بەکورتی 18: لوغز… ناواخنی لوغزی مێ وەک هی نێر نییە.. ئازاد حەمە

لوغزەکان puzzle لێوڕێژن لە نەگوتراو، لە پەنهانیی(نهێنی) و تا دڵیش بخوازێت لە گومڕایی. پەردە لەسەر لوغز لادانیش سانا نییە و بەهەڵکەوتیش نییە، کە زۆرجار ڕێکەوتی لوغزێک دەکەین. وێکچوون لەنێوان لوغزەکاندا هەن، لێ لوغز(مەتەڵ)هەر لوغزە و جێی باس و مشتومڕە. جاریوایە لوغزێک شوێنپێیی لوغزێکی دی هەڵدەگرێت بەڵام گشت لوغزێک میکانیزمیی ناوەکیی خۆی هەیە. لەهەرکوێش بیین هێدی هێدی لوغزەکان بەرۆکماندەگرن و گیرۆدەی خۆیانماندەکەن. گومانیشناوێت، شاکارە ئەدەبییە فەلسەفییەکان پڕن لە لوغز، ئەوەش،کە شاکار دەکاتە شاکار هەر ئەو لوغزەیە،کە تیایدا پەنهانە.
گەلێکجار دەڵێین “ئەمە لوغزێکی تیایە”، گەروایە ئەسڵی لوغز چییە؟ چۆن لوغز دەناسیینەوە و چۆن دروستدەبێت؟ باشە لوغز دەمێنێتەوە؟واتە لوغز هەمیشەییە؟ لوغزەکان لە کولتورێکەوە بۆ کولتورێکی دی هاوشێوەن؟ کردنەوەی لوغز ئاسانە؟ ئەی لوغزی مرۆڤ و بوونەوەرەکانی تر هاوجۆری یەکن؟ ئەوکاتەی لوغز لوغزبوونی خۆی لەدەستدەدات دەبێتە چیی؟ باشە تۆبڵێی لوغزی ڕەگەزی مێ وەک لوغزەکانی ڕەگەزی نێر وابێت؟ لوغزەکانمان بە چی ناوزەدبکەین؟ شێتیی لوغز نییە؟
لوغز چییە؟ لوغز ئەو شتەیە،یان کەسەیە، کە نایزانین، گومڕا و نادیارە. شتێکە جارێ داخراو و نهێنییە. داخراوییەکەی کردنەوە(واڵاکردن) داوادەکات. ئەڵبەتە واڵاکردنی لوغز توانای دەوێت، هێزێک لە بیرکردنەوە و تێڕامانی پێویستە. کاتێک لوغز دەچێتە خانەی لوغزبوونەوە، کە شتەکە یان کەسەکە داخرا و داپۆشراوبێت. ئەم تایبەتمەندییە داوای کردنەوە و ئاشکراکردنمان لێدەکات. بۆیە کرداری دڵخوازی لوغز، هەروەک نهێنی، کردنەوە و ئاشکراکردنە.بەمجۆرەبێت،لوغز لەبەردەم شیکاریدایە، وەک گشت هاوکێشەیەکی بیرکاریی پێویستی بە چارەسەرە. حەلکردنی لوغزیش Solve puzzle لێرەوەدەستپێدەکات.
مرۆڤبوون لوغزە گەورەکەیە. ئەوەش،کە مرۆڤ لەناو گشت بوونەوەرەکانیتردا عەقڵی هەیە ماهیەتی لوغزی مرۆڤە. لەبەرئەوە بە هەڵکەوت نییە تەنیا مرۆڤ دەتوانێت لوغزی هەبێت و هەوڵی کردنەوەشی بدات. جا لەو شوێنەی لوغزێک هەیە، عەقڵێک هەیە، تەقەلایەکیش بۆ کردنەوەی ئەو لوغزە لەئارادایە. دوای کردنەوەی لوغزەکانیش ڕەنگە رووبەرووی ئەوە ببیینەوە، کە ئەو لوغزە بۆشە، ئەوی دی کرچوکاڵە یان دژوار و نهێنییئامێزە.
