دووتوێی پێنجشەموانی کوردستانی نوێ – بە تایبەت بە ئەدەب و هونەر، ژمارە (١٣٠٣) لە (١٤/١٢/٢٠٢٣) وتارێکی نووسەر (سوارە نەجمەدین)ی بەوناونیشانەی سەرەوە بڵاو کردووەتەوە کە نووسەر لەو وتارەدا باسی چۆنێتی ئیلهامی نووسینی شیعری (عەشق و ئازادی) شاعیر هێمن موکریانی دەکات و بۆ پشتڕاستکردنەوەی نووسینەکەی دوو نموونە دەهێنێتەوە. یەکەم، چاوپێکەوتنێکی تەلەڤزیۆنی مامۆستا (محەمەدی شڵماشی)، کە من بۆخۆشم ئەو چاوپێکەوتنەم بینیوە و دووەم، شێخ ئەنوەر کە لە چایخانەی شەعب بۆ خودی نووسەری گێڕاوەتەوە، هەر چەند نووسەر سەرەتا ئاماژە بەوەدەکات کە شێخ ئەنوەر لەوکاتەدا زاکیرەی خراپ بووە.
هەروەها پاشان نووسەر پشت بەچاپی یەکەمی دیوانی (ناڵەی جودایی) دەبەستێت کە لە بەغداد لە ساڵی ١٩٧٩ لە چاپخانەی (علاء) چاپکراوە و لە کتێبخانەی نیشتمانی ژمارە (٨٥)ی ساڵی ١٩٧٩ی دراوەتێ… هێمن ئەو شیعرەی ساڵی ١٩٧٧ نووسیوە، بەڵام ڕۆژی نووسینەکەی نە نووسیوە و بەڵگەی ئەوەشی هێناوەتەوە کە بە پێی شیعرەکە و دوادێڕی بێت، لە بەهاردا نووسراوە کە دەکاتە بەهاری ساڵی ١٩٧٧.
یەکەم، مامۆستا محەمەدی شڵماشی لەوچاوپێکەوتنەدا وتی: (ئەو شیعرە بۆ هاوسەری شەهید خاڵە شەهاب نووسراوە، کە….) من نامەوێت لێرەدا دووبارە بەسەرهاتەکە بەدوورودرێژی بنووسمەوە و نووسەر دەڵێت بە پێی ئەم گێڕانەوەیە، هێمن ئەو شیعرەی پێش ساڵی٢١/١١/١٩٧٦ نووسیوە، لە کاتێکدا بۆخۆی لەدیوانەکەدا نووسیوویەتی ١٩٧٧. دیسانەوە نووسەر پێیوایە (ناوەڕۆکی شیعرەکە و بەسەرهات و بابەتی شەهید خاڵە شەهاب زۆر دوورن لەیەکترەوە، بۆیە پێموانییە ئەو شیعرە بۆ ئەو ڕووداوە یان هاوژینی شەهید شەهاب نووسرابێت…) و نیوەدێڕی دووەمی بەیتە شیعرێک دێنێتەوە و بە پێی ئەو نیوە دێڕە، پێیوایە گێڕانەوەکەی مامۆستا محمەد شڵماشی ڕێی تێدەچێت، بەڵام لێرەشدا نووسەر دەڵێت: (ئەز نازانم مامۆستا محەمەدی شڵماشی ئەم بەسەرهاتە دەگێڕێتەوە، بۆخۆی لەوێبووە و لە تەک هێمندا ڕۆژی کردۆتەوە یان نا!).
لەدووەمدا بۆ گێڕانەوەکەی شێخ ئەنوەر، نووسەر دەڵێت: (لێ بەندە ڕاستەوخۆ لەزاری شێخ ئەنوەرەوە چیرۆکی ئەو شیعرەم بەجۆرێکی تر بیستووە…)، نووسەر پێیوایە گێڕانەوەکەی چەند خاڵێکی ناکۆکی تێدایە، کە لە نووسینەکەدا ئاماژەی پێدەکات و من نامەوێت جارێکی دیکە وەردی بدەمەوە.

دوو شایەتحاڵی دیکە
لێرەدا باسی دوو شایەتحاڵی چۆنێتی نووسینی شیعرەکە دەکەم و بۆ ساغکردنەوەی ئەوەی هێمن چۆن شیعری عیشق و ئازادی نووسیوە؟ پشتبەنووسینی هەر دووکیان دەبەستم کە یەکەم، م. عەبدە (عەبدولڵا ساڵح) لە وتارێکدا و دووەم، لە کتێبە دوو بەرگییەکەی (خەرمانێک لە کۆی یادەوەریەکانی سەنگەری کوردایەتیم) نووسینی مەلا ڕەسوڵ پێشنماز بەرگی دووەم، کە دەقی نووسینەکەی م. عەبدەش هەر لەو بەرگەدا هاتووە و مەلا ڕەسوڵ گوتەنی: (ئەم نووسراوەم لەسەر دیواری م. عەبدە (Abdullah Salih) وەرگرتووە. منیش ڕوونکردنەوەیەکم نووسیوە و لەسەر دیواری خۆم هەیە و دەتوانن بیخوێننەوە، لەسەر ئەو هۆنراوەی م. هێمن).

ئیلهامی شیعر
مامۆستا مەلا ڕەسوڵ دەڵێ: (خاڵە عەبدە یەکێک لەدۆستەکانی شاعیر “هێمن موکریانی” بووە و هەمیشە سەردانی مامۆستا هێمنی کردووە، بە تایبەت ئەوکاتانەی لە بەغدا بووە، خۆی ئەم یادگاری بەسەرهاتەی گێڕایەوە).
مامۆستا عەبدە لە گێڕانەوەکەیدا لەژێر ئەم ناونیشانەی سەرەوەدا دەڵێ، ساڵانی حەفتەکان مامۆستا بووە لە قەڵادزێ و هاوکارێکی هەبووە بەناوی (پ.ح)، ئافرەتێک بووە زۆر عاشقی شیعرەکانی مامۆستا هێمن بووە و حەزی کردووە لەنزیکەوە بیبینێت. کچە لەمدەمەدا پەیوەندی خۆشەویستی دەبێت، بەڵام بە هۆی زیبکە لێهاتنی دەموچاوی دەزگیرانەکەی وازی (لە ڕاستیدا من نازانم بۆچی م. عەبدە لێرەدا وشەی دەزگیرانی بەکارهێناوە، چونکە هەموومان دەزانین خۆشەویستی و دەزگیرانیی دوو سەردەمی جیاوازن و کچ دوای مارەبڕینی دەبێتە دەزگیراندار، نەک لەخۆشەویستیدا.. نووسەر) لێ دێنێت و ئەویش زۆر پێی ناڕەحەت دەبێت، بەڵام دەزانێ خاڵە عەبدە زۆر دۆستی هێمنە و داوای ئەدرەس و شوێنی مامۆستا هێمنی لێ دەکات بچێت لە بەغداد سەردانی بکات کە لەوکاتەدا لەبەغدا بووە، بەڵام لەبەرئەوەی باری دەروونی بە هۆی ساڵانێکی زۆر دووریی و ئاوارەیی ناتەواو بووە لەنەخۆشخانە خەوێنراوە، ئیدی کیژە ناونیشانەکە دەدۆزێتەوە و سەردانی دەکات و دەگەڕێتەوە بۆ قەڵادزێ و پاش ماوەیەک کە خاڵە عەبدە مامۆستا هێمن دەبینێت و پێیدەڵێ کەسێکم ناردووە بۆلات بینیت؟ لەوەڵامدا دەڵێ: (کوڕە ئەوە بوو بە هەوێنی شیعرێکی زۆر جوان بۆم. من لەسەر چرپای خەستەخانە ڕاکشابووم هات بۆ لام و بەگریانەوە باسی وەزعی خۆی بۆ کردم. کاتێ فرمێسکی ئەوم بینی ئازاری خۆم لەبیرچۆوە و دوایی بوو بەهەوێنی ئەو شیعرە جوانەی کە دەڵێ:
کە فرمێسکم لەسەر ڕوخساری کیژی دڵشکاو بینی،
گوتم: یاخوا لەسەر سوورگوڵ نەبینم شەونمێکی تر…)

ڕوونکردنەوەکە
مامۆستا مەلا ڕەسووڵ پێشنماز لەڕوونکردنەوەکەیدا دەڵێت: (ماوەیەک پێش نوسراوێکی مامۆستا عەبدوڵا ساڵح ناسراو بە م. عەبدە خوێندەوە باس لەهۆنراوەیەکی نەمر مامۆستا هێمن دەکات، بەناوی عیشق و ئازادی) و هەمان دێڕی سەرەوەی بە نموونە هێناوەتەوە.
مامۆستا مەلا ڕەسوڵ لەدرێژەی ڕوونکردنەوەکەی هەمان باسی م. عبدە دووبارە دەکاتەوە و پاشان دەڵێت: (ئەو باسەی مامۆستا عەبدە لەسەری نووسیوە زۆر ڕاستە و من ئاگاداری تەواوم لەوبوارەدا هەیە، ئەو هۆنراوە بۆ ئەو کیژە هۆنراوەتەوە کە مامۆستا عەبدە ئیشارەی پێ کردوە.) هەروەها پێشنماز دەڵێت: (بۆ ئاگاداری خوێنەرانیش م. هێمن لە هۆنینەوەی هۆنراوەکانیدا ئینسانێکی زۆر ورد و بەدیقەت بوو ئەگەر ئەو هۆنراوە بۆ ژنێک با مەحاڵ بوو بڵێ، کە فرمێسکم لەسەر ڕوخساری کیژی دڵ شکاو بینی.)
دیسانەوە پێشنماز دەڵێت: (باس لەوەش کراوە کە گۆیا لەوکاتدا شەهید (د. قاسملووش) حزوری بووە ئەوەش وانییە… و من تەنیا ئەو ڕوونکردنەوەیەم لەسەر بوو بە پێویستم زانی باسی بکەم و بەهیوام کەسانێکی دیکە کە پێچەوانەی نوسینەکەی م. عەبدە و ڕوونکردنەوەکەی من شتیان نووسیوە لێمان دڵمەند نەبن).

