ئیمان یادەوەر: مەرج نییە هەمووكات ناونیشان وەك ناوەوەی دەق بێت
ئیمان یادەوەر: هەندێكجار ناونیشانی شیعر شیعرێكی تەواوە بۆخۆی

ئیمان یادەوەر: بەخت، ئەستێرەیەكە سرووشت دەینێرێت و خۆت ئاسمانی بۆ دروست دەكەیت
خاتوونی شاعیر ئیمان فواد فەخرەدین ناسراو بە ( ئیمان یادەوەر ) دەنگێكی دیاری نێو شیعری كوردییە
لە دایك بووی شاری كەركووكە،لە ئێستادا نیشتەجێی شاری هەولێر بەهۆی شیعرە ناسكە كانییەوە تائێستا بەشداری چەندین فیستیڤاڵی شیعر و ئەدەب كردووە براوەی چەندین خەڵاتی شیعری بووە لەوانە:
براوەی خەڵاتی دووەمی فیستیڤاڵی شەن بۆ شیعر 2022 ،براوەی خەڵاتی یەكەمی هاوبەشی، فیستیڤاڵی مەلای جەباری 2023 ، براوەی خەڵاتی دووەمی دەزگای ڕوانگە 2023 هەروەها خاوەن نۆ بڕوانامەی ڕێزلێنانە ئێمە بۆ زیاتر ئاشانا بوون بە دونیای شیعری خاتوو ئیمان یادەوەر ،لەنزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا سازدا.

*سەرەتا بابزانین چۆن جیهانی شیعرت ناسی؟

• ناسینی من بۆ شیعر و ئەدەب لەڕێگەی خوێندنەوەوە بوو، كاتێك دەستم بەخوێندنەوە كرد هەموو جۆرێكم دەخوێندەوە دواتر تەماشم كرد ئەوەی لەگەڵ دونیا و ڕۆحی مندا دێتەوە شیعرە بۆیە شیعر هۆگرییەكی سەیری بۆ دروستكردم. باوەڕناكەم هیچ كەسێك هەبێت دیوانی شاعیرانی كورد بخوێنێتەوە و هەستی نووسین و خۆشەویستی زمان و نەتەوەكەی تێدا نەچێنێت .
• نازناوی (ئیمان یادەوەر) هیچ چیرۆكێكی لەپشتە؟
• چیرۆكی ناسناوەكەم بۆ شیعر جێهێشتووە، وە ناوێكە دەتوانم بڵێم وەكوو شیعرێكی تەواو لەگەڵ بوونی مندا گونجاوە و بۆیە خۆشم ویستووەو .

  *چۆن شیعر پێناسە دەكەیت ؟

• ڕەنگە سەخت بێت بۆ نووسیارێك ،كە لەسەرەتای دونیای گەورەی نوسین دایەپێناسەیەكی تەواوی بۆ شیعر هەبێت، بەڵام ئەوەی پێیگەشتووم شیعر لای من ماناكردنەوەی هەموو ئەو شتانەیە كەوەختە لە بێمانایدا ون ببن. شیعر دۆزینەوەی ئەو جوانییانەیە كە ڕۆژگار ونیكردوون، لەم پرسیارەوە شیعرێكی مامۆستای گەورە (شێركۆ بێكەس)م بیركەوتەوە دەڵێت:
  ئاوی شیعر
  من هەندێ جار
  كە ئاو لە وشەم ئەبڕدرێ و
  ئەبمە كاغەزێكی قاقڕ
  كارێزكەنی خەیاڵم
  دائەھێڵمە ناو قووڵایی مێژوومەوە،
  خەم ھەڵكەنێ و
  خەم ھەڵكەنێ
  تا ئەگاتە ئاوی شیعر.
• كاتێكی دیاركراوت هەیە بۆ شیعر نووسین؟
• بۆ شاعیر پێویستە هەمووكاتێكی پڕ بێت لە خوێندنەوە و ڕوانینی قووڵ بۆ شیعر بۆیە ناگونجێت وەك كایەكانیتر كات بۆ شیعر تەرخان بكرێت كاتێك شیعر هەمووكاتێك ئامادەگی هەیە ناكرێت ئێمە نائاگابین، هەركات شیعر هەموو بوون و بیركردنەوەی داگیر كردیت ئەوكات هەركات بێت كاتی شیعرە.
• چۆنە دەڕوانیتە ئاستی رەخنەی شیعری لە كوردستان؟
• من بابەت و ڕەخنەكاری بەشێكی زۆری ڕەخنەگرانی كوردی لەسەر شیعر و ئەدەب بەگشتی دەخوێنمەوە هەرلە (بەختیار عەلی، عبدولخالق یعوقبی ،حەمەسعید ،حەسەن كاروان، كاكە سوور .. ناڵە حەسەن، ئارام صدیق ، پێشڕەو عەبدوڵڵا ، پەری عومەر ئەسعەد..)،زۆر نووسیار و ڕەخنەگرانی كورد بەگشتی ئەم دواییانە هەوڵی باش و جددی هەیە بۆ دۆزینەوەی شیعر و ئەدەبی باشی كوردی، بەشێوەیەك كەڕەخنەی كوردی ئێستا قۆناغی وەسف و ستایشی تێپەڕاندووە.
• ئەو بابەتانە چین كە لە شیعرەكانت رەنگی داوەتەوە؟
• شیعر زادەی بوونە، ئەو كەتوارەی منی تێدا دەژیم و ئەوپرسیارانەی لەناوەوەم دروستدەبن سیمای گشتی دەقە شیعرییەكانمن، ئەمە جگە لە زمان و خاك و نەتەوەم كە هەمیشە لەشیعرەكانم دا ئامادەییان هەیە.
• مەرجە ناونیشانی شیعر گوزارشت لە ناوەرۆك بكات؟
• وای نابینم هەندێكجار ناونیشانی شیعر شیعرێكی تەواوە بۆخۆی، من هەمووكات شیعر دەنوسم دوای تەواوبوون و پوختەكردنی ئەوكات بیر لەناونیشان دەكەمەوە، لام وایە سەرەتا دروستبوونی ناونیشان دەقەكە لەقاڵب دەدات كەناهێڵێت لەو هێڵە بترازێت كەناوی شیعرەكە دیاری كردووە. بۆیە مەرج نییە هەمووكات ناونیشان وەك ناوەوەی دەقەكە بێتەوە.
• بەكورتی لەسەر ئەم وشانە دەڵێت چی؟
  دایك: پیرۆزترین فریشتە لەبەرگی مرۆڤدا
  دابڕان: دۆزینەوەی خۆت لەناو ئەوانەی، لەخۆیاندا ونیانكردین.
  خۆشەویستی: هەناسەی ڕۆحە
  ژیان : كێڵگەیەكە مرۆڤ خۆی تێدا دەچێنێت
  بەخت: ئەستێرەیەكە سرووشت دەینێرێت و خۆت ئاسمانی بۆ دروستدەكەیت.
• هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

لە ئەدەبیاتی ئاگری نەکوژاوەی ڕۆژهەڵاتی ناەڕاستدا دەستەواژەیەك زۆر دووبارە دەبێتەوە ” قەدەر، یان چارەنوسی ئەم ناوچەیە هەروەکو خۆی دەمێنێ!” یاریزانە سەرەکییەکانی وەك ئەمریکا، ئێران، ڕووسیا و تورکیاو لایەنگرەکانیان کاریگەرییان لەسەر ئەم چارەنوسە هەیە. ئامانجە ناکۆك و بەردەوامەکانی ئەم هەموو ئەکتەرە گرفتی خوێناوی دروست دەکەن و عێراق و هەرێمی کوردستانیش لە چەقی ئەم ئاڵۆزیەدا گیریان خواردووە.
یەکێك لە بزوێنەرە سەرەکیەکانی ئاڵۆزی ئەم ناوچەیە کێبڕکێ درێژخایەنەکەی نێوان ئەمریکا و ئێرانە کە بەهۆی ئامانجە دژبەیەکەکانیان لە ئاست و شوێن کاتی جیاواز بەریەك دەکەون، هەر ئەم بەر یەك کەوتنەشە ڕۆڵی سەرەکی هەیەو بەردەوامە لە داڕشتنی وێنەی گۆڕاو یان جێگیری ناوچەکە. ئەمریکا کە هاوپەیمانی مێژوویی سعودیە و دەوڵەتانی کەنداو ئیسرائیلە، تەواو مەشغولی بەرپەرچدانەوەی فراوانخوازیی بازنەی ڕوسیا-چین- ئێرانە لە ناوچەکە. هاوکات ئێرانیش مەیدانیتر هەوڵ دەدات هەژموونی خۆی بسەلمێنێت و بەهەر نرخێك بێت فریای سەپاندنی ئامانجە ستراتیژیەکانی خۆی بکەوێت.
لەم ساڵانەی دواییدا گەڕانەوەی ڕووسیا بە تەرکیزێکی زیاتر بۆ ئەم تێکەڵە جیۆپۆلەتیکییە فاکتێکیتری لە ئاڵۆزیەکان زیاد کرد، ڕوسیا بە پتەوکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران و خۆشکردنی پەیوەندیەکانی خۆی لە گەڵ هاوپەیمانە تەقلیدیەکانی ئەمریکا، تەحەدای بەرەی ئەمریکا دەکات لە ناوچەکە، ئەمەش ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر دیمەنی سیاسی عێراق داناوە، کە مەرج نیە لە ئێستادا لە مەیداندا دەسکەوتەکانی پێکابێت. عێراق ئێستا دەبێت ئەم هاوسەنگییە ئاڵۆزەی “بەڵانس” ئەگەر بە ڕووکەشیش بێت لە ژێر کاریگەری ئەم هەموو هێزە دژو- هاوتەریبەدا بەڕێوە ببات!
هەرێمی کوردستان؛ بە مەبەست بووبێت یان بە فشار بووبێت بووە بە مەتەڵێکیتری ئاڵۆزی ئێستاو-ئایندەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست . ئەم هەرێمە لە ڕوخساردا دەستی بە شوناسێکی سیاسی و کولتووری جیاواز گرتووە پرسیاری وێستگەی داهاتووی ئەم پێگە ناسکە ناڕوونە نەك تەنیا بۆ هاوڵاتیانی خۆی بەڵکو بۆ دۆستە کەم و نەیارە زۆرەکانیشی! لە ئەگەری پەرەسەندن و لە دەست دەرچوونی گرژییەکان، هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئابووری و ئەمنی و دیپلۆماسی خەست دەبێتەوە. زیادبوونی هەڕەشە ئەمنییەکان و گۆڕانی هاوپەیمانییەکان لە ناوچەکەدا دەتوانێت ئارایشتێکی نەخوازراو بسەپێنێ، لە دۆخێکی وادا مانۆڕی دیپلۆماسی ورد ڕەنگە یەکێك لەو میتۆدانە بێت کە پێش بە بە بەشێك لە سیناریۆ ڕەشەکان بگرێت.
ئەنجامەکانی سیناریۆیەك کە گرژی و جەنگەکان بە یەکجاری لە ژێر کۆنتڕۆڵ دەربچن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە ئێستادا وەکو مۆتەکەی ” ئەگەرێکی کراوە” ئەگەر لە “ئەگەر” دەربچێ و ببێ بە واقیع ئەوا سەرتاپای دیمەنی سیاسی لە ناوچەکە دەگۆرێت .
داینامیکی ناجێگیرو شل و بێ ئیلتیزام و بێ پرەنسیب لە ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کە لە ژێر ڕەحمی ئامانجە ناکۆکەکانی ئەمریکا، ئێران، ڕووسیا و تورکیادایە، وەڵامێکی ناڕاستەوخۆ دەخاتە بەردەم ئەو مەتەڵە جیۆپۆلەتیکییە ئاڵۆزەی کە عێراق و هەرێم بەرەو ڕووی دەبێتەوە، کە هاوتەریب لە گەڵ پەرەسەندنی داینامیکی دۆخی جیهانیدا، هەمان وەڵامە کلاسیکەکە دەخاتەوە بەردەم ئاسۆی دانیشتوان و گەلانی ناوچەکە کە ئەویش تەنیا “دیبلۆماسیەت و ئاشتیە”، بەڵام ئایا ئەم ئاسۆیە لە نێو ئەم هەموو شەڕانگێزیەدا دەرفەتی ماوە؟

