چاوپێکەوتن لەگەڵ نووسەری بواری پەروەردە ئاوات محەمەد.. هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

نووسین خۆراكی ژیانە
نووسەری بواری پەروەردە ئاوات محەمەد

نووسەری بواری پەروەردە ئاوات محەممەد: نووسین لەبواری پەروەردە گرنگە
خاتوو(ئاوات محمەد عوسمان)،نووسەرێكی بواری پەروەدەیەخاوەنی چەندین بڕوانامەی ناخۆیی و نێودەوڵەتییە لە بواری پەروەردەو فێركردن ، وەكو نووسەرێك هەمیشە خاوەن بۆچوونی خۆی بووە لە سەركۆی سیستەمی پەروەدەو فێركردن لەكوردستان لەنزییكەوە ئەم پرسیارانەمان ئارەستەكرد بەخۆشحاڵییەوە وەڵامی سەرجەم پرسیارەكانی داینەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*پێمان باشە كورتەیەك لە ژیانی خۆت بۆ خوێنەرانمان بخیتە ڕوو.

  • ناوی سیانیم (ئاوات محەمەد عوسمان محمد) ،دەرچووی زانكۆی سەلاحەدینم،یەكەمەكانی زانكۆم ،خاوەن چەندین بڕوانامەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتیم لە بواری پەروەردە
    هەروەها بڕوانامەی ڕاهێنەری (TOT) ئەمەریكیم وەرگرت وەك ڕاهێنەری گەشە پێدانی مرۆیی.وەك مامۆستا كارم كردووە دواتر بوومەتە بەڕێوەبەری نوسینگەی بریكاری وەزارەت ،ئێستاشدا،قوتابی ماستەرم لەزانكۆی سەلاحەدین، بەربەردەوام لە گۆڤار رۆژنامەكان نووسینەكانم لە مەڕ كۆی لایەنەكانی پەروەردەو فێركردن بڵاودەكەمەوە.

    *باشە بۆچی نووسین لەبواری پەروەردەو فێركرنت هەڵبژارد؟

  • لە قۆناغی سەرەتایی ئەم حەزوو خولیایەم هەبووە، جارجارە نووسینەكانم بۆ ڕادێوكان نارد لەڕێگای براكەمەوە ، لەچەندین پڕۆژە و چالاكی قوتابخانە بەشداربوومە ،دواتر چوومە زانكۆ دەرفەتی زیاترم بۆ ڕەخسا ئیتر بەردەوام بووم
    گەنجی و تەمەنی گەشە كردنم بە نوسین و خوێندنەوە دەست پێكرد ،كاتێك لە كۆلێژ قوتابی بووم چەندین وتار و بابەتم نووسی لە گۆڤارو ڕۆژنامەكان بڵاو دەكرایەوە،جگە لە بەشداری كردن لە چەندین سیمینارو كۆربەندو پرسەكانی گەنج و مافی مرۆڤ ،دوای تەواوبونی قۆناغی خوێندن پیشەی مامۆستایم هەڵبژارد هەرچەندە ئەوكات دەمتوانی كە لە ناو زانكۆ دەست بەكار بم بەڵام بە هۆی بارودۆخێك نەمتوانی لە زانكۆ دەستبەكاربم ، ئەزموونی كارم لە بواری پەروەردە ئەو حەزو خولیایەی بۆدروستكردم كە لەم بوارە.

    *تاچەند نووسین لە بواری پەروەردە و فێركردن بۆ خێران،مامۆستا، سەرپەرشتیار گرنگ و بەسوودە؟

  • نووسین لەبواری پەروەردە نەك گرنگە بەڵكو نووسین لەم بوارە بە پێویست دەزانم، بۆمامۆستا یان سەرپەرشتیار یان هەركەسێكی پلەو پۆستی ‌ ئیداری سەر بەپەروەردە خێزان و پەروەردە تۆ یەكەی سەر بەیەكترن و تەواوكەری یەكترن زۆر گرنگە بۆ نووسین لەم بوارە بۆ دروستكردن و بنیاتنانی كومەڵگەیەكی تەندورست ڕۆشن..

    *دامەزراوەكانی پەروەردە لە هەرێم تاچەند كاردانەوەیان هەیە بەرامبەر ئەو نووسینانەی لەسەر پەروەردەو فێركردن دەنووسن؟

  • هەتا ڕادەك باشە هیوادارم زیاتر گرنگی پێبدرێت، لە پێناو پێشخستن و بەڕێوەچوونی پەروەردەیەكی پێشكەوتوو بۆ هەموو ئەوانەی لەم بوارە دەنووسن هاندان هەبێت، چونكە نووسەرمان زۆر كەمە لەم بوارە ئەوەی هەشە گوێ لێناگیری بەپێی پێویست. نووسین خۆراكی ژیانە ئەوەی دەنووسی پێویستە هانبدرێت وبەقەڵغانی زێرین ڕیزی لێبگیرێت.

