیوانی لە خەباتی بەردەوامی نەوت وخەباتی خانەنشینان بکەن. ئەم بزووتنەوەیە لە ئێستاوە دەستی پێکردووە و پێویستە هەوڵی فراوانکردنی بدەین.
لایەنی دووهەم بریتییە لە ڕاکێشانی پشتیوانیی هەڵسوڕاوان و دامەزراوەکانی بزووتنەوەکانی دیکە، بزووتنەوەی خوێندکاری، بزووتنەوەی لاوان، بزووتنەوەی دادخوازی، بزووتنەوەی بێ حیجاب و بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکانی دیکە کە لە کۆمەڵگادا دەگوزەرێت لە خەباتی ئێستای کرێکاران. پێویستە سەرنجی هەموو لایەک بۆ ئەو خەباتانە ڕابکێشرێت، هاودەنگی خۆیان ڕابگەیەنن و چالاکانە پاڵپشتی ئەم بزووتنەوەیە بکەن.
ئەم بزووتنەوەیە لە ئاراستەیەکدایە کە بتوانێت ڕیزەکانی شۆڕش بە داخوازییە سەرەتایی و بنەڕەتیەکانی وەک بژێوی و کەرامەت، وەک ڕووبەڕووبوونەوەی هەژاری و گەندەڵی و گرانی و دابینکردنی خۆشگوزەرانی گشتی و ئەم جۆرە ئامانج و داواکاریانە بەهێز بکات و بیان باتە پێشەوە . ئەمانە ڕەهەندێکی گرنگی شۆڕشی ژن ژیان ئازادین کە دەتوانین بڵێین بە وشەی “ژیان” نوێنەرایەتی دەکرێت. ئه مڕۆ چینی کرێکار و به تایبه ت کرێکارانی نه وت ئاڵای شکۆمه ندی بژێوییان له قسه ی هه موو کۆمه ڵگە به ڕز کردووه ته وه و دروشمی ” یه کێتی یه کێتی به رامبەر هه ژاری و گه نده ڵی” ده ڵێنه وه . نەک هەر هەژاری و گەندەڵی و نەهامەتی بەڵکو دۆڵی قووڵی نێوان هەژاری و سەروەت و سامان، نێوان نەهامەتی گشتی و مافە فەلەکییەکان دەکاتە ئامانج. ئەمڕۆ ڕژیم وەک هەموو ساڵێک بانگەشەی ئەوە دەکات کە بەرزکردنەوەی حەقدەست دەبێتە هۆی هەڵاوسان و وەڵامی خەڵک ڕاگرتنی مووچەی فەلەکییە؛ ئەو گەندەڵییە چەند ملیار دۆلارییەی وەک فەزیحەی چای دێباش کۆبکەرەوە. ئەمانە بەرهەمهێنەر و چڕکەرەوەی هەڵاوسانن نەک مووچەی ژێر هێڵی هەژاری کرێکاران و خانەنشینان و فەرمانبەرانی نیوەکاتی.
ئه مانه ئه و مه سه له و بابه ته گرنگانه ن که حزبی ئێمه هه وڵ ده دات بەرجەستە بکاتەوە و به م شێوه یه بزووتنه وه ی کرێکارانی نه وت له دڵی شۆڕشی ژن ژنان ئازادیدا به ئاڵای به ڕه نگاربوونه وه ی هه ژاری و گه نده ڵی و.بۆ بژێوی ژیان و کەرامەت.
بوارى دووه م ئه وه یه که ئێمه هه وڵ ده ده ین دەرکردن و خستنەلاوەی کۆماری ئیسلامی له ئاستی جیهانیدا زیاتر له ڕابردوو و چالاکتر له هه موو کات بەرز بکەینه وه . پێشتر باسمان لەوە کرد کە بە تایبەتی شەڕی غەززە و ڕۆڵی کۆماری ئیسلامی لەم شەڕەدا ڕێگەمان پێدەدات گەمارۆ و ڕەتکردنەوەی کۆماری ئیسلامی بخەینە سەر مێزی حکومەتەکان و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان و داوایان لێبکەین کە هەروەک چۆن حەماسیان وەک هێزێکی تیرۆریستی ناساندووە .هەروەها باوەپیارەکەی حەماسیش وەک حکومەتێکی تیرۆریستی دەربکەن.
و لە کۆتاییدا هەوڵی ئێمە ئەوەیە کە سەرنج و بۆچوونی هەڵسوڕاوانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانە بۆ سیاسەت و چارەسەرەکانی حیزب ڕابکێشین و بانگەوازیان بکەین بۆ ئەوەی بێنە ناو حیزبەکەمانەوە. دیسان جەخت لەوە دەکەمەوە کە شۆڕش لە لێواری دابینکردنی ڕابەرایەتیدایە و دەبێت بە چالاککردن و تیشک خستنەوە و نیشاندانی ڕۆڵی حیزب لە پێشهاتەکانی ئێستادا وەڵامی ئەم پێویستییە بدەینەوە. بانگەوازی من بۆ هەموو تێکۆشەرانی شۆڕشگێڕ، بۆ هەموو ئەوانەی کە بەڕاستی دەیانەوێت شۆڕشی ژن ژیان ئازادی سەربکەوێت و خۆشگوزەرانی ئازادی و یەکسانی لە کۆمەڵگادا بەدی بهێنرێت، پەیوەستبوونە بە حزبی کۆمۆنیستی کرێکارییەوە.
٢٣ی ئازەری ١٤٠٢، ١٤ی دیسەمبەری ٢٠٢٣

گشت ژیان و سوڕی تەمەن بەقوربانی نیگایەكت
دونیا هەمووی دەگۆڕمەوە بە شیرینیی لیقایەكت
تۆ كە خۆت ساقی و سوراحی و مەی و نەی و پەیمانە بیت
ئاوازی چی ساز و عوودە سەدەقەسەری سەدایەكت
لەم سارا وشك و بێ تینە، ئاسمانە لێڵ و خەمگینە
بۆ هەرچی دەرد و برینە، بەسە وەشتی دەوایەكت
ئەگەر عالەم لە ئاست بانگی مەعشووقی خۆی خۆی نەبان كا
من هەر بە یەك پێ دێم بەدەم دەنگ و بانگ و نیدایەكت
با هەر كۆڵانی ژین سارد و كووچەی زەمەن زەمهەریر بێ
چ باكمە، چ پەروامە، مادام هەمە پەنایەكت
چی سەروەتی سەر زەمینە، پیرۆزی ئەو دەڵاڵانە
من ئەو دەمە شاد و شاهم، كە بوومەتە گەدایەكت
كەسانێ شێت و شایەرن بۆ باڵای لەیلای ئارەزوو
ئەی بۆ من بۆ عیشقی پاكت بەدڵ نەیكەم سەنایەكت
یارت جودایە لە یاری ڕەشەخەڵك و ڕیابازان
بۆیە لەسەری هەڵچنە زیاد كۆشكی هیوایەكت