سەرئەنجام
بەوپێیەی نووسەر (سوارە نەجمەدین) گومانی لە هەر دوو بەڵگەکەی هەیە وەک بۆخۆی دەڵێت، بەو ئەنجامە دەگەین شیعری (عیشق و ئازادی) بۆ ئەو کیژە عاشقە دڵسووتاوە کۆستکەوتووەی قەڵادزێ نووسراوە و نووسینەکەی (م. عبدە)و ڕوونکردنەوە و گەواهیدانەکەی مامۆستا مەلا ڕەسوڵ پێشنماز بەسە بۆ دڵنیابوونمان، چونکە هەم مامۆستا عەبدە هاوڕێیەکی نزیک و هەم مەلا ڕەسوڵ تێکۆشەر و هاوخەباتی مامۆستا هێمن بووە.

———————————-
سەرچاوە

• هێمن، چۆن شیعری عەشق و ئازادی نووسیوە؟ سوارە نەجمەدین. دوو توێی پێنجشەموانی کوردستانی نوێی تایبەت بە ئەدەب و هونەر ژمارە ١٣٠٣. ١٤/١٢/٢٠٢٣.
• خەرمانێک لەکۆی یادەوەرییەکانی سەنگەری کوردایەتیم، بەرگی دووەم، چاپی یەکەم ٢٠٢٣، لاپەڕەکانی (٤٠٣ تا ٤٠٦)، کۆکردنەوەی: خاتوو گوڵاڵەی پێشنماز.
  ————————————–