كۆڕبەندی ئەمساڵی دافۆس 2024, وەك رابردوو لە چیاكانی ئەڵپ لە شارۆچكەی دافۆسی بەرشیچوە چوو, ئەمساڵ كۆنگرەكە لە ژێر ناونیشانی بنیاتنانەوەی متمانە بوو‌, لە راستیدا هەوڵدانە بۆ گەڕاندنەوەی متمانە بە سستەمی كەپیتاڵستی, كە متمانەی لەدەستداوە, ئەمساڵ كۆڕبەندەكە بە بەشداری زیاتر لە 2800 كەسایەتی لە سەرۆك كۆمار و سەرۆك وەزیران و نوێنەرانی كۆمپانیا زەبلاحە‌كانی جیهان لە نێویاندا نزیك 100 كەسیان ملیاردێرن, وە زیاتر لە 2000 كەسایەتی سیاسی و سەرمایەداری گەورە و داهێنەرە ناسراوەكانی ئەمڕۆی جیهان لە بواری زیرەكی دەستكرد و تەكنەلۆژیا , لەوانە نزیك 1000یان بەڕێوەبەری راپەڕاندنی كۆمپانیا زەبلاحە قۆرخكارەكانی جیهان بوون.
دافۆس تەنها كۆبونە‌وەی ملیاردێر و سەرمایەدارە گەورەكانی جیهانە, كۆبونەوەی پاراستنی سەرمایەدارانی لیستی فۆربیسە, ئەوانەی سیاسەت و ئابووری و دارایی جیهان ئەمڕۆ بەڕێوە دەبەن.
سەرمایەداری جیهانی لە رێگای چەندین تۆڕەوە خۆیان رێك خستووە, یەكیان كۆڕبەندی دافۆسە.
جەنگی ئۆكرانیاو روسیا، جەنگی ئیسرائیل-غەزە، هێرشی سەربازی ئەمریكا و بەریتانیا بۆ سەر حوسیەكانی یەمەن, گرتنی دەروازی باب المندەب لە دەریای سور, تەنگژەی دەریای باشووری چین و تایوان, شەڕی چیپ لە نێوان هاوپەیمانی پیچنج قۆڵی ئەمەریكا, تایوان, كۆریای باشوور, ژاپۆن, هۆڵەندا بەرامبەر چین لە گرنگترین بابەتە سیاسییە گەرمەكانی كۆڕبەندەكە بوون.
لە كاتێكدا ئەمەریكا بۆ خۆی گەورەترین قەتڵگاكانی لە ماوەی 54 ساڵی رابردوو بەسەر جیهاندا سەپاند, هەڵگیرسێنەری زیاتر لە 80%ی جەنگە ماڵویرانكارییەكانی جیهان بوو, كەچی كۆڕبەندی دافۆس نیو سەدەیە لە ئاستیاندا لاڵ بووە.
كێشەی زیرەكی دەستكرد, نەبوونی یاساو رێسایەكی جیهانی گشتگیر بۆ سود وەرگرتن لێی مەترسییەكانی كاریگەرییەكانی لەسەر ژیانی مرۆڤ و داهاتووی مرۆڤایەتی, وە كاریگەری لەسەر ئایندە بە سەربازی و ئابووری و سیاسییەوە بابەتی گەرمی كۆڕبەندەكە بوو, پرسیارێك هەمووانی شۆك كرد ئەویش ئایا زیرەكی دەستكرد دەبێتە مامانی لە دایك بوونی شۆڕشی پێنجەمی پیشەسازی؟؟ .
وەك رابردوو پیسكەرانی ژینگە, بێكاركەرانی بێكاران, برسیكەرانی جیهان, قۆرخكەرانی داودەرمان, باسی ژینگەو بێكاری و هەژاری و مەترسی پەتای داهاتوویان كرد؟.
لە كاتێكدا خۆیان سودمەندی یەكەمن لە پیسكردنی ژینگە, قۆرخكردنی خۆراك. قۆرخكردنی داودەرمان لە ژێر بەهانەی مافی داهێنان, بێكاركردنی كرێكاران لە كاتێكدا كۆمپانیاكانیان قازانجیان چۆتە سەر, لە دوا پەیامیشیدا سەرۆكی تێسلا ئیلۆم ماسك كە سەرمایەكەی خۆشبەختانە بۆ 198 ملیار دۆلار دابەزی داوای لە كرێكارانی تێسلا كرد لە پاڵ ماكینەكانی كاركردنەكەیان بخەون.
گەڕان بە دوای مرۆڤایەتی بوون لە سستەمی سەرمایەداریدا محاڵە, لێ لێرە لەم دافوسە 54 ساڵە ئۆلیگارشیەكانی جیهان بە شێوازی خۆیان كە دەیانەوێت چیاكانی ئەڵپ بە دوای مرۆڤایەتی بووندا تەی دەكەن, وەلێ نەگەیشتن پێی نە دۆزیشانەوە, وەك جیهانی دیلمۆن و بەهەشتی عەدەن, هەر ناشی دۆزنەوە. كەچی كۆنگرە دوای كۆنگرە هەر خودی ئەمانە نا یەكسانی زیاتر دەكەن ژینگە پیستر دەكەن و شەڕ بەرفراوانترو گەورەتر دەكەن و چەكەكانیان وێرانكەرتر دەبێت, سستەمیش مەترسیدارتر, دەوڵەتی قوڵ قولتر دەبێت, دەپرسین ئایا دافۆس ئەم شارۆچكە 10732 كەسییە بهەشتییە نوسخەیەكی باشتری سەرمایەداری پێیە بۆ مرۆڤایەتی؟, ئەم گەڕانەی سەرمایەداری بە دوای مرۆڤایەتیدا لە دافۆس شانۆگەرییەكەو لە ناچارییەوەیە, چونكە ئۆلیگارشیەكان هەست بەوە دەكەن بەهۆی خولقاندنی نایەكسانییەكەیانەوە ئابلوقە دراون لە جیهان, ئەمڕۆ راپرسییەكانی دەزگاكانی راگەیاندنی خۆیان دەریدەخەن نایەكسانی و پیسكردنی ژینگە و جەنگە یەك لە دوای یەكەكانیان بۆتە دێوەزمە, ناڕەزایەتییەكان لە دژیان رۆژو ساڵ لە دوای ساڵ رێكخراوترو رادیكاڵترو فراوانتر دەبن, ئەوانیش چارەسەریان تا ئێستا بۆ ئەم نەخۆشیە كوشندەیە نەدۆزیوەتەوە, تاكو ئەوانیش بەڕێوەبەری جیهان بن ناشی دۆزنەوە چونكە ڤایرۆسەكە خۆیانن, نەخۆشییەكە لە گیرفانەكانی ئەواندایە.
كۆڕبەندی دەوڵەمەندانی جیهان, رێكخەرانی ئەم سێركە گەورەیەی سەرمایەداری جیهانی, لەم نمایشە گاڵتە جاڕییەیاندا كە دەستەبژێری سەرمایەداری جیهانی بەشدارن تیایدا لەم خولەدا ژمارەیان 2800 كەسە, لە 200 كۆبونەوەدا قسەو باس لەسەر داهاتووی ئەستێرەكەمان كرد, گفتوگۆ لەسەر چاككردنی سستەمی سەرمایەداری و درێژەدان بەو سستەمە دەكەن, قسە لەسەر سفرەی بەردەست و جێگای خەوتن و هەوای ناو سییەكانمان دەكەن, باسی مۆبایلی گیرفان و فڕۆكە جەنگییەكانی ئاسمانەكانمان دەكەن, باسی درۆنەكان و فاكسینەكان و نرخی دۆلار و عەرش و قورش دەكەن.
دافوس شوێنی یەكتر بینینی ئەوانەی هۆكاری كێشەكانی نایەكسانی و پیسی ژینگەو شەڕن. لەم پەنجا و چوار ساڵەدا ژمارەی دانیشتوانی زەوی لە 3,7 ملیاردەوە بۆ زیاتر لە 8 ملیارد زیادی كرد. لەو ماوەیەدا ژمارەی ملیاردێرەكان سەدان جار زیادی كرد, بۆ یەكەمجار لە مێژوودا 12 ملیاردێری خاوەند زیاتر لە سەت ملیار دۆلار هەیە لە جیهان, ئێستا ئیلۆن ماسك خاوەند زیاتر لە 198 ملیارد دۆلارە , غەزە تەخت بوو, بەفری گرینلاند توایەوە, گەرمای هیندستان تینی سەند, خۆڵبارینی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سییەكانی لەكار خست , كەچی ئەمان هێشتا حەكایەتەكانی رابردوو دوبارە دەكەنەوە, باسی ژینگەو ئاشتی و یەكسانی دەكەن, تەنانەت بەخششەكانی گیتس و بافێت و 200 لە هەرە دەوڵەمەندەكانی ئەمەریكا هیچی لە دەردو بەڵاكانی سەرمایەداری وەك زەكاتەكەی لە مەڕ خۆمان چارەسەر نەكرد, بگرە قەیرانەكان توندتر بونەوە. گیتس وێڕای بەخششەكانی لە دەیەی رابردو گەیشتە 45 ملیار دۆلار, كەچی 91 ملیار دۆلار قازانجی كردووە سەرمایەكەی بووە بە 144 ملیار دۆلار. وارن یافتیش بەخششترین سەرمایەداری جیهانە سەرمایەكەی تەنها لە 14 ساڵی رابردوو 38 ملیار دۆلار زیادی كردوە بووە بە 128 ملیار دۆلار, هەرچەندە لەو ماوەیەدا 27,54 ملیار دۆلار بەخششی كردووە.
پەنجاو چوار ساڵە ساڵە ئۆلیگارشییەكان جیهان لەم دافوسە كۆدەبنەوە, باسی دیموكراسیمان بۆ دەكەن, كەچی سەرۆكەكان بە دەستیانەوە بوونەتە سەربازی شەترەنج, رۆژ بە رۆژ دەسەڵاتی سیاسییان زیاتر دەبێت, لە سستەمەكەیان روكەشدا مام نازم بە عارەبانەكەیەوە و ئەحمەد ئیسماعیلەكەی لە مەرَ خۆمان هەردوكیان خاوەند یەك دەنگن؟.
لە كۆڕبەندەكەیان گفتوگۆی چارەسەركردنی كێشەكانی مرۆڤایەتی دەكەن, كەچی ساڵ لە دوای ساڵ بە سەرمایەی زیاترەوە دێنەوە بۆ هەمان شوێن, لە نێوان كۆنگرەی 2019 بۆ ئەم كۆنگرەی 2022 سەرمایەی ملیاردێرەكانی جیهان 4و7 ترلیۆن دۆلار زیادی كردووە, ژمارەشیان 573 كەس چووە سەر, هەژارانیش 260 ملیۆن زیادیان كرد, لەو لاوە نایەكسانی قولترو ژینگە پیستر و شەڕەكان ماڵوێرانكەرتر دەبن.
ئەوان ناوێرن و نایانەوێ پەنجە بخەنە سەر سەرچاوەی كێشەكان و گوێ لە بیستنی چارەسەرە راستەقینەكان بگرن, كە هەموو دەردوو بەڵاكان سستەمەكەی ئەوانە, چارەسەریش تەنها سستەمێكە لەسەر بنچینەی هەر كەس بە پێی كارو بەرهەمەكەی … موچەی بنەڕەتی بۆ هەمووان, ئاشتی و دادپەروەری دامەزرابێت.
ئەوان كار ناكەن چۆركەكە گەورەتر بكەن بەشی هەموو مرۆڤایەتی بكات, ئەوان دەیانەوێت چۆركەكە بە بچووكی بمێنێتەوە هەر بۆ خۆیان بێت.

