سینەما و دراما لەئێراندا كە دوو هونەری كاریگەرو كارتێكی بەهێزو ئەكتیفی حەماوەرین بۆ هوشیار كردنەوەو تێگەیشتن، بەردەوام ڕووبەڕووی سانسۆرێكی توند دەبنەوە، لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە.
بەپێی ئەو یاسایەی بۆ سینەما دەركراوە، چەندین خاڵی سنوورداركردنیان لە ناوەڕۆكدا بۆ داندراوە، بۆ دڵنیابوون لەوەی كە ئەو بەرهەمە درامی و سینەماییانەی بەرهەم دەهێندرێن، لەگەڵ ڕەوتی ئایینی و كولتووری كۆماری ئیسلامیدا بگونجێت.
ئەم سنووردار كردنانە بریتین لە: قەدەغەكردنی وێنەگرتنی ژنانی بێ حیجاب.
قەدەغەكردنی دیمەنی بەركەوتنی سێكسی و قەدەغەكردنی باسكردنی ئەو بابەتانەی كە بەبابەتی هەستیار، یان ڕەخنەگرتن لەدەسەڵات دادەنرێت.
سەرەڕای ئەم سنوورداركردنانە، زۆرێك لەهونەرمەندانی ئێرانی هەوڵدەدەن لەڕێگەی كارەكانیانەوە بابەتی كۆمەڵایەتی و سیاسی دەرببڕن، بەڵام هەندێ جار بەرەو ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ دەسەڵات ئاراستە دەكرێن.
دەرهێنەرێكی گەورەی وەك (جەعفەر پەناهی) و زۆرانی تریش، ڕووبەڕووی سنوورداركردنی هاوشێوە بوونەتەوە.
ئەوەتا ساڵی 2010دا بەهۆی پشتگیری كردنی ئەو ناڕەزایەتیانەی دوای هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ساڵی 2009 هاتە ئاراوە، سزای شەش ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا و كاری فیلمسازی و گەشتكردنی لێ‌ قەدەغەكرا.
هەروا دوای ئەوەی دادگای تاران، سزای شەش مانگ زیندانی بەسەر (سەعید ڕۆستەیی) دەرهێنەری ئێرانی و بەرهەمهێنەری فیلمی (براكانی لەیلا) دا سەپاند، بەهۆی نمایشكردنی فیلمی(براكانی لەیلا) لەفێستیڤاڵی كان، بێ‌ وەرگرتنی ڕەزامەندی ئێران لەو بەشداری پێ‌ كردنە، سزای قەدەغە پێكردنی نمایش كردنی فیلمەكەشی لەناوەوەی ئێران بەسەردا سەپێنرا.
فێستیڤاڵەكە لەبەیاننامەیەكدا بەئاژانسی (فرانس پرێس) گەیشتووە، ئەو حوكمە قەزایبەی لە دژی ڕۆستەیی و جەواد نەورۆز ، بەرهەمهێنەری فیلمەكە دەركردوە، لەگەڵ قەدەغەكردنی پێنج ساڵ لەنمایش كردن ، پێشێڵ كاریەكی ئاشكرایە دژی ئازادی ڕادەربڕین.
هەرلە درێژەی ڕاگەیاندنەكەدا هاتووە:
فیستیڤاڵی ( كان) وەك زۆرێك لەپیشەگەرەكان لەسەرانسەری جیهاندا، پشتیوانی خۆی بۆ هەموو ئەو كەسانە دەردەبڕێت كە لەئامادەكاری و بڵاوكردنەوەی كارەكانیاندا تووشی توندوتیژی وسزادان دەبنەوە .
ڕۆژنامەی (ئیعتماد)ی ڕیفۆرم خوازی ئێرانیش، لەڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاند كە دادگایەك لەتاران سزای ئەو بەڕێوەبەرە ئێرانییەشی داوە كە بەشداری لەپڕۆپاگەندە كردن بۆ فیلمەكە كردوەو ، وەئەم رێكارەی بەدژایەتی كردنی سیاسەتی بەرهەمهێنانی هونەری لەكۆماری ئیسلامی ئێران لە قەڵەم داوە.
هەروا ڕۆژنامەكە ئاماژەی بەوەشكردووە، لەماوەی ڕاگرتنی سزاكە، پێویستە تۆمەتبار خۆی لە چالاكییەكانی پەیوەست بەو تاوانەی ئەنجامدراوە بەدوور بگرێت و پەیوەندی لەگەڵ كەسانی چالاك لەبواری سینەمادا نەكات.
سەعید ڕوستەیی تەمەن 34 ساڵەو دوای دەرهێنانی فیلمی (یاسای تاران) ناوبانگێكی زۆری بەدەستهێنا.
یاسای تاران ـــ فیلمێكی پۆلیسیە و باس لە بازرگانیكردن بەماددە هۆشبەرەكان و سەركۆنەی دەسەڵاتداران دەكات.
هەر (ڕۆستایی) دەرهێنەر لە ئایاری ٢٠٢٢ خەڵاتی دەستەی سوێندخۆَرانی كۆمەڵەی ڕۆژنامەوانی نێودەوڵەتی لەفیلمی (براكانی لەیلا ) بەدەست هێنا.
بۆ نموونە سكاڵای یاسایی لەسەر خانمە ئەكتەر (مەرزیە بۆرومەند) و ئەكتەری ناوداری ئەمریكی (ڕەزا بابەك) تۆماركرا، بەهۆی تەوقەكردن لەسەر شانۆ لەفێستیڤاڵی فیلمی فەجر كە بەپێشێلكردنی بەها ئیسلامییەكان داندراوەـ
دەرهێنەری ئێرانی محەمەد ڕەسولۆف ساڵی 2025 خەڵاتی ورچی زێڕینی لەفیستیڤاڵی بەرلین پێ‌ بەخشرا، لەسەر فیلمی (شەڕ نیە ) كە باس لەسزای لە سێدارەدان دەكات لەئێران،
بەڵام دوای نمایش كردنی فیلمەكەی لەفبستیڤاڵی كان ی سینەمایی بەهەشت ساڵ زیندانی سزا درا، بە تومەتی ئەوەی مۆڵەتی بەشداری بوونی لەهەردوو فیستیڤاڵدا وەر نەگرتووە.
ئەو سەركوت كردنەوەیەی سینەماكاران بەردەوامە، لەكاتێكا ئەوان هەوڵ دەدەن، تێڕوانینێكی ڕەخنەگرانە بۆ كۆمەڵگا و سیاسەت پێشكەش بكەن، كەچی ڕووبەڕووی سنوورداركردنی توندی یاسایی و سانسۆرێكی توند دەبنەوە..

بۆچی چین بنبڕكردنی هەژاری وەك كارنامەی سەرەكی وڵاتەكەی لە پێشینەی كارەكانی داناوە؟،ئەم وێنەیە لە 19ی تەمموزی 1989 گیراوە، كاتێك سەرۆك شی جینپینگ، سكرتێری حزبی ئەوكاتەی شاری نینگدە (پارێزگایەكی دواكەوتووی شاخاوی) لە ناوچەی شونینگ لێكۆڵینەوەی ئەنجامدا،تەنها لە ماوەی 1 ساڵ و 11 مانگدا، سەردانی 123 لە كۆی 124 شارۆچكەی نینگدە كرد بۆ لێكۆڵینەوە لە بارودۆخی ناوچەكە. ئەمەش دەكاتە سەردانی شارۆچكەیەك هەر 6 ڕۆژ جارێك،ئەم ئەزموونە بەرفراوانە لە بنەڕەتدا توانی هەوڵی كەمكردنەوەی هەژاری لەسەر ئاستی وڵات ئەنجام بدات.چین 800 ملیۆن كەسی لە هەژاریی ڕەها دەرهێنا، هەروەها پێش وادەی دیاریكراو ئامانجی كەمكردنەوەی هەژاری لە كارنامەی 2030ی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ گەشەپێدانی بەردەوامی بەدیهێنا. ئەوەی چین كردوویەتی لە كۆمەڵێك داتادا:لە ساڵی 2014 تا 2023 بە گشتی 2.5 ملیۆن كیلۆمەتر ڕێگای گوندنشینەكان دروستكراون یان نۆژەنكراونەتەوە و 70 هەزار و 600 گوند بە ڕێگای قیرتاو بەستراونەوە؛ئێستا تۆڕی 5جی چین هەموو شار و شارۆچكەیەكی وڵاتەكە و هەروەها زیاتر لە 90%ی گوندەكانی دەگرێتەوە؛تا كۆتایی ساڵی 2021، چین زیاتر لە 40 هەزار وێستگەی ڕۆشنبیری لەسەر ئاستی شارۆچكەكان و 570 هەزار ناوەندی خزمەتگوزاری كولتووری لەسەر ئاستی گوندەكان پێگەیشت،لە ساڵی 2023دا 96.1%ی گوندەكان خزمەتگوزاری پزیشكییان پێگەیشت ، كە بە بەراورد بە ساڵی 2013 بە ڕێژەی 14.5% زیادیكردووە؛لە ساڵی 2013ەوە چین 108 هەزار قوتابخانەی نۆژەن كردووەتەوە بۆ بەهێزكردنی دابینكردنی خوێندنی ناچاری لە ناوچە هەژارەكاندا

پابەندبوونی مێژوویی و سیاسی
چین لە سەرەتای ڕۆژانی چاكسازی و كرانەوە نەك گەشەی ئابووری بە تەنیا بەڵكو كەمكردنەوەی هەژاری پێویست بوو بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیری و پێشكەوتنی نیشتمانی. سەرۆك شی جینپینگ بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونی كەسیی خۆی لە” نینگدە “و ناوچە دواكەوتووەكانی دیكە، بنبڕكردنی هەژاری كردە بەشێكی سەرەكیی حوكمڕانییەكەی،دەرهێنانی خەڵك لە هەژاری، سەقامگیری كۆمەڵایەتی درێژخایەن و خۆشگوزەرانی ئابووری مسۆگەر دەكات. هەژاری دەتوانێت ببێتە هۆی سووتەمەنی نائارامی و نایەكسانی، كە چین هەوڵیدا بە تێكەڵكردنی ناوچە دوورەكان لە پلانەكانی گەشەپێدانی نیشتمانیدا نەهێڵێت،چین نزیكەی 10 ساڵ پێشتر ئامانجەكانی كەمكردنەوەی هەژاریی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ گەشەپێدانی بەردەوام بەدەستهێنا. ئەمەش ڕەنگدانەوەی پابەندبوونیەتی بە گەشەپێدانی نێودەوڵەتی و سەركردایەتیكردن لە هەوڵەكانی كەمكردنەوەی هەژاری جیهانیدا،لە ساڵی 2014 تا 2023 چین،دروستكردن یان چاككردنەوەی 2.5 ملیۆن كم ڕێگای گوندەكان، بەستنەوەی 70,600 گوند بە ڕێگای قیر،بۆ هەموو شار و شارۆچكەیەك، كە دەگاتە زیاتر لە 90%ی گوندەكان،پەرەپێدانی 570,000 ناوەندی خزمەتگوزاری ڕۆشنبیری لەسەر ئاستی گوند و ڕۆشنبیری لەسەر ئاستی شارۆچكە زیادكردنی دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزاری پزیشكی لە گوندەكاندا بۆ 96.1% تا ساڵی 2023،سەركەوتنی چین لە كەمكردنەوەی هەژاریدا وەك مۆدێلێك بۆ وڵاتانی دیكەی گەشەسەندوو سەیردەكرێ، ئەمەش دەیسەلمێنێت كە پلاندانانی ستراتیژی، وەبەرهێنان لە ژێرخانی ئابووری و سیاسەتی ئامانجدار دەتوانێت گۆڕانكارییەكی كۆمەڵایەتی بەرچاو بهێنێتە ئاراوە

هەڵۆ حەسەن

——————————–

سەرچاوەكان:

Ningde: Xi Jinpings Training Ground for Governing the Country
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-16-0654-0_2?utm_source=chatgpt.com
Infrastructure, growth, and poverty reduction in China
https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/958211468770406497/infrastructure-growth-and-poverty-reduction-in-china?utm_source=chatgpt.com
Lifting 800 Million People Out of Poverty
https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2022/04/01/lifting-800-million-people-out-of-poverty-new-report-looks-at-lessons-from-china-s-experience?utm_source=chatgpt.com