رۆژەکانی ٢٠ و ٢١ی فێبریوەری لەسەر بانگەوازی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، پەیامنێرانی بێسنوور، سەندیکای نیشتمانی ڕۆژنامەنووسان، فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ڕۆژنامەنووسان و دەیان ڕێکخراوی دیکەی مافی مرۆڤ و ئازادی قسەکردن، هەروەها بەبەشداری ژمارەیەکی زۆر لە رێکخراوە کۆمۆنیستیەکان، ئەندام پەرلەمانی بەریتانیاو ئەوروپا، ژمارەیەکی زۆر لە رۆژنامەنوسان و نوسەران، لەبەردەم دادگای باڵادا لە لەندەن بۆ هاوپشتی لەگەڵ جولیان ئەسانج کە تانەدانبوو لەدادگادا بۆ رادەستکردنی بەئەمریکا، لە ٨ی بەیانیەوە تا کاتژمێر ٥ی ئێوارە خۆپیشاندانی ناڕەزایەتی ئەنجامدرا.
لەو دوو رۆژەدا بەجیا لەبەرزکردنەوەی سەدان دروشم و بەدەنگی بەرز ووتنەوەی دورشمی ” تەنیا بڕیار ئازادی ئەسانجە، بەڵێ بۆ ئازادی ئەسانج، بەڵێ بۆ ئازادی رۆژنامەگەری و نا بۆ رادەستکردنەوە بە ئەمریکا”و ژمارەیەکی زۆر لە ئەندام پەرلەمانی بەریتانیاو ئەوروپا لەوانە جێرمی کۆربن ئەندامی پەرلەمانی بەریتانیا، رۆژنامەنوسان، نوسەران و تریسا ئەسانج هاوسەری ئەسانج، قسەوباسیان کرد.
وتاربێژان باسی ئەوەیانکرد جولیان ئەسانج رۆژنامەنوسێکی ئازاو بوێر بوو، کە زۆرێک لە تاوانەکانی جەنگ و ساختەکاری و پێشێلکردنی مافی مرۆڤ و گەندەڵی لە سەرانسەری جیهان و لەوانە حکومەتی ئەمریکای خستەڕوو، لەوانە ٧٠٠ هەزار بەڵگەنامەی لەسەر حکومەتی ئەمریکا بوو، وتیان ئەوەش بەشێکە لەکاری رۆژنامەگەری، بۆیە زیندانیکردن و رادەستکردنەوەی بەدژی ئازادی بەیان و ئازادی رۆژنامەگەریە، وە لەسەر ئەو تاوانانە دەبێت ئەوان سزا بدرێن نەک ئەسانج.
پەیامنێرانی بێسنوور نوسیبویان: “تا جولیان ئەسانج دەستبەسەر بێت ئەم دۆسیەیە پابەندبوونەکانی ئازادی میدیای بەریتانیا تێکدەدات”. وتاربێژان بەتایبەت رۆژنامەنوسان تەئکیدیان لەوەکردەوە زیندانیکردنی ئەسانج زیندانیکردنی هەموومانە.
هەر لەم ڕووەوە لەم دواییانەدا زیاتر لە ١٨٠٠ ڕۆژنامەنووس لە زیاتر لە ١٠٠ وڵاتەوە ئیدانەی لێپێچینەوەی ئەسانجیان کردووە و بە “هەڕەشە بۆ سەر ڕۆژنامەنووسان لە هەموو شوێنێک” ناویان بردووە.
لە دووەم رۆژی خۆپیشاندانەکەدا لە کاتژمێر ٥ی ئێوارەدا هەموو لەدادگای باڵاوە بە رێپێوان بەناو شاری لەندەندا بەرەو ماڵی سەرۆک وەزیران بەڕێکەوتن و لەوێشدا تا درەنگانێک ناڕەزایەتیەکە بۆ بەرگری لە جولیان ئەسانج بە وتاردران و بە دروشم بەرزکردنەوەو وتنەوەی تا درەنگانێکی شەو بەردەوام بوو.
وا بڕیارە دادگای باڵا لەماوەی دوو هەفتەی داهاتوودا بڕیاری یەکلاکەرەوە بدات لەبارەی کەیسی ئەسانجەوە، لەحاڵەتی ڕادەستکردنەوەی، ڕووبەڕووی سزای زیندانیی درێژخایەن دەبێتەوە، بەپێی ئەو ١٨ تۆمەتەی کە ئەمریکا خستویەتیتە پاڵی کە زانیاریی نهێنیی وەزارەتی بەرگریی ئەمەریکایە، ڕەنگە ماوەی زیندانییەکەی 175 ساڵ بێت. خۆپیشاندەران لەبەردەم ماڵی سەرۆک وەزیراندا تەئکیدیان لەوە کردەوە کە ناڕەزایەتیەکان بەشێوەی جۆراوجۆر بەردەوام دەبێت، وە هەوڵدەدەن فشار بۆ پەرلەمانی بەریتانیاش بهێنن بۆ رادەستنەکردنەوەو ئازادی ئەسانج.
ئەسانج کەسێکی ئوسترالیەو ساڵی ٢٠١٠ دوای ئەوەی دەچێتە سوید بۆ دەستئاوەڵایی کارەکەی، بەڵام بۆ شکاندنی شەخسیەتی تۆمەتی ئەخلاقی بۆ دروست دەکەن، ئەگەرچی دوایی دادگایی سوید لەبەر نەبوونی بەڵگەی پێویست کەیسەکە دادەدەخات، بەڵام ئاسانج ئەوکات بەناچار دەچێتە بەریتانیاو داوای پەنابەری دەکات، بەڵام بەریتانیا مافی پەنابەرێتی پێنادات، بۆیە لە ٢٠١٢ دەچێتە سەفارەتی ئیکوادۆر لە لەندەن و مافی پەنابەری وەردەگرێت و بۆماوەی ٧ ساڵ لە سەرەفارەتدا ژیان بەسەردەبات، لە ٢٠١٩ دا حکومەتی تازەی ئیکوادۆر لەگەڵ ئەمریکا رێکەدەکەون و مافی پەنابەری لێدەستێنننەوەو هەر بەدوای ئەوەدا پۆلیسی بەریتانی دەچنە سەفارەت و دەستگیری دەکەن. تاکو ئێستا کە ئەم دادگاییە دەکرێت لە زیندانی بێلمارش دایە لە لەندەن. لەگەڵ ئەوەشدا بەزۆرینەی دەنگ پەرلەمانی ئوسترالیا و سەرۆک وەزیرانەکەی داوای ئازادکردنی ئەسانجی لە بەریتانیاو ئەمریکا کردووە.
لەماوەی ئەم ٧ ساڵەدا چەندینجار دادگاییکراوە بۆ رادەستکردنی بەئەمریکا، بەڵام بەهۆی ئەوەی ئاسانج تەئکیدی لەسەر ئەوە کردووە کە بەڵگەنامەکان تەنها پێشێلکاریی لەلایەن سوپای ئەمریکاوە ئاشکرا دەکەن و کردنەوەی دۆسیەی زیان گەیاندن بە ئەمنیەتی ئەمریکا لەدژی، پاڵنەرێکی سیاسیی لەپشتیەوەیەتی، وە پارێزەرەکانی دادگاییەکەیان دواخستووە بەدەلیلی ئەوەی ئەگەر ببرێت بۆ ئەمریکا باری دەرونی تێکدەچێت و رەنگە بمرێت یان خۆی بکوژێت.
ئەگەرچی لەساڵی ٢٠٢١ دادگای باڵای بەریتانیا بڕیاری ڕادەستکردنەوەی دەرکرد و ئەو قسانەی ڕەتکردەوە کە گوایە کێشەی تەندروستی دەروونی دەتوانێت ببێتە هۆی خۆکوشتنی ئەگەر لە ئەمریکا زیندانی بکرێت. لە ساڵی ٢٠٢٢ دادگای باڵای بەریتانیا بڕیارەکەی پشتڕاستکردەوە و پریتی پەتێڵ وەزیری ناوخۆی ئەوکاتە بڕیاری ڕادەستکردنەوەی ئەو وڵاتەی پشتڕاستکردەوە. بەڵام بەهۆی خراپی باری دەرونی و ناڕەزایەتیە جیهانیەکان و بەتایبەتی لەبەریتانیادا رادەستکردنەوەی بە ئەمریکا دواخرا. ئەسانج بەهۆی باری تەندروستیەوە نەیتوانی لەدادگادا ئامادەبێت، بەڵام پارێزەرەکانی لەم دادگایکردنەدا تانە دەدەن بۆ رێگرتن لەداوای ئەمریکا بۆ رادەستکردنەوەی. هەروەها پارێزەرانی ئاماژەیان بە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا کرد و داوایان لە دادگاکە کرد دەنگ بدات بۆ ڕێگریکردن لە ڕادەستکردنەوەی.
لە ٢٤ساڵی رابردوودا بەڵگەنامەکانی ویکیلیکس تەنیا بەڵگەنامە نەبوون لەسەر ماهیەتی دژی ئینسانی سیستەمی سەرمایەداری، حکومەتەکان، سەرۆکەکان و حزبە بۆرژوازیەکانیان، بەڵكو بەدوای ئاشکراکردنی بەڵگەنامەکانی ویکیلیکسدا، بەڵگەنامەکانی پەنەماو پاندۆرایش ئاشکرابوون.
بەڵگەنامەکانی پەنەما ‘Panama Papers’ دزەکردنی یانزە ملیۆن و نیو بەڵگەنامەی تربوون کە بەگەورەترین ئاشکراکردنی بەڵگەنامەی نھێنی دادەنرێت، کە دزەکردنی بەڵگەکانی ویکیلیکس ھیچ نیە لەچاویدا. ئەم بەڵگەنامانەی پەنەما لەسەر دزی و بەتاڵانبردن و پێشێلکردنی یاساگەلێکن، کە دەوڵەت و دەسەڵات و سەرۆکەکانی وڵاتە سەرمایەداریەکانی ئەمڕۆ و کاربەدەستە ‌باڵاکانی نوێنەرانی چوارساڵ جارێک ‌ھەڵبژێراو یان خۆسەپێنی دیکتاتۆر، دەخاتەڕوو.
بەدوای بەڵگەنامەکانی ویکیلیکس و پەنەمادا بەڵگەنامەکانی پاندۆرا “Pandora Papers” ئاشکرا کرا، لەلایەن یەکێتی نێودەوڵەتی ڕۆژنامەنوسانی لێکۆڵەرەوە International Consortium of Investigative Journalists – ICIJ کە ١٢ ملیۆن فایلە، بەردەوام لەبڵاوکردنەوەدایە لەسەر سامانی هەزاران لە ملیۆنێرو ملیاردێر لەسەرانی حزبە بۆرژوازیەکان و سەرانی دەوڵەتانی سەرمایەدار و بازرگان و کەسانی جۆراوجۆری تری دەوریان کە بەشێکیان هێشتا لەدەسەڵاتدان و بەشێکیان پێشتر هەبوون، کە چۆن سەروەت و سامانی کۆمەڵگا بەتاڵان دەبەن و دەیبەنە دەرەوەی وڵاتەکانیان و بۆ خێزانەکانیان بەکاری دەهێنن.
بەڵگەنامەکانی ویکیلیکس لە مێژووی ئەمریکادا یەکەمین جارە بەوشێوەیە و بەو گەورەییە نهێنیەکان دزەپێبکات، کە لەو بەڵگەنامانەدا هاتووە وە بووە شوێنی سەرنجی جیهان لەکاتێکدا ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی هەواڵی ئەوەیان دەدا بەگوێی جیهاندا کە هێزەکانیان چوونەتە عێراق و ئەفغانستان بۆ رزگارکردنی خەڵك لەدژی دەسەڵاتی سەرکوتگەری ئەو وڵاتانە، بەڵام لەو بەڵگانەدا لەساڵی ٢٠١٠ دا بڵاوبۆتەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠٧ گرتەیەکی ڤیدیۆیی پیشان دەدرێ کە دوو هێلیکۆپتەری سەربازی ئەمریکی ١٨ هاوڵاتی مەدەنی دەکوژن یان بریندار دەکەن کە لەناویاندا منداڵ و تیمێکی میدیای رۆیتەرز هەیە بەناوەکانی؛ نمر نورالدین، کامێرامان و سەعید شەماعی شۆفێری تیمەکە لەعێراق. لەبەڵگەنامەکاندا هاتوە کە سوپای ئەمریکا لەکاتی شەڕی ئەفغانستان سەدان هاوڵاتی مەدەنی کوشتووە. هەروەها ڤیدیۆ و وێنەی ئازاردانی عێراقییەکانی لە زیندانەکانی ”ئەبوغرێب” بڵاوکردۆتەوە، کاتێک لەلایەن سوپای ئەمەریکاوە بە شێوازێکی دڕندانە ئەشکەنجە دەدرێن.
کوردستان لەبەڵگەنامەکانی ویکیلیکسدا، چوار رۆژ دوای کودەتاکەی ٢٠١٦ی تورکیا بەدژی ئۆدوگان، ٣٠٠ هەزار بەڵگەی پارتی دادو گەشەپێدانی تورکیا بڵاودەکرێتەوەو چەند بەڵگەی لەسەر حکومەتی هەرێم و حزبەکانی یەکێتی و پارتی تێدایە لەوانە؛ مەسعود بارزانی بڕی ٢٠٠ ملیۆن دۆلار لە حکومەتی ئوردوگان وەردەگرێت، بۆئەمەش سەفین دزەیی وتەبێژی ئەوکاتی حکومەتی هەرێم پشتڕاستی دەکاتەوەو تەنانەت دەڵێت ٢٥٠ ملیۆن بووە نەک ٢٠٠ ملیۆن، بەڵام ئەمە قەرزبووە بۆ دانی موچەی فەرمانبەران. هەر لەدۆسییەکی تر لەساڵی ٢٠٠٨دا لەسەر حکومەتی هەرێم باسی گەندەڵی و فەسادی ئەو دووحزبەی کوردایەتی دەکات و نەوشیروان مستەفاش کە خۆی یەكێک لەسەرانی ئەو حزبانەبوو باسی دەکات، کە مانگانە هەریەکە لەو دوو حزبەی یەکێتی و پارتی ٣٥ ملیۆن دۆلاریان وەرگرتووە تەنها بۆخۆیان.
ویکیلیکس بەشێکی ئەم بەڵگەنامەنەی لەرێگای چێڵسی مانینگ، شرۆڤەکاری هەواڵگری سەربازی ئەمریکاوە دابینکردبوو، دواتر ئاشکرا بوو بە ٣٥ ساڵ زیندانیی دادگای ئەمریکا حکومیدا.
ئەمەیە راستی دنیای سەرمایەداری! ئەمەیە دیموکراسی دەوڵەتانی زلهێزی دنیا کەرۆژانە دەیدەن بەگوێی ئینسانی ئەمڕۆداو حزبە بۆرژوازیەکان و میدیاو رۆشنبیرە زوڕناژەنەکان بانگەوازی بۆدەکەن، ئەمەیە دنیای چوارساڵ هەڵبژاردن و چەواشەکاریەکانی، کەتاوانی جولیان ئەسانج و پێکەی ویلیلیکس ئەوەیە، کە بەدوای ئەوەی ساڵی ٢٠٠٦ پێگەی ویکیلیکس دروستدەکەن، لەساڵی ٢٠١٠دا ئەوە رادەگەیەنێت کە زیاتر لە ١٠ ملیۆن بەڵگەنامەیان لایەو بڵاویانکردۆتەوە، کە بە ملیۆن ڕاپۆرتی لە پەیوەند بە شەڕ و سیخوڕی و گەندەڵی و جەنگ و کوشتار بووە کە زۆربەیان لەسەر ئەفغانستان و عێراقە، کە لەوانە ٧٠٠ هەزار بەڵگەی نهێنی حکومەتی ئەمریکاو کارە نهێنی و کوشتارو جەنگ و کاولکاریە. ٩٠ هەزاری لەسەر ئەفغانستان و ٤٠٠ هەزار بەڵگەی تایبەت بوو بەجەنگی عێراق کە بەڵگەی تێدایە کە زیاتر لە ٦٦ هەزار هاوڵاتی مەدەنی کوژراوە.
لەساڵی ٢٠١٩ وە بەردەوام ناڕەزایەتی لەلایەن؛ چەپ و کۆمۆنیست و بەرەی ئازادیخوازی دنیاوە، هەبووە بەدژی زیندانیکردنی ئەسانج و داوای ئازادکردنی کراوە، بەتایبەت بەدژی رادەستکردنی بە حکومەتی ئەمریکا، بەردەوام تەئکید لەوەکراوەتەوە؛ کە پێویستە لەبری دامەزرێنەری ویکیلیکس، هەریەکە لە بەریتانیا و ئەمریکا دادگایی بکرێن کە بە ئەنجامدانی تاوانی جەنگ تۆمەتبارکراون و وە وتویانە؛ “بەهۆی ئاشکراکردنی تاوانەکانی جەنگی ئەمریکا و بەریتانیا لە عێراق و ئەفغانستان، ئەسانج زیندانی کراوە، داوا لە هەموو جیهان دەکەین بۆ ئازادکردنی جولیان ئەسانج، بێنە سەر هێڵ.
لەدنیای ئەمڕۆی دەسەڵاتی سەرمایەداران و حکومەت و حزبەکانیان، ئاشکرابوونی ئەم بەڵگە رەسمیانە کە چ تاوانێک ئەنجامدراوە، بە تاوان ئەژمار ناکرێت، کە خۆشیان خۆیان و حکومەتانی دنیاش حاشای لێناکەن، ئەوە بە تاوان ئەژمار ناکرێت بەهاوکاری ئەم حکومەتە زلهێزانە حکومەتی ئیسرائیل چی لەخەڵكی غەززە دەکات، حکومەتی ئۆردوگان چی لەبەرامبەر خەڵكی تورکیا بەگشتی و کوردەکان دەکات لەوەش زیاتر هەموو رۆژێک درۆنەکانی چۆن خەڵکی کوردستانی عیراق و سوریا دەکاتە ئامانج، ئەوە لەبەرچاوناگرن لەژیر سایەی دەسەڵاتی بۆرژوازی و حکومەتەکانیان کە ئەمنیەتی و ژیانی ملیار ئینسانی ئەم گۆی زەمینەیان خستۆتە مەترسی و لە بەردەم مردنی شێنەییدان، بەڵام ئەوەی ئەم تاوانە غەیرە ئینسانیانەی ئاشکرا کردووە تاوانبارەو دەبێت هەموو ژیانی لەزینداندا بێت، لەوەش واوەتر هیلاری کلینتۆن وتبووی ئایا ناکرێت ئەسانج بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بکوژرێت.
تێبینی: لەسەر بەڵگەنامەکانی پەنەماو پاندۆرا بەجیا لەکاتی خۆیدا نوسیمەو بڵاوکراوەتەوە.
٢٣ی ئەپریلی ٢٠٢٤

ناڕەزایەتی مامۆستایان وەک ئەزمونێکی درەوشاوە چیمان پێدەڵێت!