خوێندەوەیەک بۆ ڕۆمانی (بەڕێگاوە)ی دڵشاد کاوانی

ڕۆمانی بەڕێگاوە ڕۆمانێکی فەلسەفی و سیاسی و فکری و مەعریفییە، چەندین ڕووداو و بەسەرهات لەخۆدەگرێت، نووسەر لە ڕۆمانەکەی ڕەچاوی ئەوەی کردووە کە بۆ کێ دەنووسێت؟ خوێنەرەکانی کێن؟ ئاستی قووڵبونەوەیان چەندە؟ سەرەتا ڕۆمانەکە بە بەسەر هاتی کوڕێک دەست پێ دەکات بەناوی (نارسیس)، کە دەیەوێت باوکی بدۆزێتەوە. هەروەها نەخۆشییەک کە نابێت کەس قسە بکات و دەبێت هەمووان لاڵ بن.
لە جیهاندا ڕۆمان و شێوە و ژانرى ڕۆمانى مەزن گەلێک زۆرن، وەلێ ئەو ڕۆمانانە کەمن کە وەک ڕۆمانێکى پێشبینیکار بۆ کۆمەڵگە و مرۆڤایەتى دەنووسرێنەوە و بە ئاستێکى باڵاتر لە دید و ڕوانیینەکانى سەردەمى خۆیان پێش دەکەون و نووسەرەکانیان بە چاوێکى جیاوازتر لە ڕوودا و پێشهاتەکان دەڕوانن، چجاى ئەوەى لە نێو ڕۆمانووسانى کورد ئەم جۆرە دەق و ڕۆمانانە نابیدرێن.
ئەوەى جێگەى دڵخۆشییە ئێمە لەناو کورد دا، خاوەنى ڕۆمانى بە ڕێگاوەى دڵشاد کاوانین کە خاوەنى دوو ڕۆمانە هەردوو ڕۆمانى ڕۆماننووس، ڕۆمانى بەڕێگاوە و ڕۆمانى فڕینى پردەکان، وەک دوو ڕۆمانى پێشبینیکار ناسراوون، ئەوەى من دەمەوێت لیرە لەسەرى بوەستم تەنیا چوار پێشبینییە، کە لە ڕۆمانى بەڕێگاوە و لە کاتی خوێندەوەیدا ڕۆماننووس لە دوو ڕووداوى جیاواز دەیانخاتە بەرچاوى خوێنەر.

چوار پێشینییەکەى ناو ڕووداوەکانى ڕۆمانى بەڕێگاوە

یەکەم: نەخۆشی کڕۆنا، کە هەمووان کەرەنتینە بووین لە ماڵەوە، بەهەمان شێوە لەنێو ڕۆمانەکەش گێڕەوە هەمان شت بۆ خەڵک دەگێرێتەوە.
کە ئەم پێشبینییە لاى نووسەر کارێکى زەینییە وەک ئەوەی هیچ نەخۆشیەک بوونی نییە، تەنیا پڕوپاگاندەیەکى جیهانیی بێت بۆ ئەوەی خەڵکی سەرقاڵ بن و زوڵم زۆری دەسەڵاتدارانیان بیر بچێت و دەسەڵاتداران بۆ بەرژەوەندی خۆیان و مانەوە لەدەسەڵات سود لە پڕوپاگەندەی ئاوا ببین و هەرکەسێکیش بە ڕاستیەکەی بزانیایە ئەوا دەستگیر دەکرێت تەنانەت لێرەش هەر ئاوا شتەکان دەبینم دەبێت زۆربەی کاتەکان بە لاڵببیت.
دووەم: هەروەها ڕۆمانەکە باس لە ململانێی بنەماڵیەکی میر دەکات بەناوی میر ئەمبێز، کە نەوەکانى ئامۆزای یەکترن و شەڕی دەسەڵات دەکەن، ئەمەشیان هەر ئەو ململانێیەی دەسەڵاتی کۆمەڵگەکەی خۆمانی دەهێنامە بەرچاو تەنانەت هەندێ کات وەک پێشبینی دەهاتە بەرچاوەم و ململانێی ئامۆزاکانیشمان لەم هەریمەدا و لێرەدا لەو ماوەیەدا هەموومان بە چاوى خۆمان بینی.
سێیەم: نووسەر لە ڕۆمانەکەدا باس لە شوێنێک دەکات بەناوی (هەرێمی نێرگزان) کە بەشێک لە کاراکتەرەکان لەکاتی هەڵهاتن لە ڕووداوەکان دەکەوتنە ئەو شوێنە بە هۆی سەختی و دژواری شوێنەکەوە دەکەوتنە خوارەوە و لەوێ بەهۆی ژەهراوی بوون بە گوڵی نێرگزەوە دەمردن، بەڵام زەیرەکی پزیشکانی ئەو شوێنەوە جارێکی تر کاراکتەرەک زیندوودەبوونەوە، لێ ئەم ڕووداوەش کۆچی گەنجانی ئەهێنایە بەرچاوم، کە لەم ساڵانەدا ڕێگای سەخت و مەرگیان گرتۆتەبەر بەرەو وڵاتانی ئەوروپا بە ئومێد و خەونی ئەوەی لەوێ بگەنە شوێنکى ئارام کە هەمووان وەک یەک بن ژیانێکی باشتر بژین. وەک ئەو ژیانەی لە هەرێمی نێرگزان هەبوو کەوا کەس لە کەس جیاوازتر نییە و لەوەی تر دەوڵەمەند تر نییە، هەمووان هەمان خواردنیان هەیە، لەوێدا کەس نەخۆش ناکەوێت و کەس نامرێت و هەمووان وەک یەک وان، مافی کەس ناخورێت و پێشێل ناکرێت. ئەو خەونەی بەدرێژای مێژوو خەونی هەموو گەلێک بووە، لێ گەنجانی ئێمە زۆرێکیان لەو ڕێیەدا مردن و چیرۆکی هەندێکیان بە نەمری مایەوە، یاخود لە سنووری نێوان دوو وەڵاتدا بە هۆی ململانێی سیاسی گیریان دەخوارد.
هەروەک بینیمان بەشێکی زۆری کۆچبەران لەسنووری نێوان هەردوو وەڵاتی ئۆکرانیا و بیلاڕووسیا گیریان خواردبوو. هەروەک ئەوەی لە(هەرێمی نێرگزان)یش شتەکان پێچەوانە دەبوونەوە ئەوێش ئاژاوەی تێدەکەوێت کاراکتەرەکان لەوێدا گیریان دەخوارد و بە زەحمەت خۆیان لەو شوێنە ڕزگار دەکرد.

