مەلا لە دەرگاکە هاتە ژوورەوە، هەموویان لەبەری هەڵسانەوە. کاکەسوور دەستی ماچ کرد و فەرمووی لێ کرد و لە شوێنی شیاوی خۆی داینیشاند. کانەبی پڕی دایە دەستی و یەک دوو شڵپەماچی لێ کرد و سەیرێکی باوکی خۆی کرد، ئەمیش سەری خۆی بۆ لەقاند، وەک ئەوەی ئافەرینی بۆ بنێرێت.
کانەبی گەنجێکی چوارشانەی، کەمێک سادە بوو، سی و پێنج ساڵان بوو و ژنێک و چوار منداڵی هەبوو، منداڵە گەورەکەی هەر لەگەڵ خۆی لە دوکانی سەوزەفرۆشییەکەی کاری دەکرد، خۆ ئەگەر خوێندبای، ئەمساڵ دەبوایە بچێتە زانکۆ.
ملی ئەم گرانییە بشکێ، کانەبی هەتاوەکوو ئێستاش هەر لەگەڵ کاوێسی باوکی دەژێت. ژنە قوڕبەسەرەکەشی، ژیان، نەیدەوێرا فززەکی بکات، ئەگەر کانەبیش شلمکوتی نەکردبوایە، ئەوا خەسوو و خەزوور بەم ئەرکە هەڵدەستان.
ئەمە چەند مانگێکە، کانەبی چاوی چووەتە سەر کچەکەی هاوسێیان، هەموو جارێک کە لە کار دەگەڕێتەوە، سەرنجی دەداتێ، جا چ لەم کاتانەی کە لەگەڵ دەستەخوشکەکانی قسان دەکات، یان کە لەبەردەم دەرگای ماڵەکەیانە، یان کە بەرەو ماڵەوە دەگەڕێتەوە. کانەبی چیتر خۆی بۆ ناگیرێت، بڕیاری داوە کە وەکوو مەردێک دەستی کچە داوا بکات، بەڵکوو کاکەسووری باوکی دڵی نەرم بێت و ئایشێی پێشکەش بکات.
مەلا پەڕاوەکەی دەستی لەسەر مێزەکەی بەردەمی دانا و کردییەوە، سەیرێکی کاکەسووری کرد، ئینجا ئاوڕێکیشی لە کانەبیی داوە، لێیانی پرسی ئەگەر ئامادەنە و گەواهیدەرەکان ئامادەن. کانەبیش بەتامەزرۆییەکەوە تێی گەیاند کە هەموو شتێک ئامادەیە، خۆ ئەمە یەکەم جاری نییە!
مەلا ڕووی لە کانەبی کرد، ناوی پرسی، تەمەنی، دڵنیا بووەوە کە کوڕێکی سی و پێنج ساڵانە و خێزاندارە، دووپاتیشی کردەوە کە بەڵێن بدات کە ژنەکەی یەکەمی دژایەتیی ئەم خوازبێنییە ناکات، کانەبیش سوێند و قوڕئانی بۆ خوارد، لە دڵەوەش داوای لێخۆشبوونی لە خواکەی کرد، بەمە دڵی خۆی دایەوە کە شتێک خوا ڕێی پێدابێت، ژنەکەی کێیە تا لێی بستێنتەوە.
پاشان ڕووی لە کاکەسوور کرد، لێی پرسی کە ئەگەر ئەو ڕێ بە کانەبی دەدات تا کچەکەی بهێنێت و ببێتە کوڕی، کاکەسووریش دەستی خستە نێو دەستی مەلا و تێی گەیاند کە لە شەکری پێ خۆشترە، چما کوڕێکی چاکتر لە کانەبیی بەدەست دەکەوێت، بەتایبەتی وا ئایشێش گەورە بووە، کاتی هاتووە.
دوای ئەمەی کە کچە و کوڕەی لێک مارە کرد، وتارێکی کورتی دا، پاشان مۆڵەتی لێ وەرگرتن، هەرچەندی تکایان لێی کرد تا بمێنێتەوە و شەربەتێک بخواتەوە، بەڵام ئەو سوڕ بوو بڕوات، گوایە دوو مارەیی تر هەیە کە دەبێت بەڕێوەی ببات. دەفژەنەکان کەوتنە دەفژەنین، گەنجەکان کەوتنە شایی و پیرەکانیش هەر لە شوێنی خۆیانەوە، بە دەستی بە تەسبێحەوە شانی خۆیان هەڵدەتەکاند.
کاکەسوور چووە دەرەوە، ئەم لا و ئەو لای کرد، ئایشێی نەدۆزییەوە، بەقیڕەوە هاواری دەکرد: «ئایشێ، ئایشێ!» هیچ‌ وەڵام نەبوو، چووە پێش دەرگای ماڵەوە، سەرنجی دا وا ئایشێی تەمەن نۆ ساڵان، لەگەڵ هاوڕێیەکەی یاری بە بووکەشووشە دەکات. پیلی گرت و شەقازللەیەکی لێدا و فەرمانی پێ کرد تا بچێتە ژوورەوە، دەست و پلی بشوات و جلەکانی بگۆڕێت و بچێتە لای زاوا تا یەک دوو وێنان بگرن. ئیتر گەورە بووە و بووەتە ژن، کاتی یاری بووک بووکانێ بەسەر چوو!

واتای وشەکان:
گەواهیدەر: شاهێد

ڕابووردووی هونەری (مستەفا ئەحمەد) پڕە لەچالاكی و كاری هونەری، لەبواری شانۆو دراماو سینەما، بەڵام كەس ناتوانێت نكۆڵی لەوەدا بكات، كە ئەو ئەكتەرە بەردەوام ئەكتیفە، لە ڕێگەی زنجیرە درامای (لانەوازان) پەڕییەوە كەنارەكانی نەمری.
ئیدی مرۆڤ كە خوا چانسێكی وای پێ بەخشی، ئیدی دوای مردن ژیانێكی تر دەست پێدەكات، بەڵام كەس نازانێ ئەو ژیانەی دوای مردن چەند ڕۆژو چەند مانگ و چەند ساڵ و چەند سەدەیە؟ بەڵام ڕێك بەقەد قەوارەی ئەو بەخششەیە كە پێشكەش بەژیانی دەكەیت.
(مستەفا ئەحمەد) وەك ئەكتەر فۆرمێكی چەسپاوی نەبووە لەنواندندا، ئەمەش نیشانەی تێگەیشتنی ئەكتەرە بۆ هونەری نواندن، بەڵام لەدرامای (لانەوازان)دا و لەڕۆڵی (وەستا عەلی) خاوەن هوتێل، ئەكتەرێكی كۆمێدی بوو، وێنەی كاراكتەرێكی ترسنۆك و لەرزۆكی دەبینی لەزەمەنێكی تەنگەتاوی سیاسی، كە زۆرینەی تاكی كۆمەڵگاكەی، تێكەڵ بەسیاسەتی بەرەنگار بوونەوەو بەرهەڵستی كردنی دەسەڵات ببونەوە، كە لەهەموو لایەكدا ڕاودەنران و جەزرەبە دەدران، بەتایبەت (ڕەفیق) كە هەمیشە هانی سەرنشینانی هوتێلەكەی دەدا هوشیار ببنەوە، هەوڵی ئەوە بدەن خۆیان لەو خۆپەرستی و ترسنۆكیە رزگار بكەن.
هوتێلەكەی (وەستا عەلی) خۆی لەخۆیدا موڵگەیەك بوو بۆ خۆ حەشاردان و گرد بوونەوەی زۆرێك لەبێكارو دەست بەتاڵ و كەسانی بێ ئومێدو بئ مراد، كە ماڵ و حاڵێكیان نەبوو، بئ كەس و بێ خێزان، ئەو كەلاوە بەناو هوتێلەیان هەڵبژاردبوو تێیدا بژین.
لەهەمان كاتدا شوێنێك بوو بۆ گۆڕینەوەی بیرو باوەڕو بڵاكردنەوەی ڕاپۆرتی سیاسی.
(هوتێلی لانەوازان) ئەگەرچی تێكستێكی تەرجەمە كراو بوو، لە نووسینی ( پامر مگر ) لە هەشت بەش پێك هاتبوو، ڕەقابە چوار بەشی لێ فڕێ دابوو، چوار بەشی لێ مابۆوە، بەڵام چونكە ئەوەندە جوان وەرگێڕدرابوو، وەك ئەوە وابوو كە تێكستێك بێت نووسەرێكی كورد بۆ بەرجەستەكردنی كێشەو ئاریشاكانی كۆمەڵگای كوردی نووسێبێتی، لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئازووری، هەروەها دەرخستنی ئەو نەخۆشیانەی گەنجی كورد ڕووبەڕووی دەبێتەوە لەئەنجامی ئەو واقیعە تاڵە.
بۆیە تێكستەكە ڕەگەزێكی بنەڕەتی بوو بۆ سەركەوتنی بەرهەمەكە بەگشتی، ئینجا ئەكتەرە لێهاتووەكانی، كە هەر یەك لەوان بەڕۆحێكی هونەری گەورە، هەموو توانست و وزەی خۆیان لە كاراكتەرەكانی خۆیاندا نیشاندا، بۆ ئەوەی بینەر بەشێوەیەك لەگەڵ بەرهەمەكەو نواندنی ئەكتەرەكان ئاوێتە بێت كە هەرگیز كاریگەر بوونی پێیان لەبن نەهێت، بەتایبەت (مستەفا ئەحمەد) لەڕۆڵی وەستا عەلی، (دڵشاد مەریوانی) لەڕۆڵی (قوتبەدین) و ئازادی حەمە بچكۆڵ– لەڕۆڵی هادی، كەمال سابیر ــ لەڕۆڵی عەباس، حەسەن تەنیا، مەریوان مستەفا، تەها باراوی، حەمە ڕەشید هەرەس( لەڕۆڵی ڕەفیق، عوسمان چێوارـــ لەڕۆڵی دكتۆر) ئەندامانی تیپی پێشڕەوی شانۆی كوردی بوون لەسلێمانی.
ئەو دراما ڕەش و سپیە ئەگەرچی بەتەكنیكێكی لاوازو كامێرایەكی سەرەتایی و چەند ئامرازێكی سادەو تێچووەكی كەم بەرهەم هاتووە، بەتەنیا ڕۆژێك لەستۆدیۆكانی بەغدا تۆمار كراوە، بەڵام بینەر ئێستاش ئەوەندەی ئیشتیاقی بینینەوەی ئەو بەرهەمە یە، هیچ ئەوەندە ئیشتیاقی بینینەوەی زنجیرە دراماكانی دوێنێ نیە كەخەرجی خەیاڵیان بۆ خەرج دەكرێ.
خۆ (مستەفا ئەحمەد) ئەكتەرێكی ئەكادیمی نەبوو، بەڵام نواندنێكی بەرجەستە كرد، كە نەوەی حەفتاكان ونەوەكانی دوای ئەوانیش دێن، لەوە تێ بگەن كە داهێنان بەئەكادیمی و نا ئەكادیمی بوون نیە، چونكە شكسپیریش كە شانۆی جیهانی داگیر كرد، ئەكادیمی نەبوو.
مستەف ئەحمەد بەتەنیا ڕۆڵێك سەروەتێكی هونەری گەورەی بۆ خۆی و گەلەكەی بەجێ هێشت كە ڕەنگە جارێكی تر بۆ ئەو دووبارە نەبێتەوە..
بۆیە پێویستە لەقۆاغێكی وەك ئێستادا، بە بەرپرسیاریتێكی گەورەترو هوشیارییەكی زێتر، ڕەفتار لەگەڵ ئەو داواكاریانە بكات كە دەخرێتە ڕووی بۆ بەشداری كردن لەهەندێ بەرهەمدا، كە ڕەنگە لەئاستی ناوبانگ و شكۆی ئەودا نەبن و زیان بەو ڕابووردووە زێڕینەی بگەیەنێ، بە تایبەت لەتەمەنێكی وەك ئێستای دا، بۆ هەموو ڕۆڵێك گونجاو نەبێت.
دەبێت ئاگای لەوە بێت كە هەندێك بیانەوێت بێ ڕەحمانە ناوی ئەوو ئەو ڕابوردووە جوانەی بۆ بەرژەوەندی خۆیان قۆرخ بكەن.