    *وەكو نووسەرێك چۆن دەڕوانیتە پەیوەندی نێوان پەروەردە و فێركردن؟

  • هەردوو لایەن (پەروەردە و فێركردن)،پەیوەندیان باشە بەڵام هیوادارم زیاتر گرنگی بدرێت بەلایەنی پەروەردە چونكە پەروەردە دواتر فێركردن دەستپێدەكات كە پەروەردە نەبوو خوێندن بێ بەها دەبێت، پەروەردەش سەرەتا لە خێزانەوە دەستپێدەكات دواتر لە ناوەندەكانی خوێندن.
    لەم كابینەیە زۆر باش دەبینم لە هەرێمی كوردستان زۆر خزمەتكراوە لە بواری پەروەردە هەروەها نوێگەری تەواو كرا چ لە پرۆسەی خوێندن چ لەپرۆگرام لە ڕووی ئیداریەوە لە بەرژەوەندی گشتی (كابینەی نۆ پێویستە بە ئاوی زێر عەتر ڕێژبكرێت)،پرۆسەی خوێندن خەریك بوو دەگەیشتە ئاستی زۆر بەرز بەڵام بەداخەوە كێشەی ئابوری و نەبوونی مووچە تێكەڵكردنی بەبابەتی خوێندن خەریكە پرۆسەی خوێندن دوادەخات لە هەندێك سنوور ئەمەش بەڕاستی مەترسیەكی گەورەیە بەهیوام هەموو شتێك باشبێتن.

    *ئاستی پەروەردە فێركردن لە هەرێمی كوردستان چۆن دەبینیت؟

  • هیچ گومانی تێدانییە لەگەڵ بوونی ئەو هەموو گرفت و قەیرانی ئابووری هەروەك باسمكرد قەیرانی دارایی و دواكەوتنی مووچە و كێشەی دانەمەزراندنی وانەبێژان،بەڵام پەروەردە و فێركردن ئاستێكی باش دایە هیودرام لە داهاتوو باشتر بێت،بەرسەر ئەم قەیرانانەدا زڵبین بۆ ئەوەی ئاستی پەروەردەو فێركردن زیاتر بەرەوپێشڤەچوون بچێت.

    *ئەو میتۆدانەی ئێستا لەنێو قوتابخانەكان دەخوێندرێن لەگەڵ سەردەمی ئێستای تەكەنەلۆژیا گونجاون؟

  • ئەمە دەگەڕێتەوە سەرئاستی قوتابخانەكەو خودی مامۆستاكە سەردەم سەردەمی تەكنەلۆجیایە لەسەر مامۆستا پێویستە، مۆدیرن و سەردەمیانە بێت تەكنیكی جۆراو جۆر بەكاربهێنێت،خۆی بگونجێنیتن لەگەڵ سەردەمەكە و جیلی ئێستا.



گۆڕان، لەناو (وەهمی) گۆڕان!؟.. عەبدوڵڵا ساڵح

ئەنشتاین دەڵێ: شێتی ئەوەیە؛ چاوەڕوانی بەدەستهێنانی ئەنجامێکی نوێ بی لە تاقیکردنەوەیەک کە پێشتر شکستی هێناوە!
دوێنێ شەممە ٢٠ – ١ – ٢٠٢٤دووەمین کۆنفرانسی نیشتمانی بزوتنەوەی گۆڕان دەستی پێکرد.
بزوتنەوەی گۆڕان بە دروشمی ( ئەیگۆڕین) وەک قەوارەیەکی سیاسی وکاراکتەرێکی نوێی ناو بزوتنەوەی کوردایەتی لە نیسانی ساڵی ٢٠٠٩ بەفەرمی هاتە ناو دینای سیاسەت لە هەرێمی کوردستان و لەعێڕاق ، وەک بزوتنەوەکە خۆی دەڵێ: ( کۆشش دەکا لەرێی هەڵبژاردنی دیموکراتیانەی ئازاد و کێبڕکێی ئاشتیانە وبەدەست هێنانی متمانە و دەنگی هاوڵاتیان لەسەر ئاستی عێڕاق و هەرێم بۆ گەیشتن بە دەسەڵات- پرۆگرامی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان) هەروەها لەپێناو گۆڕینی سیستمی حوکمڕانی لە کوردستان، ڕۆشنکردنی بودجەی هەرێم و جیاکردنەوەی حزب لە دەسەڵات ویەکخستنی هێزی پێشمەرگە وەک هێزێکی نیشتمانی و….. گەلێک ئامانجی تر. بزوتنەوەی گۆڕان ئەنجامدانی هەموو ئەو ئەرکانەی بەستۆتەوە بەدەستاودەستکردنی هێمنانەو ئاشتیانەی دەسەڵات لەڕێی دەنگدان و پەرلەمانەوە.
چاوخشاندنێکی سەرپێی بە مێژووی ئەم بزوتنەوەیە دەتوانێ دوو ڕاستیمان بۆ دەربخا ئەویش:
یەکەم: بزوتنەوەی گۆران لەدەرەوی دەسەڵات توانی سواری شەپۆلی ناڕەزایەتیەکانی جەماوەر بێ و ببێتە هۆکارێکی سەرەکی بۆ دامرکاندنەوەی، بەتایبەتی ڕاپەڕینی ١٧ ی شوباتی ٢٠١١ ی جەماوەری کوردستان دژی دەسەڵاتی سیاسی کوردایەتی لەو هەرێمە، ئەگەرچی سەرەتای ڕاپەڕینەکەی جەماوەری شاری سلێمانی بە دروشمی ( چۆڵی کەن ئەو کورسیە، میللەت هەمووی برسی یە ) هاتنە سەرجادە و ئەو کات بزوتنەوەی گۆڕان ناوی (( گێرەشێوێن)) ی لە خۆپیشاندەران نا.