مامۆستایانی کوردستان وەک بەشێک لە خەڵکی ناڕازی کوردستان نزیک بە ١٠ ساڵە بەشێوەیەکی لێبڕاوانەتر لە مەیدانابوون بۆ داکۆکیکردن لە مافو داواکاریەکانیان. لەم مێژووەدا مامۆستایان بەشێوازی جیاواز ناڕەزایەتیان دەربڕیووە. سەرەتا لەشێوەی یاداشت، کە لەو ساڵانەدا ٨٤ یاداشتنامەیان نووسیوە بۆ وەزارەتی پەروەردەو لایەنە بەرپرسەکان، دواتر لەڕێگەی خۆپیشاندان و بایکۆت کردنەوە درێژەیان بەخەبات داوە.
ئەوەی ئێمە لەچوارچێوەی ئەم نووسینەدا جێگەی مەبەستمانە ئەو دەورە مێژووی و پڕ لەشانازیەی ئەم قۆناغەی خەباتی مامۆستایانە، کەخاڵی دەستپێکردنی لێدانی چەغماخەی (بایکۆت)بوو بە نەچوونەوەی سەدانو هەزاران مامۆستا بۆ دەوام و قوتابخانەکانیان لە زۆربەی شارو شارۆچکەکانی کوردستاندا.
مانگرتن و دەستلەکارکێشانەوەی مامۆستایان لەم قۆناغەدا بووە خالی وەرچەرخانی سەرلەنوێی ئەو جولانەوەیەو هێنایەوە مەیدانی جەماوەرێکی فراوان بۆ بەدەستهنانی مووچە و دامەزراندن… لەمبارەشەوە مامۆستایان ١٦٠ ڕۆژ بایکۆتی دەوامیان بەجەسارەت و ئیرادەیەکی بەرزو کەم وێنەوە درێژە پێدا، ئەم ئیرادەیە بەجۆرێک بوو کە زۆری پێنەچوو هەزاران ئینسانی ئازادیخوازو ناڕازی ڕژانە سەر شەقامەکان بەمشتی گرێدراویانەوە، جیاواز لەشیعاری ( بایکۆت بەردەوامە) چەندین شیعاری دەنگ دلێرانەتریان کردە وێردی سەر زمان و تینوتاوی خۆپیشاندانەکانیان کڵپەدارتر کردەوە.
ئەزمونێکی پردەستکەوت!

ئەوە ڕۆشنە کە ناڕەزایەتیەکانی ئەم قۆناغەی مامۆستایان بە تونێلی بارودۆخێکی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی ئالۆزو سەختدا تێپەردەبێت. قەیرانێکی ئابوری لەگۆرێدایەو دەسەلات لەژێر ناوی چاکسازیدا، ئاسەوارەکانی بەسەر کۆمەلگادا دەشکێنئتەوەو پەلاماری خزمەتگوزاریە گشتیەکانی بەڕیخستوەو کردونی بە کەرتی تایبەتی.
هاوکات وەک دەبینین تەعینی مەرکەزی و ڕاگرتنی پلەبەرزکردنەوە لەکەرتی گشتیدا کێشەیەکی تری گەورە بووە، لەپاڵ ئەمانەشدا توندبوونەوەی کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد و داشکانی ڕۆڵی حکومەتی هەرێم وکێشەی نێوان حزبەکان… هەموو ئەمانە مەسەلەی موچەی کردە گرێیەکی سیاسی گەورە، هەموو ئەم دۆخەش ژیانی خەلکی هەژارو کەمدەرامەتی بەگیرهێناوە.
بۆیە دەبینین ئەمڕۆ خەڵکی کوردستان خوازیاری نان و ئازادی و ژیانێکی شایستە بە ئینسانن، خەڵکی دادپەروەری کۆمەڵایەتیان دەوێت، بۆیە کاتێک کە ئەو مافانەی نەبێت ئیتر باکی بە بوون و نەبوونی ئەو قەوارە سیاسیەوە نیە، کە بەردەوام سەرانی ئەم حیزب و دەسەڵاتە شەقامی ناڕازی پێ سەرکۆنە دەکەن و دەڵێن مووچە نابێت ئێمە بخاتە بەردەم هێنانە ژێر پرسیاری قەوارە سیاسیەکەمان لە بەغدادو بپارێنەوە بۆ مووچە.
هەر لێرەشەوەیە ئێمە لەم بارودۆخەدا دەبێت تێبگەین لەوەی سەرکەوتنەکانی شەقام چ بایەخ و جێگەوڕێگەیەکی هەیە، کەواتە با بزانین ئەو خاڵە بەهێزو پرشندارانە چین کە هاتنەمەیدانی ئەمجارەی مامۆستایاندا تۆمارکرا!

خەباتی١٦٠ ڕۆژی مامۆستایان ڕیکۆردی شکاند !

یەکەم / مامۆستایان توانیان ١٦٠ ڕۆژ بە ئیرادەو ڕاوەستانەوە بەبێ مووچەو هیچ سەرچاوەیەکی بژێوی ژیان درێژە بە ناڕەزایەتیەکان بدەن، کە ئەمە تەنیا نیشانەی ئیرادەیەکی یەکجار گەورە نیە، بەڵکو لە ڕاستیدا ڕیکۆرد شکاندنی مێژووی ناڕەزایەتیە جەماوەریەکانی کۆمەڵگای کوردستانە، کەتێیدا بۆ یەکەمجار دەبینین ناڕەزایەتیەک لەسەر چەند داواکاریەک پێنج مانگ تێپەڕێنێت.
لەمبارەشەوە مامۆستایان لەم قۆناغەدا توانیان پەرچەمی نارەزایەتیەکانی کۆمەڵگای کوردستان بەرزڕاگرن و ئیرادەو ئاستی هوشیاری و خۆڕاگری بەرامبەر بەدەسەلات راگرن و پەرەی پێبدەن.
دووهەم / ئەم ناڕەزایەتیانە سەلماندیان، کە کێ لە جەرگەی خۆپیشاندانەکاندا پەنا بۆ تووندوتیژی دەبات و ڕاستەوخۆ شەقام خەڵتانی خوێن دەکات، سەلماندی کە دەسەڵات بۆ داسەپاندنی ئاماژەکانی خۆی چەندە بێباکە لە دەست بردن بۆ هەر ڕەوشتێکی فریوودەرانەو سەرکوتگەرانە.
١٦٠ڕۆژ دەیان هەزار مامۆستاو خەڵکی ناڕازی و ئازادیخواز هاتنەمەیدان بەبێ ئەوەی چڵەدارێک بشکێت، بەبێ ئەوەی پەنجەرەی دائیرەو قوتابخانەیەک بشکێت، بەبێ ئەوەی فایلی هیچ دائیرەیەک ئامانجدارانە بسووتێنرێت.
سێهەم / بەشداری ڕێژەی باڵای ژنان، لە گردبوونەوەو خۆپیشاندانەکاندا خاڵێکی تری پرشنگداربوو، وە هاوکات جەماوەرێکی یەکجار فراوان لە خەڵکی ئازادیخوازو ناڕازی کوردستان کاریگەریەکی گەورەی لەسەر بردنە سەرەوەی ڕێژەی فراوانی بەشداربووان هەبوو.
چوارەم / دەتوانین بڵێین یەکێک لە دەستکەوتە گرنگەکانی ئەم ناڕەزایەتیانە، قۆرغ نەکردنی شەقام بوو لەلایەن ئەو حیزب و لایەنانەی کە مامەڵەو ساتوسەودا بە ئیرادەی جەماوەرەوە دەکەن، کە ئەمەش کاریگەریەکی زۆری لەسەر ئیعتمادکردن و دڵخۆشی خەڵک هەبوو لە پرۆسەی خۆپیشاندانەکاندا، بەشداربووان جۆرێک لە دلنیایان هەبوو کە ئەم جوڵانەوەیەش ناکەن بەدەستمایەی دانیشتنەکانی خۆیان لەگەڵ دەسەڵاتدا.
پێنجەم/ یەکێک لەخاڵە پرشنگدارەکانی ناڕەزایەتیەکانی ئەم قۆناغە، فەزاو پێشوازیکردنی کۆمەڵگاو چونەسەرەوەی هیوای خەڵک بوو بۆ پشتگیری کردن، لە داخوازیەکانی مامۆستایان و بەردەوامی بایکۆت، سەرباری هەموو هەوڵەکانی دەسەڵات بۆ ڕاوەستانەوە دژ بە بەردەوام بوونی بایکۆت.
شەشەم / دواجار ئەو داواکاریانەی کە مامۆستایان لەم دەورەی ناڕەزایەتیەکانیاندا خستیانە دەستور کاری خۆیانەوە، بەشێکی وەڵامی ئەرێنیان وەرگرتۆتەوەو ئەوەی کە ماوەتەوە جێبەجێکردنیانە.

خاڵە لاوازەکانی ئەم بزوتنەوەیە!
پێویستە بۆ هەڵسەنگاندنێکی دروست تەنیا لایەنە ئەرێنی و پێشڕەویەکانی بەرجەستە نەکەینەوەو لایەنی لاوازی کارەکانمان بەڕۆشنی ببینینەوە، بۆ ئەوەی لەداهاتوودا سوودیان لێوەرگرین، لەمبارەشەوە جێگەی خۆیەتی سەرنجی ئەم خاڵانە بدەین!
یەکەم / نەبونی ئاسۆیەکی سیاسی: ڕەنج کێشانی ئەم جوڵانەوەیە لە نەبونی ئاسۆیەکی سیاسی ڕۆشن، بەجۆرێک کە بتوانێت خوێندنەوەیەکی ڕۆشنی هەبێت بۆ ئاراستەکردنی هەنگاو بە هەنگاوی درێژەپێدانی نەخشە ‌ڕێگایەکی کارا کە بتوانێت بە ڕوئیایەکی شەفافەوە تەواوی پلانی پرۆسەی بەسەرکەوتن گەیاندنی جوڵانەوەکە لە هەموو ڕوویەکەوە بەدوا مەنزلی خۆی بگەیەنێت.
هاوکات مامەڵەیەکی تەندروستدار بکات لەگەڵ توێژو بەشە ناڕازیەکانی تری کۆمەڵگا، تابتوانێت وەک بەشێک لە لەشکری جەنگی ڕوو بەڕوو بوونەوەی دەسەڵات هەڵیانخڕێنێتو دەوری پێشڕەوانەی هەبێت و بەکردەوە هەنگاو هەڵهێنێتەوە بۆ بەرپاکردنی ئەو بزوتنەوە ناڕەزایەتیەی کە دەیتوانی هاوکێشەکان لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان بەگشتی ببڕێتەوە.

