‏ن . د . زهیر الخویلدی
‏دیوەکەی تری جیهانگیری دەرکەوتنی دیواری نهێنی نوێیە، ئێمە ئینسانگەلێکی بێکارمان هەیە، کرێکاران لە دۆخێکی ناجێگیردان تەنانەت لێرە لە سلۆڤینیاش. لە شوێنێک خوێندمەوە کە نزیکەی نیوەی کرێکاران لە ئێستاوە لە دۆخێکی ناجێگیردا کار دەکەن. ئێمە دەوڵەت گەلێکی شکست خواردومان هەیە، خەڵکمان هەیە لە گەڕەکە هەژارو پەراوێزخراوەکان دەژین…
‏سلاڤۆج ژیژک، فەیلەسوفێکی ڕاشکاوە، دیبەیتێکی كرد لەگەڵ (سێرجیۆ کانتۆنی) کە بەڕێوەبەری بەرنامەی “دیالۆکی جیهانیە” لە یۆرۆنیوز لە شاری لیوبلیانای سلۆڤینیا . ژیژک درێغی ناکات لە ڕەخنەگرتن لە ئەوروپا، زۆر کەس بە شۆڕشگێڕی دەزانن بەهۆی بیرۆکەکانی کە ئامانجی گۆڕینی سیستەمی ئابووری جیهانە.
‏ژیاننامەی : سلاڤۆ ژیژک فەیلەسوف و دەروونشیکارێکی سلۆڤینیە بە لیبراڵێکی چەپ دادەنرێت، بەڵام ڕەخنە لە سەرمایەداری جیهانی و نیولیبرالیزمیش دەگرێت. لە ڕێگەی کۆتا بەرهەمیەوە – “دژی دوو ڕەشبگیری: پەنابەران و تیرۆر و کێشەکانی تر لەگەڵ دەراوسێکان”.
‏تێۆریزە کردنی خەباتی چینایەتی نوێ لەسەر ئاستی جیهانی تیۆریزە دەکات . سلاڤۆ ژیژک توێژەری باڵایە لە زانکۆکانی لیوبلیانا و لەندەن و نیویۆرک .
‏تێکستی دیبەیتەکە . پرسیاری سێرجیۆ کانتۆنی
‏پرسیار : – بەڕای ئێوە جیهانگیری یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکیەکانی قەیرانی ئێستای کۆچ ، بۆچی؟
‏وڵام : – دیوەکەی تری جیهانگیری دەرکەوتنی دیواری نهێنی نوێیە، ئێمە ئینسانگەلێکی بێکارمان هەیە، کرێکاران لە دۆخێکی ناجێگیردان تەنانەت لێرە لە سلۆڤینیاش. لە شوێنێک خوێندمەوە کە نزیکەی نیوەی کرێکاران لە ئێستا لە دۆخێکی ناجێگیردا کار دەکەن. ئێمە دەوڵەت گەلێکی شکست خواردومان هەیە، خەڵکمان هەیە لە گەڕەکە هەژارو پەراوێزخراوەکان دەژین . کەواتە جیێوازی چینایەتی کۆن ڕوون نییە. بەڵکو جیاوازیەکە ناڕوونتر بووە لە نێوان ئەوانەی لە ناو یەکێتیەکەدان، کە بەهرەمەندن لە ئاسایشی سەرەتایی و تەواوی مافە مەدەنیەکان …هتد ئەوانەی لە دەرەوەن کێن پێویستمان بە هێزێکی فرانتەیشناڵ(تێپەڕینی سنووری نیشمان) هەیە بۆ جێبەجێکردنی ئەو بڕیارانەی کە زیاتر جیهانیە ، بە بێ ئەم جۆرە میکانیزمانە کێشەکانی ژینگە و کۆچکردن چارەسەر ناکرێن .
‏پرسیار : – “بەڵام یەکێتی ئەوروپا دەبێت مامەڵە لەگەڵ ئەم پرسە نێودەوڵەتیانەدا بکات مەبەستم فرانتەیشناڵە. بەڵام شکستی هێناوە ، ئەوان ئەوە ناکەن.” ؟
‏وڵام : – بەڵێ کارەساتی یەکێتی ئۆروپا ئەمەیە. ئۆروپا نازانێت چی دەوێت. ئەمڕۆ دوو ئۆروپای بنەڕەتیمان هەیە . یەکێکیان ئۆروپای تەکنۆکراتی برۆکسلە،تەنانەت ئەوان تەنها دەیانەوێت بە جۆرێک لە جۆرەکان بەشێک بن لە بازاڕی جیهانی و بیرۆکەیەکی ڕوون پێشکەش ناکەن . پاشان ئۆروپای پۆپۆلیستی دژە کۆچبەرمان هەیە؛ پێموایە ئەوە هەڕەشەی ڕاستەقینەیە بۆ سەر ئۆروپا . من بەڕاستی لە داگیرکاریەکی بەربڵاو ناترسم؛ ئێمە مامەڵەی لەگەڵ دەکەین. بەڕاستی من لەو کەسانە دەترسم کە ئەمڕۆ دەیانەوێت بەرگری لە ئۆروپا بکەن . ئایا ئۆروپا دەمێنێتەوە وەکو نمونەیەک کاتێک لوپێن لە فەرەنسا دەسەڵات دەگرێتە دەست ….. هتد، ئەو ئۆروپایە دەمێنێتەوە کە هەموومان دەیناسین هیوادارین خۆشمان بوێت؟ . ئەوروپا ئەمڕۆ بەردەوام دەبێت لە بەرگریکردن لە بەهاکانی ڕزگاری وەک ئاسایشی کۆمەڵایەتی، یەکسانی، مافی ژنان و هتد.