زیاد ڕەشاد قادر
هەولێر، نیسانی 2022

عەبدولڕەحمان گەورکی، نووسەر و شرۆڤەکاری سیاسی

هاوکات لەگەڵ شەڕخوازی لە ناوچەکە و پەرەپێدانی شەپۆلی گرتن و لەسێدارەدان لە ناوخۆی وڵات و پەرەپێدانی تیرۆری نەیاران و لایەنگرانیان لە دەرەوەی سنوورەکان، رژێمی ئێران بەردەوام بووە لە بە شەیتانناساندنی هێزی سەرەکیی موقاومەتی ئێران، واتە موجاهیدینی خەلق، لە هەردوو دیوی سنوورەکانی ئێراندا. لە ناوخۆی ئێران “دادگای نمایشی”ی بۆ داناون و لە دەرەوەی سنوورەکانیش، بە هاوکاریی لایەنانی سازشکاری رۆژاوایی دەیەوێت رێگرییان لێ بکات تا نەتوانن راپەڕینی گەل لە ناوخۆی ئێران پێش بخەن.
سەرکەوتنێکی گەورە بۆ خەڵکی ئێران!
ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆکی دەسەڵاتی دیکتاتۆری لە ئێران، ویستی بەشداری لە کۆبوونەوەی “کۆمەڵگای نێودەوڵەتی پەنابەران”ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان بکات کە ئەمساڵ لە ناوەڕاستی مانگی دیسەمبەری ٢٠٢٣ لە ژنێڤ بەڕێوەچوو. بەڵام لە بەرامبەر “بەدیلێکی دیموکراتیک”، واتە “ئەنجوومەنی نیشتمانیی موقاومەتی ئێران”دا شکستی هێنا و نەیوێرا نەخشەی پلان بۆ داڕێژراوەکەی خۆی جێبەجێ بکات و سەردانی ژنێڤ بکات. رەئیسی کە لە ناو ئێرانییەکاندا بە جەللادی ٦٧ (1988) ناسراوە (واتە ئەندامی دەستەی ٣ کەسی بووە بۆ بە کۆمەڵکوشتنی زیاتر لە (30) هەزار زیندانیی سیاسیی موجاهید و خەباتکار، و دەست و پەنجەی سوورە بە خوێنی زیندانییان، لە ترسی دەستگیرکردن و دادگاییکردنی لەلایەن دادگای نێودەوڵەتییەوە، سەردانەکەی بۆ ژنێڤ هەڵوەشاندەوە و بەمشێوەیە سەرکەوتنێکی گەورە بۆ ئەڵتەرناتیڤی دیموکراتیک تۆمار کرا!
بەڵام سەرەڕای شکستی وەلی فەقیهی دەسەڵاتدار لە ناردنی ئیبراهیم رەئیسی بۆ بەشداریکردن لەم کۆمەڵگایەدا، موقاومەتی ئێران خۆپیشاندانی خۆی لە ژنێڤ ئەنجامدا. خانمی مریەم رەجەوی لە پەیامێکدا بۆ خۆپیشاندەران وتی: “دەبێ رژێمی ئاخوندی لە هەموو داوودەزگاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دەربکرێت و سەرانی ئەم رژیمە بە تاوانی ژینۆساید و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی دادگایی بکرێن. ناڕەزایەتیی ئێوە دەنگی راپەڕین و موقاومەتی خەڵکی ئێرانە. ئێمە بە سازشکارانی رۆژئاوایی دەڵێین دڵنیابن، ئەو دەسەڵاتەی تەنها پشتی بە ئەشکەنجە و سێدارە بەستووە، بە هیچ سات و سەودایەک لە رووخاندنی یەکجارەکی رزگاری نایەت. رێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان کە دەرئەنجامی توڕەیی و شەرمەزاری جیهان بوو بەرانبەر بە رشتنی خوێن و ئازارەکانی تایبەت بە دوو شەڕی جیهانی سەدەی رابردوو، ئەمڕۆ سەرشۆڕە. چونکە داوودەزگاکانی تایبەت بە مافی مرۆڤ، بە بوونی رژێمی ئێران پەڵەدار بوون و لە ژێر پێی ئەهریمەنی ستەمکاریدا کراونەتە قوربانی. ئەمەش شکستێکی ئەخلاقییە بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی”.