ئەم بزوتنەوەیە دووربوو لەو ڕێگەو ڕەوشتەی کە هاوپشتی نێودەولەتی تێدا بەهەند وەرگرێت, لە کاتێکدا کە دەستەلات نیگەرانیەکی زۆری لە هەرجۆرە گوشارێکی نێودەولەتیەو کوشتەی پەردەی لە ڕوو هەڵبماڵینە لە نێوەندە جیهانیەکاندا. بۆیە لەمبارەشەوە رابەری ئەم بزوتنەوەیە بەرزڕاگرتنی ئەو کارانەی کە لەڕێگەی ڕێکخراو نەقابە کرێکاری و کەسایەتیە ناسراوەکانی وەک جۆن ماکدۆنێل دەکرا زۆر بەلاوە بایەخدارنەبوو، لەباتی ئەمە بەشێکی زۆری هیوای خۆیان بەوەوە گرێدبووە کە سبەی فلان کتلەی پەرلەمانی و فلان ‌‌حزب لەبەغداد چ بەلێنێکی پێدەدات و چی بۆ دەکات، لەکاتێکدا ئەم جولانەوەیە ئەوەند مەزن و گەورە بوو کە بەبێ ئەوەی پێویستی بە هیچ فلتەرێک بێت خۆی ڕاستەوخۆ دەیتوانی تەرەف بێت لەگەل پەرلەمان و حکومەت .

دووهەم / ڕابەریەکی ناتەبا : یەکێک لەگرنگترین ئەڵقە سەرەکیەکانی هەر جوڵانەوەیەک، نەبوونی ڕابەریەکی کاراو وشیارو جۆشخواردو تەبایە بەبەدەنەی جوڵانەوەو ڕێکخراوەکەیەوە. کارەکتەری ڕابەری دەتوانێت دەوری چارەنووسازی هەبێت لە لێکهەڵپێکانو هیدایەتکردن و ئاراستەکردنی هەرجولانەوەیەکدا، کەبەداخەوە لەمبارەوە لەنێو ئەنجومەن و دەستەی مامۆستایانی نارازیدا ئەمە لاوازبوو .
لەبەرئەوەی دوو گروپی جیاواز لەنێو دەستەو ئەنجومەنەکانی مامۆستایاندا کاری دەکرد، ئەمە کاریگەری نەرێنی لەسەر پەیام و بڕیارەکان هەبوو، هەرئەمەش وایکرد کە کەمتر بتوانن لەچوارچێوەیەکی دیاریکراودا، کارەکانیان پێکەوە ڕابەری بکەن و لە ئاستێکی شایستەدا درێژە بە بەردەوام بوونان بدەن.
بەتایبەتی ئەم دۆخە لە سلێمانی بەرجەستەتر خۆی نیشان دەدات، کە هەندێ جار بانگەوازی خۆپیشاندانی فڵانە ڕۆژ، بەبێ لەبەرچاوگرتنی بۆچونی گروپەکەی تر ئەنجام دەدرا. دواین حاڵەتێک کە دەکرێت ئاماژەی پێ بکەین ڕاگەیاندنێک بوو بەناوی ئەنجومەنی سەراسەری مامۆستایانەوە بڵاوکرایەوە، بەبێ ئەوەی کەهەندێک لەشارەکان دواین بڕیاری خۆیاندابێت، یان تەنانەت ئاگاداری بڵاوکردنەوەی ئەو ڕاگەیاندنە بوبن.
دواتر بینیمان زۆرێک لە ئەنجومەن و دەستەی شارەکانیش لەکاتی جیاوازدا لەوبارەیەوە ڕاگەیاندن بڵاودەکەنەوە.. جگە لەهەموو ئەمانە، نەبوونی ئەو هەماهەنگیە کاریگەری نەرێنی لەنێوان شارەکاندا دروست کرد، کە ئەمەش بووەتە هۆی لاواز دەرکەوتنی دەوری ڕابەری سەرتاسەری ئەم جوڵانەوەیە، لێرەوەیە بەجۆرێک ئەوە دەبینین کە ئەم ڕابەریە کەمتر غەمی یەکپارچە راگرتنی بزوتنەوەکەو دەخالەت پێدانی ڕابەران و هەلسوڕاوانی خوارەوەی هەبوو، کەمتر بەدوای دۆزینەوەی خاڵی هاوبەشدا بووە، بۆیە وەک دەبینین رابەری ئەم جولانەوەیە نەیتوانی ئەو ڕۆلە شایستەیە ببینێت کە لە ئاستێکی بالاتردا جولانەوەکە بەرەو شوێنێکی خوازراوی شایستەتردا بەرێت.

سێهەم / تاکتیک و شێوەکار نەیتوانی وەڵام بە نیازی جوڵانەوەکە بداتەوە!
یەکێک لەچەق بەستووی ئەم جوڵانەوەیە لەتاکتیک و شێوەکارەکەیدا خۆی نیشان دەدات، وەک دەزانن بۆ ماوەی ١٦٠ ڕۆژ ناڕەزایەتیەکانی مامۆستایان لەم قۆناغەدا لەبازنەی بایکۆت+ ڕێپوان وخۆپیشاندانا خولایەوە، لەکاتێکدا دەتوانرا تاکتێکی زۆر کاراتر بەدەستەوە بگرین، لەچەشنی دانانی خێمە بۆ درێژماوە، وەک ئەوەی ساڵی ڕابردو لە کفری ئەنجامدرا.
یەکێکی تر لەو ڕێگەو ڕەوشتانە مانگرتنی دوکان و بازاڕەکانە هاوشێوەی ئەو هەنگاوەی کە لەهەڵەبجە نیشاندرا، بەهەمان شێوە چڕکردنەوەی کارەکانمان لەخاڵە سنووریەکاندا هاوشێوەی ئەوەی کە ساڵی ڕابردو خەڵکی پێنجوێن هەنگاوێکی سەرکەوتوانەیان ئەنجامداو دەسەڵاتیان ناچارکرد بەوەڵامدانەوە بە بەشێکی زۆر لەداخوازیەکانیان، چونکە خاڵە سنووریەکان یەکێکە لەشادەماری پێگەی ئابووری دەسەڵاتەیە.

لایەنێکی تری لاوازی ئەم تاکتیک و شێوەکارە، چۆنیەتی هێنانە مەیدانی چین و توێژەکانی تری کۆمەڵگایە، کە دیارە لەوەرزی دووهەمی ناڕەزایەتیەکانەوە، هەولێک پەیدابوو بۆ کارکردن بەوئاراستەدا کە هەوڵێکی چڕوپڕتر بانگەوازی هەموو چین و توێژەکان دەکرا بۆ پەیوەست بوون بەناڕەزایەتیەکانەوە.
بەلام بەداخەوە شێوازی کارەکە بەجۆرێک بوو کە هاتنەمەیدانی چین و توێژەکانی تری کۆمەڵگا دەخرایە خزمەت ئامانجەکانی مامۆستایانەوە، کە تا ئەو شوێنەی بەهاوپشتی کردن دەگەڕێتەوە ئەمە کارێکی دروستە، بەڵام نەدەبوو هەموو چاوەڕوانیەکە ئەوەبێت کە بەشەکانی تری کۆمەڵگا تەنیا سێرڤس بەناڕەزایەتیەکانی مامۆستایان بدەن، بەڵکو دەکرا هاتنەمەیدانی ئەوان بەخواست و دواکاریەکانیانەوە جەبهەی کێشمەکێش و ڕاوەستانەوەکەی دژ بەدەسەڵات بەهێزتر بکردایە.
بۆ ئەمەش دەبوو کاتێک کە کرێکاران و کارمەندانی کەرتی تەندروستی، کارەبا، مرورو ڕێگەوبان، خوێندکاران، شارەوانی و باج وخەراج بانگهێشت دەکەیت، دەبوو بەهەمان شێوە خواست و داواکاریەکانی خۆیان بەرجەستە بکردایەتەوە، ئەوکاتە شەقامێکی زۆربەهێزترو جوڵانەوەیەکی یەکجار کاراترمان بەخۆمانەوە دەبینیەوە .
لەم ڕێگەیەشەوە دەمانتوانی وەک بەشێک لە لەشکری جەنگی ڕوو بەڕووی دەسەڵات هەڵیانخڕێنین بەمەش بەکردەوە هەنگاو هەڵهێنێتەوە بۆ بەرپاکردنی ئەو بزوتنەوە ناڕەزایەتیەی کە دەیتوانی هاوکێشەکان لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان بەگشتی ببڕێتەوە.
هەلبەتە نابێت ئەوەش فەرامۆشکەین کە بەشێک لەم شێوازی کارە پەیوەندی بەو بیرکردنەوە سنفیگەراییەوە هەیە کە لەچوارچێوەی توێژو سنفەکەی خۆیان دەرناچێت و لەمەش خراپتر ئەوەیە بۆ سنفەکەی خۆشیان ترسیان لە بە سیاسی کردنی دۆسەکەیان هەبوو، لە کاتێکدا ئەمڕۆ ئیتر هیچ کەسانێک نیە نەزانێت کە مەسەلەی مووچە کراوەتە بابەتێکی سیاسی.
ڕاستیەکەی ئەوەیە کە هەموو ئەمانە پێمان دەلێن کە ئەم بزوتنەوەیە بەدەرلەهەر ئامانجێک کەمتر پشتبەستوبوو بەدەخالەتی ڕاستەوخۆی جەماوەر بەشێوەیەکی ڕێکخراو، هەربۆیە تەنانەت نوێنەرانی شارو ناوچەکانیش لەکارە سەراسەریەکاندا کەمتر دەخالەتیان پێدەدرا، ئەوە باسی هەلبژادن یان لابردنی کەسانێکی نەشیاو ناکەم. جیاواز لە هەموو ئەمانەش لایەنێکی تری لاوازی ئەم شێوە کارە لە نەبوونی هیچ پەیرەو پرۆگرام و مەوازنێکدا خۆی دەبینێتەوە کە گرفتی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا .

دوا وشە!
ئەوەی کە خستمانە ڕوو چوارچێوەی گشتی یان پانۆڕامایەک بوو لەو پرۆسەیەی کە تێیدا سەرنجمان چووە سەر هەلسەنگاندنێکی دوولایەنە کە بەبڕوای من تەواوی بابەتەکە لە ئێستەدا هێشتا دواین بزماری بەسەردا نەدراوەو بردنەوەو کۆتایهێنانی ئەو ڕێژەیە لەسەرکەوتن لە گرەوی ئەوەدایە کە ئایا ئێمە دەرکو تێگەشتنێکی هاوبەشمان هەیە لەسەر بەکارهێنانی ترمەنلۆژی (هەڵسپاردن) ئایا دەزانین هەلسپاردن، واتە کارکردن لەقۆناغی ( هودنە)و تێگەشتن لەو دانوساتەی کە لەگەل دەسەلاتدا ڕاتگەیاندوە. کە بەدڵنیای دەسەڵات هەموو هەوڵێکی خۆی دەدات بۆ کەم ڕەنگکردنەوەی سەلماندن و جێبەجێ کردنی بەڵێنەکانی، ئایا ئێمە لەوە حاڵی دەبین کە ئەگەر بە بەردەوامی لەسەر خەت نەبین بەدواچوون لەسەر جێبەجێکردنی داواکاریەکانمان نەکەین، ئەگەری هەر ئاڵوگۆڕێک بەسەر دۆخەکەو بەڵێنەکانی دەسەڵاتدا مستەحیل و چاوەڕوان نەکراو نیە. بۆیە ئەوەی لێرەدا دەتوانێت دەورێکی کاراو چارەنووسازی هەبێت پاراستنی ئاستێک لە هاوخەباتی ئەنجومەن و دەستەکانە کەخۆیان بۆ هەر ئەگەرێکی نەخوازراو ئامادە بکەن و ئەمەش هەنگاوێکی بەرپرسانەیە بە ئاراستەی بەرەو زیاتری ڕێکخراو بوونیان.

