“هەموو ژیانێك هەرچی چەنێك بوودەڵەیش بێت بەتام و چێژە ئەگەر ڕاستگۆیانە بگێڕدرێتەوە” كۆڵیریج
(1)
چاوی نیگەرانی وەرزە گەلێك غەمگینەكان تەڕم دەكەن
وەك دارگوێزە قورسەكانی ئەو نشێوە ناوازانە مەلوولییەكی بێوێنە لە ڕۆحی خۆم دەئاڵێنم، وەك خەون وام، ئاودامان ڕووت، دەستەكانم خاڵیین لە ڕەنگى ناشرينى لەككەكان، وەنەوزە بێدارەكانی سەر ڕوخسارم وەك مامزی هەڵگژاوی سەروپۆپی درەختەكان سپیی سپیی هەڵگەڕاون
ئەی بەندەری شینی ئەندێشە وەرە ماڵی دڵە پڕ باڵەكەم فڕین داگیری كردووە
ببە ئاستانەی بەهەشتێك
بەرەو لای خۆت ڕاوم بنێ‌
بەردە زيندووەكانی شێتیی كۆكەمەوە
نەوەك ڕۆژێك پەنجەرەی خەونە ئاوەدانەكانی منداڵییم نەخشەى وردوخاشيى ئاسۆ لەخۆبگرن
وەرە…دەڵێی لە تۆپێكی كریستاڵ ڕاماوم، لە دۆزەخێكی كێوییدا پانۆڕامای مانا سەیرەكانی نێوان دنیایەك و دنیایەكی تر دەبینم، مێژوو ئۆدیبێكە لە بەردەمما دیدەی تاوانە ڕەنگامەكانی هەڵدەكۆڵێ‌، وەك ماسییە نادەستەمۆكانی جوانیی، لە نێو وەرزە گورگومێشييەكاندا، ديدەكانم، نیگا لێڵەكان دەكرۆژن، وەك كەڤاڵێك دەكەومە ژێر لێدانى دێوانەی پەڕەمووچێك، ڕەنگی نادیاریی لێ دەتكێ‌، دەڵێی لە نێو دەستی ڕەگبەڕەگی خەمە ئەبەدییەكاندام، خوێندنەوەم بە واڵاییەكی تەماویی لێڵ كراوە
پەنجەرەكان لەناو گەمارۆی تاریكاییە چڕەكاندا ونبوونە
لە دیوارەكانەوە
ناشرینییەكان میراتن
شتەكان بە ئەهریمەنێك ڕۆحیان سپاردووە، نەیزەكە نادیارەكانی دڕدۆنگیی
سەر دەهاونە نێو ئەتمۆسفیرێكی جياواز، دەیهاونە نێو باڵادی
ئەو كێوانەی خەمێكی گەردوونییان تيا مەڵاسە و
دەيانەوێ دنیا بكەنە تابلۆى فڕین..
لەم ڕێگا پڕ ئەفسوون و عەوداڵكەرە بۆنی نێرگز لە تامەزرۆییم هەڵدەچێ‌
بۆ پەنجەرەیەكى ڕووناك دەگەڕێم
پەپوولەی باژێڵە و كێویی خەونەكانم كەویی بكات
گوڵاڵە تابڵێى تەنیاكانیش لەودیوییدا ژاكانی بێوادەی خۆیان بە یادەوەریی بسپێرن
(2)