ئابڕووچوونێکی گەورەی دەسەڵاتی ئێران!
عەلی خامنەیی، وەلی فەقیهی دەسەڵاتدار، دوای راپەڕینی ئەمدواییەی خەڵکی ئێران، کەوتۆتە پەلەقاژە تا هەر چۆنێک بێت، هێزی سەرەکی راپەڕین، واتە ئەنجومەنی نیشتمانیی موقاومەتی ئێران، بخاتە پەڕاوێزەوە. بۆ ئەم مەبەستە “دادگای نمایشی” ی بۆ سازمانی موجاهیدینی خەلقی ئێران داناوە!
لەم نمایشکردنە قێزەونەدا، جەللادان وەک (دادوەر)، بکوژان وەک (داواکاری گشتی)، ئەشکەنجەدەران وەک (پارێزەر)انی موجاهیدین و، پاشماوەی بنەماڵەی جەللادانی وەک لاجەوەردی و سەیاد شیرازی و…یش وەک (شایەتحاڵ) دەستنیشان کراون تا لە سیناریۆیەکی گاڵتەجاڕانەدا، رێگا خۆش بکەن بۆ لەسێدارەدانی زیاتر لە ناوخۆی ئێران و کردەوەی تیرۆریستی لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران. ژمارەیەک لە بەکرێگیراوانی پەیوەست بە وەزارەتی ئیتلاعاتی رێژیمیش لە ژێر ناوی (پەیامنێر) و (میدیاکار) بۆ شێواندنی بیروڕای گشتی و بەشەیتانکردنی موجاهیدین بۆ ئەم نمایشە زیاد کراون. پرسیارە لێرەدا ئەوەیە کە ئایا ئەم رژێمە سەرکەوتوو دەبێت لە سەرخستنی ئەم پلانە داڕێژراوەدا؟!
بەڕێز مەسعوود رەجەوی رۆژی ١٨ی رەشەمەی 1399 (2019) لە پەیامێکدا داوای لە خامنەیی و رێبەرانیتری رژێمی ئێران کرد کە ئەگەر دەوێرن لەگەڵ ئێمەدا بێنە بەردەم دادگایەکی نێودەوڵەتی. بەڕێز رەجەوی وێڕای ئاماژەدان بە ئیدیعای دادوەریی رژێمی ئێران وتیشی: “ئەمە، ئەوەمان بۆ دەردەخات کە بە درێژایی ٤٠ ساڵی رابردوو، شەڕێکی گەورە لە ئێران لە ئاڕادایە لە نێوان خەڵک و موجاهیدینی خەلق لە لایەک و دەسەڵاتی فریوکار و دژە مرۆی ئێران.
ئەوەی روون و حاشاهەڵنەگرە ئەوەیە کە خامنەیی و رێبەرانی رژیمەکەی هەرگیز ناوێرن لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران و لە دادگای نێودەوڵەتیدا ئامادەبن. چونکە نەک هەر شەرعیەتی جەماوەرییان نییە، بەڵکو لە بکەر و جێبەجێکارانی تاوانە بچووک و گەورەکانی دەسەڵاتی دیکتاتۆرین و لە هەر شوێنێک دڵۆپێکی دادپەروەری هەبێت، بڕیاری گرتن و سزادانیان بۆ دەرچووە!
شکستێکی گەورە بۆ خامنەیی
خامنەیی لە هەوڵی ئەوە دا بوو کە دوای راپەڕینە مەزنەکەی ساڵی 2022 و بە تایبەت دوای کۆمەڵە سات و سەودایەک لەگەڵ دەوڵەتانی سازشتکاری رۆژئاوایی، حەمید نووری لە دەستی “دادپەروەری” دەربهێنێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ ئێران، هەروەک چۆن دەربارەی دیپلۆماتکارە تیرۆریستەکەی، واتە (ئەسەدوڵڵا ئەسەدی) کردی. بەڵام بە هۆی رۆڵی بێ بەدیلی موقاومەتی ئێران و بە تایبەتی زیندانیانی رزگاربووی گرتووخانەکانی رژێمی ئێران، ئەم هەوڵەی خامنەیی شکستی هێنا و لە رۆژی ٢٨ی سەرماوەزی ٢٠٢٣، دادگای پێداچوونەوەی سوید حوکمی “بەندکردنی هەتاهەتایی” بۆ حەمید نووری پشتڕاست کردەوە. دوابەدوای ئەم هەواڵە، خانمی مریەم رەجەوی رایگەیاند: “دوابەدوای سزادانی (حەمید نووری) لە دادگای تێهەڵچوونەوەی سوید، دادگاییکردنی خامنەیی، رەئیسی، ئێژەیی و سەرکردەکانیتری رژێم و بەرپرسانی کۆمەڵکوژکردنی زیندانیانی سیاسی لە ساڵە 1367 (1988) دوو هێندە پێویستە. پارێزبەندی خستنە سەر ئەم تاوانبارانە، کە کارنامەیان پڕە لە ٤ دەیە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و ژینۆساید، هاندەرێکە بۆ بەردەوامبوون و پەرەسەندنی تاوان لە ناوخۆ و دەرەوەی ئێران.
ئامانجی دیکتاتۆرییەت لە ئێراندا!
لەدوای شەهیدبوونی مەهسا ئەمینی (ژینا ئەمینی) لە ٢٥ی خەرمانانی ٢٠٢٢، ئەو پرسیارەی لە بازنە و ناوەندە سیاسییەکاندا وروژێنراوە، ئەوە بووە کە دەسەڵاتی دیکتاتۆریی ئایینی لە ئێران و پاشماوەکانی دیکتاتۆرییەتی شای رووخێنراو بەدوای چیدا دەگەڕێن و ئامانجیان چیە؟!
ئەوەی لە بازنەی ناوچەیی و نێودەوڵەتیدا لەسەری کۆکن ئەوەیە کە دەسەڵاتی دیکتاتۆریی ئایینی و پاشماوەکانی دیکتاتۆریی پاشایەتی، دوو دیوی یەک دراون. ناکۆکی ئەوان لەسەر مافەکانی گەل نییە، بەڵکو شەڕەگورگی دەسەڵاتە و لەسەر بە تاڵانکردنی ماڵ و موڵکی خەڵکە. خەڵکی ئێران دەیانەوێت دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەت لە وڵاتەکەیاندا بڕووخێنن. هەر لەبەر ئەمەشە هێزە نەتەوەیی و جەماوەری و ئازادیخواز و دیموکراتەکان خوازیاری رزگارکردنی گەل و نیشتمانن. ئەنجوومەنی نیشتمانیی موقاومەتی ئێران کە تاکە بەدیلی راستەقینە و و دیموکراتیکی ئەم رژێمەیە و لە ساڵی ١٣٦٠ (١٩٨١) دامەزراوە، هەر لە سەر ئەم بنەمایەیە کە هەوڵی کۆتاییهێنان بە دیکتاتۆرییەت لە ئێران دەدات.
کەواتە ئامانجی دەسەڵاتی دیکتاتۆریی ئایینی و شاپەرەستەکان جگە لە “لێڵکردنی گۆڕەپانی سیاسی ئێران” و “نائومێدکردن و بێهیواکردنی خەڵک” لە درێژەدان بەو رێگایەی گرتوویانەتە بەر و تێچوویەکی زۆریان بۆ داوە، هیچیتر نییە. پاراستن و هێشتنەوەی ئەو دۆخەی ئێستا، هەوێنی سەرەکیی ئەم دوو رەوتە دیکتاتۆرییەتەیە. بە پشت بەستن بە بەڵگەکانە کە بەڕێز مایک پۆمپیۆ، وەزیری پێشووی کار و باری دەرەوەی ئەمریکا، لە کۆبوونەوەی موقاومەتی ئێران و بە ئامادەبوونی خانمی مریەم رەجەوی لە مانگی ئۆکتۆبەری ئەمساڵدا رایگەیاند کە “ئێران هەرگیز ناگەڕێتەوە بۆ دەسەڵاتی دیکتاتۆریی شا” و خەڵکی ئێرانیش رازی بە مانەوەی دەسەڵاتی ئایینیی ئێران نین. پاشماوەکانی دەسەڵاتی پاشایەتیی پێشوو لە راپەڕینی ساڵی رابردوودا نەیانتوانیوە هیچ کاریگەرییەک بەدەست بهێنن. لایەنگرانی لە کاتێکدا کە زۆر پشتیان بە هاوکارییەکانی سوپای پاسداران بەستبوو لە قاو دران و ریسوا بوون. ئەوەی ئێران پێویستی پێیەتی شتێکی هاوشێوەی خواستی ئەو خەڵکەیە کە لەم هۆڵە دان. کەسانێک کە بە سادەیی، ئازادییان بۆ هەمووان دەوێت. دەسەڵاتێک کە رەنگدانەوەی ئیرادەی گەلە. ئێمە پێویستمان بە دیکتاتۆرییەت نییە. ئێمە پێویستمان بە ئازادییە”.