حەیدەر عەبدولڕەحمان

(سەرنجێك لە بارەی بۆچوونێكی محمەد مسعود محمەد)

هەمیشە دەگوترێت: ( كوردەكان جگە لە چیاكان دۆستی تریان نییە ) ئەمە وەك گوزارشتێك لە پەیوەندی ڕوحی و سرووشتی نێوان مرۆڤی كورد و شاخ بەكار دێت. شاخەكان، كە وەك دۆستەكانی دیكەی كورد لە سەر بنەمای بەرژەوەندی و ڕۆژ دۆستایەتی كورد ناكەن و خاوەنی ئاكاری جێگیری خۆیانن و ناگۆڕێن، هەمیشە پەنا و لانەی ئێمە بوون و لە ڕۆژگارە هەرە سەخت و دژوارەكاندا، كە كەسێك داڵدەی نەداوین و هەستی مرۆییان بەرانبەرمان نەجوڵاوە، ئەوان پەنایان داوین و بە هانامانەوە هاتوون. مەگەر شاخی شنگال، هەزارەها ئێزیدی لە چڕنۆكی ئیسلامییە داعشە بەربەری و تیرۆرستییەكان ڕزگار نەكردوو نەبووە فریادرەسیان؟ بۆیە شاخەكان، خۆشەویستییەكی تایبەتیان لای مرۆڤی كورد هەیە و لە سۆنگەی ئەو خۆشەویستییەشەوە، هەزاران كەس بە ناوی ( هەندرێن، زاگرۆس، ئارارات، سورێن، شنڕوێ، دابان، زمناكۆ، مەتین، گارە، شیرین، ئاگری، ئەلبۆرز، هەڵگۆرد، كارۆخ، ژیلوان، سوركێو، ئاراسن، بەمۆ، ئاسۆس ) كراون. بۆیە شاخ پانتایەكی گەورەی لە هزری مرۆڤی كورد بە گشتی گرتووە و جۆرێك لە گەورەیی و پیرۆزیی و شكۆمەندی لای ئێمە هەیە. شاخەكان، ڕەمزی خۆڕاگریی و هێز و پە ناو وەستانەوە بوونە لە بەرانبەر نەیارەكان و وەك فیگەرێك هەمیشە لە دنیای شیعری شاعیراندا، وەك تیمەیەكی شیعری بەرجەستەكراوە. پەیوەندی مرۆڤی كورد و شاخ، پەیوەندییەكی دێرینە، بە پێی سەرچاوە مێژوویی و ئەریكۆلۆژییەكان، كوردەكان سەرەتا و بۆ یەكەم جار، لە بناری زنجیرە چیای زاگرۆس دەركەوتوون و ژیاون، بەمەش شاخ دەبێتە یەكەم لانكەی سەرهەڵدانی مرۆڤی كورد و مێژوو شوناسەكەی، ڕەنگە هەر ئەمەش بێت، ئەو پەیوەندییە توندوو ڕوحیەی لە نێوان مرۆڤ و شاخەكاندا لە ژیانی كۆمەڵایەتی و كولتووری ئێمە دروست كردبێت. هەمیشە و بە ئێستاشەوە، مرۆڤی كورد وەختێ ژینگەی ئالۆَز و جەنجاڵی شارەكان جێدێڵێت و دەچێتە شاخ، هەست بە حەسانەوەیەكی گەورەی دەروونی و ڕوحی دەكات و سوارە ئێلخانی زادەش، لە شیعرەكەیدا كە دەڵێت بڕۆم لە شارەكەت، زۆر جوان گەڕاوەتەوە نێو سرووشت. مرۆڤی كورد، شاخی وەك هاوڕێ و هاودەمێكی خۆی بینیوە و هەمیشە وەك پەنایەك و پەسیوێك، فریادرەسێك سەیری كردووە، لێرەوەش شاخ لە پانتایەكی سرووشتییەوە، دێتە نێو ڕووبەری ئەدەبیات و هونەر و دەبێتە فیگەر و تیمەیەكی دیاری دەقی ئەدەبی. لە ئەدەبیاتی ئێمەدا، شاخ ئەو ڕەهەندە سرووشتییەی خۆی كە هێمای جوانی سرووشت و ژینگەیە، تا ڕادەیەكی زۆر لەدەست دەدات و شوناسێكی دیكەی سیاسی لە پاڵ ئەو شوناسە سرووشتییە پێ دەدرێت، كە ئەویش وەك ڕەمزی خۆڕاگری و مانەوەی گەلێكی بێ پشت و پەنا، لە ڕەوڕەوەی ژیانی مرۆڤایەتی دەبینرێت، بۆیە بەدرێژایی مێژووی كورد، لە پای ئەو ڕۆڵە سرووشتی و خۆپارێزیی و خۆڕاگریی و جوانییەی چیا لە ژیانی ئێمەدا هەیەتی، بەردەوام چیامان خۆشدەوێت و وەك سیمبولێكی بەرز و جوان و بە شكۆ سەیری دەكەین. بڕواناكەم لە كۆمەڵگەی كوردیدا، بە درێژایی مێژوو، كوردێك هەبووبێت ڕقی لە چیا بوو بێت، ئەم سرووشتە شاخاویی و ڕكییەی كوردستان هەیەتی، ئەم ئاوهەوا بەستەڵەكی و ساردو سڕەی لە سرووشتی كوردستان هەیە، ئەم هەموو داخراویی و دابڕاوییەی بە هۆی ژینگەی شاخاوییەوە لە نێوان پارچەكانی دیكەی كوردستان هەنە، هەرگیز نەبوونەتە هۆكاری ئەوەی ئێمە ڕقمان لە چیا بێت و وەك بەلاِیەك بیبینین، چونكە دەزانین مانەوەمان پەیوەستە بە چیاوە، بۆیە وەك كوردێك كاتێ لەو ڕۆژانەی ڕابردوودا، لە بەرنامەیەكی كەناڵی ڕووداو دا، گوێبیستی (محمەد مسعود محمەد) بووم كەوتی :_ ( وڵاتی شاخاوی بەڵایە ) بە ڕاستی تاسام و تووشی شۆك بووم، ئاخر یەكەم جارە، لە سەر زاری كوردێكەوە، وەك كوردێكیش گوێبیستی ئەوە دەبم، كەسێك ڕقی لە چیا بێت و وەك بەڵا بیبینێت. چیایەك كە چەند ساڵێكی كەم لەمەوپێش، بووە پەنایەكی ئارام و فریادرەسێك بۆ ڕزگاركردنی هەزارەها ژن و منداڵ و پیری ئێزیدی، لە دەست تیرۆرستانی داعشی ئیسلامی. من كاتێ گوێبیستی ئەو قسەیە بووم، ژیلوان، كارۆخ، پیرە مەگروون، ئاگری و ئەلبورز، ئەزمەڕ و گۆیژە، قۆپی قەرەداغ، دابان و هەلاج، قەندیل، باواجی و خاڵاخاڵان و ئاسنگەران و چەكوچم هاتنە بەرچاو. محمەد مسعود، كە لە بەرنامەكەی ڕووداودا ئەم قسە سەیر و نامۆیەی بە مێژوو، كولتووری كورد كرد، پاساوی بۆ ئەو وەسفەی شاخ ئەوە بوو، كە گوایا وڵاتی شاخاویی دەیان نەتەوە و تیرە و هۆزی جیای هەیە، بۆ ئەم مەبەستەش نموونەی بە وڵاتانی قەققاز هێنایەوە و گوتی:_ ( لە قەفقاز هەردۆڵە و تیرە و نەتەوەیەكە، هەر شاخێكە و هۆزێكە) بێگومان ڕاست دەكات، بەڵام ئەوەی خۆی لێ بواردوو وەڵامی نەدایەوە و زانیاریی لە سەر نەبوو ئەوە بوو، كە ئایا وڵاتانی قەفقاز سەد وڵاتن؟ سەد ئاڵا و وڵات و نەتەوەیان هەیە؟ بێگومان نەخێر، وڵاتانی قەفقاز، تەنێ جورجیا و شیشان و ئازەربایجان و ئەرمینیان، واتا تەنها چوار وڵات، بۆیە ئەو شڕۆڤەی ئەو كردی، لە پەراوێزیی مێژووناسی و زمانناسی، لە ڕاستیدا بێ ئاگایە لەو دوو بوارە، چونكە ئەم سرووشتە شاخاوییە و ئەو پێكهاتە ئاڵۆز و ئەتنیكییە، نەبۆتە هۆی ئەوەی كە وڵاتانی قەفقاز پەرت و لێكدابڕاو بكات، ئەمە بۆ كوردستانیش هەر وایە. هەورامانی نێوان باشوور و ڕۆژهەڵات، كوردستانی لێك جیا كردۆتەوە یاخود بوونەتە شوناسی كوردستان بە گشتی؟ چیاكانی شاناخشێ، سەفرە و زەروون، دلانپار، بوونەتە لە نێوبردنی ئینتمای كوردبوون، یاخود هەر كاتێك ناویان دەبیستین، كوردستانمان لا خۆشەویستر دەكەن؟ ئەم جۆرە بیركردنەوانە، ئەم جۆرە تێگەیشتنە لە پەیوەندی نێوان كورد و چیا، تێگەیشتنێكی نا لۆژیكی و نا سیاسی و نا مێژوویە لە پەیوەندی نێوان مرۆڤی كورد و چیاد،.ناوبراو هەر لەو بەرنامەیەدا، قسەی سەمەرەی دیكەی كرد، كاتێ گوتی زۆربەی ئەوانەی دەبوونە پێشمەرگە، لە ترسی سەربازی بوو، نەك ئینتمای كوردایەتی و خەبات، گەرچی یەكێك لە ئامادەبووان بە توندی وەڵامی دایەوە كە ئەو كاتەی ئەو بۆتە پێشمەرگە، هەر ناویشی بۆ سەربازی نەهاتووە، بەڵام بەداخەوە محمەد مسعود بە جۆرێك شكاندییەوە و تووڕە بوو، كە دەرفەتی زیاتری پێ نەدا قسەی زیاتر بكات، ئەمە لەكاتێكدا كوڕی بیرمەندێكی وەك مسعود محمەدت، كە بەو پەڕی سنگفراوانی و هزرییەوە، مناقەشەی ماركسیومی دەكرد !.

