بۆ گوێگرتن لەم گۆرانییە کلیکی ئێرەبکەن..

(دەیەی ڕەش و دەیەی تاوان و فەتوای جیهادی سیاسیانە بە بەرگی ئیسلامییەوە!)

زاناو شێخە فەتواچیە وەهابیەکانی سعودیە زۆر بە باشی کەرتی غەزەی ناو فەلەستین دەبینن کە چۆن بۆتە وێرانە بە دەستی سوپای ژێرفەرمانی حکومەتی ڕاستڕەوی( ئیسڕائیل)ەوە، بەڵام نوقەیان لێوە نایەت! ئەو فەتواچیە وەهابیانە خۆیان کەڕو لاڵ و کوێر کردووە لە ئاست ئەو هەموو کوشتارو ماڵوێرانیە بێوێنەیە کە بەسەر خەڵکی کەرتی غەزەدا هاتووەو بەردەوامیشە! بە بڕوای من، ئەوانە فەتواچی سیاسین! چونکە کاتێک کە دەوڵەت دەیەوێت بێدەنگ بن ئەوان دەچنە خەڵوەتەوەو کاتێکیش سیاسەتی دەوڵەت بیەوێت کە ئەو فەتواچیانە وەدەنگ بێن، هەردەستبەجێ فوو بە بڵنگۆی تەواوی مزگەوتەکاندا دەکەن و تەواوی جیهانی ئیسلامی لێ دێننە سەرپێ و ئامادەی جیهادی دەکەن! بەڵام هەرکاتێک کە سیاسەتی دەوڵەت وابخوازێت بێدەنگ بن ئەوا ئەو شێخ و زاناو فەتواچیە وەهابیانە خۆیان نەبان دەکەن لە ئاست کوژرانی نزیکەی پەنجا هەزارلە خەڵکی ناوغەزە کە لە ناویاندا دەیان هەزار لە منداڵ و ژنی بێتاوان هەیە! ئەو فەتواچیە سیاسیە وەهابیانە وەک ئەوە خۆیان نیشان دەدەن کە نابینن بە سەدان هەزار لە ژن و منداڵ و خەڵکی بێتاوان برینداربوون ولە ناویاندا بە دەیان هەزارهەیە کە بێدەست و بێ قاچ و بێ چاوبوون! ئەو فەتواچیە وەهابیانە نابینن کە تەواوی کەرتی غەزە بە ژێرخان و سەرخانیەوە لە گەڵ زەوی تەخت کراوەو تازە کەڵکی ژیانی تێدا نەماوە! ئەمانە لە سعودیە لێیان پاڵداوەتەوەو فەتوایەک چیە لە دەمیان نایەتە دەر لە دژی سوپاو حکومەتی ڕاستڕەوی ئیسڕائیل!
بەڵام هەرئەو زاناو شێخە سیاسی و فەتواچیە وەهابیانە بوون کە خۆیان دەگەیاندە ئەوسەری دنیاو ئاگری فیتنەیان دادەگیرساند! هەر بۆ نموونە ساڵی ١٩٩١ ئیسلامی سیاسی لە وەڵاتی جەزائیردا بە ئیعازی فەتواچیە سیاسیەکانی سعودیە تەواوی بزووتنەوەو پارتە ئیسلامیەکانی جەزائیری لە نێوخۆدا کۆکردەوەوجیهادیان لە دژی حکومەتی ئەوکاتی جەزائیر ڕاگەیاند. ئیسلامی سیاسی شەڕێکی ماڵوێرانکەری لە جەزائیردا هەڵگیرساند کە دەیان تاوانی جەنگ و دژە مڕۆڤانەی تێدا ئەنجامدرا، بە کێردو شیرو تەوران سەری خەڵکی بێتاوانیان دەپەڕاند! ئەو شەڕە کە بوو بە شەڕێکی ناوخۆیی لە ساڵی ١٩٩١ وە درێژەی کێشا هەتا ساڵی ٢٠٠١. شەڕەکە هێندە ترسناک و هێندە زۆرخەڵکی بێتاوانی تێدا بوو بە قوربانی و دە ساڵیشی خایاند بۆیە وەک دەیەی ڕەش خۆی خستە ناو مێژووی هاوچەرخەوە! لەو دە ساڵەدا یان با بڵێین لە دەیەی ڕەشدا زیاتر لە دوو سەد هەزار کەس لە خەڵکی بێتاوانی جەزائیر بوونە قوربانی!
ڕۆڵی زاناو پیاوانی سەر بە ڕەوتی وەهابی لە سعودیە لە هەڵگیرساندن و بەردەوامی پێدانی دەیەی ڕەشدا لە ڕووی دینییەوە بە ئاشکرایی دەرکەوت کە کاریگەری هەبووە! وەهابیەکانی ناو سعودیە فەتوای جیهادو غەزایان دا لە دژی حکومەتی ئەوکاتی جەزائیر. بە ئاشکرا فەتوایان دا کە هەر کەسێک لە گەڵ حکومەتی جەزائیر بێت کافرەو خوێنی حەڵالەو غەزاو جیهاد لە دژیان ڕەوایە! ئەم فەتوادانە بووە هۆی کە ڕەوتە ئیسلامیەکانی جەزائیر سڵ لە هیچ تاوانێک نەکەنەوە بە بیانووی ئەوەی کە کە ئەوان جیهادو غەزا دەکەن لە دژی کافران. بە کێردو شیرو تەوران کەوتنە گیانی خەڵکی بێتاوانی جەزائیرو کەوتنە نێو لادێ دوورە دەستەکان و چەندین خەڵکیان بە شیران سەر دەپەڕاند. بۆ نموونە تەنها لە یەک شوێنی بجووکدا لە ڕووی دانیشتوانەوە لە ماوەی چەند کاتژمێرێکی کەمدا زیاتر لە چوارسەد کەسیان بە شیرو تەورو کێردان سەر پەڕاند!
بەڵام کاتێک کە دەرکەوت سعودیە لە تەقاندنەوەی تاوەرەکانی نیویۆرک لە ١١ی سێپتەمبەری ٢٠٠١ دا تێوە گلاوە، هەر ئەو مەلاو زاناو شێخە وەهابیانەی سعودیە بوون کە لە ساڵی ١٩٩١ دا فەتوای جیهادیان لە دژی حکومەتی جەزائیردا، ئەوجارە ١٨٠ پلە بایاندایەوەو فەتوایاندا کە نابێت شەڕ لە گەڵ حکومەتی جەزائیردا بکرێ و دەبێ دەستبەجێ بوەستێ و بەردەوامیپێدانی شەڕ حەرامەو ڕێگەپێدراو نیە لە ڕووی دینییەوە! هەروەها داوای ئەوەیان کرد کە دەبێ تەواوی ڕەوتە ئیسلامیەکانی ناو جەزائیر لە گەڵ حکومەتی جەزائیر ئاشت ببنەوەو شەڕو ناکۆکیی کۆتایی پێبهێنن!
دیسان هەر ئەو مەلاو شێخە وەهابیانەی سعودیە بوون کە لە ساڵی ١٩٧٩شدا فەتوای جیهادیاندا لە دژی هێزەکانی سۆڤیەت لە ئەفغانستان و داوای جیهادیان کرد لە موسڵمانانی جیهان کە لە دژی هێزە کافرەکانی سۆڤیەت لە ئەفغانستان بجەنگن وجیهادو غەزا ئەنجام بدەن! لەو بارەوە حکومەتی سعودیە ڕاستەوخۆ ڕۆڵی کاریگەری هەبوو لە ناردنی موجاهیدین بۆ ئەفغانستان تا لە دژی سۆڤیەت جیهاد بکەن! لە ئەفغانستانیش بە هۆی فەتوای وەهابیەکانی سعودیە لە ماوەی ١٠ دە ساڵدا لە سەرووی ١٧٦ هەزار کەس بوونە قوربانی و وەڵاتی ئەفغانستانیان بەرەو کەلاوە برد. دیسان لە ساڵی ٢٠١٣ دا هەر ئەو مەلاو شێخە وەهابیانەی سعودیە بوون کە فەتوای جیهادو غەزایان لە دژی حکومەتی سوریای بەشار ئەسەد دا. هەروەها هەر ئەوانە بوون کە بوونە هۆی ئەوەی کە لە سوریاش لە سەرووی ٥٠٠ هەزار کەس بوونە قوربانی و وەڵاتی سوریایان بەرەو کەلاوەو وێرانی برد. فەتوای ئەوانە بوو کە هیچ پێداویستیەکی ژیانیان لە سوریادا نەهێشت و لەڕووی پێشکەوتنەوە سوریایان دەیان ساڵ بۆ دواوە گێڕایەوە!
جا لێرەدا کورتەی باسەکە ئەوەیە کە بە بەهۆی فەتوای ئەو شێخ و مەلاو زانا وەهابیانەی سعودیەوە لە ماوەی دەساڵدا زیاتر لە یەک ملیۆن موسڵمان بەدەستی موسڵمان کوژران، زیاتر لە ١٥ ملیۆن موسڵمان بەدەستی موسڵمان ماڵیان لێوێرانکراو لە شوێنی خۆیان بە زۆرەملێ کۆچیان پێکراو بوونە پەناهیندەی هەندەران! ئەوە بێجگە لەو هەموو ماڵوێرانی و کاولکاریی و بریندارانەی کە بە هۆی بەردەوامی ئەو شەڕانەوە پەیدابوون!
پرسیاری سەرەکی دەست بەجێش کە دەبێ بکرێت ئەوەیە بۆچی هەر ئەو مەلاو شێخە وەهابیاناەی سعودیە کە بە نوێژی نیوەڕۆ دەبینن کەرتی غەزەی برا موسڵمانەکانیان بەرەو وێرانەیەکی تەواو ڕۆییشتووە، وا زەویەکەش بە وێرانەیی خراوەتە مەزادەوەو تڕەمپ بە تەمایە بیکڕێت بۆ پڕۆژەی وەبەرهەمهێنان، کەس ناتوانێت ئیتر لەو بەشەدا ژیان بەسەر بەرێت، خەڵکی کەرتی غەزە کەوتوونەتە نێوان دوو بەرداشی بێویژدانی دژە ئینسانی وەک حکومەتی ڕاستڕەوی ئیسڕائیل لە لایەک و لە لایەکی تریشەوە برا حەماس و جیهادیە موسڵمانەکانیان لە ناو کەرتی غەزەدا. هەردووک لایان کەوتوونەتە هاڕینی خەڵکی بێتاوانی کەرتی غەزە. لەونێوەدا خەڵکی کەرتی غەزە بێجگە لەوەی کە تەواوی ماڵ و حاڵیان وێران بووەو کەرتی غەزە بۆتە وێرانەێک کە ئیتر سەختە ژیانی بۆ بگەڕێتەوە! لە لایەکی تریشە بە سەدان هەزار لە بریندارو دەست و قاچ پەڕیو لە ئەنجامی ئەو شەڕەدا پەیدابوون ، نزیکەی پەنجا هەزار لە کوژراو، بە دەیان هەزار لە کوژرانی منداڵان و چەندین کارەساتی جەرگبڕی تر، کەچی هێشتا مەلاو ئاخوندە وەهابیەکانی سعودیە لەو گوێیەیان ناچێت بۆ ئەو گوێیەی ترو نەبایان پێدا دێت و نەباران. بۆچی ئەوەندە بوێرییان تێدا نیە فەتوای جیهاد لە دژی دەوڵەتی ڕاستڕەوی ئیسڕائیل بدەن و ڕای گەێنن کە جیهاد لە دژی ئیسڕائل و سوپای ئیسڕائیل پێویستەو دەبێ ئەنجام بدرێت؟ یان ئەوەتە ئەو ماستە گوریسێکی تێدایەو فەتواکانی تریشیان فەتوای سیاسی بوون و پەیوەندیان بە دینەوە نەبووەو دینیان بەکارهیناوە!