دووەم : لەناو دەسەڵاتیشدا ؛کاتێک بەشداری لەحوکمڕانیدا کرد، بووە پارسەنگی ڕاگرتنی باری لاری دەسەڵاتی هەردووک حزبی پارتی و یەکیەتی و لەئەنجامداخۆی مایە پووت هاتە دەرێ و کارێکی کرد بەشێکی بەرچاوی ئەندامە دیارەکانی لێی دووربکەونەوە، تەنانەت هەندێکیان دان بەوەدابنێن و بڵێن: ( لەنێو سەبەتەکەی کاکە نەوە هێلکەی پیس هەیە)!.
ئەمڕۆ، بەبەرپاکردنی کۆنفرانسی دووەمیان کە وەک ڕێکخەری گشتی بزوتنەوەکە لەدەستپێکی کردنەوەی کۆنفرانسەکەدا ئاماژەی پێکرد گوایە: ( بۆ کاری هەستانەوەی گۆڕان هیچ درەنگ نیە ) کە من پێم وایە نەک هەر درەنگە، بەڵکو لە حاڵەتی مانەوەو بەردەوامی بزوتنەوەکەشدا جگە لە هەیکەلێکی بێ توانا ودەسەڵات ناتوانێ شتێکی تر بێ.
بەتاقیکردنەوە دەرکەوتوە پەرلەمان لەکوردستاندا، کە جێگای ئومێدی بزوتنەوەکەیە بۆ بەدیهێنانی ئەو گۆڕانکاریانەی ئەوان داوای دەکەن، وەک هەموو سێکتەرەکانی تر، دەستکەللای دەستی هەردووک حزبی دەسەڵاتدارە، دوو حزب کە خاوەنی میلیشیای چەکدارن، پەرلەمانێکیش حزبە بەشداربوەکانی میلیشیای چەکداریان هەبێ؛ ئیتر هاوار هاواری ناوپەرلەمان هیچی لێشینابێتەوە وخۆشیان باش دەزانن کە کلیل وقفڵی دەرگای پەرلەمان لای کێ یە و کەی بیانەوێ دەیکەنەوە و دایدەخەن! هەتا گریمان پەرلەمانێکی کارا و بەتوانا لە دەسەڵاتدابوو، خۆ گۆڕان ژمارەی کورسیەکانی هەر لەکەمی دایە!
لە ووتەکانی ڕێکخەری گشتیدا ڕاستیەکی کە دەردەکەوێ کە دەڵێ : ( هیچ گەرەنتیەک لە ئارادانیە بۆ پاراستنی قەوارەی هەرێم) کەواتە کەشتیەکە بەرەو نقوم بوون دەڕوا و کاتی ئەوەیە خۆت دەربازبکەی، ئیتر هەستانەوە چۆن و لە کوێ و بەرەو کوێ ؟
مێژووی سەرهەڵدان و لاوازبوونی ئەم بزوتنەوەیە، واتە بەهار و پاییزی تەمەنی؛ بە چەند قۆناغێکدا تێپەڕدەبێ، لێرەدا جێی خۆیەتی بۆ دەرکەوتنی ڕاستیەکان بیانخەینە بەردەست خوێنەر:

  • لە هەڵبژاردنی خولی سێیەمی پەرلەمانی کوردستاندا لە تەمموزی ٢٠٠٩ توانی ٢٥ کورسی بەدەست بێنێ و وەک هێزێکی ئۆپۆزسین خۆی بناسێنێ.
  • لەیەکەم بەشداری لە پەرلەمانی عێڕاقدا مارتی ساڵی ٢٠١٠توانی هەشت کورسی بەدەست بێنێ.
  • لە هەڵبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان ئەیلولی ٢٠١٣ بیست و چوار کورسی بەدەست هێنا.( کەمی کرد).
  • لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عێڕاق نیسانی ٢٠١٤ نۆ کورسی بەدەست هێنا.
  • لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٥ سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان لەسەر لیستی گۆڕان ( یوسف محەممەد) ڕێگری لێکرا بچێتە هەولێر ئیتر پەرلەمانەکە بە ئەمری پارتی داخرا.
  • ئەیلولی ٢٠١٧ بەشداری بزوتنەوەی گۆڕان لە ڕیفراندۆمەکەی پارتی.
  • لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێڕاق ئایاری ٢٠١٨ پێنج کورسی بەدەست هێنا.( دایە کەمی)
  • لە خولی پێنجەمی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ١٢ کورسی بەدەست هێنا.( نیوەی کورسیەکانی لەدەست دا)
  • لەدوا هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێڕاق ساڵی ٢٠٢١ بزوتنەوەکە کەمترین ڕێژەی دەنگدانی بەدەست هێنا بەشێوەیەک کە هیچ بەربژێرێکی نەیتوانی کورسی پەرلەمان بەدەست بێنێ. ( سفر).
    ئیتر با چاوەڕوانی هەڵبژاردنی داهاتوی پەرلەمانی کوردستان بین!