سەدیق سەعید ڕواندزی

• ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی ڕێگای كوردستان ژمارە ( 1400 ) ڕۆژی 13/8/2024 بڵاو كراوەتەوە.

شێوەكار بێرۆ رواندزی: سەرسامی زۆربەی هونەرمەندانی سەردەمی ڕێنیسانسم
خاتوونی هونەرمەند بێرۆ عەبدوڵڵا رواندزی ناسراو بە (بێرۆ رواندزی) خاوەن سەلیقەیەكی هونەری تایبەت بەخۆیەتی سوودی لە چەندین قوتابخانەی هونەری شێوەكاری وەرگرتووە،بەڵام لە كاركردن دا خۆی بەهیچ قوتابخانەیەكی هونەری دیاركراو نەبەستۆتەوە،سروشتی شاخ ودۆڵ و خەرەندی رواندز كاریگەری لەسەر رەوتی كاركردنی هەبووە ئێمە لە نزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەكان لەگەڵیدا سازدا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین بێرۆ رواندزی چۆن ئاشنای هونەری نیگار كردن بوو؟

• بە سادەترین شێوە ھونەری من دەستی پێ كرد. هێشتا نەچووبوومە بەر خوێندن كە وێنەم ئەكێشا، كە منداڵ بووم لە ڕێی وێنەكێشانەوە هەستی دەروونی خۆمم دەرئەبڕی، دواتر لە قۆناغی سەرەتایی زیاتر ئاشنای ڕەنگەكان بووم. ڕەنگەكانم تێكەڵ ئەكرد. لەسەر كتێب و كورسی دانیشت و دیواری قوتابخانە وێنەم ئەكێشا. زۆر جار لەسەر ئەو كارانە سزا ئەدرام. ئیدی هونەری وێنەكێشان لەگەڵ گەورەبوونم پتر لە ڕۆحمدا چەكەرەی كرد. لە قۆناغی ئامادەیی بەردەوام لە پێشانگای ساڵانە ھونەری بەشدار دەبووم ــ بە ھونەری شێوەكاری و پەیكەرسازی و مۆدێلی ئەندازەی سێ‌ڕەھەندی. دواتر لە بەشی بیناسازی، لە پەیمانگای تەكنیكی ھەولێر خوێندم. لە هیچ بەشێكی هونەری نەمخوێندییە، هونەر هەر لە منداڵییەوە بە شێوەیەكی خۆڕسك لەناو مندا هەبووە، وەكو بەهرەیەكی هونەری .

  بەڕێزتان لە ڕواندز لەدایك بوون تا چەند سروشتی ئەو شارە كاریگەریی لەسەر تابلۆكانت هەبووە؟ ‎- بێگومان سروشتی سەوز و ڕەنگینی رواندز،زۆر كاریگەریی لەسەر ڕەوتی كاركردن و حەز و سەلیقەی هونەری من هەبووە. هەڵكەوتەی شاخوداخی بەرز و خەرەندی دڵفڕێنی، هەموو كات سەرنجیان ڕاكێشاوم و سرووشیان پێ بەخشیوم، ڕۆحی ئەم شارە هیچ كات لە نەقش و ڕەشنووسی سكێچی كارەكانم دانەبڕاوە.
  كامانەن ئەو هونەرمەندانەی كاریگەرییان لەسەر بەڕێزتان هەبووە؟

• بەگشتی سەرسامی زۆربەی هونەرمەندانی سەردەمی ڕێنیسانسم، چونكە سەرەتای سەردەمێكی نوێی هونەر بوو، مۆدێلە كلاسیكییەكانی سەردەمی یۆنانی و ڕۆمانی كۆن لەدایك بووە، لە هەمان كاتدا تەكنیكە مۆدێرنەكانیشیان بەكار هێنا. سەردەمی ڕێنیسانس قۆناغی زێڕین بوو لە ھونەری شێوەكاری و پەیكەرسازی و تەلارسازی ــ بۆ نموونە، (مایكل ئەنجێلۆ) لەو سەردەمە جێدەستی لە ھەر سێ بوارەكە نەخشاندووە و بێگومان كاریگەریی ھەبووە. دیارە ھونەرمەندانی كوردیش لە قۆناغانی پێشتردا ھونەر و پەیامی خۆیان بەجوانی و بە شێوازی جیاواز گەیاندووە. لەوانە( د. محەمەد عارف )كە یەكێك بوو لە خەمخۆرە دڵسۆزەكانی ھونەری كوردی. بەخت یاوەرم بوو لە تەمەنێكی بچووك توانیم بیبینم و گفتوگۆ بكەین و چۆنیەتیی كاركردنی و تابلۆكانیم لە نزیكەوە دیت و كتێبێكی ھونەریی ئەكادیمی ڕۆستۆڤچیفی پێشكەش كردم كە خۆی لە ڕووسییەوە كردبووی بە كوردی ــ ئەوكات زۆر سوودم لێ بینی. بێگومان ئامۆژگارییەكانی و تابلۆكانی تا ڕاددەیەك كاریگەرییان لەسەر كارەكانم هەبووە.

  *باشە بێرۆ رواندزی كاتێكی دیاركراوی هەیە بۆ كاركردن لەسەر تابلۆكانی؟

• ھەر كاتێك بمەوێت و دۆخەكەش تۆزێك گونجاو بێت راستەوخۆ دەست ئەكەم بە كاركردن و سكێچ كردن، گرینگ نییە چ كاتێك بێت.. زۆربەی كات ڕەشنووسێكی بچووكم پێیە كە ئەچمە سەر كار یان ناو سروشت و سەر شاخ كە ئارەزووم كرد سكێچ ئەكەم. دواتریش لە دەرفەتێك لەسەر خامی گەورە دووبارە كاری لەسەر ئەكەمەوە. بەگشتی كاتێكی دیاریكراوم نییە بۆ كاركردن لەسەر تابلۆكان.

  *قوتابخانەكانی هونەری شێوەكاری زۆرن، بەڕێزتان لەسەر كام قوتابخانە كار دەكەیت؟

• ئەوەی من چێژی لێ ئەبینم لە ھونەر ئەوە كە زۆر خۆڕسكانە كار ئەكەم. زۆر حەزم بە سنووردانان و یاسا و ڕێسا نییە لە دنیای ھونەردا. بێگومان ئەوە گرینگە ئەكادیمیانە زانیاریت ھەبێت لەسەر ڕێچكە و گەشەكردنی قۆناغە جیاوازەكانی ھونەر و لەتەك پراكتیكی ھونەری پێویستمان بە برەودان و بایەخدان بە لایەنە تیۆرییەكەش ھەیە، بەڵام نەگاتە ئەو ڕاددەیە كە كاریگەریی لەسەر ھونەرێكی خۆڕسك دروست بكەن و ئاڕاستە و پەیامی ھونەرمەند بگۆرن. بەگشتی من وابەستە نەبووم بە شێوازێكی كاركردنی تایبەت، بۆیە ئەتوانم بڵێم ئەو شێوازەی من لەسەری كار ئەكەم بەتەواوی ناچێتە سەر جۆرێك لە قاڵبی قوتابخانەیەكی ھونەری دیاری كراو.
• (بۆنی فیشەك و مێخەك) ناونیشانی دوا پیشانگای بەڕێزتان بوو دەكرێت باسێكی ناوەرۆكی تابلۆكان بكەیت؟
• فیشەك و مێخەك دەرگای چوونە ناو جیهانی جەنگ و خۆشەویستییە، بەڵام نەخشی فەرش و قۆچی بزنەكێوی بۆنی كوردەوارین و تێڕامان و وردبوونەوەم قووڵدەكەنەوە بۆ سروشتی ژنەكێوی و سروشتی شاخ و مەودای خۆڕاگری ئێمە.
  بۆنی فیشەك و مێخەك كە دووەمین پێشانگای تایبەتی منە بە درێژایی یازدە ساڵی ئەزموونی كاركردنم چەند قۆناغێكی جیاوازی بڕیوە، ھەوڵم داوە ساتەكانی شەڕ و ژیان و بەردەوامبوون بنووسمەوە و ئاوێتەی ڕەنگ و ڕوئیای هونەرییان بكەم،ھەر بۆیە ژوورە كۆنەكانی قەڵای ھەولێرم هەڵبژارد تا هەر ژوورەی گوزارش لە قۆناغێك بكا و پێناسەی ماوەیەكی زەمەنی ژیانی هونەریم بێ. دەمەوێ پارێزگاری كردن لە كەلتوور و سروشت و مۆركی كوردانە بەشێك بێ لە پێناسەی كارەكانم.

  *بۆ داهاتوو هیچ پرۆژەیەكەت لە هەگبەدایە؟

• ئەوەی راستی بێت چەند كار و پڕۆژەیەكم هەیە ئێستا كار لەسەر بەشێكیان ئەكەم، بەو هیوایە كە لە داهاتوویەكی نزیكدا بەرهەم بێن و بخرێنە بەر چاوی بینەران.