تێبینی: لە پەیوەند بە مێژوو، ژمارەی کوژراوو بریندارەکان و فەتوای مەلاکانی سعودیە سوودم لە الجزیرە نت، ویکیپیدیا، الشرق الاوسط و القدس العربي وەرگرتووە!

ئەدەبی كوردی بە هۆی ئەو دیفاكتۆ سیاسی و نەتەوەیەی كوردی تێدا ژیاوە، ڕەنگدانەوەی سەرخانی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەی كوردی و ئەو ڕەهەندە سیاسی و نەتەوەیە بووە بەتایبەتیش لە ئەدەبی بەرگریی و قۆناغی تیچكۆشانی شاخدا. ئەم واقیعە، ڕەنگدانەوەی قووڵی لە ئەزموونی ئەدەبی كوردی بە گشتی و شیعریش بە تایبەتی هەبووە، چونكە هیچ كاتێك ئەدەب و كۆمەڵگە و كارەساتەكانی، لە یەكتری دانابڕێن بە تایبەتیش لە مێژووی سیاسی نەتەوەیەكی چەوساوەی وەك ئێمە. لەو سۆنگەیەوە، كارەساتەكانی ئەنفال، كیمیاباران، جینۆساید و سوتتماككردنی كوردستان و پێشمەرگە و چیاو سەدان ئایكۆنی بەرگری دیكە، بە گشتی لەو تێما شیعریانەن كە ئەزموونی شیعری شاعیرانی ئێمە پێكدێنن. واتا شیعر دەبێتە ڕووبەرێك بۆ بە نەمری هێشتنەوەی ئەو كارەساتانە لە یادەوەری ئێمەدا و نە سپاردنیان بە پەراوێزەكانی مێژوو.