کەوابێت لەسەر بناغەی گوتنەکانی لایسەرەوە، دەپرسیین: لوغزی سەیروسەمەرە چ جۆرە لوغزێکە؟ هەر ئەوەی کە ئێمە هەین ئەوە لوغزە، ئیدی سەیروسەمەرەیی لە لوغزدا بەشێکە لە دیرۆکی بەلوغزبوون.ئەوەش کە لە کات و شوێنێکدا بژیین کە لە لوغزببیینەوە(کات و شوێنێک بێ لوغزبێت) مژارێکی ئاڵۆزە. بۆ؟ چونکە ئێمە لەگەڵ لوغز لەدایکدەبیین. لوغز تیامانایە، خۆمان،وەک مرۆڤ، بەرهەمهێنەری لوغزیین. لەدایکبوون و مەرگ لوغزاوییە. ئەڵبەتە مەرگیش شای لوغزەکانە.
ڕەنگە دەرفەتی ئەوەمان هەبێت لوغزێک لە لوغزەکانی خۆمان یان ئەویتر بکەینەوە، لێ بەوە تۆوی لوغز وشکنابێت. وەکیتریش، لەگەڵ هاوشێوەیی بەشێک لە لوغزەکان بەڵام بە هەمان ڕێچکەی یەکدیدا ناڕۆن. زۆرێکیش لە ئێمە تا سەر ئێسقان لە لوغز دەترسێت، بێزار و شەکەتە بەدەست لوغزەکانی ژیان و بوونەوە.لێ لوغز چارەنووسمانە، بەشێکە لە ئێمە، لە بوونمان. ئیدی هەڵاهاتن لە لوغز ئەستەمە.
لوغزەکان هۆنینەوەی خۆیانیان هەیە، لەگەڵ زۆرێک لە هاوشێوەیی لەنێوان لوغزەکانی مرۆڤ، لێ کارتێکەرییە جیاکان ناواخن و کاکڵی لوغزەکان دەگٶڕێت.هەندێک لوغز لە ئافراندنەوە نزیکە. هەندێکی تر مۆدێلێکە بۆ بیرکردنەوە، هەندێکی دی، تاچاوبڕکا توانای گۆڕینی ڕوانین و بینینمانی هەیە.
مایەوە ئەوەش بڵێین، کە لوغزی ڕەگەزی مێ وەک لوغزی ڕەگەزی نێر نییە. ڕەگەزی مێ هەر خۆی لوغزە، واتە ئەوەی ئەو مێیە ئەوە شای لوغزەکانیەتی. وەکی دی مێبوون برینخانەیە، لێ زۆرێک لە برینەکان دووبارە و هەمانن. بۆیە لوغزەکانی ڕەگەزی مێ هیچکات ناگەن بە باڵای لوغزبوونی بوونی خۆی. چۆن؟ چونکە ئەو،کە مێێە ئەوە لوغزە جەوهەریەکەیە، ئەوە بەسە بۆ تێگەیشتن لە ماهیەتی مێبوونی مێ.
رەنگە لوغزی مێبوون لای شۆپێنهاوەر زۆرتر کرابێتەوە. ئەوەتا دەڵێت: “لەدەستدانی جوانیی”” لای مێ کێشەیە. ئێمە ئەوە(واتە مێ یەکسانبێت بە جوانیی) وەک لوغزدەبیینین. هاوکات جەغتلەوەشدەکات کە””ژنان هەموو ژیانیان بە منداڵی دەمێننەوە”” و “”کارەکتەری مێینە ئەوەیە کە هیچ هەستێکی دادپەروەری نییە””. (شۆپێنهاوەر) گشت ئەو لایەنانە دەبەستێتەوە بەوەی کە””ژنان هێزی ئیستدلال و بیرکردنەوەیان کەموکوڕیی تیایە””، پێوایە””توانای غەریزەیی ئەوان بۆ فێڵبازی و مەیلی بنبڕنەکراویان بۆ وتنی ئەوەی،کە ڕاست نییە”” بۆ ئێمە هەموو ئەوانە لوغزن. بەجدی لوغزە،کە ژنان رقیان لە گوتنی ڕاستیی بێت، یان بەلای ڕاستییدا نەچن. ئاماژەبۆئەوەشدەکات کە “”ڕیاکاری و خۆدەرخستن لەژناندا زگماکە””.ئەم لوغزە بۆ ئێمە ترسناکە.ئەوەتا شۆپێنهاوەر بۆئەوەدەچێت، کە “”سوێندخواردنی درۆ لە دادگای دادوەریدا زیاتر لەلایەن ژنانەوە ئەنجام دەدرێت نەک لەلایەن پیاوانەوە””.