بۆئەوەی سزاکان بسڕینەوە!

دواجار بابەتێک کە یەکجار گرنگ و هەستیارە ئایندەو چارەنووسی ئەو ئەزیزانەیە کە بەر شەپۆلی هەڕەشەکانی دەسەڵات کەوتوون سزادراون و غایب دراون تەنانەت مامۆستایانێکیش فەسڵ کراون. بۆیە ئێمە ناتوانین باس لە هیچ سەرکەوتنێک بکەین بەبێ ئەوەی بتوانین تەواوی ئەو سزاو غیابدانانە لەلایەن دەسەڵاتەوە هەڵبووەشینینەوە!
هەربۆیە ئەرکی فەوری ئێمەیە کەمپەینێکی سەرکەوتوو بەڕێبخەین بە پشتیوانی دەیان پارێزەرو دەیان مامۆستاو هەڵسوراوی ئەم مەیدانە. لەمبارەشەوە دەستەی ئامادەکاری کۆنگرەی ڕێکخراوە جەماوەریەکان ئامادەیە بچێتە مەیدانی ئەم جەنگە لە دەرەوەو ناوخۆی کوردستان و عێراقیشەوە، بۆ ڕێگرتن لە سزادانی سزادراوەکان، بۆئەم مەبەستەش ڕوومان لە تەواوی هەڵسوڕاوانی مامۆستایان هەیە کە کارکردن بۆ ئەم مەبەستە بەئەرکی سەر شانی خۆیان بزانن و لەم کەمپەینەدا هاوکارو هاورێمان بن!

بەهادین حاجی بەکر دارتاش ناسراو بە ( ڕێبوار عارف )
٢٧.٢.٢٠٢٤

رژێمی ئێران لە کۆتایی خۆی نزیک بۆتەوە. دوای تێپەڕبوونی 45 ساڵ بەسەر دەسەڵاتی ئاخوندان، خەڵکی ئێران لەو دەسەڵاتە تووڕە و ناڕازین. لە راپەڕینە بەربڵاوە جەماوەرییەکانی چەند ساڵی رابردوودا، ئاستی تووڕەیی و رق و نەفرەتی خەڵک بەرامبەر بە رژێمی ئێران بە باشی دەرکەوتووە.
ئەم رژێمە لە ناوخۆی ئێران رووبەڕووی ئاپۆرەیەکی زۆر تووڕە و وەزاڵەهاتوو بووەتەوە کە بە هیچ شتێکی کەمتر لە رووخاندنی ئەم رژێمە رازی نابن. لە نێو خەڵکی ئێراندا هیچ بنەماڵەیەک نادۆزێتەوە کە بە هۆی ئەم رژێمەوە ئازیزێک یان ئازیزانێکی لە دەست نەدابێت، یان ماف و ماڵ و موڵکیان لە لایەن ئەم رژێمەوە تاڵان نەکرابێت. بە واتایەکیتر، هەموو ئێرانییەک بە جۆرێک بووەتە قوربانیی دەستی ئەم دەسەڵاتە ئایینییە!
کەلێنی نێوان توێژی دەسەڵاتدار و ئاپۆرەی ٨٥ ملیۆن کەسی، رۆژانە لە زیادبووندایە. رۆژ نییە لە ئێران کەسێک یان چەند کەسێک دەستبەسەر نەکرێن و ئەشکەنجە نەدرێن یان لە سێدارە نەدرێن و بێسەروشوێن نەکرێن. لە ماوەی شەش مانگی رابردوودا زیاتر لە ٩٠٠ کەس لە لایەن ئەم دەسەڵاتەوە لە سێدارە دراون. ساڵی ١٣٦٧ (1988) زیاتر لە ٣٠ هەزار زیندانیی سیاسی، بە پێی فەتوای خومەینی کۆمەڵکوژ کران. لە راپەڕینی جەماوەری ساڵی 1398 (2019)دا زیاتر لە 1500 کەس بە فەرمانی خامنەیی کوژران و لە راپەڕینی جەماوەری ساڵی 1401 (2022)دا زیاتر لە ٧٥٠ کەس بە فەرمانی خامنەیی و ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆک کۆماری ئاخوندان شەهید کراون.
لە لایەکیترەوە، رۆژ نیە خەڵکانێکی زۆرتر (بەتایبەتی خەڵکانی خوێندەوار و پسپۆڕ) بە شێوازی جیاواز ئێران بەجێنەهێڵن و خۆیان نەگەیەننە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران. بەپێی ئامارە بڵاوکراوەکان، ژمارەی کۆچبەرانی ئێرانی نزیکە لە (10) ملیۆن کەس. هەژاری لە ئێران، رۆژانە خەڵکانێکی زۆرتر هەڵدەلووشێت. خودی شارەزایانی رژێم دەڵێن “70%ی خەڵک یان لەژێر هێڵی هەژاریدان، یان لە لێواری هەژاری تەواودان!” ئەمساڵ هێڵی هەژاری (30) میلیۆن تمەنی تێپەڕاندووە و لە بازنەکانی ئێراندا باس لە هەڵاوسانی ١٢٠% دەکرێت. میدیای حکومی (خەبەرئۆنلاین) لە ٢٦ی رێبەندانی ١٤٠٢دا نووسیویەتی کە بە پێی راپۆرتە فەرمییەکان، لە کاتێکدا تێکڕای نرخی هەر مەتری چوارگۆشەی خانووبەرە لە تاران لە ساڵی 1395 بۆ 1396 (واتا 2017) نزیکەی (5) ملیۆن تمەن بووە، ئەمڕۆ ئەم ژمارەیە گەیشتووەتە نزیکەی ٧٠ ملیۆن تمەن.
هەر لە کەشێکی لەمجۆرە لە بارودۆخی سیاسی، کۆمەڵایەتی و ئابووریی وڵاتدایە کە عەلی خامنەیی لە پێناو مانەوەی رژێمەکەی، هاوکات لەگەڵ پەرەپێدانی سەرکوت و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و زیادکردنی لەسێدارەدان لە ناوخۆی ئێران، رووی لە شەڕخوازی لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران کردووە و بودجەیەکی زۆری بۆ تەرخانکردووە!
ئەوەی جێگای سەرنجە، بناغەکانی هەبوونی ئەم دەسەڵاتەیە، کە نەک هەر لە سەرەتاوە بە نەگۆڕی ماوەتەوە، بەڵکو هەمیشە لەسەر بنەمای “سەرکوتکردن لە ناوخۆ” و “شەڕئەنگێزی و شەڕفرۆشی و تیرۆر لە دەرەوەی وڵات” دامەزراوە. هەر کام لەم دوو بناغەیە بڕووخێت، بە دڵنیاییەوە ئەوی دیکەشیان بە هەمان شێوە دەڕووخێت. هێزی پارێزەری ئەم رژێمە، هەرچەندە لەژێر ناونیشانی جیاوازدا کار دەکەن، بەڵام نابێ ئەوەمان لە بیر بچێت کە ئەم هێزە چ لە ناوخۆی ئێران و چ لە دەرەوەی ئێران، هەمان “سوپای پاسداران”ە و لەوە بەدەر نیە، کە لە ساڵانی رابردوودا زۆرتر دەستی بەسەر سێ دەزگای دادوەری و حکومەت و یاسادانەری ئەم رژێمەدا گرتووە.
مەهدی نەسیری، بەڕێوەبەری پێشووی بەرپرسی رۆژنامەی (کەیهان)ی خامنەیی، لەم دواییانەدا رایگەیاند کە نزیکەی (70) فەرماندە سوپای پاسدارانیان هێنایە ناو پەرلەمانی پێشوو و رەنگە بیانەوێت ئەمجارە (140) کەس بهێننە ناو ئەم پەرلەمانە!
لەم دواییانەدا گرووپێک بە ناوی “راپەڕین هەتا رووخاندنی رژێم” دەستیان بەسەر ٦٠٠ سێرڤەری سەر بە مەجلیسی رژێمی ئێراندا گرتووە(ئاژانس فەرەنسە – ٢٤ی رێبەندانی ١٤٠٢) و زۆرێک بەڵگەنامەی گرینگی پەیوەست بەم مەجلیسەیان ئاشکرا کردووە. ئەو بەڵگەنامانەی نەک هەر رەهەندە بەرفراوانەکانی دزیکردن و بە تاڵانبردنی دارییەکانی خەڵک لەلایەن ئەندامانی مەجلیسەوە نیشان دەدەن، بەڵکو هەڵبژاردنەکانی ئەمجارەی رژێمیان تووشی کێشەگەلێکی گرینگ کردووە، کە بڕیارە لە رۆژی ١١ی رەشەمەی ١٤٠٢ بەڕێوەبچێت.
بەشێک لە بەڵگەنامە بڵاوکراوەکان رۆڵی خامنەیی و مەجلیسی رژێم لە سەرکوتکردن لە ناوخۆی ئێران و شەڕخوازی لە ناوچەکەی ئاشکرا کردووە. لە یەکێک لە نامەکان کە مۆری “زۆر نهێنی”ی لەسەرە، لە لایەن پاسدار باقری، سەرۆکی ستادی گشتیی هێزە چەکدارەکان، نێردراوە بۆ پاسدار (محەمەدباقر قالیباف) و تیایدا هاتووە: “سوپاس بۆ پەسەندکردنی بڕی (3) ملیار یۆرۆ بۆ ژێرخانی بەرگری لە مەجلیس و داخوازیی 500 ملیۆن یۆرۆی دیکە بۆ بەرهەمهێنانی بەلەم و مووشەک و رادار و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، بە لەبەرچاوگرتنی جیاوازی نرخی ئاڵوگۆڕ و تمەن لە بازاڕدا!”. هەروەها پاسدار قالیباف لە ژێرەوەی نامەکەدا نووسیویەتی: “بەپێی فەرمانی فەرماندەی باڵای گشتی هێزەکان (واتە خامنەیی)، پێویستە بە چاوی تایبەت سەرنج بخرێتە سەر لیستی داواکارییەکانی سوپای پاسداران”.
عەبدوڵڵا ناسری، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشووی (ئیرنا)، وێڕای بەراوردکردنی خومەینی لەگەڵ خامنەیی (٢٠ی رێبەندانی ١٤٠٢) دەڵێت: لە سەردەمی خومەینیدا، نزیکەی تەواوی ئابووریی وڵات لە دەستی حکومەتدا بوو… بەڵام خامنەیی تەنیا سەرنجی لەسەر (سوپای پاسداران) و (بەسیج)ە، و زیاتر لە سەدا (60)ی سەرمایە و ئابووری “نیشتمانی لە دەستی سوپای پاسداراندایە.”
لە نێو بەڵگەنامە دزەپێکراوەکانی گرووپی “راپەڕین تا رووخاندنی رژیم”دا، بەڵگەنامەی مووچەی ٢٢٦ ئەندامی مەجلیس لە مانگی جۆزەردانی ١٤٠٢ بەرچاو دەکەوێت، کە بەپێی ئەو بەڵگەنامەیە، هەر ئەندامێکی مەجلیس، مانگانە (213) ملیۆن و (765) هەزار تمەن وەردەگرێت. بێگومان مووچەی هەندێکیان زۆر لەوە زیاترە. ئەمە تەنها مووچەی بنەڕەتییە.
هەر لەم روانگەیەوەیە کە لە نەخشەریگای “سەری مارەکە”دا، پێویستە سەرەتا سوپای پاسداران، کە ئۆرگانی سەرەکیی پاراستنی ئەم رژێمە دیکتاتۆریەیە، بکرێتە ئامانج. لە رۆژی هەینی ٢٧ی رێبەندانی ساڵی ١٤٠٢، ئێرانییەکانی دانیشتووی ئەڵمانیا لە خۆپیشاندانەکەیاندا، کە هاوکات بوو لەگەڵ کۆنفرانسی ئاسایشی مۆنیخ(مۆنشن)، وێڕای شەرمەزارکردنی سیاسەتی سازان لەگەڵ رژیمی مەزهەبیی ئێران، وەک “سەری ماری سەرکوتکردن و شەڕخوازی”، جەختیان کردە سەر ناوزەدکردنی سوپای پاسدارانی ویلایەتی فەقیهیی لە لیستی تیرۆریستیدا.
دوا وشە!
فێڵ و تاکتیکی وەلی فەقیهی دەسەڵاتدار لە ئێران، کە لە 45 ساڵی رابردوودا بەکارهێنراون، ئیتر کریاری نەماوە. سیاسەتی شەڕئەنگێزی و شەڕفرۆشتنی ئەم رژێمە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کۆتایی هاتووە و، ئەوەی ئێستا “ڕێنوێنی کردار”ە، پانکردنەوەی سەری ئەم مارەیە یان نیزیکبوونەوەیە لێی. لەم دواییانەدا سەرۆکی ئەمریکا هەڕەشەی هێرشکردنە سەر شوێنەکانی ناوخۆی ئێرانی کردووە. ئەم رژێمە هەرچی زیاتر “دهۆڵی شەڕ” بژەنێت، بژاردەی “پانکردنەوەی سەری مارەکە” زیاتر لەبەرچاو دەگیرێت و بژاردەکانیتر کاڵتر دەبنەوە!