‏پرسیار: – بۆچی چینی کرێکار و چینی ناوەڕاستی لاوازی ڕۆژئاوا دەچنە پاڵ خەباتی جەماوەری هەژاری کیشوەرەکانی تر؟ .
‏وڵام : – تۆ پرسیارێکی کراوەی زۆر گرنگ دەوروژێنیت، پرسیارێک کە زۆربەی چەپەکان خۆیان لێ بەدوور دەگرن، وەک دەزانیت چونکە مرۆڤە ئاسایەکان لە کۆچبەران دەترسن . ئەوان بۆچونێکی دروستیان هەیە تا ڕادەیەک. ئەگەر ئۆروپا به تەواوی به ڕووی کۆچبەراندا کرایەوه دەوڵەمەندەکان زیانیان پێناگات ، بەڵکو ئەوان کەمتر هەلی کاریان دەست دەکەوێت و، ڕەنگە مووچەش کەمتر بێت ….هتد. کەواتە پێموایە تاکە چارەسەر دۆزینەوە یان خستنەڕوو یان داڕشتنی جۆرێک لە خەباتی هاوبەشە، کەواتە کێشەکە تەنها سنوردار نییە لە مرۆڤایەتیدا ، ئایا پەنابەران قبوڵ دەکەین یان نا؟ . بەڵام کێشەکە لەوەدایە لە ئۆروپادا حاڵەتێکی توڕەیی هەیە، وەک پاشەکشەکردنی دەوڵەتی خۆشگوزەرانی و …. هتد . ئەوەی ئەم مرۆڤە ناڕازیانە لە ئەوروپا بێزار دەکات، بەشێکە لە هەمان قەیران: تێک چوونی هاوسەنگی سەرمایەداری جیهانی“وە ئەم فەرمانەش زۆر گرنگە، بۆ ئەوەی بە جۆرێک خەباتەکانمان بە خەباتەکانی ئەوانەوە ببەستینەوە. ئەگەر ئەمە قبوڵ نەکەین و لەم ئاستەدا بمێنینەوە پەنابەران کە دێنە ئێرە ئەوان بارگرانین و …. هتد، “ئێمە لە دەست دەچین ون دەبین . ئێمە پێویستیمان بە لایەنە نێودەوڵەتییەکانە کە توانای بڕیاردانی زۆر یەکلاکەرەوەیان هەبێت.”
‏پرسیار: – بە تواناکانی جێبەجێکردنی یاسا؟
‏وڵام: – ” بە دڵنیاییەوە من لێرەدا هیچ کێشەیەکم نییە.”
‏پرسیار: – بەڵام ئەمە یەکێتی ئۆروپایە و ، ئەم بیرۆکەیە ڕەتدەکرێتەوە…؟
‏وڵام : – ئەوەش زۆر دڵتەنگم دەکات. مەبەستم ئەوەیە قبوڵ ناکرێت باشە. بەڵام ئەڵتەرناتیفەکەی چییە؟ هیچ ئەڵتەرناتیفێک نابینم . چونکە ئەگەر وازی لێ بێنین و یاریەک بکەین یاری بەهێزترین دەوڵەتە نەتەوەیەکان وەک ئەو بیرۆکەیە لە ئینگلتەرا”.
‏پرسیار : – بەڵام کێشەکە لێرەدا برۆکسل نییە، بەڵکو جیهانگیریە…؟
‏وڵام : – ئەوە من وتم، هەر بۆیەش نایڵێمەوە…”
‏پرسیار : – هۆکاری”قەیرانی دەوڵەتی خۆشگوزەرانی برۆکسل نییە ئەو خۆی دەگونجێنێت…”؟
‏پرسیار : – زۆرجار ڕەخنەگرانی برۆکسل چاوپۆشی لەوە دەکەن و دەڵێن برۆکسل تەنها بیرۆکراتیەکی جیهانی خراپ نییە. هەروەها لانی کەم ستانداردی کار و زۆرترین کاتەکانی کارکردن دەسەپێنێت و…… هتد . و هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە هێشتا باوەڕم وایە کە شەڕەکە دەبێت لەناو یەکێتی ئۆروپا بەردەوام بێت”.