سەرباری ئەوە، ئێمە پێمانوایە، کە لوغزی مێ فریوخودارد و ده‌سخه‌ڕۆیە. چونکە ڕه‌گوڕیشاڵی لوغزی ڕەگەزی مێ بەرهەمیی نامۆیی و وەڕسییەکانی خۆین. لوغزەکانی ڕەگەزی مێ نەک هەر فه‌ریادڕه‌سی خۆی نیین بگرە گوشارێ گەورەشن لەسەر بوونی. ئەمەو تایبەتمەندی لوغزەکانی ڕەگەزی مێ لە ئاست تایبەتمەندییەکانی خودی ڕەگەزی مێدایە و نەگۆڕن، و هیوا به‌خشیش نیین،کە بتوانن مێ لە نامۆیی و وەڕسیی بخەن.
لوغزی ژن لوغزێکی شەرەفمەندانەیی خودی خۆیەتیی. هاوکات لوغزی راستەقینەی ژن ئەو لەزەتەیە بە ژیانی دەدات، کە تەنیا پیاو لەو لوغزە حاڵییە. چونکە وەرگری راستەوخۆی ئەو لوغزەیە. لوغزی خانمان لەوەدایە، شۆپێنهاوەر گوتەنی، “باشترین پەرستارن”.
دوا قسەمان سەبارەت بە لوغز ئەوەیە، مرۆڤ لە زۆرێک لە لوغزەکان حاڵیدەبێت، چونکە لوغز دەچێتە خانەی عەقڵەوە. عەقڵ دروستکەری لوغزە. شێتیی بەخۆی لوغزە، لێ خودی شێت لە لوغز حاڵینییە. شێتیی دۆخێکی وەستاوە، لەگەڵ هیوادا یەکناگرێتەوە.لێ شێتیی بەدەرنییە لە خۆشی، ئەو خۆشییەی،کە شێت خۆی لێیبێئاگایە. ئەمەی سەبارەت بە لوغزی شێتبوون دەیڵێین گرێدراونییە بە نەخۆشییە دەروونییە توندەکانی وەک شیزۆفرینیا،کە تاڕادەیەک هیوا بۆ چارەسەر بوونیان لەئارادایە. کەواتە شێتیی هەروەک مردن لوغزیان تیاپەنهانە و کردنەوەی تەلیسمیشیان سانا نییە.

ئازاد حەمە
پرۆفیسۆر لە فەلسەفە لە زانکۆی سلێمانی




بزانە مرۆڤیت یان ئاژەڵ.. نەوزاد بەندی

مرۆڤە بەرزەکانی مێژوو، ئەوانەی مێژوو بۆ هەتا هەتایە ناوی تۆمارکردوون، کەسانێکن زیاتر کاریان بۆ ئاسوودە کردنی ئەوانی تر کردووە نەک بۆ خۆیان و ماڵ و منداڵیان .
لەناو عەرەبدا حاتەمی تەی بووە بە سیمبوڵی خۆنەویستی و نانبدەیی، کە تاقە ئەسپەکەی بۆ خەڵکێکی برسی سەربڕیوە و گۆشتەکەی دەرخوارد داون یان ساجی عەلی بریتییە لەو ساجەی ماڵی ئیمامی عەلی کە بە دەگمەن نانێکی پێوە بووە بۆ خۆی و ماڵ و منداڵی، هەمیشە نانەکانی داوە بە هەژاران .