كامەران حاجی ئەلیاس

ئەوهێزە میلیشیایانەی ناوەکی بلۆکی دەسەڵاتداری لە عێراق پێکدەهێنن کە “چوارچێوەی هەماهەنگیە”، لە ئەندامانێک پێکهاتون بانگەشەی ئەوە دەکەن کە سەر بە بەرەیەکی جیهادین، ئەو بەرەیەی ئامانجیان فراوانکردن و قۆرخکردنی دەسەڵات و باڵادەستی ئیسلامی سیاسیە و لە ساڵی ١٩٧٩ لە ئێران دەستی پێکردووە. چوارچێوەی هەماهەنگیش درێژکراوەی پڕۆژەی شیعەکانە، کە ئێستا خۆی لە کۆماری ئیسلامی ئێران، حزبوڵای لوبنان، گرووپی ئەنسارولڵا کە بنکەکەیان لەیەمەنە و گرووپە تیرۆریستیە عێراقیەکان و “چوارچێوەی هەماهەنگی”و میلیشیاکانیدا دەبینێتەوە.
سەرکەوتنی”چوارچێوەی هەماهەنگی” لە پێکهێنانی حکومەتدا، لە دوای هەڵبژاردنی ٢٠٢١وە، قۆرخکاری وکۆنترۆڵی هەموو لقەکانی حکومەتیکردوە، بووەتە باڵادەستێکی بێوێنە لە دوای داڕوخانی دەوڵەتی عێراق لە ٢٠٠٣دا، بە دەسەڵاتێکی ڕەهای حوکمڕانی پێناسەدەکرێت. ڕابەرە ڕاستەقینەکان لە لوتکەی “چوارچێوەی هەماهەنگی”دا، بە سێ سەرۆکی جیهادی دەناسرێتەوە کە هەریەکەیان پەیوەندیەکی نزیکیان بە ئێرانەوە هەیە، نوری مالیکی، قەیس خەزعەلی، هادی عامری.
“چوارچێوەی هەماهەنگی” دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان و دوو لیستی هەرە ئاشکرا و بەهێزەکەی، “هاوپەیمانی ئەلفەتح” و “هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا” کۆنترۆڵ دەکات. هەروەها دەسەڵاتی دادوەری لەڕێگەی سەرۆکی دادگاکانی ژێر کۆنترۆڵی میلیشیاکان، دادوەر فایق زیدان کۆنترۆڵ دەکات. هێزە سەربازیە ئاسایەکان (سوپا، دەزگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی) و خزمەتگوزاریە هەواڵگریەکان، بە خێرایی لەلایەن گروپ و میلیشیا تیرۆریستیەکانی سەر بە ئێرانەوە دزە دەکرێن. هێزەکانی حەشدی شەعبی بە سەرۆکایەتی تیرۆریستان، سوپایەکی هاوتەریبن کە لەسەر مۆدێلی سوپای پاسدارانی ئێران بنیات نراون. بەرپرسانی وەزارەتەکان ڕۆژانە بە فەرمانی گروپە تیرۆریستی و میلیشیاکان دەگۆڕدرێن. پارێزگارەکان لەڕێگەی چوارچێوەی هەماهەنگیەوە دەستنیشان دەکرێن.
زۆرینەی میلیشیاکان کە بە “الطلیعیە” ناودەبرێن، بەشێوەیەکی زۆرکاریان لەسەر دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت و پێکهاتەکانیدایە، لەوانەش وەک ڕێکخراوی بەدر و عەسائیب ئەهلی حەقو باڵە جۆراوجۆرەکانی میلیشیاکان بەپلەی یەکەم سەرنجیان لەسەر چالاکیە سیاسی و ئابوریەکانە، کارەکانی “عەسایب ئەهلی حەق” و تەنانەت “ڕێکخراوی بەدر” هەندێکجار “وەک بزووتنەوەیەک بۆ پەرەپێدانی بزووتنەوەکەیان بەناوی هێزی بەرگری خۆیان دەردەخەن، کە بەتوندی سەرنجیان لەسەر قۆرخکردنی حوکمڕانی و دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەتە، ئامانجی سەرەکیان تاڵانی سەروەت و سامانی ژێر دەستی دەسەڵاتی دەوڵەتە، لە عێراقدا ئەم گروپانە دڕندەترینی بزوتنەوەی جیهادین کە باشترین شارەزاییان هەیە لە چالاکیە بازرگانی نایاسایی و قاچاخچێتیەکاندا. لە ساتەکانی شەڕی ئێستای غەززەدا، خۆیان وەک ئەندامێکی سەرسەختی میحوەری بەرگری ڕادەگەیەنن.!
ئەوەی جێگای سەرنجە کە “حیزبوڵڵا”ی لوبنانی و هاوبەشە عێراقیەکانی وەک “لیواکانی ئیمام عەلی” لە ژینگەی عێراقدا تەواو سەرنجیان لەسەر بازرگانی و دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەتە، کەخۆیان لە سیاسەتی بەرەنگاری دژی ئەمریکا لە عێراقدا نادەن، وەها مامەڵە دەکەن ک عێراق گامێشێکە شیرەکەی بدۆشن بۆ ئەندامانی هێزی بەرگری لە لوبنان، ئەمەش تاڕادەیەک “ڕێکخراوی بەدر” ناڕەحەت دەکات.
ئەبو فەداک و هادی عامری سەرۆکی ڕێکخراوی بەدر لە پرۆژە بازرگانیەکان و خۆدزینەوە لە گومرگەکان لە هاوردەکردن و گواستنەوەی دۆلار بۆ ئێران، بەردەوام هاوکاری دەکرێن. لە هەمان کاتدا بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نوخبەی هێزەکانی حەشدی شەعبی سەر بە ئەبو فەداک ڕۆڵێکی باڵا دەگێڕن لە هێرشە تیرۆریستیەکان بۆ سەر ئامانجە ئەمریکیەکان و عەرەبەکانی کەنداو. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە یەکێک لە بەرپرسانی پڕوپاگەندەی سەر بە لیواکانی حزبوڵلا و عەسائیب ئەهلی حەق یەکەم ڕاوێژکاری سودانی سەرەک وەزیرانن.
پێدەچێت “لیواکانی حزبولڵا” لە عێراقدا نەتوانن بەتەواوی بڕیارەکەیان یەکلایی بکەنەوە، و لەڕاستیدا دابەشبوون بەسەر دوو باڵدا، هەرچەندە هێشتا ئەو دوو باڵە پەیوەندیەکی نزیکیان هەیە. باڵێکیان کە کە ئەبو فەداک سەرۆکایەتی دەکات، بەپلەی یەکەم سەرنجی لەسەر کۆنترۆڵکردنی هێزەکانی حەشدی شەعبیە و بودجەی ساڵانەی ٢.٦ ملیار دۆلارە و پەرەپێدانی بازرگانیەکانی بیناسازی و گرێبەستکردنە کە پەیوەندیان بەحەشدی شەعبیەوە هەیە. یەکێک لەو کارانە “کۆمپانیای ئەندازیاری گشتی” بوو کە پلانی بۆ داڕێژرابوو، کە لەسەر مۆدێلی کۆمەڵەی خاتەم ئەلئەنبیا لە IRGC دامەزرا.
سەبارەت بە باڵەکەی تری “حیزبوڵڵا کەتایب” کە ئەبو حوسێن سەرۆکایەتی دەکات، زیاتر مەیلی پێشڕەوی ئاشکراتری هەیە، پێش قەیرانی غەززە لە عێراق و سوریا و ئوردن هێرشی زۆری لە دژی ئەمریکا ئەنجامداوە، ئەم باڵە ئەندامانی پەرلەمان لەخۆدەگرێت و لەیەکەکانی هێزەکانی حەشدی شەعبیدا چڕ دەبێتەوە، بەتایبەتی لەڕۆڵی ئەمنی و هەواڵگریدا. لەو حاڵەتانەی کە کوتلەی ئەبو حوسێن تێوەگلاون لە چالاکیە ئابوریەکاندا، ئەم چالاکیانە تاڕادەیەکی زۆر پەیوەندیان بە قاچاخچیەکانەوە هەیە، لەوانە هەناردەکردنی نەوتی نایاسایی و ساختەکاری لە خانووبەرەدا.
ئەندامانی میحوەری بەرگری،یان”شبکة التهدید الایرانیة” تۆڕی هەڕەشەی ئێران، ڕەنگە تەحەدایەکی زۆر ئاڵۆزتر و کاریگەرتر لە هەریەکێک لە گروپە جیهادیەکانی دیکەی بەشدار لە حوکمڕانی عێراقی ئەمڕۆدا دروست بکەن، ئەمەش بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆئاستی قەبارەی خاوی ئەو سەرچاوانەی کە لە ژێر کۆنترۆڵی خۆیاندایە، ئەو گروپانەی پاشکۆی ئێران بە ئاسانی دزە دەکەنە ناو پێکهاتە دەوڵەتیەکانەوەو کۆیان دەکەنەوە، کە توانای قەرزکردنیان لە بازاڕە نێودەوڵەتیەکان و فرۆشتنی نەوت و گاز (بە دۆلار) و کۆنترۆڵکردنی سندوقەکانی سەروەت و سامانی سەروەریان هەیە. لە لوبنان و یەمەن تۆڕە جیهادیە شیعەکان کۆنترۆڵی ئابوریە لەرزۆکە توندەکان دەکەن، لە ئێران و عێراقیش کۆنترۆڵی بەرهەمهێنەرانی وزەی جیهانی دەکەن کە هەریەکەیان توانایەکی یەکجار زۆریان هەیە لە بواری بازرگانی و بەرهەمهێناندا.
کۆنترۆڵکردنی عێراق، بەشێوەیەکی تایبەت لەلایەن “شبكة التهديد الإيرانية” تۆڕی هەڕەشەی ئێرانەوە، یاری گۆڕینێکە بەمانای کۆنتڕۆڵکردنی هێزەکانی بەرگریە بەتایبەتی ئەوانەی پاشکۆی ئێرانن بەسەر حکومەتی عێراقدا، بەبێ ئەوەی هیچ هاوبەشیەک لەگەڵ موقتەدا سەدر بکەن، چونکە ئێران میلیشیا عێراقیەکان لە هاوپەیمانیەکی تایبەت بەخۆیاندا دادەنێت، وەک هێزی ئابووری بۆ هێزە هاوبەشەکانی ئێرانە، ئەوەش کە تۆڕی هەڕەشەی ئێران تازە بەدەستی هێناوە، ئێرانی کردۆتە ئێرانێک کە بە ئاسانی ناچێتە ژێر کاریگەری گەمارۆکانی ئەمریکاوە.
حیزبولڵای لوبنان و بزوتنەوەی حوسیەکان، یاریزانی بچوکی ئابورین بە بەراورد لەگەڵ دەوڵەتی عێراقدا. یەکەم بودجەی حکومەت بە سەرۆکایەتی “چوارچێوەی هەماهەنگی” گەورەترین بودجەیە لە مێژووی عێراقدا، کە ١٥٣ ملیار دۆلار خەرجی ساڵانەیە بۆ ماوەی سێ ساڵی لەسەریەک، کە نزیکەی ٪٥٠ زیادی کردووە بە بەراورد بە دوایین بودجەی عێراق کە لە ساڵی ٢٠٢١ ەوە پەسەند کراوە. بەڵام خەرجیە چاوەڕوانکراوەکانی لوبنانی ئیفلاسکراو لە ساڵی ٢٠٢٢دا کەمتر لە دوو ملیار دۆلارە، هەروەها وڵاتەکە بەهۆی ئەو زیانە داراییە گەورەیەی کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە تووشی بووە، بە بەهای ٧٢ ملیار دۆلار قەرزارە.هەروەها بودجەی “حوسیەکان” لەیەمەن کەمە و ساڵانە نزیکەی یەک ملیار دۆلارە.
گەر بەگشتی حکومرانی جیهادی توانیبێتی لە ڕێگەی دەسەڵاتی ڕەهای چوارچێوەی هەماهەنگیەوە باڵادەستیەکی بێوێنە لە حکومرانی لە عێراقدا بەرجەستەکاتەوە، لەهەمان کاتدا دەتوانێت سیاسەتی دەرەوەیش بگرێتەوەو هاوسەنگیەک لە نێوان وڵاتانی زلهێزی دنیا ڕاگرێت. دەنگدەرترین سەرکردەی بەرگری دژە ئەمریکی لە عێراق، ئەکرەم ئەلکەعبی، لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە سەردانکەرێکی پێشوازی لێکراوی مۆسکۆ بووە، هەر بەم ئاراستەیە پەیوەندی نێوان هێزەکانی بەرگری عێراق و ڕووسیا بە خێرایی پێکهات، دوای ئەوەی هێزەکانی بەرگری بە توندی پشتگیریان لە داگیرکردنی ئۆکرانیا کرد. باڵیۆزخانەی ڕووسیا لە بەغدا بەردەوام کار دەکات بۆ قوڵکردنەوەی ئەم پەیوەندیە، بەتایبەتی لە سەرەتای دەستپێکی قەیرانی غەززەوە، کە دەرفەت دەڕەخسێنێت بۆ ئیستغلالکردنی توڕەیی عێراق بۆ لاوازکردنی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراقدا.
چین کە زیاتر سەرنجی لەسەر وەبەرهێنانی ئابوریە، هەروەها دەستکەوتی گرنگی لەگەڵ هێزە بەرگریەکاندا بەدەست هێناوە، پشتگیری خۆی بۆ پڕۆژە لاوەکیەکان ڕاگەیاندوە، هەروەها ڕۆڵێکی گرنگی هەیە بۆ دەستپێشخەری لە پڕۆژەی ڕێگای گەشەپێدان، پڕۆژەکانی بەندەر و هێڵی ئاسن، هەروەها هەر پارەدانێکی دیجیتاڵی، بەڕێوەبردنی بەرمیلی نەوت، و سیستەمی بەدواداچوونی کەشتیە دەریاییەکان، وەک ڕێگەیەک بۆ گواستنەوەی پشتیوانی چینی بۆ کۆمپانیاکانی سەر بەڕێکخراوی بەدر و عەسائیب ئەهلی حەق.
لەڕاستیا ئەم پرۆژە ئابوریانەش بۆ خۆیان پێوستیان بەدۆخێکی گونجاویی ئاسایشە، سەختە سەرمایەگوزاری لە دۆخێکی نائاسایشدا کارەکانی برواتە پێشەوە، بۆیە ئەم پڕۆژە ئابوریانە کە بەشێکی گرنگە بۆ ئایندەی عێراق، لە کاتی خۆیدا کێشە بۆ پرۆژەی جیهادی شیعە دروست دەکات، ئەمەش هۆکارێکی واقعی دەبێت کە جیهادی شیعە دەخاتە ناو ناکۆکیەکەوە، کە ناچار بە پاشەکشەیەک دەبێت.
بەگشتی ئەوەی لەپێش چاومانە پرۆژەی جیهادی شیعە کە لە ساڵی ١٩٧٩ لە ئێرانەوە دەستی پێکردوە، ئەوەش لەو سەرکەوتنەوە مەترسیەکانی ئەم پرۆژەیەی نیشاندا، کە کۆماری ئسلامی لە ئێراندا دامەزراو توانی لە رێگەی پێکهێنانی دەوڵەتەوە و دەست بەسەراگرتنی سەرچاوە دارایەکان و داهاتی ئێران، بە ململانێ لەگەڵ روداو و دۆخە جیاوازەکانی جیهان ناوچەکەدا جیهادەکەی فراوانکاتەوە، لەهەمان کاتدا هەردوو جەنگی کەنداو و روخانی حکومەتی سەدام، گەورەترین هەلی رەخسان بۆ کۆماری ئیسلامی کە شەپۆلی پانتایی جیهادەکەی لەرێگەی دامەزارندنی بنکەیەکی بەهێز لە عێراقدا فروانتر کات و دۆخەکە بشڵەقێنێت.
سەرکەوتنی پڕۆژی ئەم جیهادە لە عێراقدا بەناوی هێزەکانی بەرگری، ئەو دەستتێوەردانە ڕاستەوخۆیەیە کە ئێران لە پێکهاتەی حکومەتی عێراقدا ڕۆڵی بنەرەتی بینی و لە هەمانکاتدا ئەندامەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە پەیوەند بە پاشکۆ بون بەئێرانەوە کارەکانیان بە ئەنجام دەگەیان.
ئەم پڕۆژەی جیهادەی ئێستا لە عێراقدا دەگوزەرێ بە پێکهاتەی حزب و ڕێکخراوەکانی و هێزە میلیشیاکانی و پاشکۆکانی تریەوە ناکرێ نەک کەمتر لە مەترسی نمونەکانی بن لادن و قاعدەو داعش بەڵکو پێویستە زیاتر حسابی لەسەر بکرێت بۆ ئایندەی سیاسی ناوچەکە، ئەو ئیمکاناتەی کە ئێستا لەبەردەم چوارچێوەی هەماهەنگی و ئێراندایەزۆر زیاتر لەوەی لەبەردەم بن لادن و قاعدە و داعشدا بو.
بەڵام ئاسۆیەک کە پێچەوانەی ئەم مەترسیەمان نیشان ئەدات، لەلایەک هاوچەرخی و شارستانیەتی کۆمەڵگەی ئێران و عێراق و سوریاو لوبنانە..کە ناتوانرێت ئەو جیهادە لەگەڵ ژیانیاندا ئاوێزان بێت، باشترین نمونە دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی خودی ئێرانە کە چوار دەیە زیاترە بە زۆرداری چەك و سەرکوت و سێدارە، جیهادی شیعە نەیتوانیوە پەیوەندی هاوچەرخی کۆمەڵایەتی لە بەرژەوەندی ئەو جیهادە بشێوێنێت.
بە هەمان شێوە عێراقیش لە ناڕەزایەتیەکانی ٢٠١٩وە سەلماندیان کە جیهادی شیعەو دەسەڵاتی شیعە لەکۆمەڵگەی عێراقدا قەبول ناکرێت، ئەوەی شایانی باسە زۆرینەی نارەزایەتیەکان لەو ناوچانەدا بەرپابون کە بە ناوچەی شیعە نشین ئەژمار دەکرێت.
لەلایەکی ترەوە پێداویستیەکانی گەشەی ئابوری عێراقە، کە ناکرێت گەشەی ئابوری لەگەڵ پڕۆژەی جیهادا بگونجێنرێت، بەڵکو پڕۆژەی جیهادە کەدەبێت خۆی لەگەڵ پڕۆژە ئابوریەکاندا بگونجێنێت.