چەند مانگێکە قسە لە پڕۆسەی ئاشتی لە باکوور و تورکیا دەکرێت. هۆکاری زۆر لە پشت دەستپێشخەریی ئەم گەڕەی پڕۆسەکە دایە، لەوانە: ماندووبوونی هەردوولا، گەیشتن بەو باوەڕەی کە لەڕێگەی خەباتی چەکداریی یان نکوڵیکردن هیچ لایەک بە ئامانجی خۆی ناگات، تا دەگاتە ئەو وەرچەرخانەی کە لە دید و تێگەیشتن و ئایدیۆلۆجیای ڕابەری تەڤگەری کورد لە باکوور، عەبدوڵا ئۆجەلان، ڕوویانداوە. بەڵام هیچیان بە قەد ئەو گۆڕانکارییانەی کە لە هاوسەنگی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هاتوونەتەپێش کاریگەریی نەبووە کە وەک ئاکامێکی شەڕ و پێکدادانەکانی دوای ٧ی ئۆکتۆبەر، کە وێرانبوونی غەززە و بەشێکی باشووری لوبنان و لاوازبوونی حەماس و حیزبوڵا و داتەپینی ڕژێمەکەی “حافیز ئەسەد” هاتوونەتە پێش. وەک ئاکامێکیش پەڕوباڵکردن و لە قاوغنانی ئێرانی بەرهەم هێنا. وەک بەرئەنجامێکیش هاوکێشەکانی هێز لە ناوچەکە گۆڕا؛ ئیسرائیلێکی ئێجگار بەهێز و تورکیایەکی سەرکێش و ئێرانێکی پەڕپووت و وڵاتانێکی عەرەبی بێدەنگی بەرهەم هێناوە.
لەم کورتە بابەتە هەوڵ دەدەم، گەنگەشەی پڕۆسەی ئاشتی لە باکووری کوردستان بکەم لە پەیوەند بە ململانێی نێوان ئیسرائیل و تورکیا کە هەر یەکێکیان لە هەوڵی خۆبەهێزکردندایە.
ئیسرائیل پێی وایە کە ڕووخانی ئەسەد و بێهێزکردنی ئێران زادەی لێدان و شەڕەکان و پلان و پیلانەکانی ئەوان بووە، بۆیە خۆیان بە شایستەی خەرمانەکە دەزانن. بەڵام ئەگەر تەماشای نەخشەکە بکەین، دەبینین کە یەکێک لە بەرئەنجامەکانی کار و کردەوەکانی ئیسرائیل، فراوانبوونی قەڵەمڕەویی تورکیایە، بەتایبەتی لە سووریا. بۆیە، ئیسرائیل دوای پچڕاندنی هیلالی شیعی و دوورخستنەوەی هەڕەشەکانی ئێران، دەیەوێت تورکیا نەبێت بە جێگرەوەی ئێران، واتە، بەو هێزەی کە بتوانێت لەڕێگەی سووریا و هاوپەیمانە ئیخوانییە-ئیسلامییەکانی لەوێ هەڕەشە لە ئیسرائیل بکات، وەک چۆن جاران ئێران دەی کرد. بۆ ئەم کردەیە، ئیسرئیل لەبەر ئەوەی دەسەڵاتدارە نوێکانی دیمەشق بە هیچ شێوەیەک وەک هاوپەیمان، یان نزیک لە خۆی، نە ئەمڕۆ نە سبەی، نابینێت. بۆیە، هەر زوو دوابەدوای گۆڕانکارییەکانی سووریا لە هەوڵی کەڵک وەرگرتنە لە دوو کارت، کورد و درووز.
ئیسرئیل دەزانێت کە درووزەکان هێزگەلێکن لەوانەیە نەتوانن ئەو ڕۆڵە ببینن کە ئیسرائیل دەیەوێت یان ئەو کردارە بکەن کە ئەو پێویستی پێیەتی بۆ گۆڕانکاریی لە هاوکێشە نێوخۆییەکانی سووریا. بۆیە، خۆی لە هەوڵی خۆ نزیک کردنەوەیە لە کورد. ئەمەش لە قسەکانی وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل، گیدعۆن ساعر، بەدەرکەوت، کاتێک گوتی: “کوردەکان نەتەوەیەکی گەورەن… بێ دەوڵەتن… ئێمە دەبێ دەستی دۆستانە بۆ لای کوردەکانی ئێران و تورکیا ڕابکێشین و پێوەندیەکانمان بەهێز بکەین”. دواتر، قسەکانی سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، بنیامێن نەتەنیاهۆ، هێندی دیکە ئەو خۆنزیکردنەوەیەی نیشاندا لەوەی کە گوتی: “ڕێگەنادەین دوژمنانمان لە لوبنان و سووریا بەهێزببنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا دەستمان درێژكردووە بۆ هاوپەیمانە درووزییەكانمان و دۆستە كوردەكانمان لە ناوچەكە”. پێشووتر لە دیدارێک لە سەکۆ بۆ نیشتیمانسازی کە بۆ مەزڵووم عەبدی ڕێکخرا بوو، عەبدی دانی بە بوونی پەیوەندی لەگەڵ ئیسرائیل نەنا، بەڵام نکوڵیشی لێ نەکرد و گوتی هەڵوێستی ئیسرائیل لە پشتیوانی کورد بەرز دەنرخێنین.
لە هەموو ئەوانە، هەست بە نزیکبوونەوەیەک لەنێوان کوردانی ڕۆژاڤا و ئیسرائیل دەکرێت. هەردوولا پێویستیان بەیەکە. کورد پێویستیی بە هاوکاری ئیسرائیل‌ـە بۆ مانەوە و خۆپاراستن هەم لە هەڕەشە و هێرشەکانی تورکیا، هەم لە هەر پێکدادانێکی چاوەڕوانکراو لەگەڵ دەسەڵاتدارانی دیمەشق کە پێناچێت لەگەڵ ئیدارەی خۆسەری لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بگەن بە هیچ لێکتێگەیشتنێک لە گفتوگۆکانیان. بەهەمان شێوە، ئیسرائیل‌ پێویستیی بە کوردە بۆ فشار خستنە سەر حکومەتەکەی دیمەشق و هاوکاریکردنی درووزەکان. ئیسرائیل نایەوێت حکومەتێکی مەرکەزی بەهێز لە دیمەشق دروست بێت، تەنیا کورد و هەسەدە دەتوانن ئەم کارە بکەن و ڕێگریی لە دروستبوونی حکومەتێکی بەهێز و سەرکێش بگرن.
لە هەمان کاتدا، تورکیا چاک دەزانێت کە لە گۆڕانکارییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کورد ژمارەیەکە کە ناکرێت پشتگوێ بخرێت. هاوکات، ئەوەش دەزانێت کە ئیسرائیل بۆ دوورخستنەوەی سەرکێشییەکانی تورکیا و بۆ لاوازکردنی هاوپەیمانەکانی لە سووریا لەوانەیە کەڵک لە کورد وەربگرێت، بۆیە دەیەوێت ئەو چەکە، ئەو کارتە، لە دەست ئیسرائیلییەکان دەربێنێت و بیخانە ژێر دەستی خۆی. ئەمەش وای کردووە کە پشتیوانی لە پڕۆسەی ئاشتی بکات.
لە پڕۆسەی ئاشتی، تورکیا دەیەوێت کۆمەڵێک ئامانج بپێکێت، لە پێش هەموویانەوە دوورخستنەوەی کورد لە بەرەی ئیسرائیل، کە لەم ئانوساتەدا، عەرەبەکانی کەنداو و ئەمریکا‌ـش لە هەمان بەرەن. بوون بە بەشێک لەم بەرە کاریگەرە زۆر گرنگە، بۆیە زۆر گرنگە کە کورد هەموو هەلێک بقۆزێتەوە بۆ نزیک بوونەوە لەم بەرە.
بەکورتی، ململانێی ئیسرائیل و تورکیا لەسەر کوردە، هەرلایەکیان کورد بباتەوە هەنگاوێک لە زاڵبوون بەسەر ئەوی دیکەدا نزیک دەبێتەوە. پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە ئەدی کورد دەبێت چ بکات؟
من پێموایە کە کورد لە نێوان ئیسرائیل و تورکیا دەبێت هەوڵ بدات دوولایەنە، دووسەرە، واتە، بە دوو ستراتیجی جیاواز کار بکات، هەم لە تورکیا نزیک بێتەوە هەم لە ئیسرائیل. ڕوونتر بڵێم، دەکرێت پێشوازی لە دەستپێشخەری ئاشتی بکات لە تورکیا و هەندێک مەرجەکانی تورکیاش قەبوڵ بکات، لەوانە چەکدانانی پەکەکە بەڵام زۆر بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ تورکیا بکات چونکە من زۆر گومانم لە نیازەکانی تورکیا هەیە. لە ڕاستیدا، من پێموایە، وەک ئاماژەم پێ کرد، تورکیا تەنیا مەبەستی دوورخستنەوەی کوردە لە ئیسرائیل چونکە چاک دەزانێت ئەگەر ئیسرائیل پشتیوانی لە کورد بکات، ئەوا ئەمریکاش لە هاوکارییەکانی لە ڕۆژاڤا بەردەوام دەبێت، بەمەش هێزی کورد دەچێتە ئاستێکی بەرز.
بە دەربڕینێکی دیکە، کورد لە باکوور دەکرێت بە پیر پڕۆسەی ئاشتییەوە بچن، لەبەر هیچ شتێک نەبێت بۆ دوورخستنەوەی هەڕەشەکانی تورکیا لەسەر ڕۆژاڤا. هاوکات، کوردانی ڕۆژاڤا و هەسەدە دەست درێژ بکەن بۆ ئەو ئاماژانەی کە لە ئیسرائیل‌ـەوە دێن و هەوڵی دروستکردنی پەیوەندییەکی ستراتیجی تۆکمە بدەن، هەم بۆ خۆپاراستن هەم بۆ پاراستنی درووزەکانی سووریا. کورد دەبێت ئەوە بزانێت ئەگەر ئیسرائیل نیازی پاکیش نەبێت ئەوە تورکیا نیازی گڵاوە، لەبەرئەوە نابێت بە بەڵێنەکانی تورکیا، هەڵبخەڵەتێ و هەڵەکانی حەسەن خەیرییەکان دووبارە بکاتەوە.
ئەگەر کورد بتوانێت پاڵپشتی ئیسرائیل مسۆگەر بکات، ئەوە دەتوانێت وەک کارتێک لە دژی تورکیا لە پڕۆسەی ئاشتیش لە باکوور بەکاری بێنێت.
کورد ڕێزی سوارە، داخۆ دەتوانێت گەمەکە بباتەوە، ئەوە دواڕۆژ بۆمان دەردەخات.

(دوو زللە، یەكیان بناگوێی سوور كردمەوە، ئەویدی منداڵی و گیانی مرۆیی لێسەندمەوە)
یەكەم زللە كە بەبنا گوێم كەوت و رومەتی سوور كردمەوە بەدەستی خاڵم بوو كە پێی گوتم لەگەڵ ئەو حەبخۆرانەت نەبینم، چونكە هێشتا مێرمنداڵی و بەرگەی ئەفیون ناگری جارێ زۆر زووە دەی بڕۆوە ماڵێ.
دووەم زللە كە خوێنی سڕكردم ئی ئەو ئەمنە بوو كە زمانیم نەدەزانی و بەڵام تێگەیشتم كە لەسەر دەسبیحێكی سوور بوو.
ئەم دوو زللە منداڵیان لێ وەرگرتم و هەڵیاندامە نێو لاویەتی، بەجۆرێك سووریان كردمەوە خوێنم قوڵپی دەدا، عەوداڵی خوێندنەوەو شەوگەڕانیانیان كردم، فێری حەبخواردن و وەشاندنی زللەیان كردم، زللە لەوانەی زللەم لێدەدەن، فێرە شەق وەشاندنیان كردم، شەق لەوانەی زمانیان نازانم و تفم لێدەكەن، تف لەوانەش وێنەكانی خۆیان گەورە دەكرد و لە پۆل و بەردەم بارەگاكانیان دادەنا، زللەكان فێرە خواردنی حەبیان كردم تا لەنێو ئایدیۆلۆژیادا یەك رەنگ ببینم و ئەوانیدیم خۆش نەوێن، ئەوەندە نا زۆر زوو گەورەیان كردم، زۆر زۆر زوو فێرە ئەفیونیان كرد.