عەبدولڕەحمان گەورکی، نووسەر و شرۆڤەکاری سیاسی

کەم و دەگمەنن ئەو مرۆڤانەی لەپێناو خزمەتکردن بە کەلتور و فەرهەنگی میللەتەکەیاندا لەگەڵ ئەوەی ماندووبوونێکی زۆر دەچێژن، ئەرکێکی قورسیش دەخەنە سەرشانی خۆیان، جاری وا هەیە لە بواری ئابوورییەوە ئەو کارە پێویستی بە ماددەیەکی زۆر هەیە و هیچ سەرچاوەیەکی داراییش شک نابەن تەنیا ورەی بەرز و گیانی پڕ لە خۆبوردن و ئاسوودەکردنی ویژدان نەبێ، بەڵام بەو بڕە پارەیەی مانگانە دێتە دەستیان یان بەهۆی فرۆشتنی بەشێک لە پێداویستییە سەرەکییەکانی خۆیان و خێزانەکەیانەوە بەدەستیان هێناوە کارەکانی پێ دەکەن.
لەڕاستیدا ئەم پڕۆژەیەی مامۆستا (نەجمەدین عەزیز سمایل) دەستی داوەتێ و بەسەرکەوتوویی بە بەرچاوی هەمووانەوە لە ماوەیەکی کەمدا هەشت بەرگی لە کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان)ی بە چاپ گەیاندووە، ئێمە بەکاری وەزارەت یان دەزگایەکی گەورەی رۆشنبیریی دەزانین، کەچی ئەو بە تەنیا و لەخۆبوردووانە و بێ ماندووبوون بەرگ دوای بەرگ کۆمەڵێک ئەستێرەی گەشی تر بە خوێندەوارانی کورد دەناسێنێ لە هەموو لایەکی کوردستانەوە، واتە لە باکوور، باشوور، رۆژهەڵات، رۆژئاوا و هەندەران و کوردی شوێنەکانی تریشی کۆ دەکاتەوە و لە ئامێزی بەرگێکی قەشەنگدا وەک دیارییەکی بەبەها پێشکەش بە خوێنەرانی میللەتەکەی دەکات، ئێستا کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان) رۆژ دوای رۆژ، جار دوای جار گەشتر و پرشنگدارتر دەبێت. مامۆستا نەجمەدین دەیەوێت هەموو ئەستێرە گەشەکان بکاتە هاوڕێی خۆی و لەوێوە زیاتر بە ئێمەیان بناسێنێ. گرنگی ئەم پڕۆژەیەش لەوەدایە زۆربەی زانیارییەکان لەلایەن خودی کەسەکەوە (ئەستێرەکەوە) بە نامەی تایبەت بۆ مامۆستا نێردراون لەسەر داوای خۆی، کە بە سەرچاوەیەکی راست و دروست ئەژمار دەکرێت، دواتر مامۆستا نەجمەدین هاتووە خۆی زانیارییەکانی جارێکی تر داڕشتۆتەوە، هەروەها لەگەڵ زانیارییەکانیشدا کۆمەڵێک وێنەی کەسەکە بە جیا و لەگەڵ نووسەر و شاعیر و هونەرمەندانی تردا دانراون کە ناوەکانیشیان لەژێر وێنەکاندا نووسراون. هەروەها وێنەی بەرگی کتێبە چاپکراوەکان و شیعر یان بەرهەمێکی کەسەکەشی داناوە.
ئەگەر سەرنج بدەین و یەک بە یەک لاپەڕەکانی هەر بەرگێکی کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان) هەڵبدەینەوە بە ئاشکرا هەوڵ و ماندوو بوون و سەلیقەی ئامادەکار و دیزاینەریش دەردەکەون. ئاشکرایە لەم جۆرە کارانە پێشتر کراون و ئێستاش هەیە و بەردەوامیش دەبێت، بەڵام هیچ کامێکیان وەک پڕۆژەی کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان)ی مامۆستا نەجمەدین درەوشاوە و فراوان نین، چونکە ئەم زۆرترین کەسایەتی لەخۆ گرتووە، کتێبێکە کە پێکەوەییەکی زۆر جوانی پێوە دیارە. ئەوەتا شاعیر و نووسەر و چیرۆکنووس و هونەرمەند و زۆری تریشی هێناوە لە دووتوێی کتێبێکدا بە ئێمەی دەناسێنێت، بە نەوەکانمانی دەناسێنێت ئەوانەی کە تازە روو دەکەنە خوێندنەوە و دەیانەوێت لەو دەریا قووڵەدا مەلە بکەن.
مامۆستا پێمان دەڵێت ئەمانە پێکەوە کوردستان جوانتر و گەشاوەتر و خۆشتر دەکەن. پێمان دەڵێ با هەر بەو شێوەیە بین، چونکە هێز لەو بەیەکەوەبوونمانەدایە و ئەستێرەگەشەکان زیاتر گەشاوە دەبن، زووتر دەگەین بە هیواکانمان، خەونەکانمان زووتر دێنەدی، خونچەکان زیاتر دەگەشێنەوە، تا سرودی ئاشتی و پێکەوە ژیان و سەرکەوتن بدەین بە گوێی هەموواندا.
کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان) هەرچەندە وەک رێکخستنی ناوەکان نە بەپێی پیتەکان، نە بەپێی قۆناغ، نە بەپێی تەمەن، نە بەپێی زۆری ئەزموونی کەسەکان بووە، مامۆستا هاتووە چی و کێ هاتۆتە بەردەستی و تەماشای ژیاننامەکەی کردووە، کە زانیویەتی وەک ئەستێرەی گەش ئەژمار دەکرێت تۆماری کردووە و هەوڵیشیداوە خۆیشی زانیاریی تر دەربارەی پەیدا بکات کە لە ئێستادا لەڕێی ئینتەرنێتەوە هەر چییەکت بوێت لەماوەیەکی زۆر کەمدا دەتوانیت بە دەستی بهێنیت. ئەم هەوڵە پڕ بایەخانەی مامۆستا نەجمەدین وایکردووە پەیوەندی بە چەند کەسێکی خەمخۆر و دڵسۆزی ناو کوردستانیشەوە بکات لە شارەکاندا بەجیا تا ئەوانیش هاوکار و یارمەتیدەریبن بۆ دەستنیشان کردنی کەسەکان و بەدەستهێنانی زانیاری پێویست دەربارەیان، چونکە مامۆستا نەجمەدین خۆی لە هەندەران دەژی، بەڵام خەیاڵی هەر لە کوردستانە و شار بە شار و دێ بە دێ لەپێناو ئەستێرەگەشەکاندا ماندوو بووە.
ئەم پڕۆژەیە دەکرێت بکرێتە سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو بۆ هەموو ئەوانەی کە رۆژێک لە رۆژان دەیانەوێت بەکاریبهێنن بۆ لێکۆڵینەوە و هەر کارێکی توێژینەوە دەربارەی ئەدەب و هونەری کوردی. من وەک نووسەرێک کە بەشانازییەوە یەکێکم لەو ئەستێرانەی کە لە بەرگی پێنجەمی کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان) دا ژیاننامە و بەرهەمەکانیشم بڵاوکراوەتەوە، دەستخۆشی زۆرم بۆ مامۆستا نەجمەدین و هیوای لەشساغی و تەمەن درێژیی بۆ دەخوازم تا ئەم پڕۆژەیە هەر بەردەوام بێت و چەندین بەرگی تری لێ چاپ بکرێت. دەبێت ئەوەش بڵێین هیچ کارێکیش بێ کەموکووڕی نابێت، مامۆستاش هەمیشە بە سنگێکی فراوانەوە ئەو پێشنیاز و تێبینی و سەرنجانەی وەرگرتووە کە لەکاتی ناساندن و بڵاوکردنەوەی هەر بەرگێکی کتێبەکەدا ئاڕاستەی کراوە، بۆیە کە سەرنج لە بەرگەکانی سەرەتا دەدەیت جیاوازییەکی بەرچاویان پێوە دیارە لەگەڵ ئەم بەرگانەی دوایی چونکە مامۆستا ویستوویەتی هەمیشە گرنگی زیاتر بەکارەکەی بدات و کەموکووڕییەکان کەم بکاتەوە کە ئەمەش گەورەیی مامۆستا نیشان دەدات و پەرۆشی بۆ ئەستێرەگەشەکان دەردەخات و دەیەوێت زیاتر سەرکەوتووبێت. خۆیشی هەروەکو ئەستێرەیەکی گەش لەو بوارەدا لەئاسمانی رۆشنبیریی گەلەکەیدا بەگەشاوەیی بمێنێتەوە.
شاعیر و نووسەر (ئەمین محەمەد) لە ناساندنی بەرگی هەشتەمی کتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەکان)دا لە هۆڵی نووسەران لە سلێمانی بە وردی و لە باسێکی جواندا کتێبەکەی زیاتر ناساند بە ئامادەبووان و باسی هەوڵەکانی مامۆستا نەجمەدینی کرد لەو بوارەدا و وەک زانیارییەک بە ژمارە و داتا وتی، تا ئێستا مامۆستا بەو هەشت بەرگە (4472) لاپەڕە و (619) کەسایەتی بەسەر کردۆتەوە کە (71)یان خاتوونن، بەڵام بەرگی هەشتەم کە (536) لاپەڕەیە (17) کەسایەتییان ژنن. باسی لەوەش کرد کە دەبێت ئەوەش بزانین هەندێک کەسایەتی هەن لە ناو کۆمەڵگەدا کە نە نووسەرن و نە شاعیرن و نە هونەرمەندیشن، بەڵام بە کارە گەورە و گرنگەکانیان خزمەتێکی زۆریان بە میللەتەکەیان کردووە و ئەوانیش بمانەوێ و نەمانەوێت ئەستێرەی گەشن کە بە نموونە باسی دکتۆر جەمالی منداڵان لە بواری پزیشکیدا و دکتۆر تەها رەسوڵ لە بواری خزمەتکردن بە ئەدیب و رۆشنبیر و هونەرمەند و بوارەکانی تردا رۆڵێکی باش و گرنگی هەبووە بێ ئەوەی کە ئەمانەی باسم کردن کتێبێکی چاپکراویان هەبێت. زۆر ئەستێرەی گەشی تر ماون کە مامۆستا بەسەریان بکاتەوە بۆ گەیاندنی پەیامە گرنگ و جوان و پڕ خزمەتەکەی.