ئەدۆرنۆ دەڵێت :_( دوای ئاوشفیتزم نووسینی شیعر كارێكی بێ مانایە) وەك ئاماژەیەك بۆ ئەوەی كە كارەساتی جینۆسایدكردنی جوولەكەكان و تواندنەوەیان لە كوورەكانی ئاگر و كردنیان بە سابوون، لە دەرەوەی زمانە و زمان و شیعر لەوە بێ تواناترن، مەزنی ئەو كارەساتە هەڵبگرن و بەرجەستەی بكەن، بەڵام ئەگەر بە دیوێكی دیكەدا، بۆ ئەو بۆچوونەی ئەدۆرنۆ بچین و پرسیاری ئەوە بكەین، چی كارەسات و تراژیدیاكانی مرۆڤ، لە ڕووبەرێكی كۆمەڵایەتی و سیاسی و كولتووری دێنێتە نێو بیر و یادەوەری ئێمە؟ ئایا هەر كارەساتێك كە ڕوودەدات، پەیوەست نییە بە زەمەن و شوێنێكی دیاریكرا و ئیدی دەبێتە بەشێك لە ڕابردوو؟  لێرەدا، نالۆژیكی قسەكەی ئەدۆرنۆ دەردەكەوێت و ئەگەر زمان وەك هێمای گوزارشتكردن، وێناكردن و بەرجەستەكردنی ئەو ڕووداوانە، لە ئاستی دەربڕین نەبێت، ئەوا ئەو ڕووداوانە تەنها لە چوارچێوەی ئەو شوێن و زەمەن و مێژووە دەمێننەوە، كە تیایاندا ڕوویانداوە. ئەگەر كارەساتی ئەنفال بە نموونە وەربگرین، دەبینین ئێمە لە كاتی خوێندنەوەی گۆرستانی چراكان و دەربەندی پەپوولە و ئاقات و لاوكی هەڵەبجە و چەندان دەقی شیعری دیكەش، ئەوا هەست ناكاین كارەساتەكانی ئێمە بوونەتە ڕابردوو، بەڵكو لە چوارچێوەی زەمەنە فیزیكیەكە دەرهێنراون و زەمەنێكی دەروونیان پێدراوە، كە هەستێكمان لا دروست بكات ئەنفال و كارەساتەكانی دیكە ئێستا ڕوویانداوە. واتا ئاستی بەركەوتنی ئێمە بەو كارەساتانە مێژززیی نییە، بەڵكو ئێستاییە. لێرەوەش بە شیعركردن و بە تێماكردنی ئەو دەقانە، بۆ بە نەمری هێشتنەوەی ئەو كارەساتانە لە بیری ئێمەدا، قسەكەی ئەدۆرنۆ پێچەوانە دەكەنەوە، چونكە ئەگەر لە دوای هەر كارەساتێك، پێمان وابێت زمان لەوە بێ تواناتر و بێ مەوداترە گوزارشت لە قووڵایی ئەو كارەساتانە بكات، ئەوا ئێمە تەنها هەوڵی هێشتنەوە و بینینی ئەو كارەساتانە، وەك ڕووداوێكی مێژوویی، كە لە كات و ساتێكی دیاریكراو  كە ڕوویانداوە دەبینین، بەمەش ئەو كارەساتانە دەچنە پەراوێزی مێژوو. لێرەدا، ئەو پەیوەندییە سەرخانی و زمانی و نەتەوەییە لە نێوان زمان و كارەساتەكانی ئێمە دروست دەبێت، ئێمە لێرەدا، لە بەردەم بە شیعركردنی ئەو كارەساتانەین و هێشتنەوەیانە وەك ڕووداوێك كە هەرگیز نابنە رابڕوود وەك ئەوەی لە ئەزموونی شیعری بەرگریی ئێمە دەبینرێت. لە كتێبی (ڕۆشنبیرە فریودەرەكان) نووسەری كتێبەكە، ڕەخنەی ئەوە لە شێركۆ بێكەس دەگرێت، كە چۆن ئەنفال و هەڵبجە بە شیعر دەكات، لە كاتێكدا ئێمە خۆمان لە بەردەم وێنەی ڕاستەقینەی كارەساتەكە داین. بڕوای وایە، ئەمە پێویست نییە و شێركۆبێكەس لە گەورەیی ئەو كارەساتانەی كەم كردۆتەوە، ڕەخنە لە پاپلۆ نیرۆدای شاعیری سیمبولی مرۆڤایەتی لە جیهاندا دەگرێت، كە بۆچی هەر باسی هەژاری و نان دەكات و نایەوێت لەوە زیاتر شتێكی دیكەمان پێ بڵێت ( ئەمەیە  كورد دەڵێت تێر ئاگای لە برسی نییە) هەروەها ڕەخنە لە سوهراب دەگرێت، كە بۆچی باسی هێمنی ئاو دەكات مەگەر ئێمە خۆمان ئاو نابینین؟ ڕەخنە لە دیستۆفسكی و محمەد شوكری دەگرێت، كە ئەزموونەكەانی ژیانی هەژاری و بێ دەرەتانی خۆیان كردۆتە كتێب ! بە بڕوای ئەم نووسەرە، ئەو نووسەرە گەورانەی كورد و جیهان، ئێمەیان فریوداوە، چونكە نەیانتوانیوە باسی شتێكی دیكەمان بۆ بكەن و ئێمە خۆمان ئەنفال و نان و هەژاریمان دیوە، ئاو دەبینین. ئەمانە ڕۆشنبیری فریودەرن (1). ڕەخنەی ئەوە لە گۆران دەگرێت، كە بۆچی گەشتی هەورامانی كردۆتە شیعر؟ بۆچی هەر باسی جوانی ژن دەكات؟ ئەمانە نەداهێنانن،  نە شیعر چونكە ئێمە خۆمان ئەو شتانە دەبینین (2)  ئەمانە تەنها كۆپیكردنەوەی واقیعی ڕووتن. نەجات نوری لێرەدا، هەمان ئەو بۆچوونە نالۆژیكی و بێ مانایەی ئەدۆرنۆ دووبارە دەكاتەوە و بە پاساوی ئەوەی زمان ناتوانێت گوزارشت لەو كارەساتانە بكات، ئیدی دەبێ ئێمە نەیانكەینە تێمایەكی ئەدەبی و شیعریی و نەیانهێنینە نێو بیر و یادەوەری خۆمان و دەبێ هەر وەكو خۆیان لەو چوارچێوە مێژووییە بمێننەوە، ئەمەش قووڵایی كارەساتەكان دەردەخات. لێرەدا،  دەمەوێ نموونەیەك لە بارەی ئەو بینینە جیاوازانە بێنمەوە، ئێوارەیەكیان لە سەر لێواری خەرەند، كە دیمەنێكی سرووشتی زۆر جوانی شاری ڕواندزە و سەرچاوەی ئیلهامە دانیشتبووم، لەو دەمەدا هونەرمەندێكی هاورێم پەیدابوو، دوای سڵاو، دەستیكرد بە كێشانی وێنەی خەرەند، لە چوارچێوەی تابلۆیەكی گەورەدا، منیش پێم گوت، تۆبۆچی وێنەی خەرەند بۆ ئێمە دەكێشێت، كە ئێمە خۆمان بە واقیعی و بە ڕاستەقینەیی خەرەند دەبینین؟ لەوەڵامدا گوتی (بینینی من جیاوازە، بینینی من وەك هونەرمەندێك هونەریانەیە و من ئێستا لە دیار خەرەندم، بەڵام بە ڕاستەقینەیی نا، بەڵكو خەرەندێكی دیكە كە لەو تابلۆیە بەرجەستەی دەكەم)  بێگومان ئێمە هەزارانمان ڕۆژانە خەرەند دەبینین، بۆ ناتوانین بیكەینە تابلۆ؟ 
مەگەر ئێمە ئەنفالمان نەدیت؟ هەستمان بە ئازار و برینەكانی نەكرد؟
بۆچی نەك ئێمە، شاعیرانی دیكەش نەیانتوانی گۆڕستانی چراكان بنووسن؟  مەگەر ئێستاش هەژاری سیمایەكی دیاری مرۆڤایەتی نییە؟ كەواتا بۆچی دەبێ بڕوامان وابێت نیرۆداا شاعیر نییە؟ ئەم بۆچوونانەی نەجات نوری، بۆچوونی سەبر و نالۆژیكین، هەموو مرۆڤایەتی لە ئەسكەندنافیاوە بۆ لێوارەكانی باشووری ئەفەریفا، بۆ ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا، نیرۆدا وەك سمبولی مرۆڤایەتی دەبینن و خۆشیان دەوێت، ئیدی بۆچوونی نووسەرێكی نەناسراوی كورد لە هەنبەر ئەو شاعیرە، كە لە ڕوانگەیەكی ئایدۆلۆژیی و چینایەتییەوە دەریدەبڕێت، ناتوانێت نیرۆدامان لەبەر چاو بخات. بە هەمان شێوە، شێركۆ بێكەس، بۆ ماوەی نیو سەدە ڕوحی برینداریی نەتەوەیی ئێمە لە كۆڵ دەنێت و شارەو شار، وەك مەریوان قانع دەیڵێت دەیگێڕێت. شێركۆ دێت و لە ڕێگەی شیعرەكانییەوە، ناهێڵێت ئەنفال و هەڵەبجە، سەرگەلۆو بادنان، پێشمەرگە و چیا، منداڵە تەمەن شەش ساڵەكەی گوندی هەڵەدن، كە بە كیمیای شەهید دەبێت، لە یادی ئێمە بچنەوە و ببنە ڕابردوو.  ئەو بە ئێستاییكردنەی كارەساتە نەتەوەییەكانی ئێمە، لە بنەڕەتدا هەڵگرتن و نەمركردنی ئەنفال و كارەساتەكانی دیكەیە لە چوارچێوەیەكی مێژوویی، بۆ ئەدەبی و خەیاڵی، لە زمانی گوزارشتكردنەوە، بۆ زمانی هەمیشە وێناكردن و بینین. ئێمە لە شیعرەكانی شێركۆ بێكەسدا، لە بەردەم ئەنفالێك نین ڕووی دابێت، بەڵكو لە بەڕدەم ئەنفاڵێكین كە هەیە و نابێتە ڕابردوو، هەر ئەمەشە ئەركی ڕاستەقینەی شیعر و شاعیران، لە سەردەمێكدا كە هەمووشتێك دەبێتە خوێن و مەرگ و  ژیان دەسڕدرێتەوە.
نەجات نوری، لە كاتێكدا ڕەخنەی ئەوە لە نیرۆدا و شێركۆ بێكەس و سێرڤانتس و گۆران و دیستۆفسكی دەگرێت، كە سادە و بێ قووڵایی دەنووسن و باسی شتێكمان بۆ دەكەن كە خۆمان دەیبینین، كەچی هیچ كێشەیەكی لەگەڵ ئەوە نییە (كافكا) سادە بنووسێت، باسی بێهوودەیی و بێ مانای ژیان بكات و ساكارانە بدوێت هەروەك دەڵێت:_( كافكا هیچ تەم و مژ و نادیاریەك لە دەقەكانیدا نییە، نەهاتووە لە شتێك بدوێت كە بوونی نییە،  لە مرۆڤ دەدوێت و برینەكانی دەبینێت ) (3) نووسەر، گرفتی لەگەڵ نیرۆدا، كە هەزار ئەوەندەی كافكا، مەزنتر و مرۆڤدۆستر و خۆشەویسترە لە دنیادا هەیە كە باسی نان و هەژاری دەكات، بەڵام ئەمەی بۆ كافكا پێ ئاسایە، ئەگەر ئەم نووسەرە، كە هێمای بێ هوودەیی ژیانە، سادە و بێ تەم و مژ بنووسێت. هەر باسی ئەو شتانە بكات كە لە واقیعدا هەن، ئیدی نازانم نەجات نوری، بۆچی نیرۆدا و گۆران ڕەت دەكاتەوە، بەڵام پەسنی كافكا دەدات؟ بۆچی دەبێ كافكا سادە بنووسێت و وەك پەیامبەر بیبینین، بەڵام نیرۆدا و شێركۆ بێكەس و گۆران و دیستۆفسكی، كە هەزار ئەوەندەی كافكا، ئەدەبەكەیان لە خزمەت مرۆڤایەتی و چینی چەوساوە بووە ڕەت بكەینەوە؟ ڕەنگە ئەم تێڕوانینە بۆ ئەدەبی كافكا و سارتەریش وەك نماییندەی ئەدەبی بێهوودەیی، پەیوەندی بە جیهانبینی ئەم نووسەرە لە بارەی بوون و ژیان و پەیوەندی مرۆڤ بە هەموو شتێكەوە هەبێت، كە وای لێكردووە بە پووچی و بێ مانایەوە بڕوانێتە ژیان و ئەمەش لە نووسینەكانی ئەم ساڵانەی دواییدا و ئەم كتێبەش بە تایبەتی  دیار و بەرچاوە. نووسەر هەر لەو كتێبە و لە بابەتێكی دیكەیدا، نائومێدی خۆی لە كتێب دەردەخات و دەڵێت:_ ( دەبێت كتێب چی لە جیهانی  پڕ لە تاریكی و نەهامەتی برسێتی و ستەم و جەنگ و نەخۆشی گۆڕیبێت؟ گرنگە مرۆڤ هەست بكات، كە هیچ كاتێك كتێب توانیبێتی جیهان و مرۆڤایەتیش ڕزگار بكات و جیهانی پێ بگۆردرێت) (4) كتێب چی لە ژیانی مرۆڤ دەگۆڕێت، ئەو پرسیارە میللی و ناهزریەیە، كە من وەك كتێب خوێنێك ڕۆژانە لەلایەن عەوامی دوور لە كتێب و دنیای خوێندنەوە بەری دەكەوم. بەو مانایەی ئێمە بۆچی دەخوێنینەوە، لە كاتێكدا هیچمان پێ ناگۆڕدرێت؟ بەڵام گەر لە بری وەڵامی ئەو پرسیارە، پرسیارێكی دیكە بكەین و بپرسین ئەی ئەگەر كتێب نەخوێنینەوە، چی لە واقیعی ئێمە دەگۆڕێت؟ لە ڕاستیدا نائومێدكردنی مرۆڤەكان لە كتێب و داكوتانی ڕەگی بێهوودەیی لە ناخیاندا بەوەی كە كتێب ناتوانێت كەس و كۆمەڵگەیەك بگۆڕێت، لە سەر زاری نووسەرێك كە گوایا هەرچی ئەقسانە و ئایینی دنیا هەیە خوێندوویەتییەوە، جێگەی سەرنج و پرسیار و شۆكە، چونكە هەر نووسەرێك ئەو پەیوەندییە ڕوحی و توندو تۆڵەی لەگەڵ كتێب هەبێت، ئەم پرسیارە ناكات. ڕاستە لە كۆمەڵگەی ئێمە، كتێب هیچ شاێك ناگۆڕێت، بەڵام دەتوانێت ئەوە بگۆڕێت كە كتێب دەخوێنێتەوە. دەتوانێت جیهانێكی دیكەی پێ ئاشنا بكات، كە ڕەنگە لە هیچ كام لە دایك و باوك و ئۆرگانێكی پەروەردەیانەی ژیان بەری نەكەوتبێت.
مرۆڤەكان دەتوانن لە ڕێگەی كتێبەوە خۆیان و دنیا و مرۆڤەكان بناسن، دەتوانن ئەزموونی ژیانێكی تازە بكەن كە هەزاران پەنجەرەی هەیە بۆ ڕوانین،  باسكردن لەوەی  كە خوێندنەوە ناتوانێت هیچ بگۆڕێت، بە تایبەتیش لە كۆمەڵگەی ئێمەدا  كە هەموو نەهامەتییەك و ناهوشیارییەكانی پەیوەندییان بە نەبوونی كولتووری خوێندنەوەی كتێب هەیە، ئەوەندەی تر فراوانتركردنی ڕووبەری نەزانی و ناهوشیاریی و بێ ئاگایە. من زۆرجار تا سەر ئێسقان لە كتێب و خوێندنەوە نا ئومێد و ڕەشبین دەبم، بەڵام هیچ كاتێك ناتوانم پاساوی ئەو ڕەشبینییە بەوە بدەمەوە كە ئیدی با هەموومان واز لە كتێب خوێندنەوە بێنین چونكە هیچ لە ژیانی ئێمە ناگۆڕێت !هەوڵدان بۆ كەمكردنەوە لە بەهای كتێب و دنیای خوێندنەوە لای نووسەرانی ئێمە، بە ڕاستی كارەساتە. دەشێ ئەوان لە پەراوێزی ئەو ئەزموونەی خۆیان لەگەڵ كتێب نەیانتوانی بێت شتێك لە ژیانی خۆیان بگۆڕن، یاخود جۆرێك لە بێهوودەییان لە كتێب، لە دەرەنجامی دواكەوتوویی كۆمەڵگەو دەرگیرنەبوونی لەگەڵ كتێب بۆ دروست بووبێت، ئیدی لە پەراوێزی ئەو ئەزموونە شكستخواردووەی خۆیان دەڕواننە كتێب.
من هەر كاتێك پرسیاری ئەوە دەبینم كە كتێب مرۆڤ ناگۆڕێت، ئەزموونی ژیانی پڕ لە نەزانی و بێ باكی و دواكەوتوویی  ژێر دەستی دایك و باوكە میللییەكەی خۆم دێتە بەرچاو، كە چۆن تەنها گەورەیان كردم، بێ ئەوەی فێری یەك شتیشم بكەن. ئیدی كتێبەكان قێری هەموو شتێكییان كردم و پەروەردەیان كردم . جەخت كردنەوە لەو تێڕوانینە میللی و نەریتی و هەمووەكییە، كە دەڵێت مەخوێننەوە چونكە هیچ شتێك لە مەسەلەكان ناگۆڕێت، ڕەوایەتیدانە بە مانەوە و ئەو تێگەیشتنە دواكەوتووەی كە ئارەزووی مانەوەی هەموومان بە نەزانی و نەخوێندەواری دەكات، مانەوەیەك تەنها وەك ئاژەڵ خەمی گەدەمان بێت، وەك ئەوەی بەداخەوە ئێستا لە كۆمەڵگەی ئێمە دەبینرێت. مەگەر هەموو كۆمەڵگەكانی دنیا، لە ڕێگەی شۆڕشی چەكدارییەوە یان كتێبەوە پێشكەوتوون و هوشیار بوونەتەوە؟
نەهامەتی ئێمە لەوەدایە كە ناخوێنینەوە، ئەگەر نا هیچ كۆمەڵگەیەك هێندەی كۆمەڵگەی ئێمە پێویستی بە خوێندنەوە نییە. دواجار ڕووی دەمم وەك خوێنەرێك كە هەموو ژیانم لەگەڵ كتێبەو تا مردن خۆمیان بەقەرزار دەزانم و فێری هەموو شتێكییان كردم، لەكاتێكدا دایك و باوكم فێری هیچیان نەكردم، ئاراستەی نووسەری ئەو كتێبە دەكەم و دەڵێم: ( تۆش ڕۆشنبیرێكی فریودەریت، چونكە دەتەوێت كافكا و سارتەر بخوێنینەوە و خۆشمان بوێن، بەڵام گۆران و شێركۆ و نیرۆداو دستۆفیسكی نا، تۆش لە بری ئەوەی هانمان بدەیت زیاتر بخوێنینەوە، زیاتر كتێب بناسین، قووڵتر بچینە نێو كتێب، باسی ئەوەمان بۆ دەكەیت كە خوێندنەوە فێری هیچتان ناكات و هیچ شتێك ناگۆڕێت بۆیە مەخوێننەوە !).