ئەو رۆژەی حەبەكەم خوارد سەرەتا تووشی سەرئێشەیەك بووم نەبێتەوە، هەستم بە گێژ بوون كرد خەیاڵم دەڕۆیشتن و چاوم رەشكەوپێشكەیان دەكرد، كوڵمەكانم سوور ببوونەوەو مێشكم سڕ بوو، دواتر و زۆری نەبرد سەرئێشەو باری گرانی نێو دەروونم نەما، كە دەڕۆیشتم پێیەكانم نەدەكەوتنە سەر زەوی و وامدەزانی دەفڕم، هەندێك جار لە خەون دەچوو خەونێكی خۆش وەك ئەو خەونانەی بە شەوانە دەمدیتن و دەفڕیم، بەسەر شاردا دەسوڕامەوەو بەتاقی تەنێ سەرنجم دەچۆ سەر كچە جوانەكان، خواردنە خۆشەكان، ترسم نەدەما هێرشم دەكردە سەر دوژمنەكان و خۆ ئەگەر حەزیشم لێبا ئەوە دەچوومە پاڵ كچەكان، بەتایبەت ئەوانەی گرنگیان پێدەدام و زۆریش جوان بوون، دەچووم تا بەیانی لە پاڵیان دەخەوتم، ماچمدەكردن و هەڵمدەگڵۆفتن، بۆنی زولفەكانم دەكرد و یەك یەك جلەكانم لێدادەنان دەكەوتمە دنیای خۆمەوە ئەو دنیایەی خەون و خەیاڵی هەموو لاوێكە، دنیایەك پڕپڕ لە جوڵەو رامووسان، خەوێك ئەمنی دەبردە ئەو دنیایەی.
هەستم دەكرد ئیدی لەنێو كۆمەڵێك هاوڕێدا بۆ هەمیشە دەتوانم ئەركەكانم بەجێ بهێنم و هاوكاریان بم لە رزگاركردنی ئەو نیشتمانەی بابم ئەمنی بەوێوە بەستەوە و دەشیگوت بۆیە درووستم كردووی تا لەگەڵ كوڕەكانی دیدا وڵات لە بێگانان پاك كەنەوە، لێتان ناشارمەوە هیچم دەربارەی سیاسەت و ئیدیۆلۆژیا نەدەزانی وەلێ دەمدی هاوڕێیان لەكاتی پشووی نێوان وانەكان هەبوو باسی حەبی سەوزی دەكرد و هەش بوو باسی زەرد و سپی و سوور و ئەورەنگانەی دەكرد، دەیانگوت ئەوانە حەبی ئایدیۆلۆژیان كاریگەری خۆیان هەیە و تا نەیخۆی بوێرو لەخۆ بردوو نابی، منیش كە قسەكانی بابم و ئەوانی دیم بەرگوێ دەكەوتن هەستم بە شەرمەزاری دەكرد، چۆن تا ئێستا لەوجۆرە حەبانەیان نەداومێ؟ وەلێ كە زللەكەی خاڵم بیر دەهاتەوە ترس دایدەگرتم، ئەمما كە ئی ئەمنەكەم بیردەهاتەوە رقم هەڵدەستا.
پێشتر چەند هاوڕێیەكی نزیك باسی رەنگەكانیان بۆ دەكردم بەڵام نەمدەوێرا توخنیان كەوم و هێشتا ئەو قسە قەڵەوانەی ئەوان دەیانكرد من تێنەدەگەیشتم، تا رۆژێك كتێبێكی گەورەیان دامێ و گوتیا بیخوێنەوە، منیش چونكە ئەو برادەرەم باش دەناسی و هەروابێتەوە لە گەڕەكی خۆمان بوو، لێم وەرگرت و بە چەند رۆژێك تەواوم كردو چێژێكی زۆرم لێوەرگرت، لەوێدا هەموو كاراكتەرە بەناو بانگەكان حەبخۆر و شۆڕشگێڕ بوون، ناوبانگیان هەبوو بەتایبەت ئەوانەی مەرگیان خستبووە سەر دەستیان و نیشتمانیان وەك چاویان دەپاراست، هەر لەو كتێبەدا تێگەیشتم دەبێت ببیە حەبخۆر تا ئایدیۆلۆژیا لە خوێنتدا بڵاو ببێتەوە و ئیدی لەوێوە تۆش هەمان رێگە دەگری.
هەر كە كتێبەكەم دایەوە دەستی ئەویش لە لاكۆڵانێك حەبێكی دامێ و هەندێ قسەی بۆ كردم و گوتی: ئەو حەبە بخۆ بزانە چۆنە، منیش هێشتا كاریگەری روداوەكانی نێو رۆمانەكە لە هزرمدا بوو بۆیە بەبێ دوودڵی وەرم گرت و حەبەكەم خوارد، زۆری پێنەچوو رەنگم سوور سوور بۆوە، هەستم بەگەورەیی دەكرد و ئەوەی ترس بێت لە دووژمن و داگیركەران و تفەنگ بەدەستەكانم نەما، زللەكەی خاڵم هەر لەبیر چۆوە، جگە لەوەش كە چوومەوە ماڵێ بابم رووی خۆشتر بوو و بەبێ ئەوەی بەیەك شت بزانن خێزانەكەم رێزیان دەگرتم، دەیانگوت: كوڕەكەمان گەورە بوە و ئێستا هەم كتێبی گەورە دەخوێنێتەوەو هەم هەست بەوە دەكات بۆچی هاتۆتە ئەم دنیایە، ئەوەندەنا، پێشتر دەبوو لەگەڵ بانگی ئێوارە لە ماڵێ بم، كەچی لە دوای خواردنی ئەو حەبەوە ئەگەر بن پشدێنیشم هەڵاوسابا و بەشەوانیش چوبامایە دەرێ قەت نەیاندەگوت بۆ دواكەوتی، جا نازانم لەبەر خواردنی حەبەكە بوو یان گەورە بوونم؟.
كاریگەری حەبەكە هێشتا لەنێو جەستەم بوو كە رۆیشتمەوە نێو هاوڕێیان و سەرنجم دا هەندێك لە برادەران روویان خۆشەو هەندێكی دی مۆڕەم لێدەكەن، هەندێك لێم نزیك دەبنەوە و هەندێكی دیان پشتم تێدەكەن، ئەوانەی لێم نزیك دەبوونەوە زیاتر خۆشم دەویستن و ئەوانەش دوور دەكەوتنەوە رقم لێیان دەبۆوە، تا ئەوكاتەی ئەو هاوڕێیەم دیتەوە كە حەبەكەی دامێ، ئەو كەڕەتەیان بەبێ ئەوەی من پرسیار بكەم ئەو منی بردە ماڵێك چەند كەسێكی دی لێبوون هەندێكیان چەكدار بوون و یەك دووێكیش وەك من لاو، هاوڕێكەم لەكن خۆی داینیشاندم و دەستی بەقسان كرد، هەستم كرد قسەكانی ئەو و ئی نێو كتێبەكەی دایمێ لێك جیان، ئەوەندەنا شتی نوێتری دەگوت كە من لێی تێنەدەگەیشتم، بۆیە بیرم كردەوە كە ئاوا بڕوا لەنێوان رەنگەكاندا بزر دەبم و بەبێ رازیكردنی كەسەكانم سەردەنێمەوە، هاوڕێكەشم كەدیتی خەریكە رەنگم دەگۆڕێ خێرا حەبێكی دی دامێ و ئەویشم ئاودیو كرد، جا گوتم چ دەبێ با ببێ.
هەر كە لە هاوڕێیەكەم جیابوومەوە شۆڕ بومەوە بەرەو ماڵێ كەچی لە رێگا سێ لاوی دەمامكدار هاتنە سەر رێم و هەڕەشەیان لێكردم، منیش چونكە كاریگەری حەبی ئایدیۆلۆژیام لەسەر بوو نەك حەبی نیشتمانی، سینگم لێ بردنە پێش و سوور بوونی خۆم لەسەر رێبازەكەم راگەیاند، كاتێك هەوڵی هێرش كردنیان دا تا لێم دەن، كەچی هەرزوو پەشیمان بوونەوە و دەمامكەكەیان تونتر لە سیمایان وەرپێچا و گەڕانەوە دواوە و بەخێرایی لە كۆڵانەكە لەچاوان بزر بوون، منیش هەستم بەسەركەوتن و لەخۆبایی بوون كرد، كە حەبخواردن تەنیا ماسوولكەكان بەهێز ناكا بەڵكو سیماشت دەگۆڕێ و ترسناكت دەكا، خەڵك لێت دەترسێ وەك ئەو سێ دەمامك دارەی رایانكرد، لەو خەیاڵانەدا بووم سێ لە هاوڕێ نزیكەكانم كە یەكێكیان ئەوە بوو كە حەبەكەی دامێ لە پشتەوە دەستیان لەسەر شانی دانام و گوتیان ئاگاداربە ئێمە هەر بەدواتەوە بووین هەرگیز نایەڵین هیچ كەسێك لە وانەی حەبی رەنگاو رەنگ دەخۆن زیانت پێ بگەیەنن.
رێك لەو كاتەدا حەبەكە هەموو دەمارەكانمی ئەستوور كرد، هەستم كرد ئیدی بەتەنیا نیم و ئەوەتا كۆمەڵیك هاوڕێ، نا شانەیەك، كوڕە رێكخراوێك بەرگریم لێدەكەن، ئیدی لەو رۆژەوە بوومە خاوەنی پاكەتێك حەب، بەتەنێ نەدەگەڕام و جگە لەخۆم حەبم دەدایە چەندین ئەندامی نوێ، كاتێك توشی بچوكترین مەترسی بام لەدەورم كۆدەبوونەوە، خۆ بەهەر كۆڵانێكدا رۆشتبام كۆمەڵ كۆمەڵ قوتابیم دەدیتن بەڵام هەر كۆمەڵەو رەنگێك بوون، پێشتر كە مۆڕەمان لەیەكتری دەكرد ئێستا سڵاو لە یەكتری دەكەین، جا نازانم لە ترسان بوو یان هاوئامانج؟ ئەوەندە چاودێری یەكتریمان دەكرد و دروشمی دژ بەیەكمان لەسەر دیوارەكان دەنووسی، ئاگامان لە دووژمنە سەرەكیەكە نەمابوو، جاران لە یەك شوێنی شار ئاگری نەورۆز دەكرایەوە كەچی ئەو ساڵە هەر رەنگە و لە شوێنێك ئاگری كردەوە، پێشتر لەنێو پۆلەكانی قوتابخانە لە هەرشوێنێك دانیشتبای ئاسایی بوو كەچی دواتر پۆلەكان بوونە سێ ریز و هەر ریزە و رەنگێك بوو، مامۆستاكانیش تووشی حەبخواردن ببوون هەمیشە مامۆستایەك رەنگی سووربا لەو ریزە وانەی دەگوتەوە كە لە رەنگی خۆیەتی، خۆ بۆ رەنگەكانی دیش بەهەمان شێوە، ئەوەندەنا زۆر جاران لەنێو خێزانەكاندا رەنگی جۆراو جۆر هەبوو، دایكی داماو نەیدەزانی خوارنەكە بە چ رەنگێك لێنێ یان چۆن وەكویەك دابەشی كا.
ئەو حەبە رەنگاورەنگانە رژابووە نێو خوێنی هەموو دانیشتوان، بەجۆرێك شیرازەی كۆمەڵگای تێك دابوو نووسەر هەبوو تەنیا بەسەر بەهاری دا دەنووسی هەبوو بەسەر پایزدا و ئەوانی دیش بەسەر گوڵی سوور و زستان و چوزانم دەبوو رەنگی جلوبەرگ و ماڵ و ئەوشتانەش لە حەبەكان بن.
ئیدی سەرتان نەیەشێنم دوای خواردنی چەندین پاكەت حەب و سڕ بوون و سوور بوونەوەم، چەندین تێك گیران لەگەڵ ئەوانی دی و چالاكی جۆراو جۆر، چەندین زللە هاویشتن و وێكەوتن، چەندین وەشاندنی قاپە شلە و تا گەیشتە گوللەش.
وەلێ دوواجار دوای ماندووبوونێكی زۆر تەواوی رەنگەكان خرانە نێو قاپێكی شووشەوەو لەسەر تاشە بەردێكیان دانا، داخۆ ئەم قاپە دەكەوێتە بەر سێرەی دوژمن یان باڵندەیەك بەرە و لوتكەی دەڕفێنێ، داخۆ ئەم قاپە شوشە لە دەستی سەركردەكانمان بەردەبێتەوە و دەشكێ، یان بێبەرامبەر لەسەر مێزی دوژمنی دادەنێن؟