١
هەموو ساڵێک
لە مانگی بەفرانباردا
بەفر کڵۆ کڵۆ
بەسەر جەستە و ڕۆحم دا
دەبارێ
خەونەکانم و درەختەکانی ناخم
سپی دەبنەوە
مانایەکی نوێ بە بوونم دەبەخشن
ژیان لای من
وەک ئاگری
نێو چیڕۆکی بەرئاگردانەکان
بە کڵپەوە
سەر لە نوێ دەست پێدەکاتەوە
٢
ئەستێرەکانی ئاسمان
لەدووری دوورەوە
دەتوانن هەموو شتێک ببینن
تەنانەت
زەردەخەنەی سەر ڕوخساری مێشوولەیەک
ئەستێرەکانی نێو چاوەکانی منیش
تەنها و تەنها
نیگای نەرم و
ڕوخسارە ڕۆندکاوییەکەی تۆ دەبینن
چ گۆڕستانێکی درەوشاوەی / ئەی عەشق
٣
کە تۆ
لەنێو خەونەکانم ون دەبیت و
شوێن هەنگاوەکانت
ڕەش دەبنەوە
ژیانیش لەنێو ئەشکەوتێکی تاریک
بە تەنیا جێمدەهێڵێ و
ڕوەو ڕووناکایی نێو چاوەکانی تۆ
ئۆغر دەکات و لێم دوور دەکەوێتەوە
٤
من میلۆدیەکی سروشتیم
پڕم لە دەنگی گەڵای وەریو و
لە هاژەی ڕووبارێکی غەمگین و
لە گڤە گڤی ( با )یەکی یاخی
من سروودێکی بەردەوامم
لە پشت هەر وشەیەک و ڕستەیەکم
دەریاچەیەک لەخوێن و
گۆڕستانێکی گەردوونی دەبیندرێ
من شاعیرێکی نێو مەملەکەتی غوربەتم
نەخشەی نیشتیمانێکی بێ شوناس
وەک تاتوو لەسەر دیوارەکانی دڵم هەڵکەندراوە و
خەمی مرۆڤبوونیشم وا خەریکە
دەمارەکانی جەستە و مێشکم هەنجن هەنجن و
چاوی ئومێدەکانیشم پڕ تێزاب دەکات
٥
کە هاتمەوە
لەگەڵ خۆمدا
ئاوێنەیەکی بچکۆڵانەت بۆ دەهێنمەوە
تا هەموو وێنە تەنیاکانمی تیا ببینیەوە
وێنەی هێڵکۆکەی خەونەکانیشم
ئەوانەیش
کە هێشتا لەنێو قەپێلک دان و نەتروکاون
کاتژمێرێکت بۆ دەهێنمەوە
کە هەموو چرکەکانی ڕابردوومت بۆ بخوێنێتەوە
تەنانەت / مەستبوون و ونبوون و
خەوتن و مردنەکانیشم
ئەو ڕۆمانەشت بۆ دەهێنمەوە
کە تۆرانی وەرزەکان لە یەکتری و سڕبوونی سەوزایی و
پیربوون و کۆتایی هاتنی شەپۆلەکان و
خۆشاردنەوەی خاڵخاڵۆکەکان و کوێربوونی ئەستێرەکان و
هەموو ڕووداوەکانی تری تەمەنمت بۆ بگێڕێتەوە
٦
من لەنێو هەستەکانی
پیربوونی خۆرەتاو و
نائومێدی پشکۆکانی ژێر مەشخەڵی ئاگر دا
ئاشنابووم بە تۆ
لەگەڵ بارانە بەهارییەکانیش
ڕژامە نێو بنار و پێدەشت و باخچە رەنگینەکانی تۆ
بۆ سێبەرت بووم بە درەختێکی چاو سەوز
لە وەرزی گەرم و وشکە ساڵیدا
شینبووم بە شیلەی حەزەکانی تۆ
وەکو شیعریش
لەنێو جووڵەیەکی بەردەوام دام
بۆ دۆزینەوەی کیشوەری نێو خەونەکانی تۆ
٧
تۆ مەیێ بۆ دۆزەخ
دۆزەخ ماڵی ئەو شاعیرانەیە
کە بە تەنیا دەژین و
بە تەنیاش دەمرن
بگەڕێوە
بۆ بەهەشتە ئەبەدییەکەی خۆت
من دەرگای دۆزەخ لە تۆ ناکەمەوە !
٨
من لەنێو تێنوێتی خۆمدا
گەرووی وشکی بیابان و
هەورە زەردەکانی
نێو چاوەکانی گوڵەگەنم ڕەسم دەکەم
لەنێو تەنیایی خۆمدا
تریفەی تاریکی و
ئەستێرە ڕەشەکانی
نێو ئاسمانی مردن ڕەسم دەکەم
لەنیو فرینەکانی خۆمدا
ڕەنگ و ڕووناکی و
جووڵەی وەرزەکانی دەرەوەی ژیان و
دەرەوەی گەردوون ڕەسم دەکەم
هەمیشەش
لەنێو بیرکردنەوە نوێیەکانم
دەمەوێت ئاگر لە پووش و قەسەری
وشە کۆنەکان بەربدەم
٩
لە نیشتیمانی من
( یاسا پیرەمێردێکی ماندووی گۆچان بەدەستە
گەڕەک بە گەڕەک و شەقام بە شەقام دەگەڕێ
کەس دەرگای لێناکاتەوە )
ئەلف و بێی ئارەزووەکانیشمان
لەنێو ئایەتەکانی کتێبەکانی ئەوین نابیندرێن
لە نیشتیمانی من
هەموو شتێک هەرەسی هێناوە
لە سەرووی هەموویانەوە مرۆڤبوون
ئازادیش ڕەوە باڵندەیەکی شینە
نەک بە تەنها وەرزی کۆچ
هەموو وەرزەکان هەر کۆچ دەکەن
لە نیشتیمانی من ڕاستی گوتن
ئاگرێکە
نەک تەنها سەری زمان و پەنجەکانت
بەڵکو هەموو جەستەت دەسووتێنێ
ژیانیش مشتێ تۆز و غوبارە بەدەم باوە
ئاخ چ وێرانەیەک و
زیندانێکی گەورەی ئەی نیشتیمان !
١٠
دوای ئەوەی
لەنێو هاوکێشە ناتەباکان
پەتی ئارامیم پچڕا
لاشەی خۆم بەسە شانم دادا و
فڕێمدایە سەر گوفەکێکی قەراغ شار
( بۆ ڕۆژی دوایی ڕۆژنامەنووسێک وێنەکەی
لە ڕۆژنامەیەک بڵاوکردبوویەوە و لەژێریدا نووسیبووی )
ئەو مرۆڤەی ژیان نەیتوانی بیگرێتە خۆی
هاودەم و هاوزمانەکانیشی
لە وشە و قسەکانی تێنەدەگەیشتن !
١١
من لەنێو شتە وردەکانەوە
سەیری تۆ دەکەم
لەنێو دڵۆپە بارانێکی سەر گۆنای گیا
لە درەنگە بەیانییەکیش
دەتبینم لە دەم ڕووبارێکەوە
لەسەر کورسییەک بە تەنیا دانیشتووی
دیوانە شیعرێک بە دەستتەوە و کوپە قاوەیەک بە تەنیشتتەوە
بە نیگایەکی گەرمەوەش هەر دەڕوانی
کاتی خۆی لەقەسیدەیەکدا بۆتم نووسیبوو
نیگایەکت بەسە بۆ مردن
ئێستاش / دڵنیام ڕۆژێک دادێ
ئەو نیگایە گەرمەی تۆ هەر دەمکوژێ
ببوورە / لەنێو جانتای یادەوەرییەکانم
لە کونجێکی تاریک بۆ ئەبەد زیندانیم کردووی
١٢
( مانگ مانی گرتووە ، بەهۆی شێرپەنجەوە
لە نێو کوخە هەورینەکەی نایەتە دەرەوە )
ئەمەم لە دەمی باڵندەکانەوە بیستووە !