    ٢١ – ١ – ٢٠٢٤




چه‌ند شیعرێكی شاعیری عێراقی (قاسم سعوودی)*.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  
  

كراسێك له‌ به‌غدایێ

من ئێستا
دڵخۆش به‌ كراسه‌ نوێیه‌كه‌مه‌وه‌
له‌ شه‌قامه‌كانی به‌غدایـێدا ده‌سووڕێمه‌وه‌ ..
نازانم بۆچی هه‌موو جارێ ئه‌وه‌ ڕوو ده‌دا
به‌ نموونه‌ ،
چۆن بتوانم له‌ ژێر بۆردومانی فڕۆكان
پێـتدا هه‌ڵبڵێم ..
داخۆ كه‌ ده‌ڵێم خۆشم ده‌وێی
مووشه‌ك دوور ده‌كه‌ونه‌وه‌
دیوار كه‌ به‌ پشتته‌وه‌ نووساوه‌ ..
چۆن ڕاده‌قه‌نێ
كراسه‌كانت بۆچی هێنده‌‌ دڵخۆشن
كه‌ جه‌سته‌ی مناڵانی پێ داده‌پۆشی
تۆ نووكه‌ گوێ له‌ ده‌نگی گولله‌تۆپان ده‌گری‌
ئه‌وه‌ ده‌نگی سه‌ری منه‌
زۆر ئاگاداری پشیله‌ی ماڵێ به‌ !
ئه‌ویش ڕقی له‌ شه‌ڕه‌
شووشه‌ی گوڵاوه‌كه‌تت له‌بیر نه‌چێ
كه‌ زۆری نه‌ماوه‌ ته‌واو بێ
ڕه‌نگه‌ گوڵاو
نه‌ختێ ئه‌و مووشه‌كانه‌ دوور بخاته‌وه‌ ..
شتێكت پێ بڵێم
من تۆ ناناسم
به‌ڵام شتێك له‌سه‌رمدا
وام لێ ده‌كا په‌نجه‌ت بگرم
كه‌ ئێستا دوورن
ئه‌و په‌نجانه‌ی
شۆربا و نان
له‌ مووشه‌كی فڕۆكان چێ ده‌كه‌ن
له‌بیرم چوو پێت بڵێم
من ئێستا دڵخۆشم
زۆر دڵخۆشم به‌ كراسه‌ نوێیه‌كه‌م
له‌ وه‌ختێكا
به‌ شه‌قامه‌كانی به‌غدایێدا ده‌سووڕێمه‌وه‌‌ .

پێـــڵاودز

(1)
كه‌ مناڵ بووم
پێڵاوی زۆرم له‌ مزگه‌وتێ دزین ..
كه‌ گه‌وره‌ بووم
مزگه‌وتم نه‌دیته‌وه‌ .

(2)
ئه‌و وێرانه‌یه‌ی ده‌یبینین
گلێنه‌ی ده‌سكرد زیاتر نییه‌
ئێمه‌ له‌ به‌هه‌شتین
‌به‌هه‌شت .

(3)
مه‌سه‌له‌كه‌ به‌و په‌ڕی ساده‌ییه‌وه‌
باڵنده‌یه‌كی كوێـر
له‌ قه‌فه‌سێكی كراوه‌دایه‌ .

(4)
نازانم باوكم
بۆچی داوای له‌ وه‌ستای خانوو كرد
ده‌رگا و په‌نجه‌ره‌
بۆ ژووره‌كه‌م دانه‌نێ
چوار دیواری ته‌واو و بنمیچ
پێی وتم : نیگه‌ران مه‌به‌ بچكۆله‌كه‌م
ده‌رگایه‌كت
بۆ له‌ ئه‌رزی ژوورێ ده‌كه‌مه‌وه‌
له‌و كاته‌وه‌
من له‌گه‌ڵ شه‌هیدانا ده‌نووم .

(5)
دایكم كه‌ په‌خشانه‌شیعر ناناسێ
شیعری ( ئه‌بوته‌ممام)یش
ته‌نیا به‌ وتنه‌وه‌ی مه‌ووالێكی (داخل حه‌سه‌ن)
خواردن زوو پێ ده‌گا
ژماره‌ی كێشكان
به‌سه‌ر داره‌ وشكبووه‌وه‌كه‌مان
زیاتر ده‌بن و
برای بچووكم له‌ گۆڕ دێته‌وه‌ .