چەند رووگرژە چرکەکانی تەمەنم
شێوەی دەچێتەوە سەر ژەنەراڵێکی بەزیو
بە لەشکرێکی ھەڵاتووەوە
چەند تفتە پێکی ئەم شەربەتەی وجود
رووخساری لە چوالەیەکی تاڵ دەچێت
لە نێو زاری شیعرێکی منداڵکاردا
چەند ئازاربەخشە ئەم رۆژە چاوەڕوانەی
خۆر لە دەمی کەلەوە ئاوا دەبێت
بە عاجزیی و بەدزیی منەوە ھەڵدێتەوە
چەند سەختە ژانی ھەناسەدان
ھەر دەڵێی ھەوا ئاگرە و ھەڵیدەمژم
ھەر دەڵێی بای دۆزەخە
لە ھەناوما گڤەی دێت
چەند قورسە مرۆڤبوون
بۆ ئەوانەی
لە زمانی خۆشەویستی تێدەگەن
بۆ من کە میھر دەچێنم و
کینە دەمدورێتەوە
چەند بێمانایە گەمەی ژیان
وەک رێکردن وایە
بەسەر شەقامێکی چەقۆڕێژدا
کێ دەتوانێ
بەبێ برینی گەورە گەورە
بەسەریدا تێپەڕێ؟
چەند تەمومژە ئەم سەر زەوییە
لە شوێنێک دەچێت
بۆ کەرنەڤاڵی خوێنی رژاو و
فەزایەک بۆ لە خاچدانی تروسکەی خەیاڵ
چەند ناسازە ئەم دەنگە نوساوەی مێژوو
ناو سکی تەژیە لە زامی قووڵ قووڵ
لە سوێندی درۆی ھەزاران سیاسەتمەدار
چەند قورسە جانتای پڕی بیرەوەریی
لە ئانی پەڕینەوە بەرەو ئێستا
لە شانت دەکەوێتە خوارەوە و
خۆی دەخاتە باوەشی رەشەبا
ھەرچی نھێنی ئابڕووبەرە
دەکەوێتە سەرەتاتکێ
چەند ئاسانە سەربڕینی ئیسماعیلەکان
بە کێردی ژەنگاویی ئایدۆلۆژیا
بە شمشێری سندان لێداوی سیاسەت
چەند تاریک و نادیارە ئاسۆ
لەنێو دوکەڵی درۆدا چاو چاو نابینێ
ھەر ئیبلیسە دەستی ناوەتە بینی رۆشنایی
چەند چۆڵە ویژدانی دۆڕاوی مرۆڤایەتی
کەس نییە لەسەر کێلی گۆڕێک بنووسێت
ئەم مردووە ژیان بە دڵڕەقی خۆی کوشتی
چەند بێزارکەرە دەنگی واعیز و مەلاکان
لەوەتی ھەن
حەڵوای ژەھرمان دەرخوارد دەدەن
تەنافی سێدارە بۆ ئازادییمان دەچنن
چەند وێرانە ئەم شارە ئاوەدانە
چۆلەیەک نابینی
باسی خۆشەویستی بکا
باخەوانێک بەدی ناکەیت
گوڵێکی تەنھا ئاو بدا
کەناسێک نابینیت
خاشاکی رق گسک بدات
چەند بەستەزمانە
باڵندەی باڵکراوی پێکەنین
لە ھیچ شوێنێک خۆی بۆ نادۆزرێتەوە
کەسێکی راستگۆمان تێدا نییە
پێی بڵێ
گەورەم تۆ مردوویت
گۆڕستانەکان بۆ خۆت بگەڕێ
چەند دووبارەیە حکایەتەکانی شەھرەزاد
چیتر توانای راگرتنیان جەنگیان نییە
بە شەھرەزادەکان بڵێن
مەرکانەی خۆشەویستی
بەشی لێو تەڕکردنێک
ئاوی تێدا نەماوە
چەند کابووساوییە ئەو خەونانە
ناتوانن ماچێکی کاڵ
لە خۆیاندا جێ بکەنەوە
ناتوانن سینگی ھێشوویەک تیشک
بە خۆیانەوە بگوشن
ناتوانن پرسیارێکی غەریب
لە ھیچ موسافیرێک بکەن
ناتوانن چاویلکەیەک
بخەنە چاوی ھیچ رێبوارێکی چاوکزەوە
چەند دۆزەخە ئەم ژیانە
چەند خۆڵاوییە تەمەنم
عومرم دارێکی چەند زڕە
بەھێی ژوانێکی تر ناگرێ
چەند وەحشەتناکە داھاتوو
ئەو دەمەی دەبینم
ئایندەم دوو گیانە و
خەریکە کۆرپەیەکی دەبێت
چەند تاڵە ئەم سەرنەویشتە
کە مەحکومم بەوەی
ساواکەم ناوبنێم وەرین
و
ە
ر
ی

ن

٢٨-٨-٢٠١٤
سویسرا – لوزێڕن

لە شەقی دیوارەکانی نێوانەوە
-بێ جیاوازی-
دەستم، بۆ گوشینی دەستان، درێژ دەکەم
بەوانەی تا ئێستاش بەسەر هیلکە ناشەرعییەکانیانەوەن و
بەردەوام جوجەڵەی کەمئەندام..
دەخەنە بازارەوە

لە شەق و کڵاوڕۆژنانی خەڵکانەوە، دەبیسم و
چاوم لێیە؛
مەشق لەسەر ژماردن دەکەن؛
ژمارەی پوڵ و پارە و
کۆمپانیا و
باخ و تەلار
مەشق لەسەر ژمارەی دۆستی ماڵی
باشوورە هاوردەی خنجیڵانە و
نازدار..
لەسەر ژمارەی سەیارە
ئەسپی ڕەسەن
تانجی..
مەشق و کێبڕکێ،
لەسەر سپاردنی ئەرکی ناوجێی
بە خزمەتکار و
یەدەگ-ی لە خۆ نێرەکەرتر دەکەن

چاوم لێیە،
لێ..
ئێوە بۆ چاوتان
لە مانگرانی سەر شەقام نییە؟
گوێتان بەستراو لە حەن ئاە و ناڵەی برسی و
دەست نەڕۆیشتە؟
ئاخۆ جگە لە بەها و بەرپرسیاریەتی
چیترتان لێ ڕۆشینراوە و
ڕزی و ڕزی و
لێ وەریوە..
کەسمان بێزمان نەیەت،
لاتان،
لێکەینەوە؟

ئەمە تەمەڵترین مانیفێستی کاردانەوە و
ڕوونترین ڕاستییە پەرچدانەوەی بێ دەسەڵاتییە
وەکو هەر دوعایەکی مەلایانە،
ئەم شیعرە
لە پارچە پەڕۆیەکی،
سێ سووچەی سەوزی موفەڕکانە بئاڵن
بە تاک سنجاقێک بە سەرینەکانتانەوە بیانلکێنن
دارتاش وتەنی؛
(خوای گشت، لە سوڵتان ئەحمەد گەورەترە)
بەڵکو شەبەق،
لە جێی لەمە ڕسواییترتان بە گەل
پێشنیاری سێدارەتان
بۆ هەڵخڕا