هەر چەند ساڵێك بوو دووژمن هەوڵی قڕكردنی گەلەكەمانی دابوو، هێشتا بۆنی سێو و ژینگەی نیشتمانەكەمان پاك نەبووبوەوە، خەڵكی دەمارەكانی ملیان ئەستوور ببوو و لە دەرفەتێك دەگەڕان تۆڵەی ئەو رۆژانە بكەنەوە كە خەریك بوو نیشتمان بخنكێنن، وێجا رۆژێك لەو رۆژانە كە هاوكات و یادی ئەو رۆژە رەشە بوو پێش ئەوەی لەماڵێ بێمە دەر حەبێكم خوارد و هەستم دەكرد پێم بە زەوی ناكەون و لەو دنیایەیدا جگە لەمن كەسی دی تێدا نییە، خوێنم سڕ و سپێنەی چاوم سوور سوور ببوونەوە، ئەو دەمانچەی لە كۆبوونەوەیەك دابویانمێ لەبن پشتێم ناو رێك چوومە نێو بازاڕ، سەرم بەرز كردەوە ئاسمان بۆڵەبۆڵی بوو، هەورەكان هەندێكیان سپی و هەندێكی دیان رەش خەریكی ئاوێتە بوون بوون، شەماڵ لە رۆژئاواوە دەهات و بایەكی نیمچە ساریش لە خۆرهەڵاتەوە هەڵیكردبوو رێك لەنێوەندی شاردا ئاوێتەی یەكتری بوون، ئەم دیمەنە بەتایبەت رەنگی هەورەكانی ئاسمان و هێزی شەماڵ و با كوێستانیەكان كە لەیەك كاتدا یەكیان دەگرت، لەلایەكەوە مژدەی باران و لەولاشەوە هەڕەشەی كێژەڵوكەیەكی پێبوو، بۆیە هێشتا لە سەیركردنی ئاسماندا بووم كە كاریگەری ئەفیونی حەبەكە مژدەی رووداوێكی خێرای وەك برووسك بەنێو جەستەمدا رەتكرد.
هەنگاوەكان بەرەو نێوەندی بازاڕی كێش كردم لەوێ كە پڕ پڕ بوو لە خەڵك دیتم بە دوو ئەمنان كەوتبوونە سەر كەسێك و لێیان دەدا، لەجیاتی ئەوەی كەسانێك دەستی ئەمنەكان بگرن و ببڕن، كەچی خەڵكەكە هەر بابابوو دووكانی دادەخست و ئەوناوەیان چۆڵ دەكرد، نزیكتر بوومەوە ئەوەی لەبەردەستی ئەمنەكان بوو كوڕەعەجول و سەرشێتەكەی هاوپۆلم بوو ئەمما لەرەنگی من و لەریزی قوتابخانەم نەبوو، نزیكتر بوومەوە چاوی هاوپۆلەكەم كەوتە نێو چاوم، رێك لەو كاتەدا هەم شەرم و غیرەت بەیەكەوە كاری خۆیان كرد، هەم هەورە جەمسەریەكان بەریەك كەوتن و روناكیەك شاری رووناك كردەوە، هاوپۆلەكەم پڕیدایە تفەنگی یەك لە ئەمنەكان و منیش نەمكردە نامەردی دەمانچەكەم دەرهێناو تەواوی یەدەگەكەم لە ئەویدی خاڵی كردەوە، كەهاوپۆلەكەم ئەوەی دی ئەویش سێ مەتر لە ئەمنەكەی دی دوور كەوتەوەو بە ڕێژنەیەك گوللە لە تەنیشت ئەویدی خست، لەو ئان و ساتەدا هەورە جەمسەریەكان ئەوانەی لە رەنگدا جیاواز بوون دیسان گرمەیان هات، سەرەتا بروسكەیەك و دواتر زرمەیەك یەك رێژنە بارانی بەخوڕی بەسەر شاردا رژاند، بارانێك وەك كوندەی سەربەرەوژێر دەهاتە خوارێ، دەیانگوت: ئەو بارانە هێندە بە لێزمە بووە لەماوەی چەند خولەكێكدا ئاو هەستاوە و لاشەی ئەمنەكانی تێكەڵی روبارێكی سەرشێت كردوەو بۆ هەتاهەتایە بزر بوون، هەندێكی دی دەیانگوت: لەوەتەی دنیا دنیایە لافاوی لەم شێوە لەو دەڤەرەی نەهاتووە شەپۆلەكانی شانی لە شانی سوێبانان خشاندووە، بەتەمەنەكان گوتبوویان هەورە رەشەكە هێندە نەوی ببوو خۆی لە زەی دەسوی و هەموو روداوەكانی سەر زەوی شاردەوە.
خۆ ئەم هەواڵە بە كونفەیەكونێك گەیشتبووە تەواوی شارەكان و لەوێ ئەوەندەی ترش و خوێ پێوە كرابوو گوتوویانە لافاوەكە تەنیا ناحەزانی شاری راماڵیوە دەنا زەڕی بۆ یەك روحلەبەر نەبووە.
ئیدی سەرتان نەیەشێنم من و هاوپۆلەكەم ئەوەندەمان پێكرا بەنێو كوچەكانی شاردا كە لافاو پێلی دەدا، راكەین و نەوەستین تا گەیشتینە چۆڵایی، لەوێشەوە بۆنێو حەبخۆرەكان ئەوانەی تەواوی رەنگەكانی چیایان لە قاپێكدا كۆكردبۆوە.
وەلێ ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانی ئێمەی هەرزە و قوتابی بوو هەریەك لەوانەی كەوتنە بەرچاومان هەموان حەبەكانیان لەوگۆڕەی فڕێدا بوو، سەرو قاپێكی شووشەیان بەدەستەوە بوو خەریكی فڕ كردنی رەنگەكان بوون، سەرۆكەكانیشیان خەریكی تەكاندنی تۆز و خۆڵی كۆرەو بوون كە لە سەرو سیمایان نیشتبوو، چاویشیان لە بزنەڕێیەك دەگێڕا بیانباتە دەشتاییەكان و لەوێوە قەدبڕ رانەوەستن تا خۆیان و باغەڵیان بە گڕی بابەگوڕگوڕ گەرم دەكەنەوە، ئیدی ئەوكات سنوورێك بۆ دەسەڵاتی ملهوڕ دادەنێن و تخوبێكیش بۆ رەنگەكان، راناوەستن پشت لەچیا و روو لە شار تا ترازاندنی رەنگەكان و سەرلەنوێ قوتدانەوەی حەب، حەبێكی پڕ پڕ لە ئەفیون كە رەنگدانەوەی نەك لە نێو نیشتمان بەجێ هێشت، بەڵكو ئیجەشی وەك قاپێكی شووشە كردە ئەفیوناو .

سەلام عومەر

منی دیجیتاڵی
“من سێڵفیم، کەواتە من هەم”
ئێلسا گۆدار

من سێڵفی دەگرم، لەسەر لێواری کەندەڵانێک، لەبەردەم تابلۆی مۆنالیزا، لە کەناری تاڤگەکانی نیاگارا، لە کڵاپ و کۆنسێرت و ئاهەنگەکاندا، لەسەر سفرەی ڕازاوە بەخوانی شاهانە، لەگەڵ سەرۆک و سیاسی و نووسەر و هونەرمەند و ئەکتەرە دڵخوازەکانم. من سێڵفی دەگرم و یەکسەر لەسەر ئەکاونتەکەم بڵاویدەکەمەوە، ئەمە بریتییە لە من. ئەرێ من. من سێڵفی دەگرم، کەواتە من هەم!.
قۆناغی سێڵفی
مرۆڤی مۆدێرن بەوە لە تایپەکانی پێش خۆی جودا دەکرێتەوە لە ساتەوەختێکدایە لەناو تۆڕێکی ئاڵۆزی تەکنیکدا دەژی. ئەم ساتەوەختەی کە پەیوەندی سوژە/مرۆڤ بەسرووشتەکەیەوە، لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای دیجیتاڵییەوە گۆڕاوە بۆ پەیوەندییەکی نوێ لەگەڵ خۆی و جیهان. ئەمەش ئەو چرکەساتەیە کە (هیگڵ) ناوی لێناوە چرکەساتی لە (خۆنامۆبوون) ئەو لە بارەی نامۆبوونەوە بەم جۆرە دەنووسێت: پڕۆسەیەکە کە (سوژە/مرۆڤ) خۆ بەخۆ تێدا دەبێتە بێگانە. ئەمەش ساتێک ڕوودەدەت کە ناتوانێت خودی خۆی ببینیتەوە، لە وجیهانە ڕاستەقینەیەی کە تێدا دەژیت[Phenomenology of Spirt. Hegls Phenomenology des Giestes…1807].
من ئەم ساتەوەختەی ئەمڕۆ ناو دەنێم (قۆناغی سێڵفی) بەو پێیەی کەمتر، لە ڕیاڵێتییەک/ وابوویەکدا تێڕوانینمان بۆ جیهان، گۆڕاوە لەو تێڕوانینەی کە ئێمە پێشووتر تێڕوانیمان بۆی هەبوو، بەو پێیەی ئەم گۆڕانکارییە لە تێگەیشتن بەدەستێوەردانەکانی نێوان ئەو و ئێمە لەم تەنە تێکەڵە لە هەموو شوێنێکدا دەردەکەوێت کە لە یەک کاتدا تەلەفۆن، شاشە، کامێرا و کۆمپیوتەر، کە ئێمە لە مۆبایلێکی زیرەکدا وەسفی دەکەین و پێی دەڵێین:(مۆبایلێکی زیرەک.)
بۆ تێگەیشتن و دوان دەربارەی ئەم پرسە دەگەڕێمەوە بۆ تێزەکانی خانمە فەیلەسووف و دەروونشیکاری فەڕەنسی (ئێلسا گۆدار) و پەرتووکە بەناوبانگەکەی (من سێڵفیم، کەواتە من هەم). گۆدار، سێڵفی وەکوو دۆزێک بۆ بیرکردنەوە و تەفسیرکردنی جیهانی هاوچەرخ دەخاتە بەرباس و، لە ڕوانگەیەکی دیاریکراودا ناوێی ئەم ساتەوەختە دەنێت (هایپەر مۆدێرن و سایبەر مۆدێرن). ئەو لەبارەی نووسینی پەرتووکەکەیەوە دەڵێت:(( پێناچێت فەیلەسوفێک ئارەزووی لە سێڵفی گرتن بێت، لە ساڵی 2015 ئێوارەیەک خۆم لە ئاهەنگێکدا بینیەوە لەگەڵ هاوڕێیەکی فەیلەسوف کە یارییەکی زۆر کۆمیدی نەبوو. پرسیاری لە هەمووان کرد کە ساتەوەختی شێتانەی ژیانیان چی دەبێت؟ کاتم نەبوو بیربکەمەوە پێش ئەوەی بڵێت: “تەنها سەیرکردنی پەیجی فەیسبووکەکەت، ساتەوەختی شێتیەکەت سێڵفییە. مەبەستی لەوە چی بوو؟ ئەو کێشەیەی کە من باسی دەکەم کێشەی نەرگسیسی بوو و، لە 250لاپەڕەدا وەڵامم دایەوە.))
سێڵفی لە پەرتووکەکەی گۆداردا سەرەتا وەک حیکایەتئامێز دەردەکەوێت بەڵام شێوازی ژیان و پەیوەندیمان بەسروشتی مرۆیمانەوە تێکدەدات. بەدیدی ئەو فەیلەسووفە، سێڵفی دەبێتە هۆی تێکچوونێکی گەورە لە خووەکانماندا کە بەهۆی هاتنی مۆبایلەوە هاتووەتە ئاراوە. مۆبایلە زیرەکەکانمان وامان لێدەکەن بتوانین دەستمان پێ بگات، لە هەموو شوێنێک و لە هەموو کاتێکدا، ئەمەش ئاماژەی گۆڕانێکی ڕیشەییە لە تێگەیشتنمان بۆ کات و شوێن و لە سەرووی هەمووشیانەوە پەیوەندیمان بە بیرکردنەوە و کورتکردنەوەی زمان لە مەجازی و وێنەدا.
ئیدی لەم جیهانەدا کە مرۆڤ لەناو تۆڕێکی ئاڵۆزی تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی دەژێت، وێنەی سێلفی وەکوو نیشانەی قەیرانی ناسنامە دەرکەوێت. گۆردار پێی وایە، بە هاتنی سێڵفی و ئەو بەکارهێنانەی کە دەتوانین ئەنجامی بدەین. ئیتر کەناڵ/نێوەندگر نەماوە، من پەخشکەرم، بەرهەمهێنەرم، ڕۆژنامەنووسم…هتد
گۆدار، ئەمە بەسەرەتایی “نەخۆشییەکی دەروونیی ژیانی مۆدێرن” وەسف دەکات. ئەو پێی وایە، سێڵفی گرێبەست لەگەڵ”خۆ” دەکات کە بە واتای خۆت دێت بەڵام بە تەنیا بوون، پەیوەندی تەنیایی لەبەردەم شاشەی مۆبایلێکی زیرەک و کۆمپیوتەر و پاشگری سۆزداری “واتە” وەبیر دەهێنێتەوە کە بیرمان دەخاتەوە کە سێڵفییەکە وێنەی خۆت دەگرێت و بۆ مەجازی بڵاوی دەکاتەوە.
بەمانایەکی دیکە، مرۆڤ لەسەردەمی سێڵفیدا بوونی خۆی لە مەجازەوە وەردەگرێتەوە. بۆنموونە(کیم کارداشیان تەنها بەهۆی ڕیاڵیتی تیڤی و سێڵفیەکانیەوە بوونی هەیە) ئێمە لە چوارچێوەیەی چرکەساتێکداین کە وێنە دەسەڵاتێکی سەرنجڕاکێشی وەرگرتووە و لە کۆمەڵگەیەکی وێنەیی لە چوارچێوەی دەسەڵاتی شاشەدا شوناس وەردەگرینەوە. ئەمەش ئەو پرسە شوناسسازییەیە، لە (قۆناغی ئاوێنەی) دەروونشیکاری لاکاندا ڕوونکراوەتەوە، (من ئەویترە.)