ئەوەی زۆر لەو ڕۆمانە چیژی بە من بەخشی بوو ڕەهەندە ئەفسانەی ڕۆمانەکە بوو، کەوای کرد توێژینەوەی دەرچوونم لەسەر ڕەهەندی ئەفسانەیی بێت، کە من وەک خوێنەرێک تا ئێستا یەکەم جارم بوو ڕۆمانێکی کوردیم خوێندبێتەوە، ببینم ئەفسانەی بەو شێوازە جوان و چێژ بەخشە مەزراندبێتەوە لە ڕۆمان بەرچاوم نەکەوتوە و ڕەنگە منیش خوێنەرێکی زۆر باش نەبم، نووسەر هەرسێ ئەفسانەی(نارسیس و ئۆدیب، ئەلیکترا) ی لەڕۆمانەکەدا بە شێوازێک سەرنج ڕاکێش مەزراندۆتەوە کە تەنانەت پەیوەندی خوێنی لەنێوان کاراکتەری(نارسیس و ئۆدیب) دروست کردووە.
چوارەم: لایەنێکی تری ئەو ڕۆمانە سادستیە، کە سادیزم: لە دەروونزانی دا نەخۆشیەکە کەسەکان وا لێدەکات حەز بە ئازاردانی دەروونی ئەوانی تر بکەن، هەروەها لە نێو ڕۆمانکەدا باس لە چەند گروپێکی توندڕەوە دەکات، یەکێک لەو گروپانە هاوشێوەی گروپی توندڕەوی داعش ئەهاتنە بەرچاوم، کە جگە لە جیهاد و خوێنڕێژی هیچ ئامانجێکیان نەبوو، ئەو شەڕەی فەڵەستین و ئیسڕائیل، ئەو شەڕە و پێکدانانەی نێوان ئاینەکان و گروپەکانی بیر خستمەوە کە لە نێو ڕۆمانەکەدا یەکێک لە گروپە توندڕەوەکان کە هەڵگری فکری مانسۆنییەت بوون لە لایەن سێ سەرکردەوە ئەوانیش( تۆماس، ئۆدیب، مێخۆی جولەک) سەرکردایەتی دەکران
گروپێکی ئیسلامی تریان لەلایەن (نارسیس، شێمراز، بێزواڵ) سەرکردایەتی دەکران و هەوڵیان ئەدا بە تونێلەکان بگەن بە کۆشکی سەرکردایەتی و نهێنییەکان، ئاژاوە و شەڕو کوشتارێکی زۆر دەنێنەوە تەنانەت لە نێو گروپەکانی تریش.
نووسەر لەناو ڕۆمانەکەیدا زۆر لێهاتوو و لێزانانە تەکنیکانی ڕۆمان نووسی وەک ( کات، ڕووداو، شوێن، کاراکتەر) بۆنمونە شوێن لە نێو ڕۆمانەکەدا هەموویان شوێنن لە کوردستان، کە نووسەر سەنحەتسازیەکی زۆر باشی تێداکردووە کە خوێنەر بە ئاسانی هەست بەوە نەکات کە ئەمانە شوێنی ڕاستین و شوێنی خەیاڵی نین لە واقیعدا بوونیان هەیە.
ئەوەی ماوەتەوە بیڵێم ئەوەیە من وای بۆ دەچم کەوا نووسەر بەشێکی ڕووداوەکانی نێو ڕۆمانەکەی پێشبینی بۆ کردووە ڕوو بدەن، هەر لەبەر ئەمەش بێت ڕۆمانەکەی ناو نابێت بەڕێگاوە، ڕەنگە مەبەستی بێت بڵێت ڕووداوەکان بەڕێگاوەن، یاخود دەشکرێ پێمان بڵێت هەموومان وەک نارسیس لە هەمان ڕێگاین .ڕۆمانەکە وات لێدەکات خۆت لێ ببێت بە نارسیس، یان هەموومان نارسیسێکین و لەو ڕێگایەى ژیان لە ڕێکردن داین.
دوای خوێندنەوەی پێنج جاری وەک خوێنەرێکى ڕۆمانەکە ئەوە گۆشەنیگای من بوو، لێ نازانم لە چاوی خوێنەرێکی تر چۆنە و چۆن لە ڕۆمانەکە دەڕوانێ.
*بەکالۆریۆس لە ئاداب بەشی زمانی کوردیى زانکۆی سۆران.

سەرچاوەکان
“الجسور الطائرة” رواية كردية تتنبأ بمستقبل من الصراعات الرواية تهدف إلى إظهار آلام المجتمع الإنساني للحد من الجريمة والقضاء على الشر وترسيخ روح القبول المتبادل ونبذ الانغلاق والتطرف. الصيحفة العرب في لندن. العدد 12971.لسبت 2023/12/02
ڕۆمانى بەڕێگاوە چاپى یەکەم ساڵى 2020 چاپخانەى جەنگەل. تاران.

لەبارەی ڕۆمانی ” خانەقای میرزا ” نووسینی میران ئەبراهام .