بۆ ئەم ووتارە سود لە نوسراوێکی “مايكل نايتس”وەرگیراوە بە ناونیشانی “السيطرة الجهادية الشيعية على الدولة في العراق”.
دکتۆر مایکل نایتس، پسپۆڕە لە کاروباری سەربازی و ئەمنی عێراق و ئێران و وڵاتانی کەنداوی عەرەبی.

کچـۆڵەی روحـسـووکی هـیـندی (ئابـیجـیـتا گـوپـتا) لە تەمـەنی حـەوت ساڵـیـدا، وەک بچووکترین نووسـەر جیهـان بە فەرمی سێ ریکۆردی پێوانەیی جیهانیی لە نووسینی سێ پەرتـووکـدا بەدەسـتهـێـنا. ئابـیجـیتا منـداڵـێکی بەهـرەمەنـدی پەرجـۆ و ناوازەیە. بۆ بیـرۆکەی نووسـینەکانی، ئـیـلهـام لە شـتە بچـووکەکانی دەوروبـەری وەردەگرێـت.
ئابیجـیتا دەڵـێت:”مـن زۆر گـرنگی بە دەوروبـەر دەدەم. لەوانـەیە لەو کاتـەدا وشـەی ورد بۆ گـوزارشتکـردن بـۆم نەیـەن. بەڵام کاتـێک کە دەسـت بە نووسـین دەکەم، لەو کاتەدا هـەستەکانم وشەی جـوانیان لێـدەبارێـت، دەتـوانم ئەوە بڵـێـم کە دەوروبەرم بە شـێوەیەکی زۆر، کارگەریی لەسـەر نووسـینەکانـم هـەیە”.
ئابیجـیتا لە ساڵی (٢٠١٢) لەدایکبووە. لەگەڵ باوک و دایکـیدا، لە شاری (گازی ئاباد) لە هیندستان دەژین. تاقانەی دایک و باوکێتی. باوکی (ئاشیش گوپتا) ژمیریاری گشتییە. دایکی (ئەنـۆپـریا گوپـتا) ئەنـدازیارە، ژنـێکی خـاوەن کاری بازرگانییە. زۆر هـانـدەر و پاڵـپـشی ئابـیجـیـتان.
ئابیجـیتا لە تەمەنی چـوار ساڵیدا، وەک هەر منداڵـێکی دیکە، بە فـۆنۆلـۆژیا (زانستی دەنـگەکان) ئاشنا بـوو. لەم تەمـەنەدا، دایک و باوکی سەرسام کـرد، کاتێک کە داوای پێنووس و تیانووسی لێکردن. کە دایان پێی چیرۆکێکی نووسی. ئابیجیتا کە تازە فێری کۆمەڵیک وشەی سێ و چوار پیتی ببوو، کەچی بەبێ هەڵەی رێنووسی چـیرۆکێکی لە کـۆمەڵـێک رسـتەی کورت نـووسی. دایـک و باوک و مامۆسـتاکانی باخچـەی منـداڵان شۆک بـوون. ئەمە سەرەتای دەرخـستنی توانـای زیـرەکی و ناوازەیی ئابـیجـیـتا بـوو.
دایکی ئابیجـیتا (ئەنـۆپـریا گوپتا) دەڵـێت:” هەمـوو دایک و باوکێک، خەونی ئەوەیان هـەیە کە منـداڵەکانیان بناسـرێـن. ئـەم خـەونە بـۆ ئێـمە زۆر زوو هـاتـەدی”.
ئابیجـیتا لە تەمەنی پێنج ساڵییەوە، دەستی بە نووسینی کورتەچـیرۆک و هـۆنـراوە بۆ منداڵان کرد. ئەم حەزەی لە نووسیندا تا دەهـات زیاتر پەرەیـدەسەنـد. نووسین بوو بە خولیای رۆژانەی. رۆژانەش پەرتووکی دەخوێندەوە بە تایبەتیش چیرۆک و هـۆنـراوە. کە لە باخچـەی منـداڵانیش بـوو، لە چەنـدین پێـشبڕکێی خوێنـدنەوەدا بەشـداری کرد و لە هەمـوویانـدا خەڵاتی یەکەمی بەدەستهـێناوە. یەکەم چـیرۆکی بە ناوی (ئامـۆژگاریی فیلەکان) ەوەیە. یەکەم هۆنراوەشی بە ناوی (رۆژێکی خۆرگیران) ەوەیە. هەردووکیان لە پەرتووکی یەکەمیدا نووسراون. نووسینی چـیرۆک و هـۆنراوە لە خوێنی ئەو دایە.
ئابیجیتا گوپتا، ئاواتەخـوازە کە درێـژە بە میراتی باپیرانی بـدات. ئەو نەوەی سێیەمی دوو نـووسەر و هـۆزانڤـانی گەورە و زۆر بەناوبانگی هـێندستانە (راشتراکاڤی شری مایتلیجان گوپت) و (سانتکاڤی شری سیامچـاران گوپـت).
ئابیجیتا لە تەمەنی حەوت ساڵـیدا، یەکەم پەرتووکی بە ناوی (بەخـتەوەری لە هەمـوو شوێنێک) دا، چاپکرا و بڵاوکرایەوە. کە ئەنتـۆلـۆژیـای کورتە چیرۆک و هـۆنراوەیە، ئامانجەکەشی منـداڵانن. ئەم پەرتـووکەی لە (١٠) هـۆنـراوە و لە (٤) کورتەچـیرۆک پـێکهـاتـووە. هـۆنـراوەکانی بـریتـین لە: خۆشـەویستیی دایکـێک، خـوێنـدن باشـتریـن هـاوڕێمە، هـاوڕێی بەنرخ، دایکە زەوی، لێمان بگەڕێن با بفـڕین، …هـتد. بابەتەکانی چـیرۆکەکانی باس لە هـاوڕێیـەتی و خـواردنی تەنـدروسـت و مـتـمانە بەخـۆبـوونێکی زۆر دەکـەن. ئابیجـیتا گوپتا، بە بـڵاوکـردنەوەی ئەم پەرتـووکەی، ناوبـانگـێکی زۆری بەدەستهـێنا. هەر ئەم خۆشبەختییەی لە خوێندنەوەدا، والێکرد کە ناوی پەرتووکەکەی بنێت (بەختەوەری لە هەموو شوێنێک) هەر خۆشی دیزاینی بەرگ و ێنەکانی کێشاون.
ئابیجـیتا گـوپـتا، کە دەستـنووسی پەرتـووکی یەکـەمی لەگـەڵ دایـکـیدا، بـرد بـۆ چەنـد دەزگایەکی چـاپ و بڵاوکردنەوە، تا تێچـووی چاپکردنی بگرنە خۆیان. هـیچ خانەیەکی بڵاوکردنەوە ئامـادە نەبـوو بـۆی چـاپ بکەن. چونکە پێیان سەیـر بـوو، دودڵ بـوون و بـڕوایـان نەدەکرد، کە منـداڵـێکی حـەوت ساڵان بتـوانێـت پەرتـووکـێک وا بنووسـێت و وێنەکانی بکـێشێت. بەڵام کاتـێک کە دایکی قـەناعـەتی پـێکـردن، کە جـارێک بە وردی دەستنووسەکەی بخـوێـننەوە.
خاوەنی دەزگایەکی چـاپ و بڵاوکردنەوە، بە زەردەخەنـەوە، واو..! ئەو کچـە بچـووکە جوانە ئەم بابەتە جوانانەی نووسیوە. بـڕوای پێی کرد و رێکەوتن کە ئەو پەرتووکە و سێ پەرتووکی تـری داهـاتـووشی بۆ چـاپ بکەن و بڵاویـان بکەنەوە. دەزگـای چـاپ و بڵاوکراوەکە وەک بانگەشەیەکیش، ئەوەیان لەسەر بەرگی پەرتـووکەکانی نووسـیون:
“نووسـراوەکە بەبێ دەسـتکاری هـێڵـراوتەوە بۆ ئەوەی بێتاوانییەکەی کاڵ نەبێتەوە”.
ئابیجـیتا یەکەم منداڵی هـێندییە، کە رێکەوتنی گرێبەستی چاپکـردنی چـوار پەرتـووکی لەگەڵ دەزگایەکی چاپ و بڵاوکـردنەوەدا واژۆ کـرد. لە پەرتـووکی یەکەمی وەک مافی نووسـەر (١٠٠٠٠) روپیـیەی (پـارەی هـینـدی) وەرگـرت.
ئابیجیتا گوپتا لەلایەن تۆماری ریکـۆردە جیهـانییەکان، وەک (بچووکترین نووسـەر لە جیهـانـدا) ناسێـندرا و ناویـان تـۆمـار کرد و بـڕوانـامەی دانپـێـنانیـان پـێـشکەش کـرد.