وێنەی سێڵفی و شوناسی وێنەیی
تێزەکەی لاکان باس لەوە دەکات کە لە نێوان شەش بۆ هەژدە مانگدا منداڵ وردە وردە لە جەستەی دایکی جیا دەبێتەوە بۆ ئەوەی بگات بە سوبژێکتیڤی خۆی، بە چەند قۆناغێک لەبەردەم ئاوێنەدا دیمەنی ڕووخساری خۆشحاڵی دەکات. سەرەتا پێی وایە کەسێکی ترە، دواتر تێدەگات کە ئەم ئەویترە تەنها وێنەیەکە، لە کۆتاییدا تێدەگات کە ئەویتر خۆیەتی.
ئەوەی لاکان دەیڵێت؛ ئەوەیە، پێش ئەوەی منداڵ ببێتە سوژە، پێشوەختە لە ئارەزووی دایک و باوکیدا بوونی هەیە دواتر وردە وردە دوورکەوتنەوەکەی ڕێگەی پێدەدات دەستی بگات بە سوبژێکتیڤی خۆی. دەتوانین بڵێین خود وەک سوبێکتێکی دروست لە ڕێگەی پرسیاری وێنەوە، لە ڕەنگدانەوەیەکەوە دەردەکەوێت. کەواتە چی بەسەر ئەم خودە دێت کاتێک ئەم وێنەیە لە وێنەیەکی تردا جگە لە وێنەی خۆی بنیات بنرێت کە وێنەیەکی خۆپەرستە؟
لەم هاوکێشەیەوە دەتوانێن بڵێین، لە سێڵفیەوە، لەو قۆناغەی کە گرتەی خۆمان دەگرین، فۆرمێکی تری ناسنامە لەدایک دەبێت، بەشێکی دیکەی مرۆڤ، پەیوەندی بە ئایدیالی ئیگۆوە هەیە و پێی دەڵێین: ئاڤاتاری.
هەموومان یەکێکمان هەیە، ئەگەر لە کایەی مەجازیدا بوونێکمان هەبێت، ئەوا ناسنامەی دیجیتاڵی ئێمەیە. ئەم ئاڤاتارە دەتوانێت پڕۆفایلی ئێمە بێت لە تۆڕێکی کۆمەڵایەتیدا. ناسنامەکەمان چەندە زیادەڕەوی تێدا بکرێت، بەشێکە لە ئێمە. دەبێت حیساب بۆ سوبژێکتیڤیتی زیادکراو بکەین کە لەگەڵ جەستەی زیادکراودا بێت لەگەڵ ئەم هاوکێشەیەی خوارەوە: خودی هۆشیار و نائاگایی ڕاستەقینە کە ناسنامەی مەجازیمانە، گۆدار، ناوێی لێناوە (سوژەی مەجازی) ئەو خودە دیجیتاڵییە کە دەستی لێدەدەین و پێکی دەهێنینەوە، بەجۆرێک ئێمە بەردەوام دەست لە وێنەکەمان دەدەین.