” بەیادی جەلالی میرزا کەریمی ناڵبەند ” و گێڕانەوەی ڕووداوەکانی” دوای جەنگی دووەمی جیهانی” و ” ڕووخانی کۆماری کوردستان”
نووسەری ڕۆمانەکە گەمەیەکی فکریمان لەگەڵ دەکات جارێک وەکو جەلالی میرزا کەریم ڕووداوەکان دەگێڕێتەوە جارێکی دیکە وەک خێوێک شاهێدی لەسەر ڕووداوەکان دەدات و جارێکی دیکەش وەکو شاهێد و هاوفکری جەلالی میرزا کەریم دەبینرێت .
هەر بۆیە ئەم ڕۆمانە بەشێوەیەکی سەیر کاریگەری ڕووداوەکان و نەهامەتی و دەردەسەرییەکان دەگێڕێتەوە و پێمان دەڵێت ئێمەی کورد لەکوێی ئەم جیهانەدا بوونمان هەیە ؟! چونکە گێڕانەوەکان هێندە زۆرن و ئەوەندە بەخێرایی تێپەڕدەبێت ، بەجددی مرۆڤ گومانی بۆ دروست دەبێت .
لەگەڵ هەر گومانێکیش ترسێک دووبارە دێتەوە نێو ناخمان ئەمەیە ژیان و حەقیقەتی مێژوومان ؟!
هەرچەندە لە زۆربەی رووداوەکان لێکەوتەی خۆی هەیە و بۆ هەر رووداوێک وەڵامێکی جەرگبڕی هەیە و پێمان دەڵێت ئەوەیە مرۆڤبوون و کوردبوونمان ، زانینی حەقیقەتەکان چەندە زەحمەتە .
هەر نەتەوەیەک لەم گەردوونە یەک دوژمنی هەیە کەچی میللەتی کورد 3 دوژمنی هەیە ” عەرەب و فارس و تورک” ، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا دوژمنەکانیش هەموو کاتێک ” تاکی کورد و حزبی کورد و شارەکان دەکەنە دژی یەکدی ” .
بێگومان ناهۆشیاری تاکی کورد و پێدانی پارە و پۆست و نزمی نەفسیەتی بەشێک لە تاکی کورد هۆکارن بۆ ئەوەی شەڕی یەکدی بکەین و خوێنی یەکدی بڕژێنین !!
لەم ڕۆمانەدا تێدەگەین میللەتی کورد شەڕی زمان و ناسنامەی نەتەوەیی کوردبوون و شەڕی خاک و شەڕی کەرامەتی وەکو پێویست نەکردووە.
بەپێچەوانەوە ئەم میللەتە خەریکی بەگژ یەکداچوونی هاوزمان و هاوخوێنی خۆی بووە .
هەر بۆیە کوردبوون جێی مەترسی بووە چونکە تاکی کورد سوکایەتی بەهاونەتەوەکەی دەکات و جاسوسی بەسەرەوە دەکات و چاوی لە کەرامەت شکاندنێتی و دەیکوژێت و چاوی لە نامووسی ژن و کچێتی .
لەجیاتی ئەوەی بە کەرامەتەوە بژێت کەچی هەبوونی کوردێکی دیکە بەغەدر دەزانێت و پێی وایە تەنها ئەو کوردبێت بەسە !
لێکەوتەی ئەو عەقلیەتە ئەوەندە قورسە تروسکاییەک نییە ئینسان دڵی بۆی خۆشبێت .
لەڕووی ووجودی جەستەیی و لەڕووی دەروونی و لەڕووی کۆمەڵایەتی کێشەی گەورە دروست دەکا .
ئەم جۆرە کەسانە کارەکانیان ئەوەندە جێی شەرمە و سڵ ناکەنەوە لە خزمەتکردنی دەسەڵاتی سەردەمی حوکمڕانی پادشای و رووخانی دەسەڵاتی پادشایی و ئەمجارە بەردەوامی دەدەن بە خزمەتکردنی دوژمن و پاڵپشتی لە بەعسیەکان دەکەن و کاتێک دەسەڵاتیان بەسەر هەموو عێراقدا دەبێت خزمەتیان دەکەن و دەبن بە چاوساغییان .
ئەم ڕۆمانە مێژووی 80 ساڵی خەڵکی کوردستان و شاری سلێمانی و دەوروبەری دەگێڕێتەوە .
بە سەردەمێک دەناسرێت بەشێک لە شتەکان تاوەکو ئێستا وەکو خۆی ماوەتەوە و گۆڕانکاری بەسەرنەهاتووە .
_ هەژاری و چەوساندنەوە و زوڵم ستەم لە خەڵکی دەکرێت .
_ لەسەر ئاستی فۆڕمە گشتییەکە باس لە پێکەوە ژیانی ئایینی دەکرێت، بەڵام زۆرینەی خەڵکی دەیانەوێت پەیڕەوکارانی کەمینە لەناوبەرن و چاویان لە نامووس و کەرامەت و ژیانییانە .
_ نۆکەری بێگانە تاوەکو ئێستاش ماوەتەوە و خیانەتی نەتەوەیی و نیشتمانی هەیە .
_ ئینسان لە کەرامەتی خۆی دەترسێت .
_ تاوەکو بێ ئومێدی و دڵشکاندن و جێهێشتنی نیشتمان و ڕووکردنە دەرەوەی وڵات هەیە .
تاکە شتێک ئینسان ئومێدی پێی خۆشە پێکەوە ژیانی کۆمەڵایەتی لەنێو بەشێک لە مرۆڤەکان هەیە هەرچەندە لەڕووی ئایین و ئاستی دەرامەتی ئابووری جیاوازن .
لەپاڵ ئەوەشدا دواکەوتووی ئەو شێوە ژیانەی تێدابوونە تاوەکو ئێستا ڕەنگدانەوە و کاریگەریی لەسەر ژیانی خەڵکی ئێستاش هەیە .
دەتوانم بڵێم ئەوەی لێی تێگەیشتم ناوی بهێنم وەک دواکەوتووی دەستەجەمعی یانیش دواکەوتووی فکری دواکەوتوویی نەتەوەیی یانیش دواکەوتووی کلتووری .
کۆمەڵێک پرسیاری جددی هاتەپێش لەبارەی ئەو ڕۆمانە بەم شێوەیە وەک خۆی دەینووسمەوە .
لە ململانێی نێوان حزبی شیوعیی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان پێشنیاری دامەزراندنی حزبێکی سیاسی نوێ لەباشووری کوردستان دێتە بەرباس ، ئاراستە فیکرییەکان بەم شێوەیە ئەم حزبە دەکرێت حزبی هیوا بێت لەلایەن مامۆستا ڕەفیق حیلمی دامەزراوە ؟!
ململانێی فکری و ئاراستەی جیاواز هەبووە لە نێوان شێرکۆ بێکەس و جەلالی میرزا کەریم و عبداللە پەشێو و جەمیل ڕەنجبەر لەبارەی گوتاری ڕوانگەی ، گوایە جەلالی میرزا کەریم جەمیل ڕەنجبەر وەلادەنێرن بۆیە شێرکۆ بێکەس و عەبدوڵڵا پەشێو دەبن بە رەمزی شیعری نوێی کوردی ، بۆچی گوتاری ڕوانگە نەیتوانی ببێتە مینبەرێک بۆ رۆشنبیران؟!
دڵداری شاعیر لەکاتی نووسینی شیعری ئەی رەقیب دواتر شیعرەکەی دەبێت بە مارشی نەتەوەیەی میللەتێک 3 کەس بەدڵی بووە ، لەکاتێک 50 ساڵە شاعیرێکی وەک دڵدار نەیتوانیوە شیعری نەتەوەیی بنووسێت ئەگەر ئەوە دواکەوتوویی مەعریفی نەبێت چ ناوێکی دیکەی لێبنرێت؟!
تەنها 20 دانە کتێبی شیعری سروشت و دەروونی مامۆستا گۆران شاعیر فرۆشراوە لەشاری هەولێر ، تاوەکو ئێستاش شیعر و ئاواز و گۆرانی سوکایەتی پێدەکرێت لەلایەن خەڵکی باشووری کوردستان و بەتایبەتیش شاری هەولێر .
دانپێدانی شێرکۆ بێکەس و جەلالی میرزا کەریم لەڕاستی دا ڕوویداوە ، دواجار جەلالی میرزا کەریم وەک پێشەوا و پەیامبەری شیعری نوێی کوردی ناوی شێرکۆ بێکەسی دەهێنێت ئەوەیە سەرمەشق و ئاستی ڕۆشنبیری جەلالی میرزا کەریم و نووسەری ڕۆمانەکە کاتێک گەمەی فکریمان لەگەڵ دەکا .
دەیان رووداوی جەرگبڕ دەگەڕێتەوە ئەو کەسانەی ناویان هاتووە وەک کارەکتەری نێو ڕۆمانەکە و خیانەتیش دەکەن ئەمانە دوژمنی خەڵکی چەوساوە بوون سەردەستەیان ” شێخ لەتیف کوڕی شێخ مەحمود ” بۆچی بەشێک لە شێخەکان دژی خەڵکی بوونە و هەموو کاتێک لەبەرەی حوکمڕانی پادشایی و دەوڵەتی عوسمانی بوونە ؟!
پرسیارێکە هیچ کاتێک وەڵامی نەبووە بەڵام لە خوێندنەوەی ئەو ڕۆمانە زیاتر لە وەڵامێکی تێدا نییە ، درک دەکەی خاکی کوردستان وەک خانەقایەک بینراوە لەلایەن هەردوو نەتەوەی فارس و تورکەکان .

کەسمان نازانین چۆن دێینە ئەم ژیانە جەنجاڵەوە و چۆنیش لێی دەردەچین، ھەروەک ناشزانین تووشی چی دەبین و چارەنووسمان بە کوێ دەگات. مرۆڤ ئەوەی بە بیریدا نەیەت ھەمیشە تووشی ئەوە دەبێت, ئەوەی خۆی دەیەوێ وەک خۆزگەیەکی بەدینەھاتوو دەمێنێتەوە، ھەر دەبێ ژیانی خۆی بۆ ھاتنەدی فیدا بکات, لەناو ئەم قەدەرانەشدا ترسناکترینیان قەدەری عیشقە کە ھێندە تیژ تێپەڕ و خێرایە ھەرگیز نازانین چۆن تێی دەکەوین ھەروەک دەرچوونی تیر وایە لە کەوان. ھەر یەکەم نیگا سەرتاپای ژیانت وێران دەکات, ھەر لەو لەحزەیەی دەبیتە عاشق ئیتر دنیا بە رەنگی مەعشوقەکەت دەبینی و ھیچی تر, دابڕان کە سەرئەنجامی ھەموو عیشقەکانە زامەکان قووڵ و خەستتر دەکاتەوە. دەبا بۆ ساتێک لە تراژیدیای دابڕانی دوو عاشق وردبینەوە و بزانین قەدەر و گەردەلولی عیشق چی لەو دوو عاشق دەکات؟!.

یەکەم نیگا

دڵشادی خوێنگەرم کە ھەرگیز رۆژێک بە بیردا نەھاتووە, دێتە ئەم شارە, ئێوارەیەک لەگەڵ (ھەڤاڵ)ی برایدا دەچێتە ئاھەنگی ھاوڕێیەکی, (دڵشاد) تەنیا خۆی بۆ ھەڵپەڕکێ ئامادە کردووە کەچی کاتێک ھەر چاوی بە (سۆز) دەکەوێت دڵی یەک پارچە دەبێتە کورەی ئاگر و ھێزی لە ئەژنۆیدا نامێنێت. ھەرچۆنێک بوو ئەو رۆژە دڵشاد خۆی لە (سۆز) نزیک خستەوە و یەکتریان ناسی و ھەر لە یەکەم نیگاوە ھەردووکیان خۆشەویستی لە دڵیاندا چرۆی کرد و ھیچیشیان توانای دەربڕینی ئەو عیشقەیان نەبوو. چەند رۆژێک دوای ئاھەنگەکە دڵشاد لە رێگەی (سیامەند)ی ھاوڕێیەوە, توانی لەگەڵ (سۆز) یەکەم ژوان رێک بخات, ئیتر ئەم ژوانە دەرگا کڵۆمدراوەکانی کردەوە و رێگەی بۆ دەیان ژوانی تر خۆش کرد کە دواجار عیشقێکی دێوانەیی سەر شێتانەی لێ کەوتەوە.

پیاسەی کەناری رووبار

دوای ئەو ھەموو ژوانە پڕ لە ھەست و پڕ لە بارانی بە خوڕی وشەی رەنگاڵەی عاشقانە, (دڵشاد) دەیەوێت لە رێَگەی ھاوسەرێتییەوە درێژە بەو عیشقە پیرۆزە بدات کە لای ھەردووکیان بۆتە پیشە و خولیا. ئێوارەیەک (دڵشاد) دەچێتە لای سۆز و پێکەوە دەچنە باخچەیەکی شار. سۆز رووی دەمی دەکاتە دڵشاد و پێی دەڵێت: لەنێوان دەوڵەمەندیی و ناوبانگ و لێپرسراوییدا حەزت لە کامیانە؟!, دڵشاد دەڵێت: حەزم لە ھیچکامیان نییە, ھیوای من تەنیا دوو شتە, یەکەمیان گەیشتن بە تۆی نازدار کە جارجار دوور لە تۆز و غوباری ئەم وڵاتی مەرگە پیاسەیەکی کەنار رووبار بکەین, دووەمیان کۆرپەیەک لە تۆ، تا ناوی بنێم (ئازاد) واتە ناوی ئەو برایەم کە بەعسییەکان پێش چواردە ساڵ بردیان و نەگەڕایەوە، ئێستاش دایکە کڵۆڵەکەم دەرگای ماڵەوە دەخاتە سەرپشت و لە چاوەڕوانیدایە ئازاد بە خۆی و (شنە)ی دەزگیرانییەوە بێتەوە. ئەو ئێوارەیە (دڵشاد) ژیانی (سۆز)ی مەعشوقی تەژی دەکات لە عیشق، بە جۆرێک قورسایی دەخاتە سەر دەروونی و مێشکی ناتوانێت بۆ ماوەی دوو رۆژ سەردانی خوێندنگە بکات.