پەراوێزەكان :_

1_ ڕۆشنبیرە فریودەرەكان، نووسینی: نەجات نوری، ساڵی چاپ _2024 ل  68 .

2_ ه –س –پ ل 69

3_ه – س- پ – ل 94.

4 _ ه _س –پ ل  192.

*ئەم بابەتە لە هزرو هونەری ڕۆژنامەی خەبات ژمارە (199) لە 16/1/2025 بڵاوكراوەتەوە.

یەکێك لەو باسانەی لە کتێبی تێگەشتنێك لە شۆڕشی سوشیالستی دا خراوەتە ڕوو باسێکی هاوڕێ ئاسۆ کەمالە لە ژێر ناونیشانی‌ ( شۆڕشی سۆشیالیستی و ئەزمونی شۆڕشەکانی سەدەی ٢٠) . وەک هاوڕێ ئاسۆ خۆی دەڵێ باسەکەی، ئەکرێ سەربەخۆ لە باسەکانی ترسەیر بکرێت. بەڕای من ئەگەر نەبێت بەژێر ئەو هەموو باس و ووتارو پۆستەوە کە بێشمار دەڕژێتە سۆشیال میدیاوە، پێویستە جدی وجیاواز سەیری بکرێت و هی ئەوە نیە سەرنج و تێبینی لە سەر نەدرێت.
هاوڕێ ئاسۆ ،بە پێشەکیەک و دووبەش و ئەنجامگیریەک باسەکەی بەشێوەیەک دەخاتە ڕوو کە خوێندنەوەیەکی جیاوازەولە ڕوو شیکاری کۆنتێکستەوە:

• بەدواداچوون بۆ ئەو زەمینە مێژوویی و سیاسییەی کە توێژینەوەکە بە شوێنیەوەیە دەکات .

  • توێژینەوەکە پێشهاتەکانی ئێستا و ڕابردووی پەیوەست بە بابەتەکە لەبەرچاو دەگرێت.