هەر لە تەمەنی حەوت ساڵیدا، بە هۆی بەهـرە و لێهاتوویی لە نووسینی کورتەچیرۆک و هـۆنراوەی جـوان بۆ منـداڵان، ناویان لە پەرتووکی ریکـۆردەکانی ئاسیادا تۆمارکرد و نازناوی (گـرانـدماستەری نووسین) واتە (مامۆستای گەورەی نووسین) یان پێبەخـشی.
ئابـیجـیتا دەڵـێت:”زۆر دڵخـۆشـم بە وەرگـرتنی ئەم نـازنـاوە. دەمەوێـت دایـک و باوکـم شانازی بە نووسینەکانمەوە بکەن. حەز بە نووسین دەکەم و هەست بە دڵخۆشی دەکەم، کاتێک کە خوێنەران لە رێگەی پەرتووک و هـۆنراوەکانمەوە چێژ و ئیلهام وەردەگرن”
لە کاتی بڵاوبـوونەوەی پەتای (کـۆڤـید ـ ١٩) دا، کە قوتابخانەکان داخران و منـداڵان لە ماڵەوە بوون. ئابیجیتا ئەم هەلەی قـۆستەوە و پەرتووکی دووەمی دەربارەی ئەم پەتایە نووسی، بە ناوی (بە دڵنیاییەوە بەردەوام دەبین) باسی لە گاریگەرییەکانی (کۆڤیدـ ١٩) لەسەر ژیـانی منـداڵان لە جیهـانـدا کردووە،. کە چۆن منداڵان رووبەرووی ئەم قـۆناغـە بوونـەتەوە. بە چاپکـردن و بـڵاوکـردنەوەی پەرتـووکی دووەمی، هـێـندەی تر ناوبـانگی دەرکرد و وەک بچووکترین نووسەری جیهـان، ریکۆردی دووەمی جیهـانی بەدەستهـێنا. ناویـان لە لە پەرتـووکی ریکـۆردە جیهـانییەکان لە بەریتانیا تـۆمـارکـرد.
ئابیجـیتا گوپتا، لە کاتی واژۆکـردنی ئەم پەرتووکەیـدا وتی:”دڵخـۆشـم بە خـستنەبازاڕی پەرتـووکە نوێیەکەم. بە ناوی هەمـوو ئـەو منـداڵانەی لە کاتی پەتای (کۆڤـید ـ ١٩) دا، هەموو شتێکیان لەدەست داوە، من خەونی ئەوەم هەیە چەندین چیرۆک و هـۆنراوە بۆ هانـدانی هەمووان بنووسـم”. کاتی (کۆڤـید ـ ١٩) بۆ ئابیجـیتا کاتێکی بەرهەمدار بـوو. بـۆی بە خـێر. بەو پێیەی کە زۆربـەی نـووسینەکانی لە کاتـی ئەم پەتـایەدا نووسـیون.
پەرتـووکی سێیەمی بە ناوی (دەستپێکـردن بە شتە بچـووکەکان) بـریتییە لە کۆمەڵـێک کورتەچـیرۆک و هـۆنـراوە. کە لە لایـەن پەرتـووکخـانەی ئـۆکسفـۆردەوە بە دیجـیـتاڵ نمایشکرا. پەرتووکەکە لە لایەن دکتۆر خاتوو (چارو وەلی خانا)ی ئەندامی کۆمیسیۆنی نـیشـتمانی ژنـانی هـیندسـتانەوە خـرایە بـازاڕاوە.
ئابیجـیتا گوپـتا دەڵـێت:”ژیـنگەی دەوروبـەرم و تەنـانەت شـتە بچـووکەکانیـش بـۆ مـن ئیلهامبەخـشن. مـن لەسەر شـتە ئەرێنییەکان دەنووسـم. ئەوەی کە دەیبینم یان هەستی پێـدەکەم”.
ئابیجـیتا گوپتـا، بە نووسین و بڵاوکـردنەوەی ئـەم سێ پەرتـووکەی، وەک بچووکـترین نووسەر لە جیهانـدا، لە تۆمـاری ریکـۆردی جیهـانی و لە تۆمـاری ریکـۆردی ئاسیادا، ناسێـندرا و ناویان تـۆمـارکـردووە.
بابەتەکانی پەرتـووکەکانی ئابیجـیتا، کە بە هـەنـدێ وانە و بە رەوشـت بەرزی کۆتاییان دێـت، پەیامـێکی جـوان پێشکەش بە منـداڵانی هـاوتـەمەنی خـۆی دەکـەن.
ئابیجیتا منداڵێکی سۆزدار و میهربانە ئەو بڕە پارەیەی کە لە پەرتووکانی بەدەستیهـێنا، زیاتر لە (٤٠٠) هـەزار روپییەی هـیندییە. هەمـووی بەخـشی بە هـەژارانی وڵاتەکەی.
ئەبیجیتا گوپتا، یەکێکە لەو پینج منداڵە پەرجۆ و ناوازەی کە لەلایەن (ئینـدیاتایمز) ەوە هـەڵـبژێـراون. کە هـيندستان شانـازییان پێـوە دەکـات.
ئابیجیتا، تا ئێستا پـێنج ریکـۆردی پێـوانەیی جیهـانـیی بە دەسـتهـێناوە.
ئابیجـیتا گوپـتا، لە ئێستادا خوێنـدکارە، دەرچـوو پـۆلی شەشی بنەڕەتی، لە قـوتابخـانەی بنەڕتی (پـرێـسیدیـۆم ئیـندێـراپـورام) لە شاری گازی ئابـاد ـ لە هـینـدسـتان.
بێجگە لە ئارەزووی دڵخوازی خوێندنەوە و نووسین، خولیای وێنەکێشانە، لەگەڵ دایکی و باوکیدا سەیری فـیلم دەکات. لەگەڵ بـووکە شووشەکەی و هـاورێکانیـدا یاری دەکات. هـۆنراوەیەکیشی ئاوازیان بۆ دانـاوە و کراوە بە گۆرانی، لەلایـەن کۆمەڵـێک منـداڵەوە. لە رۆژی جەژنی جیهانی منداڵان لە ساڵی (٢٠٢١) دا، پێشەکەشیان کرد و تۆمارکراوە. گۆرانییەکیشی لەسەر ژینگەپارێزی، بە بۆنەی (رۆژی زەوی) یەوە نووسیوە، لە ساڵی (٢٠٢١) دا پـێشکەش کرا و تۆمارکراوە. بەرەوامیش سەردانی لای پەرتووکفرۆشەکان دەکات. دەڵـێت:” گەر نەتـازانی لە کوێـم، لەلای پەرتـووکـفـرۆشەکان دەمـدۆزنەوە”.
تا ئێستا چەنـد خەڵاتێ ناوخۆیی و نێـودەوڵەتیان پـێشکەش کـردووە. لەوانەش خـەڵاتی (گـڵوباڵ پـرۆدیگی جیهـانی ساڵی ـ ٢٠٢١) وەرگرتووە. لە ساڵی (٢٠٢٢) دا، براوەی (خەڵاتی جیهـانیی منـداڵان پەرجـۆ) بـوو.
هـیوای داهاتووی ئابیجیتا گوپتا، دەیەوێت ببێت بە پزیشک و یارمەتیی هەژاران بدات.
دایـکی دەڵـێـت:” کچـەکـەم وتی، پـارە لـە خـەڵکی هـەژار وەرنـاگـرم، چـونـکە پـارەی پێویـستیان نیـیە”.
ئابیجـیتا دەڵێت:”لە داهاتـوودا پەرتـووکی زۆرتـر دەنووسـم. کاتـێک کە شـتێک دەبێـتە ئارەزووت، ناتـوانیـت واز لەو ئارەزووەت بهـێنیـت. بۆیە مـن بەردەوام دەبـم. تەنانەت کاتێک کە دەشـبـم بە پـزیـشک و کاتـم کەمـتر دەبـێـت”. دەشـڵـێـت:” سەرەتا کەسـێکی باش بە و دواتـر پـزیـشک بـە”.
نەرویـج: ٢٠٢٤

ـ چواره‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” به به‌شداری به‌رهه‌می سینه‌ماکارانی ١٢ وڵاتی جیهان له ڕۆژانی ١٨ تا ٢٢ی ئه‌یلوولی ٢٠٢٤ لە شاری مۆسکۆ لە وڵاتی فیدڕاسیۆنی ڕووسیا بەڕێوەدەچێت.