کوڕی بێوەژن

دڵشاد ھێشتا زۆر لەوە منداڵتر بوو کە باوکی خۆی بناسێتەوە, باوکی لەسێدارە درا بوو, دایکی ببووە باوکیان لە ھەمان کاتیشدا ئەرکی دایکایەتیشی لەسەر شان بوو, دایکی ناچار بۆ پێگەیاندنی (ئازاد و دڵشاد و ھەڤاڵ و سروە) قۆڵی لێ ھەڵماڵی بوو، ناچار بوو بچێت خزمەتی ماڵان بکات و نانکەریی بۆ خێزانە خوا پێداوەکان بکا. دایە (نەسرین) بە سەری بەرزەوە منداڵەکانی گەورە کرد و خستنیە بەردەم خوێندن، ھەموویان زۆر سەرکەوتووانە لە خوێندن بەردەوام بوون. دڵشاد خوێندکارێکی ھێمن و ژیر و زیرەک بوو, لە ناو خەڵکدا گەلێک خۆشەویست بوو. (دایە نەسرین) ھەر بەردەوام بوو لەسەر کارکردن تا منداڵەکانی گەیشتنە قۆناغی خوێندنی زانکۆ. دڵشاد دووەم ساڵی بوو لە خوێندنی زانکۆ، لەگەڵ خوێندنەکەی ھاوکاریی دایکی دەکرد, بەم شێوەیە ئەو خێزانە بە ھەژاریی بەڵام شادومانانە دەژیان، ھەرچەند لە ساڵی ١٩٨٦دا رژێمی بەعس (ئازاد)ی تەمەن بیست و دوو ساڵیان شەھید کرد، بەڵام ھێشتاش بەختەوەر و کامەران بوون تا ئەو کاتەی قەدەرێکی رەش کامەرانی و خەندەکانیان دەتۆرێنێت.

رۆژی خوازبێنی

ئێوارەی سێ شەممە بوو, دڵشاد و سۆز لە پارکەکەدا پیاسەیان دەکرد، دڵشاد دەڵێ تەواو سبەینێ دێین بۆ خوازبێنی، ئیتر خەونەکانمان دێتە دی, بەڵام (سۆز) لە قووڵایی ھەستێکی شاراوەوە لەناو نیگەرانیدا بوو, ئەو دەیزانی رێگریی و ئاستەنگەکان چین، بەڵام دڵی نەدەھات بە دڵشادی بڵێ, ئەویش لە خەوی غەفڵەت و فەنتازیای عیشقدا نغرۆ ببوو، نەیدەتوانی لە ھیچ ھێما و رەمزێک تێبگات. ھەر ئێوارە کە دڵشاد بەدڵخۆشییەوە گەڕایەوە, دایکی ماتەم دایگرتبوو، چونکە دەیزانی ئەم عیشقە مەحاڵە، بەڵام ھەر دەبێ لە پێناوی کوڕەکەیدا بڕوات بەرەو ئەو کارەی داوای دەکات، ئەویش خوازبێنیکردنی (سۆز)ە. بەیانی چوار شەممە دایکی دڵشاد و سروەی خوشکی چوونە ماڵی سۆز تا لەگەڵ دایکی قسە بکەن, دایکی کە ھەڵوێستی بێلایەن بوو ئەو کارەی بە مەحاڵ دانا و وتی ئەم کچەمان بەناز و نیعمەت بەخێو کردووە، کوا ئێوە دەتوانن نیوەی ئەو ژیانەشی بۆ دابین بکەن ئێستا ھەیەتی؟, ھەر چۆنێک بوو دایکی سۆز مەسەلەکەی گەڕاندەوە بۆ راوبۆچوونی باوکی سۆز و ھەواڵەی ئەوی کردن.

یاریکردن لەگەڵ مەحاڵ

سێ رۆژ دوای چوونەکەی دایە نەسرین و سروە بۆ ماڵی سۆز, خاڵی دڵشاد و دوو ھاوڕێی تری و ھەڤاڵ چوونە ماڵی باوکی سۆز. سەرەتا وەستا (عومەر) خاڵی دڵشاد بەوە دەستی پێکرد: ژیان گۆڕاوە و پێویستە ئەزموونی خۆمان بەسەر گەنجی ئێستادا دووبارە نەکەینەوە بە تایبەت لە بواری خۆشەویستی و ژیانی ھاوسەرێتیدا. بەڵام باوکی سۆز لێوانلێو بوو لە رق و تووڕەیی، وتی: کاکە جارێ بزانن ئێوە لە ماڵی کێن!! من بە چ ھۆکارێک کچ بدەمە کوڕی ئێوە؟ کامەیە باوکی؟ کامەیە بنەماڵە و سەروەتەکەی؟ کامەیە پیشە و ناوبانگەکەی؟ ھەرچەند وەستا عومەر، زۆر ھەوڵیدا قەناعەتی پێ بکات، بەڵام باوکی سۆز وتی: ئەمە یاریکردنێکی بێ ئاکامە لەگەڵ مەحاڵ, پێویستە ئەو کوڕە کچێکی وەک خۆی بێنێت!. ئەو جارە و سێ جاری تریش بەم جۆرە، بنەماڵەی سۆز دڵی خاڵ و ھاوڕێکانی دڵشادیان شکاند، دواتر ئەوان چونکە لەناو ناخی دڵشاددا نەژیابوون ویستیان قەناعەتی پێ بکەن واز لەو کچە بێنێت, بەڵام ئەویش ئەمەی بە مەحاڵ دەزانی.

رۆژی زەماوەندەکە

پاش لە نزیکەی چوار مانگ (سەعدون)ی تەمەن سی و ھەشت ساڵ، دوای زیاتر لە چواردە ساڵ لە ژیانی تاراوگە, گەڕایەوە بۆ وڵات و لە رێگەی (سەمیرە)ی خوشکییەوە ھاتنە داوای (سۆز). دایکی و باوکی سۆز بە خۆشحاڵیییەوە رەزامەندییان بۆ ئەم ھاوسەرگیرییە دەربڕی! (سۆز) دەیزانی ئەم پیاوە نە خۆشیدەوێ نە ئەمیش دەتوانێ خۆشیبوێ، کەچی ھاشای لە خۆشەویستی خۆی کرد لەگەڵ (دڵشاد)!!. زەواجی لەگەڵ (سەعدون) کرد و نۆزدە رۆژ دوای ئەوەش زەماوەندیان گێڕا. رۆژی زەماوەند (دڵشاد) لەگەڵ (سۆران)ی ھاوڕێیدا چوونە ناو زەماوەندەکەوە!! ھەر کە باوک و براکانی سۆز بینیان دڵشاد لە ئاھەنگەکە حزوری ھەیە، بە وردیی کەوتنە چاودێرییکردنی. دوایی باوکی سۆز قۆڵی دەگرێت و پێی دەڵێت دەبێت یانەکە جێبھێڵیت ئەگەر نا رەفتاری خراپی لەگەڵ دەکات, ئەویش وتی: من ھیچی خراپم بە دەستەوە نییە، تەنیا دەچم پیرۆزباییان لێ دەکەم. کاتێک دڵشاد دەچێتە بەردەم (سۆز) زۆر بە نەترسانە دەڵێ بەداخەوە بۆ تۆ, لەبری پارەش نامەیەکی کۆنی سۆز دەخاتە زەمبیلەکەی بەردەمی وەک پۆیلانە, سۆز بە تەواویی دەشڵەژێت لە ترسی سەعدون. ھەرچۆنێک بوو ئەو رۆژانە رۆیشتن و رۆژانی داھاتوو ھاتن کە رووداوەکانی تێدا روودەدەن.

دوو سەفەر

چەند مانگێک دڵشاد بە ئازارەوە دەتلێتەوە, بە تایبەت دوای ئەوەی سۆز پێی وتبوو ئیتر من رۆیشتم بە رێی خۆمدا و تۆش بڕۆ بە رێی خۆتدا!. ھێشتا دڵشاد لە ئازاری خۆیدا دەتلایەوە کە (سەعدون) جارێکی تر گەڕایەوە کە تەنیا بۆ بۆ دوو ھەفتە مۆڵەتی سەفەری وڵاتی وەرگرتبوو، بەڵام ئەم جارە (سۆز)ی لەگەڵ خۆی برد. بەم جۆرە سۆز سەفەری کرد و چرای ئومێدی دڵشاد کوژایەوە, ھەر بۆیە دڵشاد بڕیاری دا ئەویش سەفەر بکات! ئەو ئێوارەیەی دڵشاد سەردانی ھاوڕێکانی خۆی کرد و داوای گەردن ئازادیی لێکردن، چونکە پێی وتن بڕیاری داوە سەفەر بکات، بەڵام روونی نەکردبووەوە, چۆن سەفەر دەکات و چ جۆرە سەفەرێک دەکات, تا ئەو بەیانییەی لە ماڵی دایە نەسرین قیژە و ھاوار ھەستا و خەڵک بە راکردن بۆ ماڵەکەیان دەڕۆیشتن و دەیانووت دڵشاد بە دەمانچە خۆی کوشت. من کە ئەم دێڕانە دەنووسم کاتێک گەیشتمە بەردەم ماڵی دڵشاد، جەستە خوێناوییەکەی گەیەنرابووە خەستەخانە, بەڵام ئەوەی من بینیم تەنیا یەک دڵۆپ خوێن بوو لەبەر دەرگای ماڵی دایە نەسرین.