• ئەم باسە لە فۆرمە گشتیەکەیدا باسێکی پێ لە زەویەو، هەرئەوەی کۆمەڵێک پرسیار دەکات و هەندێک پرسیاریش بۆ خوێنەر دەوروژێنێ بۆ خۆی گرنگە.
  لە سەرەتاوە دەیەوێ .<<ئەوەی هێشتا تێزی شۆڕشی دیموکراتی دواتر شۆڕشی سۆشیالیستی لای کۆمۆنیستەکان هەر ماوە>>١، بکات بەدەستپێك . دواتر ڕەنگدانەوەی ئەو فۆرمۆلەیە لە بەرنامەی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی دا وەک نموونە زەق دەکاتەوە. . . بەهەرحال هاوڕێ ئاسۆ دەگەڕێتەوە بۆ مێژوویەکی دوور کە لە زهنی کۆمەڵگادا نەماوەتەوە،دەیەوێت بزانێ بۆ ئەو شۆڕشانە سەرکەوتوونەبوون، چی لەو شکستانەوە فێردەبین؟. بۆ سەردەمی کۆمۆنەی پاریس، تابتوانێ کۆنسێپی ئەو ڕەوت و رێکخراوانە ، بداتە بەر ڕەخنە. ئەگەر ئەم گەڕانەوە یە پێویستە دەبێت سەرجەم ڕەوەندی مێژووی ئەوکاتە لەبەرچاو بگرین تا وێنەکە دروست بێت، چونکە هەموو گەڕانەوەیەك بۆ مێژووی، لەخۆی دا،نووسینەوەی مێژووە. نوسینەوەی مێژووی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی وکرێکاری بەبێ گەڕانەوە بۆ ڕەوەندی ئەوکاتەی کۆمەڵگا ناتوانێت وێنەیەکی دروست بێت ئەگەر سەرنج بدەین و بە پێی ئەم پێویستیە بگەڕێنەوە بۆ مێژوو،ئەوا شۆڕشی ١٨٤٨ لە ئەوروپا سەرەتای ئەو چارەنووسە جیاوازە بوو.سیستەمی سەرمایەداری لێرە بە دواوە وەک چەترێک کرایەوەو پێی نایە قۆناغێکی تر تەواوی سیستەمی سیاسی ،جمهوری ئوروستقراتی و دەستوری بەشێوەێەک ئارایشدرایەوە بوو بە سەرپۆشی سیاسی سیستەمی سەرمایەداری و ئەوروپا بەتەواوەتی پێی نایە قۆناغێکی. تر دوای شکستی شوڕش لە ئەوروپا هەندێک گۆڕانکاری چارەنووس ساز ڕووی دا ،لەوانە ئەزمەی ئابووری ساڵی پەنجاو حەوت کۆچی ملێۆنی ڕووەو ئەمریکا شەڕی ناوخۆی ئەمریکا ساڵی ١٨٦١ -١٨٦٤ وقۆناغی دووەمی شۆڕشی دووەمی پیشەسازی.
  ئەتوانم بڵێم جگە لەشەڕی قەرم و کۆمۆن قۆناغێکی گەشەو پرشنگداری ئەوروپا بوو زانست و تەکنۆلۆجیا و داهێنانە نوێکان ،داڕشتنەوەو ئارایشی سیاسی کۆمەڵگا لێبرالیزمی بۆ جاری یەکەم پەرچەم دار کرد کاردابەشکردن پێی نایە قۆناغێکی تر ئاستی بژێوی گۆڕانی سەرسوڕهێنەری بەخۆوە بینی ژمارەی دانیشتوان تەقیەوە سەرمایە ڕووەو کەڵکەبوون دەچوو داهێنانە زانستیەکان مۆرکێکی چارەنووس سازیان لە کۆمەڵگا دا ،ناکۆکی کۆمەڵایەتی و چینایەتی پێی نایە قۆناغێکی ترو ئاگاهی چینایەتی پەرەسەندنێکی گەورەی بە خۆیەوە بینی نیقابەو سەندیکاکان کاریگەریان دانا.
  هەرچەندە ئەزمەی١٨٧٣ سەری هەڵداو کەڵەکەی سەرمایە ناکۆکی تیژ دەکردەوە لە دوای ناوەڕاستی هەشتاکان بەدواوە بزووتنەوەی کرێکاری هەژموونی هێناو دیمووکراسی بەسەر سەرمایەداریا فەرز کرد وسوسیال دیموکراتی بوو بە ڕکەبەری لیبرالیزم ئەمە قۆناغێکی گرنگی تر بوو کەڵەکەی سەرمایە لە چوارچێوەی ئەوروپا گەورەتر بوو کێبرکێی سەرمایە تیژ بوویەوە تا حەدی زاڵکردنی سێبەری شەڕێکی سەرتاپا گیر چارەنووس ساز…..سەرەتای سەدەی بیست شەڕ بوو بە چارەسەر …..کەڵەکەی سەرمایەو ناکۆکی کۆمەڵایەتی پێکەوە لە چوارچێوەی ئەوروپادا تەحەموول نەدەکرا…. شەڕی ئیمپریالیستی بەردەرگای گرت…. قۆناغی مێژوویی دوای شۆڕشی ١٨٤٨ تا سەرەتای جەنگی جیهانی یەکەم پڕە لەو ڕووداوە سیاسی و ئابووری کۆمەڵایەتیانەی کە تا ئێستا کاریگەریان هەیەو بێ دەرکێکی ڕۆشن لێکدانەوەی ناتوانرێ سەرجەم مێژوو دروست وێنا بکرێت .چ جای قۆناغی ئێستا. دەبێت ئەم قۆناغە وورد تر لێکدرێتەوە تا وێنەی ئێستا ڕۆشنتر بێت.ناکرێ ئەم سیاقە مێژووی یە وەک باگراوندی کۆمۆنەی پاریس تەلخ بکەین تەنها چاوم لەسەر شۆڕشەکە بێت.
  شۆڕش لەشارێکا لە چاوی سەرجەم ڕەوەندی مێژووی ئەوکاتە ئاکامە سلبیەکانی لە سەر بزووتنەوەی کۆمۆنیستی وکرێکاری کاریگەر تر بوو لە چاو دەرس و تەجروبەکانی هاوڕێ ئاسۆ ئەڵێ: ئەوەی لەم سیمینارەدا بیخەمە ڕوو وەڵامی ئەم پرسیارە یە، بۆچی شۆڕشە کرێکارییەکانی سەدەی نۆزدەیەم و بیستەم سەرکەوتوونەبوون…سوسیال دیموکراتی، بەپیرۆز کردنی دیموکراتی بۆرژوازی..بەلشەفیزم بە کۆنتڕۆڵی دەسەڵاتی سیاسی وەبەرهێنانەوەی سەرمایەداری بەڵام ئەمانە بەرئەنجامی شکستی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی وکرێکاری یە لەکۆتایی سەدەی نۆزدەیەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا نەك هۆکار . شکستی ئەم بزوتنەوە یە وکارکردی ڕووداوە و پێشهاتەکانی سەدەی بیست و ڕەوەندی گەشەی سەرمایەداری و گۆڕان و کاردانەوەی کاریگەری دانا لەسەر تواناو هەستانەوەی بزوتنەوی کرێکاریی لە چەقی قورسایی پێویستی خەباتی چینایەتی یەوە. هاوڕێ ئاسۆ بەشوێن ڕیشەی دوالیزم و شۆڕش و ڕیفۆرم وەیە .
  دوالیزمی ریفۆرم و شۆڕش بەشێکی کارکردی حزبێکی کرێکاریی یە کە بیەوێ پەیوەندی بە خەباتی کرێکاریی وە بەردەوام بێت و دانەبڕێت لە خەباتی ڕۆژانەی کرێکاران و ناڕەزایەتیەکان و ئامادەیی هەبێت پێویستە ریفۆرم کرێکاریی بەهەند وەربگیرێت، چونکە کرێکاران هەمووکات لە هەلومەرجی شۆڕشی کردندا نین .لە هەلومەرجی ئێستادا ئەکرێ دەورو کارکردی دەزگا بۆرژوازی یەکان بۆ خەباتی کرێکاریی کارامەو لەبار نەبێ.بەڵام سەد ساڵ لە مەوپێش ڕەنگە وانەبوو بێت. ئەوەتە ئەنجلس ئەڵێ ((ئێستا تێدەگەین کە ئەو شێوازەی لە ساڵی ١٨٤٨دا پەیڕەویمان لێکرد، بەپێی پێویست نەبووە، لەو کاتەوە بارودۆخی ئابووری لە کیشوەری ئەوروپادا زۆر پەرەی سەندووە، ئێستا شێوازێکی دیکەمان هەیە کە دەتوانێت سوودێکی زۆر زیاتری بۆ خەباتی پرۆلیتاری هەبێت لە چاو شێوازەکانی ڕابردوو ، واتە بەکارهێنانی مافەکانی هەڵبژاردن))” هەروەها دەڵێ(( تەنانەت ئەگەر وا دابنێین کە مافی دەنگدانی گشتگیر جگە لەو سوودەی کە لە ئەنجامی ئەو ڕاستییەوە دێتە ئاراوە کە ڕێگەمان پێدەدات سێ ساڵ جارێک دەسەڵاتەکانمان حیساب بکەین، هیچ سوودێکی تر نادات؛ و کە لە سایەی گەشەی کتوپڕ و بەردەوام بەرچاو لە ژمارەی دەنگەکاندا، بە هەمان شێوە متمانەی کرێکارانی بە سەرکەوتن و ترس و دڵەڕاوکێی دوژمنانی بەهێزتر کردووە و بەم شێوەیە بووەتە باشترین لە نێو ئامرازەکانی پڕوپاگەندەی ئێمەدا؛ وە کە زانیاری وردی لەسەر خاڵە بەهێزەکانی خۆمان و لەسەر خاڵە بەهێزەکانی هەموو لایەنەکانی نەیارەکانمان پێداوین و بەمجۆرە بوارێکی بۆ هەڵسەنگاندنی کردار و هەڵسوکەوتەکانمان کە لە هیچ شوێنێکی تردا هاوتای نەبووە لەبەردەمماندا کردەوە و هەم لە دوودڵی ناکاتیی و هەم لە کاتی ناکاتی پاراستین بوێری بێباکانە – تەنانەت ئەگەر ئەمە تاکە سوودیش بێت، ئەوە نە بەس دەبوو…… ؟))٢ ئەگەر قسە لە سەر ئەو خۆتەکاندنەوە ی سۆشیال دیموکراتیە لە ئامانج و دەستگرتن بە ڕیفۆرمی وە وەک ستراتیج ، ئەوا ڕیشەی ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو گۆڕانکاریانەی لە پرۆسەی بەرهەمهێنانەوەی سەرمایەدا ڕوویان دا زەمینەی ئەوەی خۆشکرد کە ڕیفۆرمیزم وەک ستراتیژی سۆشیال دیموکراتی دا ببێتە ئامانج و ستراتیژ. بەڵێ نیوکلاسیکزم بە پێی پێویستی سوڕی سەرمایە لەو کاتەدا پرۆسەی بەکارهێنانی چالاک کردەوە ،ئەمەش بووە هۆی کارکردی ئەو گۆڕانکاریانە لە فکرو لە سیاسەت دا.