پۆست مۆدێرنیتێ و هایپەر مۆدێرنیتێ

ساڵانی حەفتاکان، هەریەک لە (ژان فرانسوا لیۆتار و میشێل مافیسۆلی) یەکێک لە دوا لایەنگرانی پۆست مۆدێرنیزم، وشەی پۆست مۆدێرنەیان بەکارهێنا، پاشان (جیل لیپۆڤێتسکی) نووسەری کتێبی (سەردەمی بۆشایی) بڕیاری دا دەستبەرداری دەستەواژەی پۆست مۆدێرنیتە بێت. بەبڕوای ئەو قسەکردن لەسەر پۆست مۆدێرنیتە ئەوە دەگەیەنێت کە مۆدێرنیتە تەواو بووە و ئێمە لە دوای قۆناغی مۆدێرنیتەین. ئەوپێی وابوو ئێمە لە پۆست مۆدێرنیتەدا نین، بەڵکوو بە پێچەوانەوە لە مۆدێرنیتەیەکداین کە لە فراوانبوونێکی تەواودایە، لە ئاشکرابوونی تەواودا. بەواتای هایپەرمۆدێرنیتێ، مۆدێرنیتەیەک لە زیادەڕەویدا. بەڕاستی ئەوەی ئەمڕۆ هایپەرە، هایپەرمارکێت، هایپەرکۆنتێنت. هەموو شتێک لەبەردەستدایە، لە زۆر و کەم.
هایپەرمۆدێرنیتی لەسەر ئەو بناغانە بنیاتنراوە کە پێشتر لە پۆستمۆدێرنیتەدا دەیدۆزینەوە بەڵام هێزی سەرووتریان هەیە. دەتوانین سەرمایەداریی، تاکگەرایی زیادە، هاوکات پێشبڕکێیەکی هێمنانە بۆ بەختەوەری، سەرکەوتن، بدۆزینەوە، ئێمە لە ساتەوەختی ئێستادا دەژین.
گۆدار پێی وایە، لە پێوەرەکانی پۆست و هایپەرمۆدێرنیتیدا دەتوانین عەقڵی کشاوە و ناسنامەی تێکشکاو و پەرشوبڵاو و پارچەپارچە زیاد بکەین. ئەوەندەی ناسنامە هەیە کە پەیوەندییەکان هەن، من لە شوێنی کارەکەمدا، من و هاوڕێکانم، من و کەسایەتییە دڵخوازەکانم، ئەوەندە ناسنامەی بەشکراو، بەڵام لەبیرمان نەچێت کە ئێمە لە کۆمەڵگایەکی پارادۆکسیالدان.
بەدیدی گۆدار، لەگەڵ هاتنی مەجازییەت دەستمان بە نوێنەرایەتییەکی نوێی کات و شوێن گەیشتووە. ئێمە چیتر مامەڵە لەگەڵ پێشکەشکاریدا ناکەین بەڵکوو مامەڵە لەگەڵ ئەو شتەدا دەکەین کە گۆدار پێی دەڵێت: چرکەساتی، (چرکەساتی کلیک).
تایبەتمەندی کۆمەڵگای هایپەر مۆدێرن بە وردی ئەوەیە کە کۆمەڵگەیەکی هەنووکەیی، بێ تاقەتی، پەلەکردن، لە هەموو شتێک کەدەمانەوێت دەستبەجێ هەبێت، ئەمەش لە فۆڕمی ئێرە و ئێستادا کورتی دەبێتەوە.
ئەم نوێنەرایەتییە نوێیەی کات ئیتر ئێستاگەرایی پۆستمۆدێرنیستی نییە، بەڵکوو چرکەساتییە. (لێرە و ئێستا) دوو هاوتەریبی دروست دەکات لەبەرئەوەی تاکە بۆشایی نێوان ئێرە و ئێستا (واو)ێکەو. ئەوە زۆر نییە! چ شوێنێک بۆ بوون؟ ئەمەش کولتوورێکی هەنووکەیی دروست دەکات. کەلتووری دڵەڕاوکێی ساتەوەختی، ئەمە دڵەڕاوکێیەک نییە کە پرۆژەی هزری لەسەر بینا بکرێت، بەڵکوو ساتەوەختێکی بۆشە.
گۆدار، سەبارەت بە پەیوەندیگرتن لە بۆشاییدا، پێی وایە: مەجازییەت مەودای هەڵوەشاندەوەتەوە، مرۆڤ دەتوانێت کۆبوونەوەی ١٠ هەزار کەسی دروست بکات بەبێ ئەوەی لەسەر کورسییەکەی بجوڵێت.
گۆڕینی پارادایمی دووەم
گۆدار، بە وەڵام دانەوەی پرسیاری بۆچی بیرکردنەوە لە ڕۆژئاوا فەلسەفییە؟ ئەم پاڕادایمە شی دەکاتەوە…. سۆکرات ڕووداوێکی گەورەی دروست کرد، دابڕانێکی ئیپستمۆلۆژی، پێش سۆکرات بیرمەند هەبوون، (پێش سۆکراتییەکان)هەبوون بە بیرێکی زۆر چڕەوە، یەکەم میتافیزیکزانەکان، یەکەم بیرکارەکان، تالیس، فیساگۆراس، هێراکلیتۆس…تاد بەڵام بۆچی هێشتا بە مانای وشەیی باسی فەلسەفە ناکەین و هاتنی فەلسەفە لەگەڵ سۆکراتدایە کەدەرکەوتنی (لۆگۆس) ڕوودەدات.
پێش سۆکراتەکان دیدگایەک بۆ جیهان تێکەڵاو دەکەن، تێیدا هەم ڕوانگەیەکی عەقڵانی و هەم ڕوانگەیەکی ئەفسانەیی هەیە. ئەوان لە فابولادان، لە چیرۆکەکەدان، هێشتا لە خۆنیشاندانی عەقڵانیدا نین. لەگەڵ سۆکراتدا ئەومرۆڤە دێت کە بە عەقڵ بەخشراوە، لە ڕێگەی نمایشی عەقڵانییەوە کەڵک لە عەقڵانییەتی خۆی وەردەگرێت، ئەوە هاتنی لۆگۆسە؛ لۆگۆس. تا ئەمڕۆش کولتووری زانستی لەسەر بنەمای لۆگۆس دامەزراوە و زاراوەی “لۆژی” لە هەموو دیسیپلینەکاندا دەبینینەوە: سایکۆلۆژی، سیۆسیۆلۆژی، ئەنتڕۆپۆلۆژی…هتد
گۆدار پێی وایە، لەم دیدگایەی جیهاندا پرسی لۆگۆس، دەخرێتە ژێر پرسیارەوە. ئەو باس لە هاتنی شێوازێکی نوێی تێگەیشتن لە جیهان دەکات کە ئێستا لە ڕێگەی شاشەیەکەوە ئەنجام دەدرێت. بۆ نموونە هەر کە گەیشتیتە مۆزەخانە، ئامێرەکەت دەبەیت بۆ ئەوەی لە ڕێگەی شاشەکەتەوە بیبینیت. یەکەم دیدگای ئێمە بۆ جیهان لە ڕێگەی شاشەکەمانەوەیە،
ئەمە سەرهەڵدانی پرسی جیهانبینییە. پەیوەندیمان بە مەجازییەوە، بە وێنەوە، وامان لێدەکات بە شێوەیەکی نوێ نوێنەرایەتی جیهان بکەین. ئەمەیە کە گۆدار ناوی لێناوە؛ هاتنی ئیدۆلۆن. لە میتافۆری (پلاتۆن)دا بۆ ئەشکەوتەکە، دەتوانرێت ئیدۆلۆن بە وێنە سیموکراسییەکان، سێبەرەکانی سەر دیواری ئەشکەوتەکە وەربگێڕدرێت. گۆدار ناوی لێ دەنێت ئیدۆلۆن یان وێنەی ڕاگوزار/ کاتی.
حوکمڕانی ئیدۆلۆن چییە؟ ئەوە حوکمڕانی ئەو وێنانەیە کە بەدوای یەکتردا دەگەڕێن بەبێ ئەوەی مەرج بێت گێڕانەوەیەک دروست بکەن، پۆستکردنی یەک لە دوای یەک، وەک لە سناپچاتدا هەیە. ڕیاڵیتی تیڤی یەک لە دوای یەک وێنەی بێ چیرۆکە، بەبێ سیناریۆی پێشوەختە، کە پشت بە هەست و سۆز دەبەستێت. ئەگەر دژایەتی لۆگۆسەکان بکەیت بۆ ئیدۆلۆن، لەگەڵ ئەم یەک لە دوای یەک پۆستکردنەدا وێنەی بێ گێڕانەوە، دەسەڵاتی کۆمەڵگەیەکی ئەفێکتەکان دادەمەزرێنیت.
ئەمە شانشینی ئیدۆلۆنە، وێنەی کاتی، بەبێ ئەوەی مەرج بێت چیرۆکێک دروست بکات، بەبێ ئەوەی مەرج بێت مانای هەبێت و کە بە چی بەیەکەوە گرێ دەدرێن؟
گۆدار بۆ ڕوونکردنەوەی ئەمە نموونەی منداڵێکی یەک ساڵان دەهێنێتەوە کە دایکی بە تەنیا دەژی، سەرەتا چی دەکات؟ لە مۆبایلە زیرەکەکەیەوە وێنەی دەگرێت. دووەم شت چییە کە دەیکات؟ سەیری دەکات. وە دواتر ئەم منداڵە چی دەکات، کە لە ڕاستیدا ئەو شتەی پەیوەندیدارە؟ دێت و خۆی لە ڤیدیۆکەدا دەبینێت. پاشان پۆستی دەکات. لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان یان کەسییەکان، هەڵبژاردن هەیە. ئەم منداڵە ئاگاداری کاتیی نییە، نە لە قۆناغی ئاوێنەیی، نە لە سوبژێکتیڤی خۆی. ئێمە مامەڵە لەگەڵ منداڵێکدا دەکەین کە پێش ئەوەی خۆی وەکوو سوبێکتێک بنیات بنێت، خۆی دەبینێت کە بەبێ ئەوەی ئاگاداری کات بێت، نواندن دەکات، خۆی دەبینێت هەنگاو دەنێت، خۆی وەک سوبێکتێک ناناسێت، خۆی دەبینێت لە مۆبایلێکی زیرەکدا ڕۆڵ دەگێڕێت، لە هەموو ئەو ماوەیەدا بابەتی کراوە. تەنانەت پێش گەشەسەندنی زمان، خۆئاگاداری، هۆشیاریی کات… ئاگایی دەروونییەکەی، لەبری زمان، لە وێنە، وێنەی کاتییەوە بنیات دەنرێت.
گۆدار سێڵفی بە زمانێکی نوێی پێناسەدەکات، شێوازێکە بۆ وەرگێڕانی جیهان لە وێنەی کاتییەوە، لە کایەی ئیدۆلۆنەوە، لە وێنەی گفتوگۆییەوەیە.
منی دیجیتاڵی
گرفتی شوناس لای گۆدار یەکێکە ئاڵناگارییە سەرەکییەکان بەو پێیەی ئێمە لە تاکگەرایی زۆردا خۆمان بەرەوپێش دەبەین. سەیری کیم کارداشیان بکەن کە تەنها لە ڕێگەی خۆ براندکردنەوە بوونی هەیە. خود بووەتە براندێک کە دەبێت پەرەی پێبدرێت، ناوەندی هەموو شتێکە. لە ئەنجامدا دەبێت دان بەوەدا بنرێت کە ئەوانی تر وەک ئامرازێک سەیری دەکەن. ئایا ئەمە کێشەیەکی نەرگسییە؟
لە نەرگسیزم وەک ئەوەی فرۆید پەرەی پێداوە،
ئەو کەسانەی لە سۆشیال میدیادا زیاد لە پێویست نوێنەرایەتی خۆیان دەکەن، دیارە کێشەیەکی نەرگسییان هەیە، کەموکوڕییەکی نەرگسییان هەیە. هەرگیز ڕازی نابن و تەنانەت بڕێکی باوەڕپێنەکراو لە لایک بەس نییە بۆ ئەوەی هەست بە بەها بکەن. سێڵفییەکانیان تەنها دەمامکێکی کۆمەڵایەتییە وەک ماسکی ژنان کە بە دانانی ماکیاژ، دەیانەوێت ڕووخساری خۆیان لە باشترین ڕووناکیدا نیشان بدەن، ئەمە دەمامکێکی مەجازییە.
بۆچی پێویستە ئەوەندە خۆمان نیشان بدەین؟ ئایا ئەمە دڵی کێشەکە؟ چی لە مەترسیدایە؟ بۆچی ئەوەندە وێنە پۆست بکەین؟
لە پێویستی خۆشەویستییەوە، هەستکردنە بە ناسینەوە لە چاوی ئەوانی تردا، هەستکردن بە بوون. مەسەلەکە بینینە، (من دەمەوێت ببینرێم چونکە بوونی من پشتڕاست دەکاتەوە) بیرۆکەکە ئەوەیە نەمرم، ئەوە شێوازێکە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ترس لە مردن. لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان هەرگیز نامرین. بەڵام کێ میراتەکە بەدەست دەهێنێت؟ ئایا منداڵەکانتان دەتوانن دەستیان بگات بە هەموو ئیمەیڵەکانتان، بە درێژایی ژیانتان؟ ئایا پێویستە میراتگرمان هەبێت؟ سادە نییە.
لە دوای سێڵفیدا، شێوازێکی نوێی بانگەشەکردن دادەمەزرێت، خۆ-مارکەکردن، پێشانگایەک کە چیتر پارێزراوی کەسایەتییە میدیاییەکان یان ئەستێرەکانی ڕیاڵیتی تیڤی نییە. هەموو کەسێک دەتوانێت لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ئەو وێنەیە دروست بکات و لە قاڵب بدات کە ئارەزووی پیشاندانی دەکات. “ئەگەر کیم کارداشیان سێڵفیەکەی کردبێتە هێمای بازرگانی خۆی و لە سەرووی هەمووشیانەوە بزنسێکی ڕاستەقینە، هەموو کەسێک خۆی لە یەک ڕێبازدا نابینێتەوە”. وە خۆبەرزکردنەوە، لە تۆمارێکی بێناودا، دەتوانێت فۆرمێکی دیکە لە ڕیکلامی پاک وەربگرێت، فۆرمی خۆبەگەورەزانین.
خراپی ئەم هەوڵە بۆ بەرکەوتن ئەوەیە کە سێڵفیەکە ناسکییەکی نەرگسیش ئاشکرا دەکات، چونکە شانۆگەری و ئایکۆنکردنی ناسنامەی مرۆڤ بێ دەرئەنجام نییە بۆ هاوسەنگی هەر کەسێک و ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە بەڕاستی سێڵفی ڕەهەندێکی نوێی کەسایەتی ئێمەی هێناوەتە دەرەوە، کە گۆدار ناوی لێ دەنێت “منی دیجیتاڵی”.
من لە دیجتاڵ دەتوانم دەستکاری و گەورەکردنی ئەم ناسنامەی خۆم بکەم، لە ڕێگەی کاریگەری و فلتەرەکانەوە، وەک لە بەرنامەی “ئینستاگرام”دا: “ منی دیجیتاڵی بە فۆرمێک تێدەگەین کە پاشەکشەیی دەردەکەوێت: ئێمە لە ڕێگەی دەست لێدانەوە دەستمان بە خۆمان دەگات و چیتر لە ڕێگەی بیرکردنەوە، ناسینەوە یان پێشبینیکردنەوە دەرگیری خۆمان نابین. ئێمە یاری بە خۆمان دەکەین وەک ئەوەی منداڵێکی تازە لەدایکبوو لە ڕێگەی دەست لێدانەوە فێری بێت و جیهان بدۆزێتەوە.
هەروەها ئەو گۆڕانکارییە پارادایمانەی کە بەهۆی دەستبەجێیی وێنەکەوە هێنراونەتە ئاراوە، کاریگەرییان لەسەر پەیوەندییە سۆزدارییەکانمان هەیە. بۆنموونە خۆشەویستی ئیتر ئەوەندە پەیوەندی بە پابەندبوونەوە نییە، ئەوەندە پەیوەندی بە شتێکی بەکارهێنراوەوە هەیە. لە دەرەوەی حوکمدانی بەها لەسەر ئەپەکانی پەیوەندی خۆشەویستی، گۆدار ئاماژە بە پەیوەندییە نوێیەکەمان لەگەڵ دیدگای ژن و مێردا دەکات: “کات چیتر بۆ ژن و مێردەکە نییە بە مانای ئێستا و کلاسیکی زاراوەکە، واتە دوو کەس کە پێکەوە دەژین و خۆیان بۆ ژیانی درێژخایەن پابەند دەکەن (ئەمەش واتای چەمکێکی تەقلیدییە بۆ شوێن و کات)، کە پەیمانێکی ڕاستەقینە یان سەمبولی پێکدەهێنن (…). هەروەها تێپەڕین بۆ جیهان hic et nunc ئاماژەیە بۆ بەپەلەیی، بەکارهێنانی خێرا، ئارەزووی تێربوون تەنانەت پێش ئەوەی ئارەزووی سەرهەڵبدات.
ئەو سێڵفییەی کە نوێنەرایەتیکردنی مرۆڤی سادە دەکات، بڵاوبوونەوەی وێنەی خەونەکانمان، کشانەوە بەهێز دەکات. وەک ئێلسا گۆدار ئاماژەی پێدەکات، وەک کردەوەیەکی تاکەکەسی دەمێنێتەوە، بەبێ ئەویتربوون. دەنگدانەوەیەکی بێکۆتایی، لە mise en abyme سەرسوڕهێنەر دروستکراوە. لەم خولگە ئیگۆسەنتریکەدا، کە خولگەیەکی خۆدرێژکردنەوە، ئەستەمە کەمییەکان و پێچەوانەکان و نەبوونیەکان لە دڵی پەیوەندییەکانی مرۆڤدا بناسێنرێت.
بۆ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم پرسە بڕوانە
ـــــــــــــــــــ
ٳلزا غودار: أنا أوسيلفي إذن أنا موجود؛ تحولات الأنا في العصر الافتراضي. ترجمة،
سعيد بنکراد. الناشر المرکز السقافي الکتاب، دار بیضاء/المغرب، الطبعە الٲولی 2019.
https://le-cera.com/elsa-godart-selfie-suis…/

تێبینی:
ئەم نووسینە لە ٢٠١٤ بڵاوبۆتەوە لە دەنگەکان کە لە خوارەوە لینکەکەی دادەنێم.. بە داخەوە بە هۆکاری کێشەی تەکنیکی ئەرشیڤی ئەو ساڵئنەی دەنگەکان ناوی وەرگێڕ کە لە دانیمارکییەوە بابەتەکەی وەرگێڕاوە پەڕیوە… هیوادارین ئەگەر چاوی بەم بابەتەی خۆی کەوت پەیوەندیمان پێوەبکات..