گی ڤارا ئەو پزیشکە خۆنەویستە ئازادیخوازەی کە ژیان و گیانی خۆی بەخشی لە پێناوی ئازاد کردن و خۆشگوزەرانیی بۆ ئەوانی تر .
تەنانەت هەندێ هەڵوێستی دیکتاتۆران وەک نمونەیەکی پرشنگدار لە مێژوودا تۆمارکراون وەک جۆزێف ستالینی سەرۆکی ڕوسیای شۆرەویی، کاتێ لە گەرمەی جەنگی جیهانیی دووەمدا ڕازی نابێت کوڕە دیلەکەی لای ئەڵمانەکان لەگەڵ ئەفسەرێکی ئەڵمانیدا ئاڵوگۆڕ بکا. ئەمە دوو تایبەتمەندیی مرۆڤبوونی ئەو دیکتاتۆرە دەردەخات، یەکەمیان کوڕی سەرۆکی یەکێک لە دووەم گەورەترین ووڵاتی جیهانی ئەو کاتە ، وەک کوڕی هەر کەسێک ئەچێتە بەرەکانی جەنگ و شەڕ ئەکا و دیل ئەکرێ. دووەمیشیان کوڕی دیلکراوی سەرۆک وەک کوڕی به دیلگیراوی هەر ڕوسییەک ، ئەبێ له زینداندا بمێنێتەوە هەتا جەنگ تەواو ئەبێ.
کاتێ مرۆڤ داڵدە و نان و ئاو و خۆشگوزەرانیی و داهاتوو بۆ ماڵ و مناڵەکەی خۆی دابین دەکات، لە بازنەی ئاژەڵبوون دەرنەچووە، چونکە هەموو ئاژەڵ و پەلەوەر و بوونەوەرێک هەوڵی یەکبینەی بۆ دابین کردنی داڵدە و نان و ئاوە بۆ خێزان و بێچووەکانی..
واتا مرۆڤبوون پابەندە بە ڕێژەی ئەو خزمەتانەی بە بێ بەرامبەر پێشکەشی ئەوانی تری دەکەیت ..پابەندە بە ڕێژەی خەمخواردنت بۆ ژیان و گوزەران و کێشەکانی ئەوانی تر .
ئەوانەی چوونەتە مێژووی مرۆڤایەتییەوە و بوونەتە جێگای شانازیی مرۆڤایەتیی، ئەوانەن کە بۆ ئەوانی تر ژیاون و خەمخۆر بوون بۆ ئەوانی تر زیاتر لە خەمخورییان بۆ خۆیان و ماڵ و مناڵەکانیان .
لەناو گیانداراندا جۆرێکی تر لە بوونەوەر هەیە کە پێیان ئەووترێ دڕندە.
دڕندە ئەو گیاندارانەن کە پەلاماری ژیان و هێلانە و بێچووی گیاندارانی تر دەدەن و تێکیان ئەشکێنن و ئەیانکەن بە خواردن بۆ خۆیان و بێچووەکانیان. ئەم جۆرە لە گیانداران ترسناکترین و قێزەونترین بوونەوەری سروشتن .
ئەم جۆرە دڕندەییە، پەڕیوەتەوە بۆ ناو کۆمەڵگای مرۆڤایەتیش، کاتێ کەسانێک ئەبینین هەر بەوەوە ناوەستن ئاژەڵ بن و تەنها هەوڵ بۆ خۆیان و خێزان و بنەماڵەکانیان بدەن، بەڵکو پەلاماری نان و ژیان و داهات و داهاتووی ئەوانی تر ئەدەن و ..قۆرخیان ئەکەن بۆ خۆیان و مناڵ و بنەماڵە و خێزانەکانیان.