دوێنێ شەو
مانگ لە شێوەی
کچێکی وردیلەی جوان هاتە خەونم
بە تاو خۆی هاویشتە نێو باوەشم
بە عەشقەوە / گۆنا و لێوەکانی ماچ دەکردم
ڕوخساری وەک شەونمی بەر هەتاو دەدرەوشایەوە
بە گڕ و زەردەخەنەیەکی گەرمەوە گوتی
شاعیرەکەی خۆم مژدەبێ لێت چاکبوومەوە !
١٣
لەنێو تەمتومانە ڕەشۆکییەکەی غوربەت دا
تەنیاییم وا خەریکە
مەرکانی ئومێدەکانم کون کون و
بەر چاوەکانم تاریک دەکا
لە بۆشاییەکی ئاڵوودە
بە خەیاڵە خەمۆکییە خەمناکەکان دەسوورێمەوە
وەرە بمبەرەوە
بۆ نێو ئەو زەمەنە زێڕێنییەی
ڕووبار پڕ بوو لە گۆرانی
خۆرەتاو پڕ لە حیکایەت و
سەوزایی پڕ لە زەردەخەنە و
عەشق هێمایەک بوو بۆ ژیان
نیشتیمانیش ماڵێکی گەورە بوو بۆ هەموومان
١٤
( یەک دوو سێ چوار پێنج )
یەک / یەک بەیەکی لاپەڕەی یادەوەریەکانت
پڕ دەکەمەوە بە وردە شیعرە ئیرۆسییەکانم
دوو / دوو بە دوو و جووت جووت هەموو شەوێ
لەگەڵ مێیینەی خەونەکانت جووت دەبم
سێ / سی ساڵە گوڵێکی سیس ئاو دەدەم
دواجار وشک داهات و گۆنای بە لێواری مەرکانەکە نووشتایەوە
چوار / چەندین جار سواری پشتی بروسکە دەبووی
خۆت لێم دەشاردەوە
دواجار هەرخۆت بۆ ماڵە تاریکەکەی نێو شیعرەکانم دەگەڕایتەوە
پێنج / پەرتبوونت لەنێو مندا ویستێکی خودایی بوو
مردنی منیش لەنێو تۆدا ئاکامی عەشقێکی ئەفسانەیی بوو
١٥
وەکچۆن هەمیشە
یادی ساتە جوانەکانی منداڵی و
ڕۆژگارە دڵنشینەکانم دەکەمەوە
بە دڵخۆشییەکی گەورەوە
یادی ڕۆژە خەفەتاوی و غەمگینەکانیش
دەکەمەوە
هەموو ڕۆژە غەمگینەکانی خۆم
بە تەنافی قەسیدەکانمەوە هەڵواسیوە
من هەرگیز مردنم بە ئاوات نەخواستووە و
بەرەو پیریەوە نەچووم
بەڵام کە مردنیش هات زەلیلانە ناکڕوزێمەوە
چونکە دواجار
حەقیقەتی بوونی من لەنێو شیعرەکانمە
نەک لە نێو
ساڵ و مانگ و وەرز و ڕۆژەکانی تەمەنمەوە …!

                                                    کۆتایی دیسەمبەری ٢٠٢٣

تێبینی :
قەسیدەی ( دەقی تەمەن ) ، دەقێکی کراوەو بەردەوامە لەگەڵ تەمەنی شاعیر دایە ، واتە مەرگی شاعیر دەبێتە دوا دێر و دوا نوختەی ئەم قەسیدەیە .