له چواره‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” Moscow، ٣٨ به‌رهه‌م پێکهاتوو له دوو به‌شی پێشبڕکێی له‌وانه؛ له به‌شی پێشبڕکێی “فیلمه بڵینده‌‌کان”، ٧ فیلمی سینه‌مایی و ٨ به‌ڵگه‌فیلمی بڵیند و هه‌روه‌ها له به‌شی پێشبڕکێی “کورته فیلمه‌کان”، ١٤ کورته فیلمی چیرۆکی و ٩ به‌ڵگه‌فیلمی کورت، بۆ به‌شداریی له به‌شی کۆتایی ئه‌م فێستیڤاڵه ده‌ستنیشان کراون و بۆ به‌ده‌ستهێنانی خەڵاتی کریستاڵی “هەتاوی زێڕین”ی ئه‌م ڕووداوه سینه‌ماییه له‌گه‌ڵ یه‌کتریی ڕکابه‌ریی ده‌که‌ن.

خەڵاتی “هەتاوی زێڕین” ستایلێکی کریستاڵ، به هێمای هەتاوی زێڕینه و ئه‌م خەڵاته گرینگه له پێنج به‌شدا، له‌وانه؛ باشترین فیلمی بڵیندی سینەمایی، باشترین بەڵگەفیلمی بڵیند، باشترین کورتە فیلمی چیرۆکی، باشترین بەڵگەفیلمی کورت و هەروەها خەڵاتی “هاوبه‌شی له سینه‌مای کوردی”دا به براوه‌کان پێشکەش دەکرێت.

بەرپرسانی چواره‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” لە ڕاگەیێندراوێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایانگەیاند: “ئه‌مساڵ فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ”، به شێوه‌ی گشتیی ته‌رکیزی خستۆته‌ سه‌ر وتووێژیی نێوان که‌لتووری و هاوکاری له‌گه‌ڵ ڕووسیا. ئه‌م فێستیڤاڵه له درێژه‌ی نه‌ریتی ساڵانی ڕابردوو، به‌ ناونیشانی به‌شێک له ئاڵووگۆڕیی فه‌رهه‌نگی، دیسانه‌وه فیلمسازان و لایه‌نگرانی سینه‌ما له سه‌رتاسه‌ری جیهان له یه‌کتریی کۆده‌کاته‌وه تاکوو پێکه‌وه شاکاره ڕاسته‌قینه‌کانی سینه‌مای کوردی پێشکه‌ش بکه‌ن. جوگڕافیای به‌شدار‌بووان زۆر جۆراوجۆرن، به‌رنامه‌کانی فێستیڤاڵ، فیلمه‌کان له ١٢ ولاتی جیهان، له‌وانه؛ فه‌ڕه‌نسا، عێراق، تورکیا، ئێران، سووریا، هۆڵه‌ندا، به‌لژیکا، دانیماڕک، هه‌رێمی کوردستان و … له خۆده‌گرێت. ته‌رکیزی جوێی له‌سه‌ر فیلمه‌کانی سه‌باره‌ت به ئیزه‌دییه‌کان و دینی کۆنی میزۆپۆتامیای ئه‌وانه. هه‌ر ئه‌وه‌ش له چه‌مکی دیمه‌نی فێستیڤاڵیشدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه: هێمای سه‌ره‌کی پۆسته‌ری ئه‌مساڵ، په‌ڕیی تاووسه که هێمایه‌کی به‌هێزه بۆ خه‌ڵکی کورد، به تایبه‌ت له به‌ستێنی ئیزه‌دیسمدا، که دینی باب و باپیرانی باستانی هه‌موو کورده‌کانه که جه‌خت له‌سه‌ر گرینگی پاراستن و په‌ره‌پێدانی که‌لتووریی کوردی له ڕێگای سینه‌ما ده‌کاته‌وه. له پشته‌وه‌ی به‌ستێنی نه‌رگسیدا وه‌بیرهێنه‌ره‌وه‌ی ئه‌و له‌چکانه‌یه که به شێوازیی دابوونه‌ریت ژنانی کورد به‌سه‌ر خۆیانیدا ده‌ده‌‌ن. ئه‌م هێمانه، ته‌رکیز له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی که‌لتووری و دابوونه‌ریته‌کان له جیلێکه‌وه بۆ جیلێکی دیکه ده‌کات.”

لە درێژه‌ی ئه‌م ڕاگەیێندراوه ڕۆژنامەوانییه‌دا هاتووه: له به‌شی پێشبڕکێی “فیلمه بڵینده‌‌ سینه‌ماییه‌کان”، له‌وانه؛ فیلمی ئه‌زموونی “مووسڵ، ماڵی منه” Mosul, My Home که پیاسه‌یه‌کی تێرووته‌سه‌له به ناو داڕمانی شاری مووسڵه و له هه‌وڵدایه بۆ دۆزینه‌وه‌ی ئاسه‌واره‌کانی دوای شه‌ڕ و هه‌روه‌ها وزه‌ی شار و دانیشتوانی چه‌ند نه‌ته‌وه‌‌ییه‌ک نیشان ده‌دات. دڕامای “غه‌ریبانه له‌م خۆشبه‌ختییه ده‌ڕوانم” Transient Happiness که خه‌ساره‌ناسی قاره‌مانێکی به وێنه گرتووه. دڕامای مێژوویی “١٩٨٨”‌ به پێی ڕووداوێکی ڕاسته‌قینه و گێڕانه‌وه‌یه له کاره‌ساتی دڵته‌زێنی بۆردوومانی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه له گرمه‌ی شه‌ڕیی نێوان عێراق و ئێران. حه‌ماسه‌ی خه‌مباری “ئه‌سپ” Horse سه‌باره‌ت به هه‌وڵه‌کانی قاره‌مانێکه بۆ گه‌ڕانه‌وه بۆ ماڵه‌که‌ی خۆی دوای ڕووخانی ڕژێمی به‌عسی سه‌دام حوسێن و دڕامای “مێسی به‌غداد” Baghdad Messi سه‌باره‌ت به‌ کوڕێکی ته‌مه‌ن ده ساڵانه که قاچیکی تووشی زیان بووه، و باسی ئه‌زموونی تامه‌جرۆیی نه‌کووژانه‌وه‌ی ئه‌و بۆ یاریی تۆپی پێی له عێراقی دوای شه‌ڕدا ده‌خاته‌ڕوو. هه‌روه‌ها “مه‌هسا پێکه‌نی” Mahsa Laughed سه‌باره‌ت به کۆچ به ناونیشانی ڕێگایه‌ک بۆ ڕزگاربوون له گرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تیی و ئایینییه‌کانه و “ڕۆژ باش” Good Day چیرۆکی هه‌وڵ و تێکۆشانی ئه‌کته‌رانی شانۆی کوردستان بۆ دیسانه‌وه پێشکه‌ش کردنی شانۆیه‌ک ده‌گێڕێته‌وه که ٢٥ ساڵ پێش، ڕێگریان له نمایش کردنی گرتبوو، له ڕیزبه‌ندیی ئه‌م به‌رنامانه‌ن که له ماوه‌ی ٥ ڕۆژی فێستیڤاڵدا بۆ لایه‌نگرانی سینه‌ما په‌خش ده‌کرێن.

لە به‌شێکی دیکه‌ی ئه‌م ڕاگەیێندراوه ڕۆژنامەوانییه‌دا هاتووه: به‌شی پێشبڕکێی “به‌ڵگه‌فیلمه بڵینده‌‌کان”، ئه‌و فیلمانه له خۆده‌گڕیت که دیمه‌نی بواره جۆراوجۆره‌کانی ژیانی کورده‌کان نیشانی بینه‌ر ده‌ده‌ن. به تایبه‌ت، له‌وانه؛ “کچانی خۆر” Daughters of the Sun که چیرۆکه‌که‌ی سه‌باره‌ت به هه‌وڵی ژنان و کچانی ئیزه‌دییه بۆ بووژانه‌وه‌ی ژیانی خۆیان که له لایه‌ن داعشه‌وه به دیل گیرابوون. فیلمی “کوشتن و بڕین له سه‌حرا” Desert Massacre سه‌باره‌ت به هێرشی ڕژێمی به‌عسه بۆ سه‌ر گوندی دوووکان و فیلمی “بۆ عه‌داڵه‌ت” For Justice باسی هه‌و‌ڵه‌کانی ڕۆژانه‌ی دایکێکه بۆ ئازادی کوڕه‌که‌ی خۆی که له گرتووخانه ده‌ست به‌سه‌ر کراوه.

بێجگه له‌مانه، ئه‌م پێشبڕکێیه چه‌ندین به‌رهه‌می دیکه‌ش له خۆده‌گرێت، له‌وانه؛ فیلمی “هیواکان له دار” Hopes from the Tree پاڵه‌وانه‌که‌ی بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی که ده‌ست و پێیان له ده‌ست داوه، پڕۆتێزیان له دار بۆ ساز ده‌کات. “هۆنیاوانانی چیا پیرۆزه‌کان” Minstrels of the Sacred Mountains باسی چیرۆکی سه‌فه‌ری ژه‌نیارێکه له ڕێگای مێژوو و ئه‌فسانه‌کانی ئامێری عیرفانی و باستانی ته‌نبووره‌وه. ژیاننامه‌ی “مسته‌فا پاشای یاموڵکی، خه‌باتکاری عه‌داڵه‌‌ت” Mustafa Pasha Yamulki the Fighter for Justice سه‌باره‌ت به ژیانی ئه‌فسه‌رێکی پله‌داری کورده که له‌ ساڵانی ١٩٢٠-١٩١٩ ده‌بێته سه‌‌رۆکی دادگای عوسمانی له تورکیا. “پۆڕتره‌ی په‌نابه‌رێک” Portrait of a Refugee سه‌باره‌ت به چالاکێکی مه‌ده‌نی ـ سیاسی کورده که بۆ ئازادی نیشتمانه‌که‌ی خۆی، ناچار ده‌بێت فیداکاریی زۆر بکات و فیلمی “ڕووباری خه‌مبار” Sorrowful River سه‌باره‌ت به گۆرانیبێژێکی ناوداری کوردستانه که بۆ ڕزگاریی نیشتمان‌، به هونه‌ره‌که‌ی خۆی ساڵانێکی زۆره که خه‌باتی کردووه.