ئەم جۆرە مرۆڤانە ، نەک هەر ئاژەڵن ، بەڵکو ئاژەڵی ترسناک و دڕندەیشن. ناشیرینترین جۆری بوونەوەر و قێزەونترینیانن، کاتێ ئەیانبینیت داهاتی کۆمەڵگایەک و زەوی و ژێر زەوی و قوت و بژێویی ملیۆنان مرۆڤ، ئەفڕێنن و ئەدزن و ئەیخەنە خزمەتی خۆیان و خێزانەکانیان، هیچ باکیان بەوە نییە خەڵکێک برسی و بێ ئیش و بێ داهاتوو ، سەرلێشێواو و زەلیل بن، تەنانەت چێژی لێ دەبینن و ..ئەوەیش دەقۆزنەوە بۆ ئەوەی لە بەرامبەر موچەیەکی کەم چەک بکەنە شانیان و بیانکەن بە پاسەوان و چەکداری خۆیان.
لەوەیش زیاتر ، دڕندەیی و ترسناکیی ئەم جۆرە ئاژەڵانە، لەو ئاستەدا ناوەستێ، جەنگ و ترس و زیندانی نهێنی دروست دەکەن و چێژ لە کوشتن و ئازار و ئەشکەنجەدانی ئەوانە ئەبینن کە مرۆڤن و لە پێناوی گەڕانەوەی مرۆڤایەتیی و یەکسانییدا هەوڵ و خەبات ئەکەن .
بڕوانە دەسەڵاتدارانی بەغداد و هەرێمی کوردستان، ئەوسا بە ئاشکرا ئەو ئاژەڵە ترسناکە ملیاردێرانە ئەبینیت کە هیچ باکیان بە برسیکردنی میللەتانی عێراق نییە .. بێکاریی و سەرهەڵگرتنی لاوان و داڕوخانی شار و گوند و شارۆچکەکان و نەمانی خزمەتگوزارییەکان هیچ خەمێکیان لەلا دروست ناکات ، تەنها خەمی ئەمان زیاتر کردنی ژمارەی ملیارە دزراوە عەمبارکراوەکانیانە، زیاتر کردنی پڕۆژە زەبەلاحەکانی خۆیان و مناڵ و خێزانەکانیانە .
ئەمانە مێژوو ئەیانخاتە ناو زبڵدانەکانەوە.. هەتا هەتایە ئەبنە جێی نەفرەت و ڕق و توڕەیی مرۆڤایەتیی. لە بەرامبەردا میللەتەکانیان ئەبنە قوربانییەکی درێژخایەن، درێژخایەنتر له قوربانیانی هەڵەبجە و ناگازاکی و هێرۆشیما.

نەوزاد بەندی




بەکێ دەوترێت مامۆستای سەرکەوتوو؟.. ئامادەکردنی: کارزان عزیز

راپۆرت بۆ بەشی پەروەردەی قوتابخانەکان

۱ـ گونجاندن :
لەم سەردەمی نوێ و سەدەی دیجیتاڵەدا مامۆستایان پێویستە نەرم بن و وە بتوانن خۆیان بگونجێنن لەگەڵ هەر شتێک کە بێتە ڕێیان، تەکنەلۆجیای نوێ ڕۆژانە لە گەشەی زیاتردایە کە دەتوانێت ڕێگەی فێربوونی فێرخوازان و ڕێگەی فێرکردنی مامۆستا بگۆڕێت. توانای خۆ گونجاندن بەهرەیەکە کە پێویستە هەموو مامۆستایەک هەیبێت و بتوانێت خۆی بگونجێنێت لەگەڵ شێوازی فێربوونی فێرخوازان و شێوازی هەڵسوکەوتیان.
۲ـ باوەڕ بە خۆ بوون :
پێویستە هەموو مامۆستایەک باوەڕی نەک هەر بە خۆی بەڵکو بە فێرخوازەکانیشی هەبێت، ئەو کەسەی کە باوەڕی بە خۆی هەیە ئەبێتە هۆی ئەوەی کەسانی دەوروبەریشی باوەڕیان بە خۆیان هەبێت، وە باوەڕ بە خۆ بوونی مامۆستا کاریگەری زۆر ئەبێت و یارمەتی فێرخوازان ئەدات ببنە کەسی باشتر.