چاو كە قامیشە مایسترۆكانی بينى، بوو بە جووتێ‌ تفتیلكی سەر هێڵە نەرمەكانى نۆتە،
كەڵكەڵەیان سەرەتاتكێی بیرەوەریی لە ڕەشەبا هەڵسوواو بوو،
خۆ هەڵدان و یەكەم فڕین ژاوەی دەكرد،
ژیان سیمفۆنیایەکی مەلوول بوو،
ژێر ساپيتە مۆرەكانی بۆ خۆى دەكرد بە هێلانە
دەستە هەتاوییەكانیش لە نێو بارانێكی زیوويین دوای باڵندە هەڵفڕیووەكان دەكەوتن
بیرم هەر لەلای ئەوە بوو
فەزای ئێستا بە بوونەوەرێكی جیاواز ئاوس بكەم
ڕاكردن بە یادی قاچەكان بسپێرێ
لە تەلیسمی دڕك و داڵی ئەفسانەى ترسيش بێتەدەر‌
…كە تۆيش وەكو هەناسەيەكى هارمۆنيى لە ڕۆحی فێنكی قامیشێكی زراڤەوە هاتيتەدەر
جگە لە خەون ژیانم قۆزاخەی چیبوو؟ جگە لە مەزرای ئەو ترپانە دەبوو چی تر بپارێزم
كە هەتا چاو هەتەر دەكات شەهوەتی یادەوەرییەكان بە سپێتیی دەسپێرێت
…بە ڕۆژ لمی ئەودیو پەنجەرەكانت دەخستە بێشكەی بۆشی نائومێدیی
ئێوارانیش، لەسەر گفتی جارانی خۆم، وەك هەیڤێكی قەتیسماوی فەزایەكی دووری زیوويین
لە پشت سەمای شتەكانەوە، لەو هەموو ئارمووشە مۆرەی ئەندێشە وەرم دەدایت
كە خۆشەویستیی لە ئاسۆ دوورەكانی ڕفاند بوو
سايلى دوو چركە وابووین، بۆ یەك عەوداڵ
بە تەمابووین..لە سەعاتێكدا ئاڕاستەیەكی توند و تۆڵ بەرەو هاتوو ڕایەڵ بكەین
گشت ساتمەكان لەبار بەرین، تا بە خامۆشیمان نەسپێرن
تا لەناو ڕووباری ژیان قەیاخی پڕ تاسەی پرسیار بەرەو ئۆقيانووسى وەڵام بنێرین و
بۆ ڕوخساری ژێر چارداخەكانی ئاسۆیش، ئاوێنەیەكی لێوانلێو
لە خەونە سركەكان و ڕۆژگارێكی دوورودرێژی بە سەوزيى دەورەدراو
لەسەر باڵی ترپەكاندا هەڵواسین و
كازیوەیەك
بەسەر خەیاڵە گەمارۆدراوەكاندا ڕابوورێ‌
لە بلوێری پڕ هەناسەی لێوی شوان و پەلكەزێڕینەیەكی پڕڕەنگیش ڕەهاتریان بكاتەوە
لەوێ‌، لەوێ سەربزێویی ئاوەكانی دەكرد بە پەشمەكی ڕووت و
منداڵییم زيندوو دەبووەوە
وەك كۆلارە سەرزەمینی عەجایەبی یادوەريیمی بەجێدەهێشت
وەكو قەیاخی خشپیلەیش
دەستی شەپۆلی دەگرت و بەرەو دنیاكانی خەون سەڵڵانە سەڵڵانە دەڕۆیشت
(3)
كە گەشتە تاقوتەنیاكەم تۆز و خۆڵی بە ئاوڕەكانى خۆى بەخشی
تۆ نەخشەی داهاتووى منت لە دەفتەری یاداشتەكان هەڵگرتبوو
پێموابوو هەنووكەم لە نێو قامكی ترپەكانی عەشقێكی ڕووتدا ڕسكاوە
كەچی ئەوە دەستپێكی نوێی شتەكان بوو
لە دوورەوە بینیم ڕەنگوڕووی ئەرشیفە قەدەرییەكەی خوات هەڵدەگرت
سكێچى جیاوازی ئایندەشت دەشاردەوە
بارانی نێو بیرەوەرییەكان دنیای ڕۆحمی لە درەوشانەوە وەردەدا و
لەو گەڵا زیندووانە تژی دەبووم كە بە درەختەكانی ناخمت دەبەخشی
پڕاوپڕ دەبووم لە گەیشتن، گەیشتن دەبوو بە شیعر و دەبوو بە سەفەرێكیش بە نێو خەیاڵە لێڵەكانی خوداوەند و ڕامانێكیش لە باڵەفڕە بێئامانەكانی زەمەن
ڕۆژەكانم بەوە ڕەنگاڵە دەبوون باڵندە بۆشاییەكان سیخناخ بكەن
خەمەكانیش بەوە بژاكێن ئاسمان چيدى كەوێرێكی بۆری بێكۆتايى نەبێت
گەیشتن…گەیشتن پرسیاری ئەوە بوو كێ‌ كێی خستە سەر باڵى سيمرخى ئاواتەكان و
بەیەكجاریی وەك بەفرى پاك كردی بە میوانی چیا؟
(4)
هەتاكو چاو بۆ بڕكردن پیت بە مەوداكانی بدات، ترۆپكەكان بە زێوارم ئاشنا دەبن
بەڵێن بێت، بەو حەزە بوودەڵە و سادەیەدا هەڵنەكشێم
كە بەیداخی بێهوودەیی لە سەر پۆپەی ئومێدەكاندا دەبینێ
ئێرە لە هەموو دنیا زیاتر نێرڤانا بە من دەبەخشێ‌، ئەندێشەم زۆر بە پاكیزەیی دەیبینێ‌ یۆتۆپیایە!…
لە جەنگەڵی بوغوردە زڕەكان دوورم دەخاتەوە و
چارۆكەی بێگەردی كەشتیی زیندەگییەك بە ڕووی زریانێكی چەمووش ڕادەگرم و
لە شتە جوانەكانی نادیار ڕادەمێنم
تۆ بڵێی ڕەنگی ئێستا لەسەر ڕوخسارە نەبینراوەكەی نادیاريش دەمامكێكی تر نەبێت؟
(5)
ئەوێ…بە پاوانەی مەجهوول ئابڵووقەی ژیانی دەدا
بە مەرەكەبی دڵەكان پانۆڕامای هاتووی دەگۆڕی
كرانەوەى پەنجەرە دوورەكان دەوڵەمەندیی بوو بۆ دیدە
دەمووت ئیتر ڕۆح ئاوقای ئارەزوویەكی بێباڵ ناكەم، عومری پەروانەش بە فڕینی خۆم نابەخشم
ئيتر سپێدە پڕێتی لە چاوە قرپەی بەفر و
لیزگە تەوەزەلەكانی ئەو تۆپەی ئاسۆ لە خۆی هەڵدەكێشێ‌
لە دەروازەیەكی جوداوە دەچمە ژوورێ‌
قەت سێبەرە هەڵاتووەكان پێشێل ناكات!
ئەمجارە ڕۆحێكی ديكە لە قەوارەم سەرهەڵدەدات، بەشێك نابم لە بۆشايى
(6)
وەك ڕدێنە تۆز گرتووەكەم، قۆپەی كەژەكان تۆز و گەردی زەمانە بەربەرییەكانیان تەكاندووە لەو كڵاوڕۆژنە بەلەسەیەی تیشك پیایدا دزە دەكاتە نێو كەللـەم
باوەشم وەكو قەرتاڵە بە هێشووەكانی ئاسمانێك پڕ كردووە، خەڵتانی ئاوێكی شینە
ئەوەی پەلكەزێڕینەی كردۆتە قردێلەی پرچی پێم دەڵێت: ئیتر لە دەرگای خەونەكان مەدە تۆ لەناویانی…لەناو ڕۆحمدا بەهەشتێك دەردەكەوێت…لە بەرامبەر تابلۆی شەودا، گەڵاكانی تووتن نادەم بە دووكەڵ و كاغەزی زەردباوی ترسە دزێوەكان دەگەچڵێنم
بە بانگێشتی سروودە دڵڕفێنەكانی ئەم سەرنوێشتە تازەيەش سیمای ئەم ڕێگا نایابە دەدۆزمەوە
ئەو هەستەی شادییەكان دەخوڵقێنێ‌
تخووبەكانی خەیاڵ بەرەو فەزاكان دەنێرێت، ژیانم پابەندی ماڵێك دەكات
لە پەردە دیودەرەكانییەوە عەشق دزەی پیادا دەكا و شیعر دەبێتە میوانی
بێهوودە نییە شیعر هەمیشە میوانی ماڵەكەم بێت، بێ‌ دەمامك لە نێو ئەم ئەفسانەیەدا شكڵبگرێت
تۆ بڵێی لەناو جوغزی ئەم ماڵە بارانییەشدا سەردەمە تاریکەكان هەمدیسان ڕەنگ نەدەنەوە؟
(7)
لەوانەيە بەربەیانێك، تاریكیی خۆی لە ئامێزی سپێدەدا لەبیر بچێ‌، داری سەرم پڕ بێت لە جريووەی خەونە وردیلەكان، پەنجەكانم ڕەنگی ڕەگەكان هەڵبگرن، دەستەكانم لەودیو پشتێنە گوڵگوڵییە باریكەكەم لە ناو گرێ كوێرەكاندا بخنكێن، بۆ باڵەفڕەی چركەساتێكی توندوتیژ جادەی كشاوی هەناسە بۆ چاوەكانم تراویلكەیەكی ڕاستەقینەی دڵڕفێن پێكبهێنن
لەوانەشە پشت بكەمە دیوارە تاریكەكان، بێشەڵانە سەراسیمەكانی غایلە، چەكەرەی بیرێك لە كەللـەم بپشكوێنن و پێم بڵێت: ئیدی لە دنیادا ماڵت فەنەرێكە، تاریكایی دەسڕێتەوە
بە چیلكە پڕ قرچەكانی چوالەیەكی عومركردوو ئاگردانێكی نەوجەوان بۆ ئازای گرمۆڵەبووی ساتە سارد و سڕەكانت بنەخشێنە، كۆسپەیەك بۆ هەڵكشانەكەت دێتەدی، دارگۆیژە تاك و تەریكەكەی بنار چارۆكەیەكی ڕەنگاوڕەنگ لە گۆیژەكانی باڵای خۆی دەوەرێنێ‌،
لە نێو یادوەرییەكانی زارتدا دەبنە كاكێشانی دوور و
ڕووناكییەكی پڕ لە تام بۆ ئایندەت بەجێدێڵن
(8)
وا بەرامبەر بە پەنجەرەكانی دنیا ڕاوەستاوم، لە داوێنی سینەمەوە ڕەنگێكی ئاڵ هەڵدەقووڵێ‌ هەتاو چەند جارێك دەكەوێتە ئەودیو دەمامكی تووڕەى هەورەكان و
لە ڕەنگی پرتەقاڵیی ئاوابوون ڕادەپسكێ‌
ئیتر تیترواسكەكان دێن..شەققەی باڵیان بەسەر ئەو حەپەسانە زیوويینەم دەتەكێنن
من دەزانم ڕۆحە پاكیزەكانی سەر ئەم تۆپۆگرافیا مەحاڵە ڕۆمانی قەبەی تەنیاییم دەنووسنەوە و
دەیدەنە دەست سامبای بێداريى تيشكەكان
ئيتر لە دەلاقەكەوە لە ديمەنێكى ڕووناك دەڕوانم، پڕاوپڕە لە هاشوهوشی یادوەریی و خۆڕەنگكردن بە پەلكەزێڕینەی ئاسۆ، بەڵام دەنگی پەڕەسێلكە هاتووەكان، گوێچكەكانم سیخناخ دەكا و چیدی ناكەوێتە یادی پێڵووەكانم ببنەوە پەردە بۆ چاو و
ئەوسا لە نێو ئاوێنە جوانەكەی تۆدا بەرجەستەتر خۆ دەبینم و دڵیشم
لە تۆماركردنى یاداشتە چیاییەكانی دەوەستێ‌