لە به‌شی کۆتایی ئه‌م ڕاگەیێندراوه ڕۆژنامەوانییه‌دا هاتووه: به‌شی پێشبڕکێی “کورته فیلمه‌ چیرۆکییه‌کان”، له‌وانه؛ ١٤ فیلم له وڵاتانی ئێران، تورکیا، عێراق، سووریا، که‌نده‌دا و هه‌رێمی کوردستان که ئه‌م به‌رهه‌مانه دڕاماکانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و هه‌روه‌ها ئه‌و فیلمانه‌ن که مه‌سه‌له‌کانی توندوتیژیی، له‌سێداره‌دان و تڕاژیدیا له ڕێگای هونه‌ره‌وه نیشانی بینه‌ر ده‌ده‌ن. به‌شی پێشبڕکێی “به‌ڵگه‌فیلمه کورته‌کان”، له‌وانه؛ ٩ پڕۆژه له وڵاتانی عێراق، تورکیا، ئێران، فه‌ڕه‌نسا و هه‌رێمی کوردستانه که زۆربه‌ی ئه‌م به‌ڵگه‌فیلم کورت و بڵیندانه سه‌باره‌ت به گرفته‌کانی ژنان و توندوتیژیی دژیی ئه‌وان و هه‌روه‌ها ئه‌و به‌رهه‌مانه‌یه که بابه‌ته سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌لتووری کوردستان له خۆده‌گرێت.

ناوی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی که چوونه‌ته قۆناغی کۆتایی به‌شی پێشبڕکێی “فیلمه بڵینده‌‌کان” و هه‌روه‌ها به‌شی پێشبڕکێی “کورته فیلمه‌کان” له چواره‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” بریتین له:

به‌شی پێشبڕکێی “فیلمه بڵینده چیرۆکییه‌‌‌کان”:
١- “مووسڵ، ماڵی منه” Mosul, My Home له ده‌رهێنانی “عه‌داڵه‌ت گه‌رمیانی” له هه‌رێمی کوردستان
٢- “غه‌ریبانه له‌م خۆشبه‌ختییه ده‌ڕوانم” Transient Happiness له ده‌رهێنانی “سینا محه‌مه‌د” له هه‌رێمی کوردستان
٣- “١٩٨٨” له ده‌رهێنانی “هه‌ژوان زه‌ندی” له هه‌رێمی کوردستان
٤- “ڕۆژ باش” Good Day له ده‌رهێنانی “ئۆزکان کۆچۆک” Ozkan Kuchuk له تورکیا
٥- “ئه‌سپ” Horse له ده‌رهێنانی “مێهدی ئه‌حمه‌دی” له کوردستان
٦- “مه‌هسا پێکه‌نی” Mahsa Laughed له ده‌رهێنانی “مێهران شیری” له کوردستانی ئێران
٧- “مێسی به‌غداد” Baghdad Messi له ده‌رهێنانی “سه‌هیم عومه‌ر خه‌لیفه” له وڵاتانی عێراق و به‌لژیکا

به‌شی پێشبڕکێی “به‌ڵگه‌فیلمه بڵینده‌‌‌کان”:
١- “هیواکان له دار” Hopes from the Tree له ده‌رهێنانی “حه‌یده‌ر ده‌میرتاش” له عێراق
٢- “مسته‌فا پاشای یاموڵکی، خه‌باتکاری عه‌داڵه‌‌ت” Mustafa Pasha Yamulki the Fighter for Justice له ده‌رهێنانی هاوبه‌شی “هۆرێن غه‌ریب” و “هه‌ردی قادر ئیبڕاهیم” له هه‌رێمی کوردستان
٣- “کچانی خۆر” Daughters of the Sun له ده‌رهێنانی “ڕێبه‌ر دۆسکی”Reber Doski له وڵاتی هۆڵه‌ندا
٤- “پۆڕتره‌ی په‌نابه‌رێک” Portrait of a Refugee له ده‌رهێنانی “پێژمان موکاری” له وڵاتی دانیمارک
٥- “بۆ عه‌داڵه‌ت” For Justice له ده‌رهێنانی “ئێلیف ئێگیت”Elif Igit له تورکیا
٦- “ڕووباری خه‌مبار” Sorrowful River له ده‌رهێنانی “زانا نه‌وزاد مه‌حموود” له هه‌رێمی کوردستان
٧- “هۆنیاوانانی چیا پیرۆزه‌کان” Minstrels of the Sacred Mountains له ده‌رهێنانی “فه‌رید ئێلهامی” له ئێران
٨- “کوشتن و بڕین له سه‌حرا” Desert Massacre له ده‌رهێنانی “نه‌به‌ز ئه‌حمه‌د” له هه‌رێمی کوردستان

به‌شی پێشبڕکێی “به‌ڵگه‌فیلمه کورته‌کان”:
١- “حه‌بیبوڵڵا” Habibullah له ده‌رهێنانی “عه‌دنان زه‌ندی” له کوردستانی ئێران
٢- “لیلی لی” Lili Li له ده‌رهێنانی “مه‌حموود چێکموکی ئه‌حمه‌د” له وڵاتی فه‌ڕه‌نسا
٣- “نیشتمانی ژنانی نێژراو” Land of Buried Women له ده‌رهێنانی “ڕێکه‌وت حه‌مه تۆفیق” له هه‌رێمی کوردستان
٤- “دارتاش” The Carpenter له ده‌رهێنانی “خه‌لیل سه‌حراگه‌رد” له ئێران
٥- “ئافره‌ت” Afrat له ده‌رهێنانی “میکائیل ڕه‌حمانی” له کوردستانی ئێران
٦- “ئه‌وان له‌سه‌ر زه‌ویی …” Those on Earth… له ده‌رهێنانی “هاروون یێل”Harun Yel له تورکیا
٧- “شنه‌با‌ی کوێستان” Mountain Breeze له ده‌رهێنانی “محه‌مه‌د فه‌ره‌ج‌زاده” له کوردستانی ئێران
٨- “ژنان له‌ کوێره‌دێیه‌کان” Women from Nowhere له ده‌رهێنانی “بڵیند عه‌لی عه‌زیز” له عێراق
٩- “ئه‌ستێره‌ی سه‌ر زه‌وی” Star on the Border له ده‌رهێنانی “بێریڤان سارۆخان” له باکووری کوردستان

به‌شی پێشبڕکێی “کورته فیلمه چیرۆکییه‌‌کان”:
١- “ڕزگاربوون” Liberation له ده‌رهێنانی هاوبه‌شی “میلاد مه‌جیدئابادی” و “پێدڕام هۆمایوون‌نیژاد” له ئێران
٢- “تاپۆ” Tapo له ده‌رهێنانی “محه‌مه‌د ده‌روێشی” له ئێران
٣- “کۆچ” Migration له ده‌رهێنانی “سه‌رکه‌وت نیکدڵ” له کوردستانی ئێران
٤- “سێو” Apple له ده‌رهێنانی “مێهمێت ئاکرۆک”Mehmet Akaruk له تورکیا
٥- “ده‌نگهه‌ڵات” Sound Rise له ده‌رهێنانی “فریا یۆنسی” له هه‌رێمی کوردستان
٦- “سورا” Sura له ده‌رهێنانی “ئه‌وینار مه‌ولایی” له کوردستانی ئێران
٧- “تریوێت” Trivet له ده‌رهێنانی هاوبه‌شی “عه‌بدولڕ‌‌حیم کارابۆلۆت”Abdurrahim Karabulut و “مه‌حسوون سێلائێر” Mahsun Selayir له تورکیا
٨- “شوان” The Shepherd له ده‌رهێنانی “سه‌رحه‌ت نه‌ریمان” له هه‌رێمی کوردستان
٩- “خه‌ون” The Dream له ده‌رهێنانی “سامان حوسێن‌پوور” له کوردستانی ئێران
١٠- “سێبه‌ر” Shadow له ده‌رهێنانی هاوبه‌شی “محێدین مامۆ ئه‌رسلان” و “مه‌حموود خه‌لیل چه‌کمه‌کی” له ڕؤژئاوای کوردستان
١١- “سال” Sal له ده‌رهێنانی “سیروان ته‌خت فیرووزه” له وڵاتی که‌نه‌دا
١٢- “ژان” Agony له ده‌رهێنانی هاوبه‌شی “بورهان ئه‌حمه‌دی” و “له‌یلا باغپیرا” له کوردستانی ئێران
١٣- “سه‌ما بۆ ئازادی” Dance for Freedom له ده‌رهێنانی “سالم سه‌ڵه‌واتی” له کوردستانی ئێران
١٤- “وته‌ی کۆتایی” The Last Word له ده‌رهێنانی “محه‌مه‌د که‌میل مه‌حموود” له هه‌رێمی کوردستان.

چواره‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” MKFF بە سه‌رۆکایه‌تی مامۆستا “کەرەم گەردەن زەری” Kerem Gerdenzeri ئاوازدانەر و گۆرانیبێژی ناوداری کوردیی دانیشتووی وڵاتی ڕووسیا، بە بەرپرسیاریی خاتوو “گولیزەر گەردەن زەری” Gulizer Gerdenzeri – “ئینا تێدژۆڤا” Inna Tedzhoeva، به مه‌به‌ستی ڕەنگدانەوەی فەرهەنگ، مێژوو و پاراستنی شوناسی نه‌ته‌وه‌یی و زمانه‌وانی کوردەکان و هەروەها ژیانی مۆدێڕنی ئەم نەتەوه ڕه‌سه‌نه، بە نمایشی کۆمه‌ڵێک به‌رهه‌م له به‌شی پێشبڕکێی فیلمه بڵینده سینەماییه‌کان، به‌شی پێشبڕکێی بەڵگەفیلم، به‌شی پێشبڕکێی کورتە فیلم، به‌شی “شه‌ویی سینه‌مای کوردی”، به‌شی “نمایشی باشترین فیلمه‌کانی ڕووسیا‌” و پێشانگای که‌لتووریی و هونه‌ریی له ڕۆژانی ١٨ تا ٢٢ی ئه‌یلوولی (سیپته‌مبه‌ری) ٢٠٢٤ لە شاری مۆسکۆ لە وڵاتی فیدڕاسیۆنی ڕووسیا بەڕێوەدەچێت.

بۆ زانیاری زیاتر:
www.moscowkff.ru

به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕاگه‌یاندنی گشتیی چواره‌مین فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ”.