یەحیا حەسەن ی شاعیر و گەنچ لە ١٩/٥/١٩٩٥ لە دایک بوو وە لە کاتی وەرگێڕانی ئەم بابەتە هێشتا لە ژیان دا بوو بە داخەوە رۆژی ٢٩/٤/٢٠٢٠ بە مردوویی لە ناو ئەپارتمانەکەی دۆزرایەوە..
( دەنگەکان)

یه‌حیا حه‌سه‌ن كوڕێكی گه‌نجه‌ له‌ 19.5.1995 له‌ دانمارك له‌ خێزانێكی به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك فه‌له‌ستینی له‌ دایك بووه‌. كاتێك بچووكتر بووه‌ ده‌زگاكانی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ دایك و باوكی ده‌سێنن و لای خێزانێكی دانماركی دایده‌نێن تا به‌خێوی بكه‌ن.
له‌ 17.10.2013 یه‌كه‌مین كۆمه‌ڵه‌ شیعری له‌ لایه‌ن ده‌زگای گویلندندال بۆ چاپ كرا.
یه‌حیا حه‌سه‌ن شیعره‌كانی به‌ زمانی دانماركی ده‌نووسێت. ئێستا دوای دوو مانگ به‌سه‌ر ده‌رچوونی ئه‌م دیوانه‌ شیعره‌ زێتر له‌ 100000 دانه‌ی لێفرۆشراوه‌. ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌كی پێوانه‌ییه‌ له‌ دانمارك بۆ كه‌سێك كه‌ یه‌كه‌م دیوانی ده‌ربكات. ژماره‌ی پێشوو 95000 دانه‌یه‌ و له‌ ساڵی 1977 تۆمار كراوه‌.
هه‌روه‌ها مافی وه‌رگێڕان و له‌چاپدانی تا ئه‌م ساته‌ فرۆشراوه‌ته‌ ووڵاتانی نه‌رویج و هۆله‌ندا و ئیتالیا و ئه‌لمانیا.
میدیاكانی دانمارك به‌ هه‌موو شێوه‌كانیانه‌وه‌ هه‌موو رۆژێك باسی ده‌كه‌ن. له‌ هه‌مان كاتدا میدیاكانی ئه‌مه‌ریكا و زۆر ووڵاتانی تری ئه‌وروپا باس و خواسی ئه‌م شاعیره‌ به‌ سه‌رنجه‌وه‌ ده‌گوازنه‌وه‌. كۆمه‌ڵێك هۆكاری گرنگ هه‌ن كه‌ وایان كردووه‌ ئه‌م گه‌نجه‌ وا به‌م جۆره‌ ببێته‌ مایه‌ی سه‌رنج و باسكردن.
ره‌خنه‌گران و نێوه‌نده‌ رۆشنبیری و میدیاكان زۆر به‌ ئه‌رێنی رووناكییان خستۆته‌ سه‌ر دیوانه‌كه‌، كه‌ باس له‌ سه‌رده‌می منداڵی و گه‌شه‌كردنی شاعیره‌كه‌ ده‌كات له‌ كه‌ش و هه‌وایه‌كی پڕ توندوتیژی و تاوان و فه‌رامۆشكردندا. له‌ هه‌مان كاتدا ئه‌م شاعیره‌ له‌ دیوانه‌كه‌یدا ره‌خنه‌یه‌كی توند ئاراسته‌ی باوك و دایكی خۆی و هه‌موو بێگانه‌ هاوته‌مه‌نه‌كانی ئه‌وان ده‌كات.
شیعره‌كان زۆر بوێرانه‌ په‌رده‌ له‌سه‌ر ژیانی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌و خه‌ڵكانه‌ لاده‌دات كه‌ به‌ دووڕوویی و فرت و فیڵ و بێ ره‌وشت و بی به‌ها ده‌ژین. شیعره‌كان هاوارێكن به‌رووی ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌ته‌قنه‌وه‌ كه‌ ژیانی هه‌زاران گه‌نجی وه‌كو یه‌حیایان كردۆته‌ دۆزه‌خ له‌ ژێر ناوی ره‌وشتی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئایینی و په‌روه‌رده‌ی ناڕاست و نادروست. ئه‌م جۆره‌ ره‌فتاره‌ی له‌ لایه‌ن دایك و باوكانه‌وه‌ له‌ نێو ئه‌و كۆمه‌ڵگا بچووكه‌ داخراوانه‌ی بێگانه‌كان له‌ ئه‌وروپا كه‌ بوونه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی یه‌حیا و هه‌زارانی وه‌ك ئه‌و له‌ گه‌شه‌كردنێكی ئاسایی و منداڵییه‌كی ئاسووده‌ و كامه‌ران و راست بێبه‌ش بن و هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ شوێنی ئاسایی خۆیان له‌ قوتابخانه‌كان نه‌گرن و له‌ جیاتی خوێندن و مه‌عریفه‌ت وه‌ده‌سهێنان رێگای خراپه‌كاری و ناركۆ و دزی و تاوان و راوڕووت و جه‌رده‌یی بگرنه‌به‌ر.
یه‌حیا خۆی ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر له‌لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ ده‌سگیر كراوه‌ به‌ تۆمه‌تی راورووت و دزی. ئێستا له‌ قوتابخانه‌ی نووسه‌ران ده‌خوێنێ، ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ی نووسه‌ری به‌ توانا بۆ دوارۆژ ئاماده‌ ده‌كات.
بێگومان ئه‌و باره‌ی ئه‌م شاعیره‌ لاوه‌ی تێكه‌وتووه‌ هه‌میشه‌ بێ كێشه‌ گرفت نییه‌.
ئه‌وه‌ی هیچ گومانی تێدا نییه‌ یه‌حیا حه‌سه‌ن شاعیرێكی تا بڵێی تووڕه‌یه‌. تووڕه‌ییه‌كه‌ی له‌وه‌ دێت كه‌ برینداره‌ و برینه‌كانیشی زۆر گرانن.
له‌میانی شیعره‌كانی به‌شێك له‌ره‌خنه‌كانی ئاراسته‌ی دووڕوویی ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌كات كه‌ له‌ ژێر په‌رده‌ی ئایینه‌وه‌، به‌تایبه‌تی موسلمانه‌كان، ره‌فتاری نابه‌جێ‌ ده‌گرنه‌به‌ر و چه‌نده‌ها خراپه‌كاری ئه‌نجام ده‌ده‌ن.
ئه‌م ره‌خنه‌ توندوو تیژانه‌ بێگومان وایان كردووه‌ كه‌ كۆمه‌ڵه‌ كه‌سانێك كاردانه‌وه‌ی زۆر توندییان هه‌بێ‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی توند و ترسناك و تۆقێنه‌ر له‌ یه‌حیا بكه‌ن. ته‌نانه‌ت هه‌ندێك به‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ له‌ كولتوور و ئایینی باوك و باپیرانی تاوانباری ده‌كه‌ن و مۆری ناپاكی له‌ نێوچه‌وان ده‌ده‌ن.
هه‌ڕه‌شه‌كان زۆر جیددین به‌ڕاده‌یك ئێستا ئه‌و شاعیره‌ لاوه‌ 24 سه‌عات له‌لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ پارێزگاری له‌ ژیانی ده‌كرێت. له‌ ئێواره‌ كۆڕێكی شیعر خوێندنه‌وه‌ له‌ یه‌كێ‌ له‌ زانكۆكان زیتر له‌ هه‌زار كه‌س ده‌یانویست ئاماده‌بن به‌ڵام هۆڵه‌كه‌ ته‌نیا جێگای 180 كه‌سی تێدابوو. كۆمه‌ڵێك له‌ نه‌یارانی له‌ده‌ره‌وه‌ی هۆڵه‌كه‌ ده‌نگی هاوار و هه‌ڕه‌شه‌یان به‌رز كردبووه‌وه‌.
هه‌ر له‌ هه‌مان هه‌فته‌دا له‌ كاتی چاوه‌ڕوانی شه‌مه‌نده‌فه‌ردا له‌ وێسگه‌ی ناوه‌ندی كۆپنهاگن كه‌سێك هێرشی كرده‌سه‌ر و زامداری كرد. تاوانباره‌كه‌ ده‌سگیر كراو له‌ دادگا 5 مانگ زیندانی بۆ بڕایه‌وه‌. یه‌حیا حه‌سه‌ن كه‌ وه‌كو شایه‌ت ئاماده‌ی دادگابوو ووتی من ئه‌و كابرایه‌ ناناسم و دادگاش هه‌رچییه‌كی لێده‌كات په‌یوه‌ندی به‌ منه‌وه‌ نییه‌.
ئێواره‌ی 26.11.2013 كۆڕێكی تری بۆ خوێندنه‌وه‌ی شیعره‌كانی له‌ شاری ئۆدینسه‌ به‌ست. ژماره‌ی ئه‌و پۆلیسانه‌ی بۆ پاراستنی ره‌وشی كۆڕه‌كه‌ و ده‌وروبه‌ری كاریان ده‌كرد ده‌گه‌یشته‌ 150 پۆلیس. له‌ مێژووی ئه‌م شاره‌دا پۆلیس ئه‌ركی وا مه‌زنی پێنه‌سپێردراوه‌.
كه‌ناڵی تی ڤی 2 كه‌ كه‌ناڵێكی سه‌ره‌كی ته‌له‌فزیۆنه‌ له‌ دانمارك سه‌عات و نیوێكی بۆ گواستنه‌وه‌ی
راسته‌وخۆی كۆڕه‌كه‌ ته‌رخان كردبوو. ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدابوو كه‌ پارته‌ سیاسییه‌كانی ناو په‌رله‌مان گفتوگۆی توندیان له‌سه‌ر بودجه‌ ساڵی 2014 هه‌بوو. ته‌له‌فزیۆنه‌كه‌ له‌ جیاتی گفتوگۆ سیاسیه‌كان كۆڕه‌كه‌ی پێشان ده‌دا.
له‌ كۆتایی ئه‌م پێشه‌كیه‌ كورته‌ حه‌ز ده‌كه‌م ئاماژه‌ به‌ خاڵێك بده‌م. ئه‌و كێشانه‌ی له‌ ووڵاتێكی وه‌كو دانمارك و ووڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كانی تردا هه‌ن و په‌یوه‌ندیان به‌ ژیانی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ خه‌ڵكانی بێگانه‌ و مهاجیره‌كان هه‌یه‌، كێشه‌ی زۆر گه‌وره‌ و جیددین. له‌وانه‌یه‌ كێشه‌كان له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئه‌وه‌نده‌ سه‌نگاییان نه‌بێت.
لێره‌دا چه‌ند نموونه‌یه‌ك له‌ شیعره‌كانی یه‌حیا حه‌سه‌ن راسته‌وخۆ له‌ دانماركییه‌وه‌ ده‌كه‌مه‌ كوردی.

منداڵی
پێنج منداڵ به‌ڕیز وه‌ستاون… باوكێك دارێكی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌
یه‌ك دنیا قیژه‌ و گریان و گۆمێك میز له‌ به‌ر پێیان
بۆ پێشبینی
به‌ نۆره‌ ده‌ستمان ره‌پێش ده‌كه‌ین
خۆشكه‌كه‌م زۆر خیرا له‌سه‌ر ئه‌م پێیه‌ی بۆ سه‌ر ئه‌و پێیه‌ی
هه‌ڵده‌په‌ڕێ‌
میز تاڤگه‌ی به‌ستووه‌ به‌ نێو قاچه‌كانیدا
جارێك ئه‌م ده‌سته‌ و دواتر ئه‌وی تریان
ئه‌گه‌ر ده‌سته‌كه‌ دره‌نگ هاته‌پێش لێدانه‌كه‌ كوێرانه‌ به‌ر شوێنیك ده‌كه‌وێ‌
لێدانێك، قیژه‌یه‌ك، ژماره‌یه‌ك، 30 یان 40…هه‌ندێ‌ جار 50
له‌ راكردن بۆ ده‌ره‌وه‌، دوا لێدان به‌ر لنگ و له‌ته‌ر ده‌كه‌وێ‌
هه‌ردوو شانه‌كانی براكه‌م ده‌گرێ‌ و راستی ده‌كاته‌وه‌
به‌رده‌وام ده‌بێ‌ و لێدانه‌كان ده‌ژمێرێ.
سه‌رم شۆڕ ده‌كه‌مه‌وه‌ و چاوه‌ڕوانی نۆره‌ی خۆمم
دایكم قاپه‌كان له‌ ده‌رگای ده‌ره‌وه‌ ده‌شكێنێت
له‌ هه‌مان كاتدا ته‌له‌فزیۆنی ئه‌لجه‌زیره‌
وێنه‌ی بولدۆزه‌ری به‌كار و لاشه‌ی له‌ت و په‌ت بوو ده‌گوازێته‌وه‌
له‌ كه‌رتی غه‌ززه‌دا خۆره‌تاوه‌.