8

کاتێک ئەو دێڕانە دەنووسم زۆر بیری دایکم دەکەم، دەمەوێ هەموو قسەیەکی تۆمار بکەم، کە ژیانیدا گوێم لێبووە، بۆیە هەوڵ دەدەم هەموو وشەیەکی بنووسمەوە، بێگومان تەنیا دایکم ئەو قسانە ناکات، بەڵکو هەموو دایکان ئەو جۆرە قسانە دەکات، دەیەوێ منداڵەکانی لەسەر قسەی خۆش و ئامۆژگاری رابێنێ،
کاتێک کەمێک گەورەتر بووین، چوینە قوتابخانە هەموو رۆژێک، کە لەقوتابخانە دەگەڕاینەوە لەبەر دەرگا چاوەڕێی دەکردین، دایکم : وەک من و باوکت مەبن، هیچمان نەخوێند، ئێوە دەبێ بڕوانامەی بەرز بەدەست بێنن، هەتا دەستتان لەکارێک گیر دەبێ و بۆ خۆتان ژیانتان زامین بکەن. هەردەم پێمی دەگوت: تۆ لەداهاتوودا دەتەوێ ببی بەچی؟
منیش دەمگوت: حەزم لێیە ببمە دکتۆر، دەڵێن دوکتۆرەکان زۆر دەوڵەمەندن.
دایکم: (بەپێکەنینەوە) : لەئێستاوە دەتەوێ دەوڵەمەند بیت، بەڵام کاتێک بوویە دکتۆر و دەوڵەمەند بووی، هەژار و نەدارەکان لەبیر نەکەی.
کاتێک بوومە پۆلی سێی سەرەتایی بەتەواویی دەمتوانی بخوێنمەوە، بۆیە زۆر جار کاتێک لەگەڵ باوکم دەچوومە بازاڕ بەباوکم دەگوت: ئەو رۆژنامە و گۆڤار و کتێبانەم بۆ بکڕە، باوکیشم (بەپێکەنینەوە) دەیگوت: کوڕم بەشێک لەو رۆژنامانە عەرەبین، تەنیا ئەوانە کوردین.
هەرچۆنێک بێ باوکم رۆژنامەکانی الثوره و عێراقی بۆ دەکڕیم، کە عەرەبی بوون.
هەروەها رۆژنامەکانی پاشکۆی عێراق و رۆژنامەی هاوکاری، کە بەکوردی بوون بۆی دەکڕیم.
کاتێک دەهاتینەوە ماڵ بەدایکمی دەگوت: ئەوە کوڕەکەت ئەو هەموو رۆژنامەی پێکڕیم.
دایکیشم پێدەکەنی و دەیگوت: دەبا بزانین دونیا لەچیدایە، دەی کوڕم بۆمان بخوێنەوە.
کاتێک دەستم بەخوێندنەوەی رۆژنامەکان دەکرد.
دایکم زەردەخەنەیەکی دەکرد و دەیگوت ئافەرین، ئەوە زانیمان شەڕی عێراق و ئێران بەردەوامە و سەدام حوسێن وایگوتووە، لەلاپەڕەکانی دیکە بزانە چ باسە؟
بێگومان لەلاپەڕەکانی دیکە چەندین وتاری نووسەرانی ئەوکات بڵاوزووبۆە، لەتەک چەند شیعرێک.
لەبیرمه رۆژێک دایکم گوتی: باشە ئەوە رۆژنامە کوردییەکان، دەی رۆژنامە عەرەبییەکانمان بۆ بخوێنەوە و بەکوردی بومان باس بکە، بزانین چ دەڵێ، لاپەڕەکانی یەکەم و دووەم مەخوێنەوە، هەمووی باسی سەدم حوسێنە، بڕۆ لاپەڕەکانی دیکە.
کاتێک لاپەڕەکانی دیکەم دەخوێندەوە، هەندێک وشەم بەتەواوەتی نەدەرانی، بۆیە نەم دەخوێندەوە.
کاتێک وتارێکم تەواو دەکرد، دایک و باوکم دەیانگوت: ئەمە عەرەبی نازانین ئەو هەموو خوێندنەوەیە، باسی چی دەکرد.
منیش بەئارەزووی خۆم باسی شتێکم دەکرد، دایکم زۆر کەیفی پێدەهات..
باوکم عەرەبی دەزانی، بە دایکمی دەگوت: شەمام، بەو قسانە باوەڕ مەکە، ئەوە بەکەیفی خۆی قسان دەکا، دەوێ پێمان بڵێ عەرەبیش دەزانێ. بەڵام خوێندنەوەکەی باشە بۆ ئەو تەمەنە، کەچی لەماناکانی فێڵ لەئێمە دەکا، ئەوەی ئەو باسی دەکا، هێچ پەیوەندییەکی بەوە نییە، کە لەو رۆژنامانەدا هاتووە.
لەبیرمە کاتێک تەمەنم دە و یازدە و دوانزدە ساڵان بووم کاتێک لەگەڕەکی مەنتکاوە بووین، نزیکەی سێ دینارم پێبوو، ئەویش بەهۆی هەڵگرتنی هەندێ پارە لەلای خۆم، کە ڕۆژانە پێیان دەدام گردمکردبۆوە.
لەوبەری ماڵی خۆمان پاس هەبوو بۆ بازاڕ، سواری پاسێک بووم بۆ باراڕ، ئەو کات ناو شاری هەولێر ئەوەندە گەورە نەبوو، هەر زوو گەیشتینە بازاڕ، یەکسەر چوومە، لای کتێبحانەلەک لای ئۆرزدی باک، ئێستا ئەو شوێنە ناوی هوتێلی تاوەرە، لەنزیک دادگای کۆن، چوومە کتێبخانەکە و چەند رۆژنامەیەکم هەڵگرت و بەخاوەن کتێبخانەم گوت: پارەی ئەو رۆژنامانە چەند دەکا.
خاوەن کتێبخانەش سەیرێکی کردم: تۆ دەتوانیت، ئەو ڕۆژنامانە بخوێنیتەوە؟

• بەڵێ دەتوانم ئەو ڕۆژنامانە بخوێنمەوە.
  خاوەن کتێبخانە: فەرموو، ئەو لاپەڕەیەم بخوێنەوە.
  کاتێک ئەو لاپەڕەیەم بۆ خوێندەوە، یەکسەر گوتی: دەتوانی رۆژنامەکانی عەرەبیش بخوێنیەوە، کاتێک بۆم خوێندنەوە، خاوەن کتێبخانەکە، بەچاوێکی زەق زەق سەیری دەکردم،
  خاوەن،کتبخانە: تۆ هموو ڕۆژێک وەرە لای من من رۆژنامە کوردی و عەرەبییەکان بەخۆڕایی پێدەدەم.
  کاتێک ئەو دیمەنەم بۆ دایکم گێڕایەوە، زۆر پێکەنی.
  دایکم: چۆن ئێمەت هەڵخەڵەتاندووە کاتێک لاپەدە عەرەبییەکان دەخوێنیەوە، باسی شتێکی دیکە دەکەی، ئاواش کابرای کتێبخانەت هەڵخەڵەتاندووە، خوا دەرانێ چێت بۆ خوێندۆتەوە.
  لەم کاتەدا دایکم و باوکم و خوشک و برایەکانم هەموویان پێدەکەنین.
  زۆرجار بیرم لەژیانی دایکم دەکردەوە، ژنێکی نەخوێندەوار چۆن دەتوانێ وەک خوێندەوارێکی زیرەک بیر دەکاتەوە، وەک کاتێک چیڕۆک و حیکایەتێکی بۆ دەگێڕامەوە، سەرەڕایی گێڕانەوەی چیڕۆکە، شیکردنەوەی بۆ ناوەڕۆکی چیڕۆکەکە دەکرد، وەک فیڵبازی ریوویی و ئازایەتی شێر، دەیگوت: ریوویی هەرچەند فێڵباز بێ و کار و کردەوەکانی زۆڕ چالاک و کارامەیی دەکرد، بەڵام فێڵ و درۆیی تیادایە، لەناکاوێک ئاشکرا دەبوو، لەوسەرەوە بەبێ هیچ دەگەڕایەوە، ئەوە جگە لەوەی هەموو گیان لەبەر و ئاژەڵەکانی دیکە، بەچاوێکی سووک سەیریان دەکرد. واتە کەسی فێڵباز و درۆزن لەکۆتایدا شەرمەزار دەبێ، بەڵام شێر کردەوەکانی راست و دروستن، نەک لەبەر ئەوەی پاشای دارستانە، شێر پێی شوورەییە کاری نابەجێ بکات، بەڵکو سەرەڕایی دەسەڵاتەکەی، کە زۆربەی پاژەڵەکانی دیکە لێی دەترسن، دەیەوێ بۆ هەمووان بسەلمێنێ دەتوانێ بەئارەزوویی خۆی هەموو شتێک بکات، بەڵام ناکرێ کاری نابەجێ بکات، شێر دەیەوێ شکۆی خۆی بپارێزێ، ئەگەر بەد بێ، دواتر ئەوە دەزانێ، کە لەنێو ئاژەڵەکانی دیکە، بە بەد و نابووت باس دەکرێ.
  زۆرجار بەدایکم دەگوت: دایە تۆ ئەو چیڕۆکانە لەکوێ دەزانی، کێ بۆی گێڕاویتەوە.
  دایکم : چیڕۆک و حیکایەت گەلێک زۆرە، منیش لەدایکم گوێم لێبووە، ئەویش ئەوها هەموو باس و حیکایەتەکەی بۆمان شیدەکردەوە، ئێمەش هەموو جار پرسیارمان دەکرد، بۆ لەبابەتی درۆ و فێڵ چیرۆک و حیکاتەکان کۆتایی دێ.
  لەمبارەیەوە داپێرەتان دەیگوت: کاتێک درۆ و دەلەسە کەوتە نێو بابەتەکان شتەکان بەلاڕێدا دەڕوا، بۆیە ناکرێ هیچ کاتێک درۆ بکەین، کاتێک درۆ دەکەین ماڵی خۆمان و خزمان وێران دەکەین.
  کاتێک گەورەبووم زۆر جار بەدایکم دەگوت: لەبیرتە ئەو چیرۆک و حیکایەتانەت بۆ دەگێڕایەوە، بەڵام باشە دایە ئەوە ڕیوویی دەیەوێ بەو شێوەیە ژیانی خۆی مسۆگەر، هیچ جۆرە شێوازێکی دیکەی نییە، سوختەی وایە، ئەی چی بکات.
  دایکم: خۆی ژیان بریتییە لەراستی دروستی کارەکان، بەشێکی دیکەی پەیوەستە بە فرت و فێڵ و درۆ، ئەوە مانای لێزانی نییە، بەڵکو مانای ئەوەیە لەشەو رۆژێکدا هەموو شتێک بەدەست بێنێ، دواتریش ئاگات لێ نییە، هەمووی لەدەست دەدەی.