۳ـ پەیوەندی (گفتوگۆ) :
پێویستە مامۆستا بتوانێت نەک هەر لەگەڵ فێرخوازان بەڵکو لەگەڵ دایک و باوکیشیان پەیوەندی هەبێت و گفتوگۆ بکات. وە مامۆستا هەموو ڕۆژێکی لەگەڵ فێرخوازان بەسەر دەبات بۆیە پێویستە ڕوون و گشتگیر بێت بۆ ئەوەی ئامانجەکەی بەدەستبهێنێت.
٤ـ بوون بە کۆمەڵێک :
کۆمەڵێک مامۆستا دەتوانن ببن بە تیمێک و بە کۆمەڵ کار بکەن، کاتێک بە کۆمەڵ کاردەکەن، هەلێکی زیاتر دەدەن بە فێرخوازان بۆ ئەوەی باشتر فێر ببن و کاتێکی خۆشیان هەبێت. هەروەها هەبوونی پەیوەندی لەگەڵ مامۆستایانی تردا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە هۆکارێکی ترە بۆ سەرکەوتن.

٥ـ بەردەوامبوونی فێربوون :
فێرکردن پرۆسەیەکی فێربوونە بە درێژایی تەمەن. لە کاتێکدا کە مامۆستاشیت هەمیشە شتێک هەیە بۆ ئەوەی فێری ببیت. دونیا بەردەوام لە گۆڕانکاریدایە، لەگەڵیدا بەرنامە و تەکنەلۆجیای پەروەردەیی، بۆیە ئەوە تۆیت کە ئەبێت بەردەوامبیت لەگەڵیدا. ئەو مامۆستایەی کە هەمیشە ئامادەیە چەند میلێک زیاتر بڕوات بۆ فێربوون هەمیشە دەبێتە مامۆستایەکی کاریگەر و سەرکەوتوو.
٦ـ بیرفراوان :
کاریگەرترین هۆکاری مامۆستا کە بەکاری بهێنێت بیرکردنەوەیەتی. مامۆستایان پێویستە داهێنەربن و بیر لە ڕێگەی تایبەت بکەنەوە بۆ ئەوەی بەردەوام فێرخوازان ڕاکێشن بۆ ئەو بابەتەی کە فێریان دەکەن. وە پێویستە مامۆستایان ڕێگەی وا بدۆزنەوە کە فێرخوازان کاتێکی خۆش ببەنە سەر لەگەڵ ئەو وانەیەدا و لایان خۆشەویست بێت.
۷ـ ڕابەریکردن(سەرکردایەتی) :
مامۆستای کاریگەر پێویستە ئامۆژگاریکاربێت و بزانێت ڕابەری فێرخوازانی بکات بە ئاڕاستەی دروست. مامۆستا نمونەیەکی باشە بۆ فێرخوازان و ڕابەرییان دەکات بەرەو سەرکەوتن.
٨ـ ڕێکخراوەیی :
مامۆستای سەرکەوتوو توانای خۆ ڕێکخستن و خۆ ئامادەکردنی هەیە بۆ شتە نەزانراوەکان ، ئەوان هەمیشە ئامادەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەرشتێک کە فڕێدرێتە بەردەمیان. لێکۆڵینەوە سەلماندوویەتی کە مامۆستای ڕێکخراو دەبێتە هۆی دروستبوونی ژینگەیەکی کارگەرتر بۆ فێربوون.