پاییزی 2004: لەندەن

هونەرمەند عومەرخدر كاكیل: فۆتۆگرافەری سەركەوتوو پێش هەموو شتێك ئەبێ عیشق و سەلیقەی بۆ كارەكە هەبێت
هونەرمەند عومەرخدر كاكیل: ئارەزووی زۆرم هەیە بۆ وێنەگرتنی گوڵ و گژوگیای خۆڕسكەك بەتایبەتی ئەوانەی وردن و سەرنجی كەسانی ئاسایی ڕاناكێشن
هونەرمەندی فۆتۆگرافەر (عومەر خدر كاكیل)، لەدایك بووی گوندی سرێشمەی دۆڵی ڕۆستێییە ،لەو كاتەی قوتابی قۆناغی بنەڕەتی بوو ماڵیان دەگوازرێتەوە شاری هەولێرهەموو قۆناغەكانی خوێندن لەو شارە تەواو دەكات.وەكو فۆتۆگرافەرێك تائێستا خاوەنی (7) پیشانگای تایبەت بەخۆییەتی ئەو هونەرمەندە سەرەڕای كاری وێنەگری وەك خوێنەرێكی بەردەوامی كتێب، بەتایبەتیش ئەدەب و بیرەوەری، بووە هەر ئەوەش وای لێكردووە دەست بەنووسینش بكات، لەسەر ئەو ڕۆمان و بیرەوەریانە كە سەرسامیان كردووە و لەگەڵ نووسین لەچەند بابەتێك دەربارەی فۆتۆگراف و بابەتی هەمەڕەنگ. وەكو كتێبش خاوەنی سێ كتێبە یەكەمیان بەناوی (خدر كاكیل) كەباس لە ژیان و خەباتی باوكی و شەهید سەركەوتی برای دەكات وە چاپكردن و ئامادەكردنی دوو بەرگ لە ئەلبوومی پیشمەرگایەتی بەناوی (گەڕان بەدوای ئازادیدا) كە پڕۆژەیەكی دیكۆمینتاری وێنەییە، ئێستاش كار لە بەرگی سێیەم دەكات. وەكو هونەرمەندێكی فۆتۆگرافەر بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین چۆن ئاشنایەتیت لەگەڵ زوومی كامیرا پەیداكرد؟
– سەرەتا ئاشنابوونم بە كامێرا بۆ ناوەڕاستی نەوەتەكان دەگەڕێتەوە، كە بۆ بژێوی ژیان دەستم بە كاری وێنەگری كرد، بەڵام دوایی بەرەبەرە هەم وەك كار هەمیش وەك ئارەزوو كامێرام لا خۆشەویستر بوو، بۆیە ئێستا بەردەوام لە گەشت و سەفەرەكانم هەمیشە كامێراكەم لەدەستمە. لێرەدا پێم خۆشە باسی هەستی منداڵیم بكەم.. لەو ژینگەییەی تێیدا چاوم هەڵێنا و تێیدا پەروەردە بووم، بەهۆی ژینگەی گوندە جوانەكەمان (كاولۆكان) و كارە جیاوازەكانی باوكم (خدر كاكیل)، هەر لە ڕاوە ماسی لە (بڤە)ی سەر ڕووبار و ڕاوی قاز و قورینگ لە گۆماوەكانی (ئەوبەری ماڵمان) و جووت كردن بە هێسترەكانی و دروێنەی گەنم و گیا بە داس و مەلەغان و باقە كردنی گیا و ڕاكردنی لەسەربان بۆ وشك بوونەوە و هێنانی بارە دار و بارە بەفر لە چیای هەندرین، هەموو ئەو دیمەنە ناوازانەی ئەوكات لە خەیاڵم جێگیر بوونە و ڕەنگە هەر ئەوەش كاریگەرییان لەسەرم جێ هێشتبێ و بەو هۆیەوە ژینگە و دیمەنە سروشتیەكانم خۆش بوێ و ئێستا بە هۆی زوومی كامێراكەم پیشانیان دەدەم .

• یەكەمین كامیرا بەكارهێنا چ جۆرە كامیراییەك بوو؟ لەچ كاتێك بوو؟

  • سەرەتا بۆ كاركردن لە دووكانەكەمان بۆ وێنەی پۆرترێت و بۆنەكان كامێرای (مەمیا)ی بۆكسی كارت فلم و 120ملم و (كانوون)ی 135 ملمم بەكار دەهێنا، بێگومان ئەو كامێرایانەی ئەو سەردەم هەم شارەزاییەكی باش و هەمیش سەلیقەیەكی وردی دەویست. بەڵام ئەو پێشكەوتنە خێراییەی ئامێراكانی وێنگرتن بەخۆیەوەی بینی، ئێستا پیشەكەی ئاسانتر كردوە. بەڵام وەك هونەر ئێستاش پێویست دەكات هونەرمەندی فۆتۆگراف شارەزایی لە گۆشە و ڕوناكی و كات و ساتی وێنەگرتن بێ بۆ ئەوەی دیمەنێكی سەرنج ڕاكێش بكێشێ، كە ڕەنگە كەسی ئاسایی هەستی پێ نەكات.

• زوومی كامیراكەت زیاتر وێنەی سروشتی كوردستان لە خۆ دەگرێت، هۆكارەكەی بۆچی دەگەڕێتەوە؟

  • ئەوەی ڕاستی بێ ئەو هۆكارەی لە سەرەوە باسم كرد، وای كردیە سروشتم خۆش بوێ و زیاتر كارەكانم پیشاندانی دیمەنی سروشتی بێ، بەڵام هۆكاری بەردەوامیم، گەشتی شاخڕەیە، كە چەند ساڵێكە بەردەوام هەفتەی ڕۆژێك هەم بۆ شاخڕەوی وەك وەرزش، هەمیش بۆ چركاندنی وێنەی سروشت بوەتە بەشیك لە ژیانم. هەروەها خوێندنەوەی بەردەوامم بۆ بابەتی تایبەت بە هونەری فۆتۆگرافەری لە سەرەتای دەستبەكاربوونم لە پیشەكە و تائیستاش، بەتایبەتیش نووسین و بەرهەمەكانی فۆتۆگرافەر (فارس سەعدی) و گۆڤاری (تاو)ی تایبەت بە فۆتۆگرافی چەند سەرچاوەیەكی تر، شارەزاییم لە زۆربەی بەشەكانی فۆتۆگرافی پەیدا كرد، هەر بەهۆی كارەكانی فۆتۆگرافەری جیهانی (ستیف ماكوری ئەمریكی) خاوەنی پۆرترێتی كچە ئەڤغانیە چاوشینەكە، ئاشنای پۆرترێت و فۆتۆ بووم، “ڕەنگە بەشی چەندین پیشانگا وێنەی پۆرترێتم هەبێ، بەڵام تاكو ئێستا نەگونجاوە لە پیشانگایەك نمایشیان بكەم، بەڵكو پیشانگاكانم زیاتر وێنەی دیكۆمێنتاری ئەرشیفی و سروشت بوونە”.. لەو بارەیەوە بە سەدان پۆرترێتی كەسایەتی و نووسەر و ئەدیب و پیشەوەر و كەسانی ئاساییم گرتوون، زانراویشە پۆرترێت گرینگیەكی تایبەتی هەیە لە كاری رۆژنامەنووسی هەر لە سەرەتای كەوتنی وێنە بۆ ناو كاری ڕۆژنامەنووسی تاكو ئێستاش.
    هەروها من ئارەزووی زۆرم هەیە بۆ وێنەگرتنی شتە ورد و بچووكەكان، هەر لە گوڵ و گژوگیا خۆڕسكەكانی ناو سروشتەكەمان بەتایبەتی ئەوانەی وردن و سەرنجی كەسانی ئاسایی ڕاناكێشن، من هەوڵم داوە بەهۆی زوومی كامێراكەم ئەو شتە وردانە بەرجەستە بكەم.