دوا پەردەی تراژیدیاکە

چلەی دڵشاد چوو, ھێشتا سۆز لە تاراوگەکەیدا ئاگای لە ھیچ نەبوو, ماڵی سۆز کە ھەستیان بە تاوان کرد ئەم رووداوەیان باس نەکردبوو, تەنانەت ساڵێک بەسەر رووداوەکە تێپەڕ ببوو ھێستا (سۆز) ھەر لە غەفڵەتدا بوو تا ئەو کاتەی رۆژێک (سەعدون) بە ھاوسەرێکی لوبنانییەوە خۆی دەکاتەوە بە ماڵدا!، دوای مانگێک بەسەر ئەم رووداوەدا، سەعدون (سۆز)ی تەڵاق دا، باوکی سۆزیش کەسێکی محافزکار بوو، (سۆز)ی گەڕاندەوە بۆ وڵات, ئەوکات (سۆز) بە رووداوەکەی زانی و لە ناو ھەستکردن بە تاواندا تووشی حاڵەتێکی دەروونی ترسناک بووەوە, ئێستاش (سۆز) بە ھەستی خۆ بە تاوانبار زانینەوە بە رێگادا دەڕوات، ھەموو شەوێکیش روحیانەتی دڵشاد خەوی لێ دەزڕێنێت, ئەمیش تەنیا بە جەستە زیندووە. بەم جۆرە پەردەی شانۆی ئەم تراژیدیایە دادرایەوە.

سەرنج: ئەم رووداوە ھێندە کاریگەر بوو، ھەنووکە دوای بیست ساڵ ھێشتا دیمەنەکە وەک شریتی سینەمایی بە زەینمدا دێت و دەچێت. ھەر بۆیە ساڵێک دواتر و لە ئاداری ٢٠٠١دا بە گۆڕینی ناوی کارەکتەرەکان وەک چیرۆکێکی رۆژنامەوانی نووسیمەوە، بەڵام چەند ساڵ دواتر بڵاوم کردەوە.

تێبینی: ئەم چیرۆکە ھەواڵە لە ژمارە “٧٢٩”ی رۆژنامەی “کوردستان راپۆرت” لە رۆژی ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧بڵاوکراوەتەوە. پاشتریش لە بەرگی سێیەمی کتێبی (قوتووی عەتار) لە لاپەڕە ٤٨٠-٤٨٥ بە شێوەی کاغەز چاپ و بڵاوکراوەتەوە.

بە گشتی هەموومان منداڵەکانمان بە بوونەوەرێکی زۆر هەستیار دەزانیین . واش بیردەکەینەوە ، کە نابێ بە هیچجۆرێک ڕێگا بدەین ماندووبن و خەم و ئازار بکێشن . هەر بۆیە هەموو خەون و خولیا و بیرکردنەوەیەکمان تەنها ئەوەیە ، بە هەموو شێوەیەک یارمەتییان بدەین ، بەبێ ئەوەی ڕێگایان پێ بدەین تواناکانی خۆیان دەربخەن . جا یان لە ئەنجامی خۆشەویستی بێ سنورەوەیە ، یان لە بێ ئاگاییەوە ئەو کارە دەکەین . بێ ئاگا لەوەی منداڵانیش دەتوانن ئاگاداری خۆیان بن وکارەکانی خۆشیان ئەنجام بدەن . بۆیە پێویستە سنورێک بۆ ئەو خۆشەویستییە زۆرە دابنرێت ، کە هۆکاری سەرەکی ترسنۆکی و شەرمنی منداڵە . چونکە ئەنجامدانی هەموو شتێک بۆ منداڵ خۆشەویستی نییە ، بەڵکو داوەشاندن و کرمێکردنی ناخی منداڵە و داهاتووی وێران دەکات . خۆ ئەگەر بەردەوام لە هەموو شتیکدا یارمەتی بدرێت ، لە داهاتوودا کەسێکی ترسنۆک و شەرمن و لەرزۆک و بەزیو دەردەچێت ، ناتوانێت سەربەخۆ و ئازادانە داکۆکی لە خۆی بکات ، لە هەموو کێشە و ئاستەنگێک دەپرینگێتەوە و هەرگیز سەرکەوتوو نابێ و وەک ترسنۆکێک بەردەوام چاوی لە یارمەتی دایک و باوکی و دەوروبەری دەبێ . ئەوەی شایانی باسە کەسایەتی منداڵ پەیوەندی بە سروشتەوە نییە ، بەڵکو ڕاستەوخۆ بەستراوە بە کاریگەری ژینگە و جۆری پەروەردەکردنی دایک و باوکییەوە . ڕەنگە هەندێک منداڵ لە تاریکی و سێبەری خۆشیان بترسن ، یان نەتوانن لەبەرامبەر کەسانی نامۆدا قسە بکەن و لەگەڵ دایک و باوکیشیاندا زۆر شەرمن و داخراوبن . لەم کاتانەدا پێویستە دایک و باوک بە خۆیاندا بچنەوە و ژیرانە ئەو ترسانە بڕەوێننەوە ، تا لە گەڵیاندا گەورە نەبن . پاشان نابێ هەرگیز دایک و باوک زمانی زبر و توند و توڕەی وەک : ( تۆ منداڵێکی ترسنۆکی … کەسێکی بێ کەڵکی ) بەرامبەر بە منداڵ بەکار بهێنن . تا ترس و دڵەڕواوکێ و هەستێکی خراپ لە دەروونی منداڵەکەدا هێلانە نەکات . هەر بۆیە ئەرکی دایک و باوکە وەک فریادڕەسێک ، بەرلەوەی بیر لە ئامۆژگاری و ڕاستکردنەوەی هەڵەکانیان بکەنەوە ، بە وردی لە هۆکارەکانی شەرمنی و ترسنۆکیان بکۆڵنەوە . پێویستیشە ئەم خاڵانەی لای خوارەوەش لەبەرچاو بگرن :
١ – ئەگەر منداڵێک لە منداڵییەوە لە چوارچێوەی بازنەیەکی پاراستنی بەهێزی دایک و باوکیدا ژیابێ ، ئەوا منداڵەکە دەرفەتی ئەوەی نەبووە بە خواستی خۆی هەڵسوکەوت بکات و ڕێگای پێنەدراوە ئازایەتی خۆی دەربخات . هەموو بڕیاری هەڵسوکەوتەکانی لە پشت پەردەوە دراون . ئەرکی منداڵەکەش ئەوەبووە بێ خواستی خۆی پابەندی ئەو بڕیارانە بێ . ڕەنگە لەم حاڵەتانەدا دایک و باوک لایان وابێ ئەوە خۆشەویستی خۆیانە بۆ منداڵەکەیان ، بەڵام لە ڕاستیدا خۆیان فریو دەدەن ، چونکە ئەو هەڵویستانە ئارەزووی منداڵەکەیان ناهێڵن ، تا خۆی کارەکانی بە شێوەیەکی سەربەخۆ ئەنجام بدات و لە دواڕۆژیشدا ئازایەتی خۆی دەربخات .
٢ – کاتێک منداڵ لە باوەشی دایک و باوکیدا گەورە دەبێ ، خۆشییەکانی تەنها سنوری ناو ماڵەکەیە ، ئەو کەسانەی دەورووبەریشی تەنها دایک و باوک ، یان کەسانێکی بە تەمەنن و ناشتوانێ منداڵی هاوتەمەنی خۆی ببینێت . هەر بۆیە ئەگەر منداڵ لە ژینگەیەکی داخراودا بژی ، بە جارێک بێزار دەبێ ، وردە وردەش کەسایەتی دادەبەزێت و هەلی گفتوگۆکردنی ئازایانەشی لەگەڵ کەسانی تردا لەدەستدەدات و تەنها لەگەڵ چەند کەسێکی دەورووبەری خۆیدا ڕادێت .
٣ – ئەگەر منداڵەکەت باوەڕی بە خۆی لاواز بوو ، ئەوە لەبەر ئەوەیە لە جیاتی ئەوەی هانی بدەیت ، ئامۆژگاری زۆری دەکەیت .
٤ – کاتێ منداڵەکەت نەیتوانی داکۆکی لە خۆی بکات ، نیشانەیە لە تەمەنێکی بچووکدا و لە بەردەمی خەڵکیدا بەجۆرێک ئامۆژگاریت کردووە ، بە تەواوەتی شکاندووتە .
٥ – ئەگەر منداڵەکەت دەستبەرێ بۆ شتێک ، کە هی خۆی نییە . ئەوە لەبەر ئەوەیە کاتێک شتێکی بۆ دەکڕیت ، ڕێگا نادەیت بە خواست و ئارەزووی خۆی شتەکانی هەڵبژێرێت .
٦ – ئەگەر منداڵەکەت ڕێزی لە هەستی کەسانی تر نەگرت ، نیشانەیە لە جیاتی ئەوەی بە جوانی قسەی لەگەڵدا بکەیت ، بەردەوام فەرمانی پێدەکەیت و مێشکی دەکرۆژی .
٧ – کاتێ منداڵەکەت بێزار و تووڕەیە ، ئەوە لەبەر ئەوەیە زیاتر گرنگی بە ڕەفتارە خراپەکانی دەدەیت و کەمتر بە ڕەفتارە باشەکانی .
٨ – ئەگەر منداڵەکەت بە ئەنقەست بێزاری کردی ، ئەوە لەبەر ئەوەیە ، تۆش بە ڕادەی پێویست سۆز و خۆشەویستیت بەرامبەری نییە .
٩ – کاتێک منداڵەکەت گوێی لە کەسانی تر دەگرێت و گویێ لە تۆ ناگرێت ، ئەوە نیشانەیە ، بێ بیرکردنەوە و کوێرانە بڕیاری خێرا لە ئەنجامەکان دەدەیت .
١٠ – ئەگەر منداڵەکەت یاخی بوو ، دیارە زیاتر گرنگی بە بۆچوون و بیرکردنەوەی کەسانی تر دەدەیت ، نەک ئەوەی ڕاستە .
لە دواجاردا ئەوە ماوە بڵێم : منداڵ ئەگەرچیش شاد و دڵخۆشبێ ، بەڵام ژاوە ژاوی شەر و ئاژاوەی نێوان دایک و باوکی ترس و دڵەڕاوکێ دەخەنە ناخی دڵییەوە . هەمیشە ئەو ترسەش لە دەروونی منداڵەکە نابێتەوە . بێگومان دایک و باوکی توڕەش کاریگەری گەورە لەسەر کەسایەتی منداڵ بەجێدەهێڵن . کەواتە هۆکاری سەرەکی شەرم و ترسنۆکی منداڵ خێزانە نەک سروشت . هەر بۆیە پێویستە دایک و باوک بە ئاگابن و لە شەڕ و ئاژاوە خۆیان بە دووربگرن . پاشان پێویستە دایک و باوک سێ شت بە باشی ئەنجام بدەن ، تا یارمەتی منداڵەکەیان بدەن ، بە تەواوی لـە کەموکورتییەکانی کەسایەتییەکەی ڕزگاری بێت .
یەکەم : ڕێنمایی دەروونی : شەرمنی منداڵ کێشەیەکی دەروونی و کەسییە ، هەر بۆیە پێویستە دایک و باوک هەوڵی چارەسەکردنی بدەن . لەکاتی کێشەدا ، کە منداڵەکە لە ترس و دڵەڕاوکێدایە ، پێویستە دایک و باوک کیشەکەی بە هەرا و هەلوەسە و تووڕە بوونەوە نەگرن ، بەردەوام منداڵەکە هێوربکەنەوە و بە منداڵەکەش بڵین : ( ئەوەی ڕوویداوە کیشەیەکی ئاساییە ) . پاشان واز لە فشار خستنە سەری بهێنن و تۆنی دەنگتانی بەسەردا بەرزمەکەنەوە ، تا ناخی بە تەوای هێوردەبێتەوە .
دووەم : شەرمکردنی منداڵ هەڵەیەکی گەورە نییە ، بۆیە پێویستە دایک و باوک بە خۆیاندا بچنەوە و پشتگیری و هانی منداڵەکەیان بدەن و واز لە تووڕەبوون و هاتوهاوار و سەرکۆنە بهێنن .
سێیەم : ئەگەر منداڵ شەرمن بوو ، دیارە هۆکارێکی لە دواوەیە ، کە دایک و باوک نازانن ئەو هۆکارە چییە . بۆیە پێویستە کێشەی پچووکی بۆ گەورە نەکەن ، تا منداڵەکە بتوانێ ئازایانە ڕووبەڕوویان ببێتەوە . خۆ ئەگەر توانی لە کاتی کیشەدا خۆڕاگربێ ، شەرمی ناخی بە شێوەیەکی سروشتی نامێنێت .. جا ڕێی ڕاست ئەوەیە ، وەک باڵندەیەکی ڕۆحسووک منداڵ ئازاد بکەین ، تا بتوانێ خۆی بڕیاری خۆی بدات . ڕەنگە لە سەرەتادا هەڵە بکات و بڕیاری خراپیش بدات ، بەڵام هەڵە و تاقیکردنەوەی خراپ ، ئەزموونی بە سوودن بۆی و دەتوانن فێری بکەن چی ڕاستە و چی هەڵەیە . بە مەش زیاتر متمانەی بە خۆی دەبێت و لە بەردەمی کەسانی تردا ، نە دەترسێت و نەشەرمیش دەکات .