(6)
چ ده‌بێ گه‌ر به‌ مایۆ چوویته ‌سه‌ر شه‌قام
ده‌بینی شار له‌ خه‌ڵك ڕووت بووه‌ته‌وه‌
پیره‌مێردێكی ته‌نیا
ئه‌وه‌تا نزیك به‌فرگری مردووپارێزه‌وه‌یه‌
چه‌ند مناڵێك چاوه‌ڕێی چێشتی
ئه‌و پرسانه‌ ده‌كه‌ن دواییان نایێ ..
چه‌ند سه‌رێكی بچووك
لاشه‌ی خواوه‌ندانییان هه‌ڵگرتووه‌
چه‌ند فریشته‌یه‌كیش له‌وێن
نازانم پاش ئه‌و هه‌مووه‌
چ ده‌كه‌ن له‌ شار ؟

(7)
زۆرمان له‌ یه‌ك ڕۆژدا كرد
سپێده‌ له‌ جه‌نازه‌ی
مناڵێكی تاقانه‌ی دایكیم دیتی
نیوه‌ڕۆ پێكه‌وه‌ سواری پاس بووین
خۆرئاوایێش
سه‌رنجم دا
له‌گه‌ڵ پیره‌مێردی سه‌وزه‌فرۆش پێده‌كه‌نی
یه‌ك وشه‌م پێ نه‌گوتی
له‌ شارێكا
كه‌ زۆریان پێ كرد ،
له‌ ته‌نیا ڕۆژێكدا .. زۆر .

(8)
وڵاتم بۆ هێنا
ئاوم بۆ هێنا
سترانم بۆ هێنا
نه‌بزووت ..
وه‌ختێ باوه‌شێك منداڵم بۆ هێنا نایانناسێ
نه‌ختێ له‌ جێدا جوولا
وای لێ هات ئاماژه‌ی
بۆ عاره‌بانه‌ی شیرینی كرد
كه‌ به‌ ته‌نێ له‌گه‌ڵ خاوه‌نیدا
جه‌نازه‌ی شه‌هید‌
له‌ شه‌قاما وه‌ستاوه‌ .

ژووره‌كه‌م مێرووی زۆری تیایه‌

دوێنێ شه‌و خه‌ونم دی
تۆم گووشی
دڵۆپ
دڵۆپ
دڵۆپ
شه‌كرت له‌ جه‌سته‌دا هات ..
ته‌مه‌ن له‌ جانتاكانی شه‌ڕدا به‌رده‌بێته‌‌وه‌ و
نایه‌ته‌وه‌‌ .

شه‌رم

ده‌رگه‌ی ماڵانتان زوو دامه‌خه‌ن
هه‌ندێ له‌ ته‌رمه‌كان
شه‌وانه‌ سه‌ردانی مناڵه‌كانیان ده‌كه‌ن
هه‌ندێكیش شه‌رم له‌وه‌ ده‌كه‌ن .

———————————–

(*) له‌ كۆشیعری شاعیر ( الصعود على ظهر أبي )
بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌زگای ( العنوان)بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ شاریقه 2016 .
بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ ( 20 و 21 و 55 و 74 و 130 – 134) .




گیتی‌نامە، (گەردووننامە) سێیەمین کتێبی وەرگێڕراوی شیعری پێشەوا کاکەیی چووە چاپەوە

دوای چاوەڕوانییەکی زۆر، ئەمڕۆ سێیەمین کتێبی شیعری وەرگێڕراوی (پێشەوا کاکەیی) کە لە لایەن (باست مورادی)ـیەوە، وەرگێڕراوە، چووە چاپەوە. ناوی کتێبەکە بە فارسی (گیتی‌نامە)یە و کوردییەکەی: (گەردووننامە)یە کە لە لایەن وەشانخانەی نووسیار چاپ و بڵاو کرابووەوە، ئەمڕۆ فارسییەکەی لە لایەن ناوەندی (ئەفراز) لە تاران چووە چاپەوە.