• وێنەگرێكی فۆتۆ هەیە كە تۆ سەرسەم بیت و كاریگەری لەسەر تۆ هەبێت؟

  • من لەسەر دەستی مامۆستا (بایز)ی زاوام كەوتمە ناو پیشەكە، هەر بەهۆی ئەویشەوە وێنەگری بەتوانا (قادر میدیا)م ناسی، كە” فۆتۆگرافەرێكی بەتوانا و بە ئەزموونی كاری فۆتۆی ناو ستۆدیۆ بوو لە شاری هەولێر”بۆیە بەكارەكانیان سەرسامم وكاریگەری ئەوانم لەسەرە.. بەڵام لە كاری هونەری دەرەوە و ناو سروشت، كۆمەڵێ فۆتۆگرافەری بە ئەزموون دەناسم و بە كارەكانیان سەرسامم لەوانە مامۆستا فارس سەعدی و مامۆستا سەعید رواندزی و مامۆستا یوسف حەمەڕەشید و چەندانی تر..

    *تایبەتمەندییەكانی وێنەگری فۆتۆی سەركەوتوو چین؟

  • بە بڕوای من فۆتۆگرافی سەركەوتوو پێش هەموو شتێك ئەبێ عیشق و سەلیقەی بو كارەكە هەبێ، ئینجا كەرستەی وێنەگری، هەرلە كامیرای باش و زووم و لایت مەتر و ستاندی باش، دوای ئەوانەش شارەزایی لە هەڵبژاردنی گۆشەی وێنەگرتن و سود وەرگرتن لە ڕووناكی لە چوار وەرزەكە و كاتیش زۆر گرینگە، لە هەمووشیان گرینگتر ڕۆشەنبیری و خوێندنەوەی بەردەوام دەرباری فۆتۆگرافی و مێژوی فۆتۆگرافی.
    من وەك فۆتۆگرافەرێك، كاتێ ئەو وتەیەی (ئەریكفرۆم)م لە كتێبی (بەناوی ژیانەوە) خوێندەوە كە دەڵێ: “وێنەگری باش لەپێشدا لەو دیمەنە ورد دەبێتەوە كە دەیەوێ وێنەی بگرێت ئینجا دەست بۆ كامێراكەی دەبات. ئەو تەماشاكردنە و وردبوونەوە‌یە جۆرێكە لە كارامەیی”. زۆر هەستیارانەتر و بە دیقەتتر لە دیمەنەكان ورد دەبمەوە و ئینجا وێنەكان دەگرم.

• ئەگەر بكرێت باس لەو پیشانگاو پێشبڕكێیانەبكەیت، كە ‌لەڕێگەی زوومی كامیراكەتەوە بەشداریت تیا كردوون؟

  • تا ئێستا حەوت پیشانگای تایبەتیم كردونەتەوە، لە شەقڵاوە و پیرمام و هەولێر و سۆران. هەموو پیشانگاكانم لەسەر ئەركی خۆم كردوونەتەوە، تەنها ئەو پیشانگایە نەبێ بەناونیشانی (مەسیف لە ڕەش و سپیدا) كە لە 21/1/2014 لە پیرمام نمایشم كرد، بریتی بوو لە وێنەی ڕەش و سپی كۆنی شارۆچكەی مەسیف سەلاحەدیین، بە هاوكاری هاوشارم (عەبدوڵا پیرمام) كردمانەوە، “كە خەمخۆرێكی بێ وێنەی شارۆچكەكەمانە لە پاراستنی كلتور و یادوەریەكانی هاوینەهەواری سەلاحەددین” ئەو پیشانگایە چەند ڕۆژێك بەردەوام بوو، دەنگدانەوەیەكی باشی هەبوو خەڵكێكی یەكجار زۆر هاتن بۆ سەیركردنی. هەروەها دواین ئەو پیشانگایەی لە هۆڵی میدیا بەناونیشانی (سروشت لە نێو چاوی كامێراكەم) كە لە 29/5/2023 نمایش كرا، تیایدا زیاتر لە 40 كاری 60بە 90 لە خۆ گرتبوو كە پێك هاتبوو لە وێنەی سروشت و گوڵ و گیا خۆڕسكەكانی چیاكانی كوردستان، ئەویش دوو رۆژ بەردەوام بوو، بینەری باشی هەبوو. دوای ئەوەش هەر هەمان پیشانگام بردە شاری سۆران بە هاوكاری كتێبخانەی (عەلی مەكتەبە) و شاری پیرمام..

• وێنەیەكی دیاركراوی خۆت هەیە كە ‌بەزوومی كامیراكەت گرتبێت جیاواز بێت لە وێنەكانی تر و تائێستا، لە خەیاڵت بێت؟

  • وەك چۆن زۆربەی نووسەر و شاعیران بەرهەم و دیوانەكانیان بە كۆرپە و منداڵەكانی خۆیان دەشوبهێنن، منیش دەتوانم بڵێم هەموو تابلۆكانی خۆم خۆش دەوێن و جارجاریش دەگەڕێمەوە سەریان و تەماشایان دەكەمەوە. وە زۆرن ئەو وێنانەی لە خەیاڵمدا چەسپیوون بەتایبەتی ئەو دیمەنانەی بە ماندووبوون و كاتێكی زۆر بەپێ ڕۆیشتن پییان گەیشتووم.

• وەكو فۆتۆگرافەرێك ئەو كێشەو گرفتانە چین، كە لەكاتی وێنەگرتن ڕوبەرووی دەبیتەوە؟

  • ئەوەی ڕاستی بێ من لەكاتی وێنەگرتن هەست بە هیچ كێشە و گیروگرفت ناكەم بەهۆی عیشقم بۆ كارەكەم، تەنها هەندێ جار لە كاتی گرتنی وێنەی سروشت نەبێ، كە دیمەنی زۆر جوانم بۆ دەستەبەر بووە، بەڵام بەهۆی بوونی تۆز و خۆڵ پیس بوونی ژینگە، دیمەنەكان بە جوانی دەرناكەون.