  گفتوگۆکانی من و دایکم لەبارەی ئەو باسانە بەردەوامبوو.
  داێکم: باشە دەوڵەمەند بیت، بەڵام دەوڵەمەندییەکە بنەمایەکی هەبێ، کەسانێک هەن لەپڕێکدا دەوڵەمەند بوون، ئەمەش وایکرد گومان لەلای دەوروبەر دروست بێ، بۆیە زۆرجاران رووبەڕووی ئەو پرسیارە دەبێتەوە، لەلایەن ئەو کەسانەی شەرمیان لێ ناکەن، ئەوانیش واتە تازە دەوڵەمەندەکان چەندین بڕ و بیانوو دەدۆزنەوە بۆ تێگەیاندنی بەرامبەرەکانیان، دیارە بەرامبەرەکانیش باوەڕ بەو قسانە ناکەن، بۆیە زۆر لەپێش خۆیی و کەسانی دیکەدا باسیان لەوەکردووە، دەوڵەمەندییەکەی بەشێوەیەکی شیاو و شەرعی نییە،بزانە قۆڵی کێیان بڕیووە، یان دزییان کردووە، یاخود بازرگانییەک دەکا جێگەی گومان بێ.
  ئەو چیرۆکانەی دایکم دەگێڕایەوە، هەموو پەند بوو، ئەو کاتانەی دەیزانی خۆمان بەتەلەفزێۆن خۆمان سەرقاڵ دەکرد، وازی لەچیرۆک و حیکایەت دەهێنا لەگەڵ ئێمە سەیری تەلەفزێۆنی دەکرد.
  دایکم هەردەم پرسیاری لەوە دەکرد، ئەو شتانەی دەیبینین هەمووی خەیاڵاوییە، چۆن دبێ ئەو جڕناوفڕنایە نیشانی منداڵ بدرێ، کەچی بەرنامە و فیلمەکان منداڵانە بوون، بەڵام لەهەندێک بابەتی دیکە دەیگوت: نیشاندانی ئەم فیلمانە بۆ فراوانکردنی مێشکی منداڵە، بەڵام نابێ ئێوە ئەو جوولە و خۆ فڕێدانانە دووباره بکەنەوە، نەوەک بکەون و جەستەتان بریندار بێ.
  هەروەها دایکم. لەبارەی جیاوازی لەنێو منداڵەکان، باسی لەوە دەکرد کچ و کوڕ هیچ جیاوازییەکییان نییە، ئەوەی جیاوازی بکات، خوا دەیگرێ، بۆ ئەمەش هەموو جار باسی دایکی محەمەدی دەکرد، دەیگوت: دایکی محەمەد دە ساڵێک لەمن گەورەتر بوو، زۆرجار ئامۆژگاری دەکردم و داکۆکی لەوە دەکرد، کە هەر جیاوزییەک بکرێ، رەنگدانەوەی لەسەر منداڵەکان دەبێ، دەبێ زۆر ئاگادار بین، وەک ئەگەر هێلکەیەک بۆ دوو کوڕت بکوڵێنیت کاتێک خستتە بەردەمیان، دەکرێ هێلکەکە، لەناوەڕاست وەک یەک دابەش بکەی، چ کوڕە گەورە و بچووکەکە، کاتێک هەست بەزۆری لایەکی هێلکەکە بکەن، لەوانەیە جاری یەکەم هیچ کامێکیان قسە نەکەن، بەڵام لەدواتردا ئەمە دەبێتە کێشە.
  دایکم: کوڕەکانی دایکی محەمەد، سەرباز بوون، لەباشووری عێراق، هەر کاتێک بگەڕابوونەوە لەسەربازی، جگە لەدڵخۆشی، پێشتر لەو ماڵەدا هەر شتێک بخواربووایە، ئەوا بۆ ئەو دوو کوڕەشی هەڵگرتبوو، وەک ئەگەر هەر دانە گوێزێکی دابووە کچەکان، ئەوا هەر یەکەو دانە گوێزی بۆ کوڕەکانیشی هەڵگرتبوو.