  هاوڕێ ئاسۆ لە لاپەڕەی بیست دا دەڵێ …ئەم شۆڕشە کۆمەڵایەتییە پرۆسەیەکە…نەک بە تەنها ئەزمەیەک یان ڕووداوێک…بەڵام تەواوی شۆڕشە کرێکارییەکانی سەدەی نۆزدەیەم و بیستەم بەرئەنجامی کارکردن شەڕەکان بوون ،بۆشایەک لەدەسەڵات و کۆمەڵگادا دروست بووە و بە شۆڕش پڕکراوەتەوە لەو ڕێچکەی پرۆسەی بەسەر ئەنجام گەیاندنی شۆڕش دا خۆی نەگرتوەتەوە واتە هەر کە سەرمایەداری گەڕاوەتەوە سەر ڕێچکەی خۆی ،ئەو بۆشاییەی کە لەدەسەڵات دا دروست بووە پڕکراوەتەوە، ئەمە بۆ هەردوو شۆڕشی ئەڵمانیاو کۆمۆنەی پاریس ڕاستە،بۆ شۆڕشی ئۆکتۆبەریش ناڕاستەوخۆ لە پرۆسەیەکا ئەمەی کردووە. شکستی ئەم شۆڕشانە کاریگەری سەلبی کردوەتە سەر سەرجەم بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و لە سەنتەری سەرمایە دووری خستونەتەوە .لە ڕاستیدا ئەم شۆڕشانە شۆڕشی سیاسی بوون شۆڕش ئەوە نیە لە دورگەیەکی یان شاری یا وڵاتێکی ڕوو ئەدات،یەکێک لە پێناسە بنیادیەکانی مارکس بۆ سەرمایەداری،جیهانی بوونیەتی . واتە ئەم سیستەمە کە لە ئەوروپاوە گەشەی کرد، بەتایبەتی لە بەریتانیاوە سیستەمێکە سەرجەم کون و قووژبنی دنیای تەنێوە ئەمەش لەوێوە سەرچاوەی گرتوە کە داهێنانەکانی ئەوەی نیشان داوە کە سنوورەکان کۆنترۆڵی ناکات. شۆڕش ئەوەیە لە پرۆسەی پێچانەوەی سیستەمەکەدا خاڵێکی پۆزەتیڤە واتە سەرجەم سیستەمەکەی لە پێش چاوە، تەنانەت شکستەکانشی پێشمەرجەکانی سەرکەوتنی ڕاناگرێ چونکە زەمینە مێژوویی و مادیەکەی لە خەباتی چینایەتی و لە کۆمەڵگا دا ئامادەیە ،واتە لە بەرامبەر کێشمەکێش و ناکۆکییەکە لە چارنەهاتوەکانی سیستەمەکەدا شۆڕش بووە بە پێویستی،وەک بەهاری ئەوروپای ساڵی1848.
  هاوڕێ ئاسۆ لە بەشی دووەمی باسەکەی دا قوڵتر دەبێتەوە لەم تێگەیشتنە لەشۆڕشی کۆمەڵایەتی و بەشێوازێکی تر هەمان تێگەشتن دەخاتەڕوو بەڵام ئەوەی بۆم سەرنج بوولە دەسپێکەوە دەگەڕێنێتەوە سەر تەواوکردنی ڕەخنەی پێشووی لە كۆمۆنیزمی کرێکاری.ئەمە وا دەکات باسەکە ناڕاستەوخۆ لە کێشمەکێشی فکری دا بمێنێتەوە بەرتەسک بێتەوە لەتێڕوانینێکی مەکتبی ڕەوتێکا.لەکاتێکا، کێشەی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی تێڕوانینی ڕەوتێکی ئەم بزوتنەوە نیە کە دەست و پێی گرتبێت. بەڵکو کێشەی چینێکی کۆمەڵایەتی یە کە لەم هەلومەرجەدا بەشێوەیەک توند بووەتەوە وا پێویست دەکات ڕەخنەوە بەدیلی کۆمەڵایەتی خۆی هەبێ. پرسیار ئەوەیە ئایا لە کاتێکا کە نیولێبرالزم بە پێچەوانەوە ئیدیعاکانی وە خەریکە بەشەریەت لەناو ئەبات، کۆمۆنیزم بەپێی پێویست گەڕاوەتەوە ڕێچکەی مێژووی خۆی ؟ کێشەکانی لە رابردوودا چیە و لەداهاتوودا چی دەبێت؟ نەك ئەوەی ڕەوت و تێڕوانینێکی چەپ چی دەڵێت.یان چ ئاراستەیەکتەیکردوە و چ ڤێرژنێکی دەرداوە.
  کۆی باسەکەی جدییە شوێن پەنجەی ئاسۆێکی فراونی هاوڕێ ئاسۆی پێوە دیارە…

  *١کتێبی تێگەشتنێك لە شۆڕشی سوشیالستی
  پێشەکی ساڵی ١٨٩٥ جەنگی ناوخۆی http://xn--marxists-dwk1gwa0oqc20j.org/ ٢ *

هێندە تەنهاو پەرێشانم
لەژیانما
خەو نەبووە بەمیوانم
ئەوەی هاودەمی تەمەنمە
تەنها نامۆیی و هەڵبەسته
هەمیشە خۆم دەخۆمەوە
ڕۆحی زامم لەنێو دەستە
پێنووس دەنووک
دەخاتە خوێنی ئاڵمەوە
پەڕە دەنوێ لەپاڵمەوە
نووچدان
توند بەرۆکم دەگرێ
پەنجەکانم زۆر ئالوودەن
بۆ ڕامووسانی هۆگرێ
خەون دێتە لام
وەک کۆتری لانە ڕووخاو
لەدەرووی شەوێک دەگەڕێم
بێداری ڕەدووم دەکەوێ
دەیەوێ ببێت بەهاوڕێم
هەرچی لەچوار چێوەمدایە
چوون چڕنووکی ڕەشەبایە
لانەم پەرتەوازە دەکەن
بەدەم توێشووی زریانەوە
پەڕو باڵم لێک دەئاڵێن
دەمێک لەکەنار دەکەوم
ساتێک بیرەوەری شەوم
لەوەتەی خۆمم ناسیوە
تاریکی ژینم دەنووسێ
شەستەی باران دەیسڕێتەوە
سەرینێک دڵم ناداتێ
لەڕایەخی شەوانەدا
هەرگیز جێگەم نابێتەوە
نوێن چەمۆڵەم لێدەنێ
پۆشاک لەجەستەم دەترسێ
ژوورێکی چۆڵ
بۆ پێشوازیم هەڵدەئاوسێ
هەوارگەم بەدەم ژانەوە
لەچێژ ڕووتم دەکاتەوە
زێدم گۆڕێکی تاریکە
خەوی شەوو
شیعری ئاڵم دەباتەوە

ستار ئەحمەد