بزووتنەوەی”عەسائیبی ئەهلی حەق” هەوڵی ئەوە دەدات بەرپرسیارێتی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ئەستۆ بگرێت، کە سەرپەرشتی زیاتر لە ملیۆنێک خوێندکاری عێراقی دەکات.
هەرچەندە ئەمەریکا عەسائیبی ئەهلی حەقی خستۆتە لیستی ڕێکخراوێکی تیرۆرستیەوە، هەروەها سەرکردەکەیان، قەیس خەزعەلی کەوتۆتە ژێر لیستی سزاکانەوە، بەڵام ئەم گروپە بەهۆی چالاکیەکانی لەناو هەندێک کەرتی حکومەتی عێراقدا، ئیمتیازێکی بەهێز و کاریگەری فراوانیان هەیە و لە سوودی دارایی بەهرەمەندە.
پێشتر گروپەکانی سەر بە عەسائیبی ئەهلی حەق کۆنترۆڵی وەزارەتی گەشتوگوزار و ڕۆشنبیری و ئاسەوارەکانیان دەکرد، کە لە گەشتوگوزاردا قازانجێکی بێشوماریان لە بازرگانی خواردنەوە کحولیەکان بەدەست دەهێنا، بەڵام دواتر لەبەرامبەر کۆنترۆڵکردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا دەستبەرداری ئەو وەزارەتانە بوون، چونکە بەمشێوەیە دەیانەوێت پێگەی نوێی خۆیان لە خوێندنی باڵادا بسەپێنن، تا دەرفەتیان بۆ بڕەخسێت قەرەبوی کەمی گەنجان بکەنەوە لەناو هێزە میلیشیاکانیاندا. لەهەمانکاتدا هەوڵدەدەن ئەو بزووتنەوە ناڕەزایەتیە جەماوەریەی گەنجان کە هەڵوێستی ئەرێنی و لایەنگریان هەیە بەرامبەر بە کۆمەڵگەی شارستانی و مەدەنی نێودەوڵەتی کە لەنێو خوێندکارانی زانکۆدا کاردەکەن، تێکبدەن. ئەو گەنجان و خوێندکارانەی کەڕۆڵی سەرەکیان بینی لە ناڕەزایەتیەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩دا، بەمەبەستی تێکدانی دەسەڵاتی میلیشیاکان و کۆتاییهێنان بە حکومەتی تائفی، لەپێناو خواستە ڕەواکانی هاووڵاتیانی عێراق بۆ ژیانێکی باشتر و دەوڵەتێکی دوور لە نفوزی ئێران، مەیدانەکانی ناوشاریان بەدەستەوەگرت. بۆیە وەرگرتنی وەزارەتی خۆێندنی باڵا لەلایەن عەسائیبی ئەهلی حەقەوە لەڕێڕەوی سیاسەتی تێکدانی ناڕەزایەتیەکانی گەنجانی عێراقەوە، تێکدانی ئەو ناڕەزایەتیانەی کە بە دوای خوڵقاندنی تۆمارکردنی ژیانێکی شایستەو هاوچەرخ و باشترەوەن بۆ دانیشتوانی عێراق، کردۆتە ئامانج.
بەمشێوەیە عەسائیبی ئەهلی حەق و میلیشیاکانی کاردەکەن بۆ سنووردارکردنی نفوزی ئەو گروپە خوێندکارانە و دەمکوتکردنیان، بەتایبەتی لەدوای تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی و ئەبومەهدی موهەندیس لە ساڵی ٢٠٢٠دا، فراکسیۆنەکانیان کاردەکەن بۆ لاسایکردنەوەی مۆدێلی ئێرانی ناسراو بە ولایەتی فەقیه(ولایة الفقیە)، وێنەی ئەبومەهدی موهەندیسیان وەک “پاڵەوانێکی نیشتمانی” بەشێوەیەکی فراوان لە شوێنی جیاواز لەعێراقدا نمایشکردوە، وێنەکان لە شەقام و گۆڕەپان و پارکە گشتیەکان و وەزارەتەکانی دەوڵەت و زانکۆکاندا هەڵواسراوە، ئەوەش کە بەکۆبوونەوەی “گروپی کوڕانی موهەندیس” وەک دامەزراوەیەک ناسراوە، بەشێوەیەکی سەرەکی مامەڵە لەگەڵ کارەکانی ناو زانکۆ و پەیمانگاکان دەکات و هەوڵدەدەن گەنجان بۆ پرسە جیاوازەکانی پڕۆژەی “ولایەتی فەقیه” کێش بکەن بۆناو چەکدارە میلیشیاکان بەبیانوی ڕوبەڕوبونەوەی داگیرکاری ئەمریکا و ڕوبەڕوبونەوەی هەوڵەکانی ڕۆژئاوا لەبڵاوکردنەوەی کلتورەکەی لە کۆمەڵگەی عێراقدا. ئەوەی شایانی باسە کۆبوونەوەی گروپی “کورەکانی موهەندیس” لە نێو زۆرینەی خوێندکارانی زانکۆکاندا بێوەڵام ماوەتەوە. هەرچەندە نەعیم ئەلعەبودی کە بەرپرسیارە لەڕێنماییە ئایدۆلۆژیەکانی بزووتنەوەی عەسائیب، بەشداریکرد لە بەهێزکردنی کۆبوونەوەی کوڕانی موهەندیس لە دابینکردنی کەڤەرێکی حکومەتی بۆ ئەنجامدانی چالاکیەکانیان، هەروەها پاڵپشتی دارایی و سیاسی پێویستی بۆ دابینکردن.
چۆنیەتی چالاکی و گردبونەوەی کوڕانی موهەندیس هەوڵیانداوە لاساییکردنەوەو هاوشێوەی ئەو چالاکیانە بێت کەڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە عێراق ئەنجامی دەدەن، بەڵام بە سروشتێکی جیاواز لە ناوەڕۆکدا دەستیان پێکرد. بۆنمونە سپۆنسەری و ۆرکشۆپی ڕاهێنان و دانیشتنە گشتی و تایبەتەکان و فێستیڤاڵ و کۆنفرانس ساز دەکەن، بەڵام بە ئەجێندایەک کە گرنگی بە چەسپاندنی وێنەی هێزەکانی حەشدی شەعبی دەدەن لەبەرامبەر باقی دامەزراوە ئەمنیەکانی دەوڵەتدا، لەهەمانکاتدا جگە لە گرنگیدان بە بابەتەکانی فیقهی کەڕەهەندی سیاسیان هەیەو پەیوەندیان بەو هەڵوێستەوەیە کەبەرامبەر بە وڵاتانی وەک ئەمریکا، بەریتانیا، و باقی وڵاتانی ئەوروپا و هاوپەیمانە عەرەبیەکانی لە ناوچەکەدا وەها دەوستنەوە، کە ڕەواجدانە بە دامەزراندنی هەڵوێستێکی دوژمنانەو نەرێنی بەرامبەریان. لە لایەکی دیکەوە وەها ئێران دەناسێنن، کە وەک تاکە پارێزەری عەقیدەی شیعە و پێویستی هاوسۆزی شیعەکانی عێراقە. جگە لە پڕوپاگەندەی تەقلیدی بۆ”وەلایەتی فەقیه”، کۆبوونەوەی کوڕەکانی موهەندیس میوانداری سیاسەتمەداران و سەرکردەکانی ناو هێزەکانی حەشدی شەعبی دەکەن بەناوی ئەوەی کە مەیلی دڵسۆزیان بۆ خوێندکارانی زانکۆ هەیە!.
لەلایەکی ترەوە کوڕەکانی موهەندیس هەوڵدەدەن کاریگەری لەسەر گەنجانی شیعە هەرە کۆنەپەرستەکان دروست بکەن، کە بە نەریتی خۆیان دەسەڵاتی نەجەف پەیڕەو دەکەن، بۆیە لەو لایەنەوە سەرکەوتوو دەبن لەڕاکێشانی خوێندکارە کۆنەپەرستە شیعەکان بەرەو مۆدێلی ئێرانی، بەڵام نەیانتوانیوە کاریگەریان هەبێت لەسەر خوێندکارانی عەلمانی و ئەوانەی کە پابەند نین بە ئاینەوە.
پەیوەندیەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان هێزەکانی حەشدی شەعبی و کۆمەڵەی کوڕانی موهەندیس هەیە، وەک یەکێک لە دامەزراوەکانی دەوڵەت، وەک کۆمەڵەیەکی خوێندکاران، کوڕانی موهەندیس وەک فەرمانبەرانی دەزگای ئەلحەشد مووچە وەردەگرن و سەرچاوەی داراییان هەیە، پشتیوانی ئەم گروپە کە لەلایەن هێزەکانی حەشدی شەعبیەوە وەک دامەزراوەیەک دەدرێت، بە مەبەستی دابینکردنی بەرگێک کەڕێگە بدات چالاکیەکانیان بەڕێوەبچێت.
لەچەندین بۆنەدا، حەشد ئامڕازێکیان بۆ کۆبونەوەی کوڕەکانی موهەندیس دابینکردوە، کە بریتی بووە لە ئاسانکاری بۆ چوونەژورەوەی وێنەی قاسم سولەیمانی و هێما سیاسیەکانی دیکەی دەوڵەت بۆ ناو کەمپی زانکۆ، هەروەها لۆبیکردن بۆئەوەی ڕێگە بدرێت بە بەکارهێنانی پۆلەکانی کۆلێژ بۆ میوانداری لە ۆرکشۆپ، خول و کۆبونەوە بۆ کوڕانی موهەندیس ڕێکبخرێت.
لەبەرامبەردا، کۆمەڵەی کوڕانی موهەندیس پەنجەرەی گونجاو بۆ هێزەکانی حەشد دابیندەکەن بۆ دەستنیشانکردنی خوێندکارە سەرکەوتوەکان لە بوارەکانی ئەندازیاری و ڕاکێشانیان بۆ کارکردن لەسەر پڕۆژەکانی پەیوەست بە دروستکردنی”کۆمپانیای ئەندازیار”، هەروەها پڕۆژەکانی دروستکردنی مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ میلیشیاکان.
یەکێک لەو فاکتەرانەی کە دۆخەکەی زیاتر ئاواڵاکردەوە بۆ کوڕەکانی موهەندیس لە ئەنجامدانی چالاکیەکانیان، پێش دامەزراندنی ئەم گروپە واتە کوڕانی موهەندیس، وەزیری پێشووی خوێندنی باڵا (عەلی العادیب) بڕیاریدا سەرجەم هێزە ئەمنیەکانی بەرپرسیار لە پاراستنی زانکۆکان بگۆڕن بە کوتلە چەکدارەکانی دیکەی سەر بە زانکۆکان. لەوکاتەدا ئامانجی ئەم هەنگاوە ڕوبەڕوبونەوەی پەرەسەندنی زەریای مەدەنی و شارستانی بو لە نێو خوێندکارانی زانکۆدا، بە مەبەستی هەوڵدان بۆ بەرتەسکردنەوەی ئازادیە گشتیەکان لەناو زانکۆدا و هەڵوەشاندنەوەی دەرکەوتنی دیاردەی شارستنی لە زانکۆدا.
هەرچەندە لەوکاتەدا هیچ نیازێکی ڕاستەوخۆی پەیوەندیدار بە کوڕانی موهەندیس نەبو، بەڵام ئەم هەنگاوە ئێستا سوودی بۆ کورانی موهەنیس هەبوو، ئاسانکاری کرد بۆ چوونە ناو دامەزراوە پەروەردەییەکان و ڕووماڵکردنی چالاکیەکانیان لە زانکۆدا. هەمان ئەندامانی فراکسیۆن لەسەردەمی عەلی ئەلعادیەوە تائێستا بەردەوام بوون و هاوسۆزیەکی زۆریان بۆ گروپی کوڕانی موهەندیس و ئەو ئامانجانە هەیە کە هەوڵی بەدەستهێنانی دەدەن.
نەعیم العبودی وەرگرتنی بەرپرسیارێتی وەزارەتی خوێندنی باڵای وەک بەشێک لە حکومەتی محمد شیاع ئەلسودانی بەدەست هێنا، گەورەترین گۆڕانکاری ئیداری لە مێژووی وەزارەتەکەدا بە قازانجی “ولایەتیەکان” بەکارهێنا، نەعیم العبودی، ناسراوە بەوەی سەر بە میلیشیای (عەسائیبی ئەهلی حەق) و وتەبێژی فەرمی و نوێنەری ئەو بزووتنەوەیەیە، جگە لەوەی بەرپرسیارێتی سەرپەرشتی عەقیدەیی لە بزووتنەوەکە لە ئەستۆ گرتووە، بووە پاڵپشتی ڕۆڵی کوڕەکانی موهەندیس، لەوڕێبازەی لەنێو خوێندکاراندا پەیڕەوی لێدەکەن.
سەرەڕای ئەو دەستکەوتانەی لایەنگرەکانی ئێران لەناو ئیدارەی زانکۆدا بەفەرمی بەدەستیان هێناوە، بەڵام هیچ قبوڵکردن و هیچ جۆرە ڕەزامەندیەک لەنێو خوێندکاراندا نیە بەرامبەر بەو کارەی کە کۆمەڵەی کورەکانی موهەندیس دەیکەن، یان هەریەکێک لەو گۆڕانکاریە ئیداریانەی کە دەوریانداوە. لەیەکێک لە نمونە تۆمارکراوەکاندا، کۆبونەوەی کوڕانی موهەندیس ئاهەنگێکیان لە زانکۆی واست – کۆلێژی پزیشکی ددان سازکرد، تەنها (٣) خوێندکار لە کۆی ٨٣ خوێندکار لەیەکێک لە قۆناغەکانی کۆلێژەکەدا بەشداریان کرد. ڕێژەی هاوشێوە لە پارێزگا و زانکۆ جیاوازەکاندا بەردەوامە و فۆڕمی ڕەتکردنەوەی خوێندکاران لە ئامادەنەبون و بایکۆتکردنی ئەم بۆنانە و تەنانەت هێرشکردن و تێکدانیان لە هەندێک حاڵەتدا درێژدەبێتەوە.
لەیەکێک لە دیمەنەکانی ڕەتکردنەوەی خوێندکاران لەبەرامبەر ولایەتیەکاندا، ئەوەبو کە لە بەشی ئەندازیاری شارستانی- زانکۆی تەکنەلۆجیا ڕوویدا، لەسەر وێنەی ئەبومەهدی موهەندیس بوو، تەنها بۆئەوەی لەلایەن خوێندکارانەوە تێک بدرێت هێمای “X ” ێکی گەورە درا بەسەر وێنەکەدا. خوێندکاران وەک دروشمێکی دژە ئێران تەعبیریان لێکرد.
لەلایەکی ترەوە چالاکیەکانی کوڕانی موهەندیس کاریگەریان لەسەر ژنان هەیە، ڕێگەیان داوە چەندین خوێندکاری کچ بۆ خۆیان ڕابکێشن و کلتوری نیقاب و حیجابی توند لەناو زانکۆکاندا بڵاوبکەنەوە. بەڵام گروپی خوێندکاری ژنان کە بەشدارن لەم چالاکیانەدا دەگۆڕدرێن بۆ گروپی دابڕاو لە باقی خوێندکاران، ئەمەش سەرلێشێواوی بۆ کۆمەڵگەی زانکۆی گەنجان پێکدەهێنێت.
گەنجانی پێشڕەوی ناڕازی کە مەیدانی تەحریری بەغداو ناوەندی شارەکانی خواروویان لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٩وە هەژاند، پێویستە زیاتر مەترسی کۆنترۆڵکردنی میلیشیاکان بەسەر خوێندکارە گەنجەکانی عێراقدا بە هەڕەشەیەکی ستراتیژی درک پێبکەن، کە هەوڵەکان بۆ هەبونی کۆمەڵگەیەکی شارستانی و هاوچەرخ و ئازاد و خۆشگوزەران تێکدەدەن. ئەم کۆنتڕۆڵە میلیشیایە هەڕەشە لەئاسۆ و خواستی گەنجانی عێراق دەکات بۆ کرانەوە بەڕووی جیهان و ژیانێکی ئاسودەو هاوچەرخدا، ناسینەوەی مەترسیداری ئەم گروپە بەوڕادەیە پێویستە کەوەک داعشێکی تازە پێناسەبکرێت و مامەڵەی بکرێت.