  هەمیشەش دایکم باسی لەنەبوونی جیاوازی دکردەوە لەنێو ماڵمان.
  دایکم: راستە کوڕە لەوانەیە لەدواتردا کاسبی بۆ ماڵەوە بکەن، لەکار ماندوو بن، بەڵام کچەکانیش هاوکاری زۆری دایک و باوکیان دەکەن، بەتایبەتی ئەو کاتەی ئێمە پیر دەبین، یاخود نەخۆش دەکەوین، ئەوە تەنیا کچەکانە هاوکاری ئێمەیان پێدەکرێ، بێگومان ئەمەش بەپێی پەروەردەی ئەو خێزانەیە، کە کچ و کوڕەکان تیایدا ژیاون.
  دایکانی هەموو دونیا خۆشبەختیان بۆ منداڵەکانیان دەوێ، دەکرێ منداڵەکانیشی لەکاتە ناخۆشەکانی دایک و باوک هاوکاریان بکەن، وەکچۆن سەردەمێک دایک و باوک ئاگاداری منداڵەکانی بووە، بەو شێوەیە منداڵەکان کاتێ پێڕاگەیشتن بەو شێوەیە ئاگادار و هاوکاری و بەتەنگەوە هاتنی دایک و باوکیان بێن.
  دایکم زۆر دڵخۆش دەبوو، کاتێک هەموومان لەسەر سفرەی نانخواردن هەموومان ئامادەین، ئێنجا لەو کاتەدا کاتێک خواردن دادەنرا، دەیگوت: هەر کەس بایی خۆێی خواردن لەناو قاپەکانی بکات، بەتایبەتی برنج، کە لەچەند بەلەمێکی برنجدا دادەنرا، بچووک بووین هەر وایدەگوت، گەورەش بووین هەر وایدەگوت، منیش هەندێکجاڕ هەر بۆ گاڵتە دەمگوت:دایە ئێستا گەورە بووین، ئەوە دەرانین.

  دایکم: ئێوە بچووک بن یان گەورە بن هەر وەک پێشتر تەماشاتان دەکەم.
  باوکم بەپێکەنینەوە لەم کاتەدا وەڵامی دەدایەوە و دەیگوت: شەمام بۆ واز لەمنداڵەکان ناهێنی تا بەئارزووی خۆیان خواردن بخۆن.
  دایکم: نا ئەگەر لەقاپ و دەفرەکان زیاد تێکەن، ئەوا دواتر دەمێنێتەوە، گوناحە ئەو خواردنە نازدارە فڕێ بدرێ.
  زۆر جار باسی دکتۆر بابانیشی بەبیرم دەهێنایەوە: ئەدی ئەتوو باسی دکتۆر بابانت نەکرد، کە دەیگوت: ئەم ناوچەیە تووشی کێشەیەکی گەورە دەبێ، بەهۆی فڕێدانی ئەو هەموو پاشماوەی خواردنە، گوناحە ئەم هەموو خواردنە لەناو سەلەی زبڵ فڕێ بدرێ.

بیبەری شیرین سودێکی تەندروستی زۆری هەیە، بۆیە پێویستە زیاد بکرێت بۆ ژەمە خۆراکییەکان، سوودە تەندروستییەکانی بیبەری شیرین:

-ڕێگری لە کەمی ئاسن دەکات، ئەو کەسانەی ئاسنیان کەمە هەست بە هیلاکی و تەنگەنەفەسی دەکەن، بیبەری شیرین دەوڵەمەندە بە ڤیتامین سی، خواردنی یارمەتی چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە دەدات، بەتایبەتی ئەگەر لەگەڵ ئەو خواردنانەدا بخورێت کە دەوڵەمەندن بە ئاسن وەک گۆشت و سپێناخ.

-بیبەری شیرین ڕێژەیەکی زۆر ڤیتامینەکانی تێدایە، یارمەتی تەندروستی چاو دەدات، ئەگەری توشبوون بە نەخۆشییەکان چاو کەمدەکاتەوە وەک نەخۆشییەکانی شەبەکەی چاو، کوێربوون، ئاوی سپی.

-ڤیتامین سی کە لە بیبەری شیریبدا هەیە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە دروستکردنی کۆلاجین، ئەمەش ڕێگری لە پیربوون دەکات و پارێزگاری لە پێست دەکات.

-بیبەری شیرین سەرچاوەیەکی گرنگی ڕیشاڵەکانە، یارمەتی تەندروستی ڕیخۆڵە و کرداری هەرس دەدات، بەشێوەیەکی گشتی ٩٠٪ی بیبەری شیرین ئاوە ئەوەش دەبێتە هۆی دابەزاندنی کێش.

-دژەئۆکسان و دژەشێرپەنجەی تێدایە، بەرگری لەش بەهێز دەکات و ڕێگری لە دەوالی دەکات.

-ڤیتامینەکانی بیبەری شیرین یارمەتی بەهێزکردنی بەرگری لەش دەدات و توشبوون بە نەخۆشییەکان کەمدەکاتەوە.

-هەندێک لە مادەکانی ناو بیبەری شیرین یارمەتی تەندروستی دڵ دەدات، ڕێگری جەڵتەی دڵ دەکات، کۆلیستڕۆڵ و پەستانی خوێن هاوسەنگ دەکات.

نازانم بۆ کە خۆر هەڵدێ بێزار ئەبم لە خەو هەڵسم ؟
تەمەڵییە یاخود هەر خۆم نەخۆشم و بە ژیان قەڵسم ؟
ئاخر هەڵئەستی ، لە کوێوە دەست بە ژیانت ئەکەیتەوە ؟
ووڵاتێکی پڕ لە چاڵ و چۆڵی و داو و جەردە و سەرسم ..
ئەڵێن پیاو نابێ ڕەشبین بێ ، ئەبێ وەک شێری مەیدان بێ .
مەگەر کوا پیاو، کوا مەیدان و کوان شێرەکان ، لێت ئەپرسم ؟
کوا بەرنامەی ژیان و زانست ؟ کوا کارگە و کار و داهێنان ؟
بەم پرسیارانەیش ، ئەزیزان ، لەناو خەڵکا ڕەزا قورسم ..
کەس گوێ ناگرێ لە قسەی ڕاست ، خۆ کردار هەرباوی نەما ،
ئیسلامە و دژی دەرسی خوا ، ئیتر چۆن گوێ بەنە دەرسم ؟
وەڵڵاهی ئەوەندە تار و تاریکە ئەم کۆمەڵگایه ،
پێم باشە ڕاوەستن کاری دەمار و خوێنبەر‌ و هەرسم ..
مردن باشترە هاوڕێیان ، لە ژیانێکی بێ سەر و بەر ،
شۆڕشی عەقڵمان ئەوێ ، سەرەتا بە نەخشە و ڕەسم ..
کۆبنەوە ، هەر هەمووتان ، کەس لەو ئەرکە خۆی لا نەدا ،
دەست لەناو دەست و هێز لە خوا ، دەخیلتان بم نەبڕن دەسم ..