من تەنیاییم لێدەڕژێ.. ناڵە حەسەن

بۆ ئەوەی چاوەکانت هەر بە گەشی بمێننەوە
ڕووناکیم لە خۆرەتاو دەدزی
تا ڕێگاکانی بەردەمت ببینی و هەر بڕۆیت و نەکەویت
بۆ ئەوەی تابلۆی جەستە و نیگاری خەونەکانت
پڕ بکەم لە ڕەنگ
قەڵەمی لێوتم لە ئەستێرە مێینەکان و
سپیاوی گۆنات لە بەفر و
مەسکارام لە ژنە مەستەکانی نێو باڕەکان و
ئاوینە بچووکە بازنەییەکە لە سەراب و
کل و کلدانیش لەو کچە قەرەجانەی
ناو لەپمیان دەخوێندەوە و
ڕەنگە شینەکەی نینۆکیش لە هەور و
تۆقە زەردەکەی قژی خاویشتم لەمانگ قەرز دەکرد
بۆ مانەوەی بزە گەرمەکەی سەر ڕوخساریشت
هەوڵمدەدا
پەیکەری مەحاڵ بە چۆک دا بدەم
هەرگیز ئاوڕ لە دواوەم نەدەمەوە
هەندێجار وەک ئیبلیسێک گەردوونم پڕ دەکرد لە تاوان
هەندێجاریش دەبووم بە فریشتە و
دەستەکانم دەکرد بە هێلانە بۆ ساقە سۆرەی پەرەسێلکەکان و
بە هەناسەم گەرمم دەکردنەوە
بۆ سەما و خاوبوونەوەی هەستە ئیرۆسییەکانت
هاژەی هەموو ڕووبارەکانم دەهێنایە نێو ژوورەکەم
تریفەکانی تاریکیم لە نێو شەوەکانت دوور دەخستەوە
گوڵی ئارەزووەکانتم ئاو دەدا و
هەر لە ئیوارەوەش بخوورم
لە سوچەکانی نێو ماڵەکەت هەڵدەکرد
شیعرم بۆ پەپووڵە و کۆترە سپییەکان دەخوێندەوە
تا بەر پەنجەرەکەت جێنەهێڵن
بە زمانی سەوزایی قسەم بۆ درەختەکان دەکرد
تا لەگەڵ بادا سەمفۆنیایەکی سێرناداییت بۆ بژەنن
ئایەتە ئاوییەکانیشم بۆ ماسییە بچکۆڵەکان دەخوێند
تا لە نێو قووڵاییەکان و لەژێر بەردەکان خۆیان نەشارنەوە
دەوری چیمەنی بەردەم ماڵەکەشتانم بە ڕەشە رەیحانە
دادەپۆشت
سمۆرەکانیشم وا ڕاهێنابوون
نەرم نەرم بەسەر لقەکاندا بازبدەن
بە چاوە ڕەشەکانیان لێت بروانن
بە ددانە تیژەکانییان گوێزت بۆ بشکێنن
بە دەم پیاسە و ڕۆیشتنی نێو دارستانەکانیش
دەبووم بە کاتژمێری دەستت
چرکە چرکە ترپەی دڵ و هەناسەتم دەخوێندەوە
هەندێجاریش لە دواوەت دەڕۆیشتم
تا هەنگاوەکانت بژمێرم
لە کاتی پشوودانیش بەدەم خواردنەوەی چای عەسرانێک
حیکایەتی ( دەنکە هەنار )م بۆ کچە گوڵفرۆشەکان دەگێڕایەوە
تاکو دەمە و ڕۆژئاوابوون نەڕۆنەوە و هەر لەلات بمێننەوە
بۆ شەوە گەرمە ئیرۆسییەکانیشت
مۆمم لەنیو لەپی دەستەکانم دادەگیرساند و
بە ماچ و وشە ناسکۆڵەکانی شیعری
قسەم لەگەڵ دەمار بە دەماری هەست و سۆزت دەکرد
بۆ گەشبوونەوەی چرای مەراق و مەبەستەکانیشت
بەسەر پشتی شەپۆلەکانی ئاگر بازمدەدا و
پە پەیژەکانی بروسکە هەڵدەگەڕام
سەرشێتانە ڕێگام بە ڕەشەبا دەگرت
چاوەکانم ئایکۆنەکانی مردنی نەدەخوێندەوە
دەچوومە نێو گەرووی نەهەنگ و
خۆم و توورەگەیەک نان دەگەرامەوە
ئەلبوومی قەسیدەکانم پڕبوون لە وێنەکانی تۆ
ناوەکەشت هێمایەکی گەورەبوو
هەمیشە دووبارە و سێبارە دەبیندرایەوە
لەنێو دەفتەری یادەوەرییەکانت
قسەی ئەو ڕۆماننوس و بیرمەندانەم
بۆت دەنووسی
کە پێیانەوە سەرسام بووی
بیرمە جارێک نووسیبووم تۆلستۆی دەڵێت
( ژیان بەبێ عەشق ئاسانە
بەڵام / مانایەکی ئەوتۆی نییە .. )
تۆش دوای خوێندنەوە گوتت
ئای چ گەوهەرێک خۆی لە پشتی
ئەم قسانە حەشارداوە
ئەوە من بووم دەمەویست
وەکو شاعیرێکی ڕۆژهەڵاتی
بۆ تا ئەبەد لەنێو پەرستگە ڕووناکەکانی عەشق
بمێنمەوە
هێندە بەرزیش بفڕم
تا لەنێو تەمە سپییەکانی ئەودیو هەورەکانەوە
کەپرێک لە گەڵا و درەختە سپییەکان دروست بکەم و
تۆش هەر لە تەنیشتمەوە ڕاکشابیت
جەخار ئێستاش
بە هەورازەکانی نائومێدی هەڵدەگەڕێم
باوەڕناکەم میلۆدییە غەمگینەکانی نێو هەناسە و وڕێنەکانم
بە هیچ شمشاڵێک و کەمانجەیەک بژەندرێن
ئەوە منم بەنێو ناشوێن دا بە ئاراستەیەکی بازنەیی
ڕێدەکەم و ناگەم بە دوادێر و دوا وشەی بڕیارەکانم
ئێستاش خۆم و
چەند کتێبێکی چاو بەفرمێسک و قەڵەمێکی نارنجی
لە باکووری ڕۆژئاوابوونەکانی خەون
تەڕ تەڕم وەک باران و وەک خوداش تەنیاییم لێدەڕژێ