+++++
تێبینی : ئەم بابەتە لە چەند سایتێکی ئینگلیزییەوە وەرگیراوە .

٢٧ / ١ / ٢٠٢٤

شێستوپێنجەم هاوبەند وێنانوسی پێشمەرگەی قۆناغی ڕزگاری نیشتمانی سەردەمی شاخ..

کێچ..

ئەو گیاندارە بێزارکەرەیە لەڕێزەی مێروەکانە دەکەوتە ناو پۆشاکی مرۆڤ و خوێنخۆرن. زۆر جۆری هەیە هەندەکیان توشکاری نەخۆشی تاعون بوون لەگواستنەوەیدا مەترسیداربوون کاتی خۆی. لەپێشمەرگایەتی مەگەم کو! دەنا هەردەتکەوتێ چونکە پێشمەرگە دەچووە هەموو شوێنێک و ماڵێک هەرتوش دەبوو. ئەوجا شەوان چالاک دەبوون و جەستەی بەخوری دەهینای، هەر هەبەز و دابەزی بوو. چارەسەریش خۆشوشتن و کوراندنی جلوبەرگەکان بوو. کۆمەڵەک پێشمەرگە لەسەرکردایەتی دەگەڕانەوە لەگوندەکی دوورەدەست مزگەوت و کانیاوەکی خۆشی لێبوو، لەو ڕۆژە خۆشەدا هەموو دەستیان کرد بەخۆشوشتن. یەک لەکادیرە زندی و ئازاکان هەرزوو جلەکانی داکەند لەسەر ئاگری جوان کوراندی لۆ کوشتنی کێچ و ئەسپێکان ئەوجا بەسابونی کورێ و هەندەک تایت پاکی کردنەوە بەسەر چیلکە و دارودڕ هەریخستن، هەتا خۆی شوشت تەواوەك کزربوونەوە لەبەریکردنەوە لەسەر تاتی نوێژەکە لەسەرپشت ڕاکشا بۆرژا و خەوی لێکەوت. ماوەکی پێچوو کە بەخەبەرهات جەستەی دەخورا و خۆی هەردەکڕاند! لەبەرەخۆیەوە دەیگۆ: ئەوەچیە؟ هەموو جلکم نەشوشت و خۆم پاک نەکردەوە؟ ئەدی لۆ هەموو قەلبم دەخورێ! کەسیش مەتەقی نەکرد ئێستاوئێستاش نەیزانی لەوکاتە ڕەوانشاد و یادی پیرۆز حەمیدی قالە دزەیی هێشتا خۆی نەشوشتبوو بەڵام هەمیشە بەزمگێڕ و گۆبەندی دەناوە! هاتە سەرسەری دەستی لەبن هەنگری خۆی گێڕا چەند دانە کێچەکی دەرهینا و خستیە سەر سینگی پێشمەرگە نوستیەکە، گۆتی: کو دەبی کادیربی بەبێ کێچ؟

‌ دڵشاد تاقانە

دایکم ناونیشانێکی سپی هەبوو
لەسەر رازیانەکەی منداڵیم لێم نوسی بوو تەیارەی واتان دیوە
مێک ، سیخۆیەکی رووسی لە مەلەی چلەی گەرمام ژێر ئاو دەکات
کیسەڵێک هەرێنی لەماسی دزی شەعربەناتەکە بەخۆی بخوات
درەنگە دایکم شلەساوارێکی نەکردە داوەتی باوکم
لێرە لاشەی سپی بابم چەپڵەتاکێک دەکوتێ و ئەیهوو
درەنگە نوێژم لەسەر تابوتی نیشتمان بخوێننەوە
نەعنەعەی مام سەید هێشتان لەناو کیسە، بۆنی دەگەڕێتە پشت یادەوەریەکانمان
بەری ئاسمان بەرنادا تۆزو پروشکە بەردی کوتان
دەبوو تەیارەی وامان نەدیبا
رووبارەکان خوێن دێنن و مناڵەکان بوونە ماسی
یادەوەریەکان گەڕانەوە رێی هەناسەکان
دایکم لەو ئاوە دەچێت هێشتان بابم مەرەقیتی لێرە بمێنێتەوە و
سەدایێ بداتە قومە جغارەیەکی بەغدا
من و عەلائەدین رازیانە دەکرۆژین
کاکم فێڵی لە دار توو کردووە بەسێبەردەڵێ ناچیەوە سارداو
لێرە خەونەکەم گەیشت سۆبەکە پێدەکەم
ئەو چایە دێمیدا
بەلای چەپمدا رازیانەکان تابلۆیان بووە
نەعنەعەکان لە ماسی و پەپولە داتاشران

لە دوای تۆ
هەموو ڕێگاکان دەڕۆنەوە
ماڵی دڵتەنگی و
دەست بۆ هەر هێشووە خەندەیەک دەبەم،
دەبێت بە تۆپەڵێ دڕک.

لە دوای تۆ
ئێوارەی خۆشبەختیم پڕبووە لە مارشی قەڵەقی و
حەوسەڵەی هیچ خەونبینینێکی ترم نەماوە.

لە دوای تۆ
جۆگەڵەی مەراقم
ڕەنگی خوێنی گرتووە و
بە هەرلایەکدا سەوڵ لێبدەم،
هەنگاوەکانم دەبن بە بەرد.

لە دوای تۆ
قامووسی خەونەکانم شەللالی درز بوون و
ئیدیۆمی بیناییم چووەتەوە سەر نەسەبی کوێری.

لە دوای تۆ
ئالوودەی هەڵوەرین بووم و
لە غوربەت چۆڵتر بووم.

لە دوای تۆ
دەقم بە تاریکییەوە گرتووە و
تنۆک تنۆک سەرگەردانیم لێدەڕژێت.

لە دوای تۆ
وەرزەکانم هەمووی بوون بە مەنفا و
لە داوێنی هەر مەنفەزێک دابەزم،
دەبێت بە عەبەس.