————

پێشبینی نه‌كردن له‌ فێبریوه‌ردا

هێمنی هێمنییه‌ و
خۆڕسكانه‌ گه‌شه‌ ده‌كات
دۆزه‌خی تۆ هی منه‌
به‌و ئومێده‌ی له‌سه‌ر نووكی په‌نجه‌كانمه‌وه‌یه‌، من داگیری ده‌كه‌م
مه‌سه‌له‌كه‌ به‌و راده‌یه‌ ئاسانه‌
چاوه‌كانی تۆ خه‌یاڵێكن
پارانۆیای من شه‌وانه‌ پێده‌كه‌نێت
من له‌ هۆش خۆم نیم و له‌ هه‌وادا ده‌له‌نگێمه‌وه‌
بێ‌ ره‌گه‌ز، له‌ هه‌وایه‌كی رووتدا
له‌ نێو بیركردنه‌وه‌دا ته‌قڵه‌ لێده‌ده‌م
له‌ مانگی فێبریوه‌ردا خه‌ونێكم بوو
ئیتر هۆشیاربه‌ ماچه‌كانت ده‌خه‌یته‌ كوێ‌
دوور نییه‌ به‌و شوێنه‌وه‌ بنووسێن و لێی نه‌بنه‌وه‌
تۆ هه‌ندێ‌ شت ده‌ڵێیت و من هه‌ندێ‌
به‌ڵام من ناتوانم هه‌روا به‌ دوای بگه‌ڕێم و پاشتر به‌لاوه‌ی نێم
جگه‌ره‌یه‌كی تر داده‌گیرسێنم و سه‌یری خۆرهه‌ڵاتنێكی تر ده‌كه‌م
ده‌بێ‌ ئه‌مه‌ تۆ بیت
سوتووی جگه‌ره‌كه‌ داده‌ماڵم
شه‌رابی نێو كارتۆنه‌كه‌ له‌ شیعر به‌تاڵ ده‌كه‌م
پێت ده‌ڵێم بریسكه‌ت بكه‌ به‌ گریان
به‌ڵام ئاگادار به‌
من هاوڕێیه‌كی ئه‌وتۆم
زۆر به‌ دووری مه‌زانه‌ بێباك بم لێت
به‌ڵام به‌ر له‌وه‌ی چه‌ند درزێك له‌ هه‌میشه‌ییدا به‌دی بكه‌ین
ده‌بێ‌ به‌ری داره‌كه‌ بخۆین و خیانه‌ت له‌خودا بكه‌ین
ده‌بێ‌ بۆ یه‌كه‌مجار له‌ ژیانماندا كۆكایین به‌لووت هه‌لمژین و
دێرێك له‌ له‌خۆباییبوون به‌ گۆرانی بچڕین
پێویسته‌ وا بكه‌ین
ئه‌وان یۆتۆپیاكان به‌ جیا له‌ خه‌ونه‌كان سه‌رده‌بڕن
پیاوه‌ جل ره‌شه‌كه‌ خوێنی دڵ ده‌كاته‌ زێرابه‌كانه‌وه‌
هاوین هه‌م قه‌ده‌ره‌ و هه‌م زیندان
منیش ترسنۆكێكی ئه‌وتۆم
خه‌ون به‌ ئاینده‌ له‌ باوه‌شی تۆدا ده‌بینم، به‌ڵام بێ‌ ئه‌نجام
پارانۆیای من پێده‌كه‌نێ‌ و منیش له‌گه‌ڵی پێده‌كه‌نم
ده‌ڵێن هه‌ڵسه‌ له‌خه‌و و بۆنی دامێنی ئافره‌ت بكه‌
كه‌چی من گڕ له‌ ووشه‌كان به‌رده‌ده‌م
رووم وه‌رده‌گێڕم
ئه‌وان ئازار ده‌چێژن
به‌ڵام ئه‌م شه‌ڕه‌ شه‌ڕی من نییه‌
گۆشتی من نامۆ كراوه‌
شۆسته‌كه‌ هی من نییه‌
له‌ ژێر خۆره‌تاودا خه‌نده‌ ده‌كه‌م
زۆر حه‌ز ده‌كه‌م بدوێم
به‌ڵام له‌باره‌ی ئه‌مه‌وه‌ نا
تێبینی ده‌كه‌م ده‌ترسم
جگه‌ره‌یه‌كی تریش هه‌ڵده‌مژم
خۆت له‌م تاریكییه‌ به‌دوور بگره‌
هه‌موو ئه‌وانه‌ی تۆیان خۆش ده‌وێت ئه‌م ئامۆژگارییه‌ت ده‌كه‌ن
هه‌موو ده‌یانه‌وێ‌ سوارت بن
هێنده‌ی تر نابات له‌نێو چاڵێكدا به‌ مردوویی كه‌وتوویت
به‌ شیعره‌كانی خۆت خنكاویت
قژی لوولی هۆمۆئاسات رزگارت ناكات
هێشتا زووه‌ تاوه‌كو هه‌ستت ناسك بێت
زووه‌ تاوه‌كو جۆینێك داگیرسێنیت و
ببیته‌ یه‌كێكی ئه‌وتۆ رێگای په‌ناوپێچ بگرێت
بێ‌ ئه‌وه‌ی هیچ كارێكت به‌ خواوه‌ هه‌بێت
وه‌كو منداڵێكی بچووك به‌جووله‌ی ده‌ست ماڵئاوایی ده‌كه‌م
یه‌ك دوو سێ‌ له‌ نێو نه‌مان و له‌ ناوچووندا

(1)
من ناوم محه‌مه‌د قلینی یه‌
شیعر ده‌نووسم
له‌ كۆمپانیایه‌كی جل و به‌رگیش كار ده‌كه‌م
هه‌ر دوو ئیش دژ به‌ یه‌ك نین
ئه‌وه‌تانێ كۆگه‌یه‌كی گه‌وره‌
كراسی هاورده‌ی تیا كه‌ڵه‌كه‌ ده‌كه‌م
خه‌ڵكی هه‌ڵپه‌یانه‌ بۆ كڕینیان..
ئه‌وه‌ش دڵێكی گه‌وره‌تر
قه‌سیده‌ی لێ دا ده‌كه‌م
كڕیارێكی نییه‌‌.

(2)
ژنه‌كه‌م ده‌ڵێ: ماڵه‌كه‌مان زۆر كۆنه‌ ‌
ژووری مناڵان
جێی دوو پێخه‌وی بچووكی لێ نابێته‌وه‌..
هاتم به‌یته‌ شیعرێكم نووسی
به‌ داڵانێكی فراوانه‌وه‌
ئینجا
ده‌ستم ڕاهێشت و وتم:
(ده‌توانین ئه‌مشه‌و لێره‌ بنووین)

(3)
هه‌میشه‌ داو و ده‌رزیم پێیه‌
تا هه‌ر وه‌ختێ دڵم
شیعرێكی لێ دێته‌ ده‌رێ
پێی بدروومه‌وه‌.
ورگی بچووكم
ڕێگه‌م لێ ناگرێ
تێكه‌ڵ به‌ خه‌ڵكی بم..
ته‌نێ شاعیران زۆری به‌سه‌ردا ده‌ڵێن
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی
به‌ هۆی هه‌ڵلووشینی شیعره‌ قه‌ڵه‌وه‌كانی ئه‌وان
په‌یدا بووه‌ ..

(4)
لووله‌ی تفه‌نگه‌كانتان له‌ من بكه‌ن
په‌نجه‌ به‌ په‌لاپیتكه‌وه‌ بنێن
هه‌موو ئه‌وه‌ی ڕوو ده‌دا
مۆسیقا
له‌ خوێنبه‌ره‌كانمه‌وه‌ ده‌رده‌په‌ڕێ‌
بڕوا به‌وه‌ مه‌كه‌ن
شاعیرێك
به‌و مۆده‌ كۆنباوانه بمرێ ..
جارێكیان دزێك
هه‌وڵی دا
چه‌قۆیه‌ك له‌ سنگم بدا
كه‌س بڕوا ناكا
ئه‌و دزه‌
بوو به‌ سترانبێژێكی مه‌زن
منیش باوه‌ڕم نه‌كرد
كه‌ بینیم
هه‌موو گۆرانییه‌كانی (عبدالحلیم)
كۆ ده‌كاته‌وه‌
كه‌ له‌به‌ر دڵم ڕۆیشتوون
به‌ بایه‌خه‌وه‌
گه‌رووی زبری لێ پڕ ده‌كا..
بڕوام پێ بكه‌ن
شاعیرێكی وه‌ك من
قه‌ت نامرێ
ته‌نیا له‌و كاته‌دا نه‌بێ
قه‌سیده‌یه‌كی خراپ ده‌نووسێ.

و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

——————————-

() محمد القلینی شاعیرێكی میسرییه‌ ساڵی 1983 له‌ دایك بووه‌ كۆلیژی – ماف‌ -ی له‌ زانكۆی ته‌نتا ته‌واو كردووه‌ ، تا ئێستا دوو كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ ، چه‌ند خه‌ڵاتێكی بردووه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌ : خه‌ڵاتی ( اخبار الادب و پیشانگای نێوده‌وڵه‌تیی كتێب له‌ قاهیره‌ و خه‌ڵاتی شاعیر محمد عه‌فیفی مه‌ته‌ڕ. (*) له‌ ماڵپه‌ڕی ( الیوم السابع)ـه‌وه‌ 22ی شوباتی 2025 كراوه‌ به‌ كوردی.

هێدیبە…..
سەفەرمەکە
ئاواتمان هێشتان لەژێر گرێی جادوو ڕاخراون
نە لە ئایین و نە لە زانستدا باون
لە دڵەڕاوکێن
لە ڕاوەڕاون
پێکەوە لە تەک خەونمان داپۆشراون ، زیندە بەچاڵ فڕێدراون
لەسەر تاوانباری کات
بڕێکیان لەژێرخۆڵن
ئەنفال کراون
ئێمە هێشتان
باخی عیشق و خۆشەویستیمان خۆشدەوێت،
هیوامان زۆر و باڵندەکان
دەنگەشەی ئاهەنگمان بۆ بنێرن ،
فالانتاین بگێڕین و
سەمای مەستانە ببەستن
ڕۆژی بەیان شادبکەین و
باخچەی دڵان تەڕتەڕ دەکەین
هێدی بە…
وەک گۆرانی کۆن
لەسەردەمی ئەمێستاکە خۆشم دەوێی
تۆی کۆتری دەوری حەڕەم
دوور لە ئاپۆرا
تەنها تەوافی تۆم دەوێ
هێدی بە….
تۆ ئۆغر بکەیت
شیعر و پەخشان
وڕک دەگرن !
دەفتەری شیعرم دەشێوێ
قەڵەم
دەشکێ ،
فەرهەنگ دەدڕێ
وەک کۆرپەڵەیەکی ساوا
خۆ دەدوێنن
ئۆقرە ناگرن ،
یەخە بەرنادەن ناسرەون
دڵ داگیر دەکەن
دێن و دەچەن
جێی تۆ دەگرن

شەهلا نوری

بۆ نوسینەوەی هەر حیکایەتێک نیشتیمانێکمان دەوێ خاڵی بێت لە موحیبەت،خاڵی بێت لە هەموو ئەو جوانیانەی هەن تا کاتێک حیکایەتەکەمان نوسی باسی ئەو موحیبەت و جوانیە بکەین کە پەلی گرتین و وای کرد پەنجەکانمان تابلۆی ئەو پاڵەوانانە بکێشن کە بونە بەشێک لە نەخۆشی ئەشق لە ژیانماندا تا بزانین جوانی ئەوان نەبوایە چیمان دەنوسی ؟
ئەم پەڕتوکە زادەی مەفتەنێکی ئاڵۆزە دیوێکی باسی شۆخ و شەنگیەتی ئەلینا و ئەو دیوارە زیندانیانە دەکا کە وایان کردووە خۆر ئاشنایەتی نەبێ بە چاوە سەوزەکانی دیوەکەی تری ئەو مل ملانێ و زەحمەتیانە دەخاتە ڕوو کاتێک ئاشقی مەمنوعیەتێک دەبیت لە ژیان و لەناو دەریایەکدا مەلە دەکەی بێ ئەوە بزانیت نغرۆبون ئاسانترە وەک لە پەلەقاژەی خۆ ڕزگار کردن،
پرسیارەکان لە ئەلینا قورسن ئەلینا خۆیشی شیعرێکی نەخوێندراوەی هەزار وچوارسەد ساڵ پێش ئێستایە بۆیە کاتێک بانگی دەکەم جانی جانان دەڵێت هاوڕێ بۆ چاوەکانم مەبە قەرەج من ئەهلی ئەو مردنانەم کە ژیان ڕەدووی خۆی خستون.

ئەم نامیلکە شییعرییە لای ئەم کتێبفرۆشانە بەردەستە..