گرنگترین فرسەتێک بۆ گەشەپێدانی ناڕەزایەتی گردبونەوەو خۆڕێکخستنی خوێندکاران و گەنجانی عێراق، خۆڕێکخستنە بەدەوری ڕێکخراوێکی جەماوەری سەربەخۆ، کە بەدەستهێنانی دەسەڵاتی خەڵک ئامانجی بێت، هەنگاوێکی پێشڕەوانەیە لەڕاستای کۆتاییهێنان بە تەواوی دەسەڵاتی هێزە ئیسلامی و تائیفی و نەتەوەپەرستی میلیشیاکان و هەڵوەشاندنەوەی حکومەتی ئێستای عێراق، وەک بزوتنەوەیەکی بەرفراوانی جەماوەری و کۆمەڵایەتی بەڕێ بخات.

بۆ هەندێ زانیاری سود لە وتارێکی جەواد مەهدی کە توێژەرێکی عێراقیە، وەرگیراوە بە ناونیشانی:
“الاستيلاء التدريجي على التعليم العالي في العراق”

تیپی موزیكی (خانزاد)، یەكەم تیپ بو لەهەموو عێراق كە سەرجەم ژەنیارو گۆرانیبێژەكانی تەنیا كچ بێت.
ن: كامەران حاجی ئەلیاس

هونەری موزیك ‌و گۆرانی هونەرێكە لەزۆربەی شوێن‌ و كاتدا بوونی هەیە لەماڵ، لەكاتی كاركردن، لەناو ئۆتۆمبیل ..مرۆڤ دەتوانێت بەئاسانی گوێبستی موزیك یان گۆرانی بێت لەنێو كوردیش گرنگی زۆر بەم بوارە دراوەو دەردێت..چەندین موزیك ژەن‌ و گۆرانیبێژو تیپی موزیكی كوردی هەن، كەخزمەتێكی زۆریان كردوە ئەوەی مەبەستمە هەڵوەستەی لەسەر بكەین تیپی موزیكی(خانزادی كچان)ە لەهەولێر كە لەتەمەنێكی زۆر كورت خزمەتێكی زۆری هونەری موزیك و گۆرانی كوردی كرد بەجۆرێك یەكەم تیپ بووە لەسەر ئاستی عێراق كە هەموو ژنیارەكان و گۆرانی بێژەكانی ئەم تیپە تەنیا ئافرەت بن.