                                                 ڕێبەندانی ٢٠٢٤



بۆ جاری دووەم کۆمەڵەی شیعرێکی ستیڤان شەمزینی بە زمانی ئەڵمانی و سربی بڵاو دەکرێنەوە

ئەنتۆلۆگیای شیعری (ئەستێرەیەک لە گەردووندا) کە ساڵی ٢٠٢٣ لە بەرگێکی قەشەنگ و بە تیراژێکی زۆر و بە لە توێی ٥١٨ لاپەڕەدا بڵاوکرایەوە، بەشێکی زۆری بەرھەم و دەقە شیعرییەکانی شاعیر و نووسەری تاراوگەنشین (ستیڤان شەمزینی) بۆ سەر ھەردوو زمانی ئەڵمانی و سربی لە یەک کاتدا تێدا وەرگێڕدرابوو، لەگەڵ کورتەیەک لە ژیاننامەی نووسەری ناوبراو. دەقەکانیش لەلایەن رۆماننووس و چیرۆکنووس ئەنوەر محەمەد (ئەنوەر ئەڵمان)ەوە بۆ سەر زمانی ئەڵمانی وەرگێڕدرابوون، ھاوکات خانمە نووسەر (دراگیسا شرۆدەر) دەقەکانی بۆ سەر زمانی سربی وەرگێڕدرابوو. لە ئێستاشدا ھەردوو وەرگێڕ لە ئامادەکاریی و وەرگێڕانی چەپکێکی تری شیعر و ئەفۆریزمەکانی (ستیڤان شەمزینی)دان، بۆ پایزی ٢٠٢٤ تاوەکو لە توێی ئەنتۆلۆگییەکی نوێتردا لە سەرتاسەری ئەڵمانیادا چاپ و بڵاوبکرێتەوە.




گرینگی بونی کەسایەتی بەهێز لەمرۆڤدا.. سامان خضر محمد

بونی کەسایەتی بەهێز لەمرۆڤدا زۆر گرینگە چونکە ئەو مرۆڤانەی خاوەن کەسایەتی بەهێزن زیاتر جێگای سەرنجی دەوروبەرن، هەروەها هەمیشە زیاتر جێگای بایەخن و گرینگی زیاتریان پێدەدرێت لەلایەن دەورو بەرو زیاترجێگادەگرن، خەلکیش ئەوکاسەنەیان لاپەسەند ترەو خۆشەویست ترن بەپێچەوانەی مرۆڤی خاوەن کەسایەتی لاواز. هەمیشە دەوروبەر حەز بە گفتو گۆکردن لەگەڵ ئەو جۆرە مرۆڤانە دەکەن کەوا کەسایەتیان بەهێزە چونکە هەمیشە وشەی گونجاوو لەکاتی ئاوتندا بابەتی بەسود و زانیاری دەخەنە ڕوو ، بەپێچەوانەی مرۆڤی خاوەن کەسایەتی لاواز.
بۆیە ئەوشتانە وادەکات کەوا ببێتە هاندەرێک بۆمرۆڤ تا بتوانێت بیربکاتەوەو کەسایەتیەکی بەهێز بۆخۆی بنیات بنێت.

ئەو شتانەی کە وادەکات کەوا مرۆڤ کەسایەتی بەهێز بێت بریتیە لە، چۆنیەتی هەڵسوکەوت کردن لەگەڵ دەوروبەر،هەروەها چۆنیەتی ئاخاوت لەگەڵ دەوروبەرو، هەروەها دورکەوتنەوە لە و کارانەی کەوا لەلای خەلکی ناشرین و ڕێگە پێنەدراوە و چەندین کارو هەلسوکەوتی تر.
بۆیە ئەگەر بێت و مرۆڤ بتوانێت ئاگاداری ئەو مەرجانەو چەند مەرجێکی تر بێت ئەوا دەبێتە خاوەن کەسایەتیەکی باش و جوان.
هەمیشە ئەو مرۆڤانەی خاوەن کەسایەتی بەهێزن لە کۆرو کۆبونەوەو دامو دەزاگا وئەوشوێنانەی خەڵک لێی کۆدەبنەوە ،زیاتر جێگایان دەبێتەوەو خەلکی گوێیان لێدەگرێت و وتەکانیان بەهەند وەلدەگیرێت.
بۆیە هەمیشە پێویستە ئاگاداری کەسایەتی خۆمان بین و بی پارێزین ، چونکە هەرکاتێک کەسایەتی خۆمان لەدەست بدەین ئەوا ناتوانین بەئاسانی بەدەستی بێنینەوە، بۆیە هەمیشە پێویستە هەتابتوانین لەدانیشتن و گفتو گۆکانمان لەگەل خەلکی هەتا بتوانین ئاخاوتنی گونجاوو بەسود بەکاربێنین ئەگەر نا بێدەنگ بین ، هەوەها هەتا بکرێت زۆر کەم قسەبین نەوەک هەمیشە زۆر بڵێبین و دەوروبەرمان بێزار بکەین چونکە کاریگەری لەسەر کەسایەتی مان دەبێت، هەوەها ئاگاری هەڵسوکەتەکانمان بین،
هەروەها ئەوکارانەی دەیکەین کاری باش بن و ڕێگەپێدراو بن لەکۆمەڵگا پێی ناشرین نەبین.
بۆیە بۆئەوەی هەمیشە لەژیاندا دوربین لە ڕەخنەو قسەی سەر زاری خەلکی و هەڵەمان کەم بێت پێویستە کەسایەتی خۆمان بپارێزین و ئاگاداری بین.