۹ـ نوێگەر :
مامۆستای سەرکەوتوو ئامادەیە بۆ تاقیکردنەوەی شتە نوێیەکان، بۆ نمونە وەکو بەرنامەی پەروەردەیی و ئامێری ئەلیکترۆنی، نوێگەری تەنها تاقیکردنەوەی شتە نوێیەکان نیە بەڵکو پرسیارکردنە لە فێرخوازان و دروستکردنی پەیوەندیەکی ڕاستەقینەو چاندنی تۆوی داهێنەربوونە، هەروەها وا دەکات لە فێرخوازان خەونی گەورەیان هەبێت و فێری پێکەوە کارکردن و یارمەتیدانی یەکترییان دەکات.
۱۰ـ دڵسۆزی :
دڵسۆزبوون بۆ کارەکەت هۆکارێکی تری فێرکردنە. پێویستە فێرخوازان هەستی پێ بکەن و ببینن کە مامۆستاکانیان دڵسۆزن و خۆیان تەرخان کردووە بۆ فێرکردنیان.
۱۱ـ توانای بەڕێوەبردنی ناوبانگی ئۆنلاین :
بەهرەی فێرکردن لەم سەدە مۆدێرنەدا بەتەواوی نوێیە، لەم سەدەی دیجیتاڵیەدا ئەگەر هەمووش نەبێت زۆرینەی مامۆستایان ئۆنلاینن،(واتە ناوبانگێکی ئۆنلاینیان هەیە). پێویستە مامۆستایان بزانن چۆن ناوبانگی ئونلاینیان بەڕێوەدەبەن و دەیپارێزن و تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان چۆن بەکاردەهێنن و ئایا باشە بۆ ئەوان.
۱۲ـ توانای بەچێژکردن :
مامۆستای سەرکەوتوو ئەزانێت چۆن ڕێگەی بەچێژکردنی وانەکەی بدۆزێتەوە. لەم سەدە دیجیتاڵیەدا گرنگە کە ئەو مادە و سەرچاوانە بدۆزیتەوە کە سەرنجی فێرخواز ڕادەکێشێت بۆ وانەکە. وە پێویستە سەرنجڕاکێش بوونی وانەکە بۆ فێرخوازان بەردەوام بپارێزیت.
۱۳ـ تێگەشتن لە تەکنەلۆجیا :
تەکنەلۆجیا بە خێرایی گەشە دەکات، مامۆستای سەرکەوتوو نەک هەر لە تەکنەلۆجیای نوێ تێدەگات بەڵکو دەزانێت کام تەکنەلۆجیا و کام تۆڕی کۆمەڵایەتی بۆ فێرخوازانی دروستە و چۆن بەکاری بهێنن. ئەوە پرۆسەیەکە کاتی زۆری دەوێت بەڵام کاریگەری زۆریشی دەبێت لەسەر فێرخوازان.
۱٤ـ چاوەڕوانی گەورە :
مامۆستای سەرکەوتوو چاوەڕوانی گەورەی هەیە بەرامبەر هەموو فێرخوازەکانی، ئەمە سەرەڕای بەرەنگاربوونەوەو ڕاستی ، بەو واتەیە نا کە چاوەڕوانی هەمان ئاست و هەمان پلە لە هەموو فێرخوازان وەک یەک بکرێت، بەڵکو ڕەچاوی ئەوە ئەکات کە هەر فێرخوازێک توانای چی هەیە و یارمەتیان ئەدات.

۱٥ـ توانای بەهێزکردن :
مامۆستای سەرکەوتوو توانای بەهێزکردنی فێرخوازەکانی هەیە، دەتوانێت وایان لێ بکات ڕەخنەگرانە بیربکەنەوە، داهێنەربن، نوێگەربن، خۆیان بگونجێنن، ئارام بن ، نەرم بن. بەجۆرێک بەهێزیان دەکات بتوانن کێشەکانیان چارەسەربکەن، یەک ڕوو بن ، ئاوێنەی خۆیان بن. هۆکارەکانی سەرکەوتنیان فێر دەکات نەک هەر لە خوێندنگە بەڵکو بۆ هەموو ژیانیان.

ئامادەکردنی: کارزان عزیز قوتابی زانكۆ
سالی ٢٠١٦/٢٠١٧