(تیپی موزیكی خانزادی كچان)، لەساڵی (1980) لەسەردەستی هونەرمەند گەورەی كورد مامۆستا (وریا ئەحەمەد) دامەزرا توانی لەماوەی (3-4) ساڵ دوای راهێنان و مەشقێكی زۆر تیپێكی خەنجیلانە دروست بكات، تیپێكی موزیك بەناوی (خانزاد) مەبەست لێی “خانزاد”ی میری سۆرانەكە یەكێكە لەئافرتە ناسراوەكانی مێژوی نەتەوەكەمان دوای ئەوەی هاوسەرەكەی “میر سلێمان بەگ” لەلایەن دوژمنانی كوردەوە ژەهرخوارد كرا لەساڵی 1597، لەشاری بەغدا‌ كۆچی كرد، خانزاد جڵەوی دەسەڵاتی‌ میرایەتیی میرنشینی سۆرانی گرتە دەست، نامەوێ باسەكە بگۆرم بەڵام لەم سەردەمەدا ناو نانی ئەو تیپە بەم ناوە ماناو مەدللولی زۆر هەڵدەگرێت.

تیپەكە لەچەند ئامێر ژەنێك پێكهاتبون لەسەر ئامێرەكانی (كیبۆرد، گیتاری سۆڵۆ، گیتاری باس، كۆردگیتار، فلووت، كلارینێت، ئۆكۆردیۆن، درامز، تەپڵ، بۆنگۆز، كەمان،..ھتد) لەگەڵ چەندین موزیكژەن وەكو (شعائع تارق لەسەر ئامێری ئۆرگ، سۆزان فایق‌و رێزان حەمید لەسەر ئامێری كەمان، ڤیان قاسم لەسەر ئامێری كلارنێت، نادیە لەسەرئامێری ئۆكۆردیۆن، سۆزان حەمید لەسەر ئامێری ئیقاع، ڤیان فائق وكچێك بە ناوی سەراب، لەسەر ئامێری گیتار، كچێكی تر بەناوی وەردە دەڤ ژن بو لەگەڵ چەندین ئافرەتی تر… یەكێك لەگۆرانی بێژە دیاری ناو تیپ ئافرەتێك بوو بە ناوی (ڤیان فائق) كە لەزۆربەی چالاكی هونەری ئەو كات بوونی هەبو، یەكێك بووە لەو ئەندامانەی كە زۆر چالاك، لەنێو تیپ بونی هەبووە، زۆر هەوڵمدا بۆ ئەوەی لە نزیكەوە گفتۆگۆی لەسەر تیپ‌و گۆرانییەكانی لەگەڵدا بكەین بەڵام هەوڵەكان بێسوود بوو،تەنیا ئەو زانیاری ئەوەم دەست كەوت كەئێستا لەدەرەوەی هەرێمی كوردستانە لەهەمانكاتدا دووركەتوتەوە لە هونەری گۆرانی وتن، بەڵام ئەو لەزۆربەی چالاكی‌و فیستیڤاڵەكان بەشدارییەكی كارای هەبووە.

(تیپی موزیكی خانزادی كچان) تاكە تیپ بو كە هەموو ژانیارەكان‌و گۆرانی بێژەكانی تەنیا ئافرەت بون كاتێ لەبەغدا فیستیڤاڵكی هونەری گۆرانی لەسەر ئاستی عێراق ساز دەكرێت زۆربەی پارێزگاكانی عێراق بەشدار دەبن تیپی موزیكی خانزاد بووە جێگای سەرسوڕمانی ئامادەبووان‌و سەرپەرشتیارانی فیستیڤاڵەكە، هەربۆیە دەست خۆشییەكی زۆر ئاراستەی سەرپەرشتیارو ئەندامانی تیپەكە كرا.

لەساڵی 1982 تیپەكە بەشداری (فیستیڤاڵی دووەمی هونەری كوردی ـ هەولێر) كرد كۆمەڵێ گۆرانی لەو فیستیڤاڵە پێشكەش كرد، لەساڵی 1983 ،كۆمەڵێك گۆرانیشی بۆ تەلەفزیۆنی ئەوسا تۆماركرد، بەمەش تیپەكە دەنگ دانەوەیەكی زۆری لێكەوتەوە، زیاتر كوردستانیان بەتیپەكە ئاشنا بوون دوای ئەوە تیپەكە لە چالاكی ھونەری بەردەوام بوو لەزۆر بەی فیستڤاڵی هونەری گۆرانی‌و موزیك بەشداری كارای هەبوو وە بەشداری چەندین بەرنامەی تەلەفزیۆنی كرد یەكێك لەو بەرنامانە بەرنامەی هەرجارەی لەپارێزگایەك (سهرە ئەربیلییە) لەتەلەفزیۆنی عێراق بوو چەندین گۆرانی لەو بەرنامەیە پێشكەش كران وەكو (هەی مینە عەمرم مینە، هۆپ زندان‌و هۆپ زندان، دەك نەمینێم ئەلەززە، ئایشۆكی دەلالی دبلا وابی هەروابی ،وەزتازەممە وەزتازەممە، خان ئەمیری) لەگەڵ گۆرانی پەشیمانی لە هۆنراوەی شاعیرەی گەورەی كوردی گۆران ئاوازی هونەرمەند وریا ئەحمەد ووتنی كۆرس.

ئەوەی راستی بێت من زۆر هەوڵمدا ئەندامانی ئەو تیپە بدۆزمەوە بۆ ئەوەی گفتۆگۆیەكی هونەرییان لەگەڵ ساز بدەم باس و خواسی تیپەكەیان لەگەڵ بكەم، بەداخەوە بەهۆكاری ئەوەی زۆبەیان لەهونەرەكە دووركەوتونەتەوە ،یان لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان ژیان دەگورزەێنن، ئەو دەرفەتەم بەنەگونجا، بەڵام لەرێگەی مامۆستای هونەرمەند وریا ئەحمەد توانیم پەیوەندی بە خاتوو (ناسكە عزەدین مەحیەدین) بكەم كە ئێستا مامۆستایە لەیەكێك لە قوتابخانەكانی شاری هەولێر تاكە ئەندامی ئەو تیپەیە تائێستا بەردەوامە كە جگە لە بواری موزیك و سروود لەبواری دیزاینش دەستێكی باڵای هەیە.

ناسكەخان پێراگەیاندم، كە ئەو هەر لەسەرەتای دامەزراندانی تیپ لەساڵی 1980 پەیوەندی بەتیپی (خانزاد) كردوە هەروەها دەڵێت: بەسەرپەریشتی هونەرمەند وریا ئەحمەد ئەم تیپە دامەزرا ئەو راهێنان‌ و مەشقی پێكردین كۆمەڵێ ژەنیاری بەتوانا لەژێر دەستی ئەم كەڵە هونەرمەندە پێگەیشت منیش وەكو ژنیاری فلوت بەشدار بووم خۆشم دەرچووی پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی موسڵ بەشی موزیكم لەكۆتییدا وتی: شانازیش دەكەم كە ئەندامێكی كارای تیپی (خانزاد) بووم، بەشداری سەرجەم چالاكیەكانم كردوە.