مەزاجی قومێک فەنابوون دەکەم.. شەماڵ بارەوانی

من دەمێکە فارگۆنی یەقینەکانم
تا سنوورەکانی وێستگەی کاڵبوونەوە ڕۆیشتوون و
ئالوودەی لەززەتی عەزابێکی تەڵخبووم.

دەمێکە گوێ بۆ چریکەی حوزنێکی بێ ئامان
ڕادەدێرم و لە پەنجەرەی گومڕاییەوە شەرحی تقووسەکانی خامۆشی دەکەم.

ئەوە جەنگی دۆڕانە هاوڕێ کە مەزاجی قومێک فەنابوون دەکەم لە جەستەی عەدەم دا.

ئەوە مەوسمی شەهوەتەکانی نهلیزمە
کە دەرگا لە ڕووی شەپۆلێک ئۆرگازمی نەفرەتییەوە دەکاتەوە.

گوتم من عەوداڵی سەرگەردانیم و
قەوارەی ئەو تابووتە سەرسەرییە بەمن ڕام ناکرێت.

خەتای من چییە
سەر بە هەر تەریقەتێک دا دەکەم
دەهریبوون دەردەچێت.

ببوورن چیتر دەفری دەروونم لەوحی مەحفووزی هیچ ڕەوە قەڵەقێکی تر نییە.

هەموو کیشوەرەکان بۆمن زەمهەریرن.

من حەیامێکە ئایەتەکانی سوورەتی پەرۆشیم
لەسەر ڕەفەی هیچ مەزهەبێک دا ئۆقره ناگرن.

هەنگاوەکانم چوونەتە سەر نەسەبی پاییز و

درەختی تەمەنم جگە لە هێشووی هەڵوەرین هێچی تری لێ ناڕوێت.

بۆ ئاسمانی هەر ئۆقیانۆسێک باڵدەگرم
لە لێواری تخووبی وەرزێکی تری تەنیایی دەگیرسێمەوە.

نامەوێ چیتر پرووشەی هیچ کلوە بەفرێکی بێهۆدە لەسەر ترووپکی خەیاڵە پێنەگەییوەکانم بنیشێتەوە.

نامەوێ چیتر هیچ سیزیفێکی داماو بە تاوێرە بەردێکی عەبەسییانە بۆردوومانی خەرەندی خۆشباوەڕیم بکات.

دانی پێدادەنێم من لە حاشییەی گوناحێکی ئەبەدییەوە هاتووم و ڕەگم دەچێتەوە سەر لەهجەی باوکە تیۆرێکی پووچ.

لێم گەڕێن با قەبارەی وەهمەکانم لەوە گەورەتر نەبن و
تنۆک تنۆک بڕژێمە ناو سەردابی زەمەنی لە بیرچوونەوە.

لێم گەڕێن با به کەبسوولی هێڵنج بۆگەنی زێرابی ئەو وجوودە گەمژەیە کپ کەمەوە.

من لەمێژە کۆتری بیناییم لەسەر هێڵانەی غوربەت مانی گرتووە.
لەمێژە باڵی زۆربای خۆشبەختیم لە فڕین کەوتووە.

لەمێژە ڕستێک لۆچی پیری خۆیان بە تەنافی هۆنراوەکانمەوە هەڵواسیوە.

ئۆه خودایە ئەوە ڕەهێڵەی چ بارانێکی جاڕزکەربوو لە کەناری نائارامیم دایکرد.
ئەوە چەکوچی چ هاڕینێک بوو لەسەر نەخشەی هەناسەکانم
لەنگەری گرت.

ئەوە باهۆزی چ ماخولیانێک بوو پەراسووی هیواکانمی ئەنجن ئەنجن کرد.

ئەوە دڕکی چ گومانێک بوو لە پەرێزی حوجرەی ڕوانینم دا هێندە دڵڕەقانە چرۆی کرد.

دەی کات درەنگە و دەڕۆمەوە ناو بۆتەقەی موناجاتێکی لە گیلۆتین دراو.
دەڕۆمەوە سەر خەریتەی شەتەحاتەکانی خەیام.
دەڕۆمە بۆ کیشوەری حیکمەتەکانی تەکفیر.

ماڵئاوا ئەی حاخامەکانی دەروازی بێتامترین دۆگما.
ئەی ڕۆحە شپرزەکەی عاریفەسۆفییەکی بە هەرتەقەکراو.
ئێوەش بە لەتێک سەراب و مشتێک لوغزی مەعەرییانە دەسپێرم.