لەو كاتەی لەساڵاكانی هەشتاییەكان شەڕی نێوان عێراق‌ و ئێران تا دەهات شەڕەكە زۆر گەرم‌و خوێناوی تر دەبوو بۆیە هەموو شتێكی دەوڵەت لەخزمەت ئەو شەڕە بوو كاتیش داوا لەو تیپە دەكرێت سرودو گۆرانی بۆ بەعس و دكتاتۆرەكەی بڵێن مامۆستای هونەرمەند وریا ئەحەمد واز لە تیپەكە دەهێنێت لە دوایی ئەو چەند هونەرمەندێك لەو شوێنی ئەو دانرا وەكو هونەرمەندی خوالێی خۆشبێت (شێرزاد عوزێری) بەڵام هیچ بەرهەمێكی ئەوتۆیان نەبوو، بۆیە تیپەكەش دوای چالاكی وەك پێویست نابێت.

ئەو فاكتەرەی وای لەئێمەمانان كردوە بەو كورتە باسەئەم تیپە وەبیر ئێوە بهێنینەوە بۆ ئەو خزمەتە پڕشكۆییەی تیپی موزیكی خانزادی كچان بووە بە تایبەتی هەوڵ و كۆششی مامۆستای ئازیزی هونەرمەند (وریا ئەحمەد) كەلەو بارو دۆخەدا خزمەتێكی بەرچاوی هونەری گۆرانی موزیكی كوردی بكات لێرە دەست خۆشی لێدەكەم لەهەمانكاتدا سوپاسی دەكەم بۆ پێیدانی زانیاری لەسەر ئەم تیپە پڕ بەخشندە لێرەشەوە سوپاسی خوشكی بەرێزم (ناسكە) خان بۆ هاوكاری‌و پێدانی زانیاری بۆ نووسینی ئەم بابەتە.

من ئەمزانی عاجز ئەبی ،
بۆیە زۆر جار لەگەڵ تۆدا ،
تەنیاییشم بانگهێشت ئەکرد ..!
ئەی تۆ بۆچی زۆرجار ،
لەگەڵ مندا ،
زەنگێکیشت بۆ تەنیایی لێ نەئەدا ؟

٭ ٭ ٭

کاتێ کە تۆ پەیڤەکانت
ئەچپاند بە گوێما ، ئەمزانی
بە جێم دێڵی ..
بۆیە وەک پشیلەیەکی دەستەمۆ ،
تەنیاییم لەگەڵدا بوو ، ئەز ..
ئەی کاتێ من پەیڤەکانم
لە نوکی پارکەرەکەوە
بۆ ئەنوسیت ،
بۆچی نەتزانی جێت دێڵم ؟
بۆ تەنیاییت ،
وەک توتییەک لەگەڵ خۆتا نەئەهێنا ؟

٭ ٭ ٭

هیچ نەبێ ، کە ڕۆیشتی ،
ئەژنۆم نەشکا ..
بە کاوەخۆ هەستامە سەر پێ ..نەکەوتم ..
ئاگادار
لە دڕک و
ووردە شوشەکانی بەر پێ ..
هیچ نەبێ ، کە ڕۆیشتم ،
ئەژنۆت نەشکایه ..نە ..
بتتوانیایە بێیتە سەر پێ ..
بێ ئاگا نەبوویتایە ..نە ..
لە دڕک و
ووردە شوشەی
گڵاسە شکاوەکەی بەر پێ ..؟

٭ ٭ ٭

ئێستا ئیتر ،
چیدی بە کەس ناڵێم ،
وام لە پارک و پیاسە ئەکەم و
تەنیایی
وەختە تەواو توێکاریم کا ..
با توێکاریم کا ..قەیناکا ..
چیدی بە کەس ناڵێم ،
بۆ گەشتێکی دوورە وڵات ..
با خۆڵ و خاشاکی ئێرە ،
چۆنی بوێ
گەچکاریم کا ..
با خەم بێت و ، لە هەر چوار لا ،
دەسکاریم کا ..
زوڵم فێری زۆرداریم کا ..
با دڵم ڕەق بێ ،قەیناکا ..
ئیتر شیعر نەوێرێ توخنیشی کەوێ ..
فێری جەور و
تاوانباریم کا …قەیناکا

٭ ٭ ٭

بەڵام عەسرێ ،
لەپڕا تۆم بیر دێتەوە ..
بۆ وات نەکرد ،
عەسرێ له پڕ
منت بیربکەوێتەوە ؟

٭ ٭ ٭

ئەمووت : کە ڕۆیشت ،
با هیچ نەبێ تەنیاییم
لەگەڵ بێ تا دێمەوە ..
ئاخر بۆچی بە خۆت نەگووت :
کاتێ ئەو ڕۆی ،
با هیچ نەبێ تەنیایی ،
لەگەڵمدا بێ تا دێمەوە ؟

٭ ٭ ٭

کە ڕۆیشتی ،
نەک هەر چنگێ لە خۆتت
جێ نەهێشت بۆم
تەنانەت پارکەرەکەی
سەر مێزەکەت کۆکردەوە و
بردت لەگەڵ جانتاکەتا ..
وێنەی خۆت و جانتاکەتم له پڕ کێشا ..
کاتێ هەموو شتێکتان کۆ ئەکردەوە ،
بۆ ئەوەی من
بە تەواوەتیی بێ کەس بم ..
من هیچم کۆ نەکردەوە ،
کاتێ هەستام ،
لە دوورەوە خۆمم بینی ،
بێ بەرنامە ، دانیشتبوو ..

٭ ٭ ٭

ئێستا لە قەڵەباڵغییەکانا ،
خۆم ئەبینم و..
نایناسمەوە ..
خۆم ئەمبینێ و
نامناسێتەوە ..
گەڕاومەتەوە سەر خووەکانی مناڵیم ..
بە دوای حەکایەتێکا ئەگەڕێم ،
تۆم به دڵڕەق بۆ باس بکا ..
وەک ئۆتێللۆ ،
کە بە بێ هۆ ،
تاقە دێزدەموناکەی کوشت ..
بۆچی بە دوای حەکایەتێکا نەگەڕای ،
من بە دڵڕەق نیشان بدا ؟
وەک هاملێت ،
لەگەڵ دایکیدا ؟

٭ ٭ ٭

نا ..قەیناکا
ئیتر نامەوێ ،
لە شارێ،
کە هەموو ڕۆژێ بارانە ..
لە شەقامێ ،
کە 24 سەعات شەماڵ ..
بای دەریاکان به خۆڕایی دابەش ئەکا ..
نامەوێ
لە شارێکا بم ،
کەس نەناسم بێجگە له تۆ ..
کەس نەناسی بێجگە لە من ..
لە کافێیەکی پڕ لە خەڵک ،
کە دڵۆپەیەک جێگا نییە بۆ تەنیایی ،
نامەوێ بتبینم ..لەوێ ..
ئەی تۆ ،
بۆ بڕیارت نەدا ،
حەز نەکەی
بمبینی لەوێ ،
کە کەس نەتناسێ بێجگە من
کە کەس نەناسی بێجگە من ..
شەماڵ ،
به شەقامەکانا
بە خۆڕایی ، بای دەریاکان ساغ کاتەوە ..
کە لە کافێیەکی جەنجاڵا ،
کە تەنیایی بۆ خوێی چێشتیش
دەست نەکەوێ ،
هێشتا نەتەوێ بمبینی ؟
بۆ ؟
ئاخر بۆ …ئەو هەموو خەمەت بۆ من خوارد ؟
ئەو هەموو ڕۆژە
هەواڵێ ..
نامەیەکی سارد و سڕیشت
هەر نەنارد ..
بۆ ..
ئاخر ..بۆ …؟

شار پڕبو له هاوار
بۆ تەماشایەکی تۆ
تۆێ عەندلیب
خۆشخوانی باخ و وگوڵستان
ئەی سەرداری من
مرغی خۆش ئەلحانی پڕ له گوڵزارم وەره
تۆی کتێبی زەبوری عەیش و طەرب
عيشق ونەوازى منى
تۆى عەندليب، غەزەلخوانى
له جەمعى فەن وبەيانی
هەوارگەی دڵانیت
كوا چەهچەهەی شیعرت
کوا نەغمەی دڵی مەوزونت
سەراسەر کاشانه، عیشقه شەهلا
بێستانسەرای
هەزارداستانیت