‏‏پرسیار : – دۆناڵد ترەمپ. دیاردەی دۆناڵد ترەمپ ، کەواتە ئایا ئەمریکا ڕووبەڕووی قۆناغێکی شۆڕشگێڕانە دەبێتەوە؟ .
‏وڵام: – بێگومان ترەمپ کەسێکی قێزەونە، نوکتەی ڕەگەزپەرستانەی ناشرین دەر دەبڕێت، قسەی ناشرین بەکاردەهێنێت و…. هتد. بەڵام لە هەمان کاتدا، ئایا تێبینی ئەوەتان کردوە کە چۆن چەند قسەیەکی زۆر ڕاستی لەبارەی فەلەستین و ئیسرائیلەوە گوت؟ ئاماژەی بەوەشکرد وگوتی پێویستە بەرژەوەندییەکانی فەلەستینیش لەبەرچاو بگرین و بە شێوەیەکی بێلایەنانە مامەڵە لەگەڵ دۆخەکەدا بکەین . گوتی نابێت دژایەتی ڕوسیا بکەین، بەڵکو پێویستە لەگەڵیدا گفتوگۆ بکەین . تەنانەت لانی کەم پشتگیری لە بەرزکردنەوەی مووچەشی کردووە . ئاماژەی بەوەشکرد کە نایەوێت چاودێری تەندروستی گشتگیری ئۆباماهەڵبوەشێنێتەوە…
‏پرسیار : – “ئەو لیبراڵێکی ناوەندگەرایە…”؟
‏وڵام : – بەڵێ! ئەوە گریمانە وروژێنەرەکەی منە! ئەگەر ئەم ڕووبەرە گاڵتەجاڕیە پشتگوێ بخەین من دان بەوەدا دەنێم کە مەترسیدارە . ئێمە بۆمان دەردەکەوێت کە کاندیدێکی هەلپەرست ترە و ڕەنگە سیاسەتە ڕاستەقینەکانی ئەوەندە خراپیش نەبن”.
‏پرسیار: – ئایا ڕووسیا و چین نوێنەرایەتی مۆدێلێکی جیاوازی سیستەمی ئابووری و ڕێکخستنی سیاسی و ئابووری دەکەن، ئەم بەدیلە ڕەنگە بتوانێت دوژمنایەتی مۆدێلی ڕۆژئاواش بکات؟ .
‏وڵام : – بەڵێ، بەڵام لێرەدا من بە تەواوی پشتگیری ڕۆژئاوا دەکەم بە میانڕەوی، چونکە نوێنەرایەتی ئەڵتەرناتیڤێک دەکات، بەڵام تەنیا بەدیلێکە بۆ سەرمایەداری سەرەتایی فاشیزم و ستەمکار . من ئەمە زۆر باش دەزانم، من لە چین بووم ودیبەیتێکم لە گەڵدا کردون هەموو ئەو پاساوانەی کۆنفۆشیۆسی بۆ شاردنەوەی سیستەمی کۆمۆنیستیە . ڕوانگەی ئەوان هەمیشە وەک یەکە: “ئێمە ناتوانین دیموکراسی قبوڵ بکەین ، ئەمە مانای تەقینەوەیەکی کۆمەڵایەتیە ،ئێمە پێویستمان بە جۆرێک لە…” هەمیشە بە نائاگایی ئەم دەستەواژە فاشیانە بەکاردەهێنن. پێویستمان بە سەقامگیری دامەزراوەیی هەیە کە هەموو تاکێک لە شوێنی خۆیان بن . دەبێت سیستەمێک هەبێت کە هاودەنگی مسۆگەر بکات و … هتد . کەواتە، ئەوان مۆدێرنیزاسیۆنێکی محافزکاریان دەوێت ، بەداخەوە پێموایە سەرمایەداری بەو ئاراستەیە دەڕوات ..
‏پرسیار :- “دەتوانم دوا پرسیارت لێ بکەم؛ پرسیارێکی کەسیە.” .
‏وڵام : – ئای خوایە گیان، پێم وایە مرۆڤ نیم، من وەحشم !…”ْ.
‏پرسیار : – “تۆ خۆتت بە ئێلڤیسی فەلسەفە ناوبرد. ئەمە وا نییە…؟” .
‏وڵام : – نەخێر، نەمکرد. ڕقم لەم شتەیە! تۆ ئێستا وەک دوژمن قسە دەکەیت، کاتێک ئێمەی گەل دەسەڵاتمان گرتە دەست دەیکەین . پێنج ساڵ لە ئۆردوگاکانی کۆکردنەوەی نازییەکان زیندانی دەکرێیت! بەڵێ پێنج ساڵ . هەموو ئەمانە لەلایەن کەسانێکەوە دەڵێن کە بە شێوەیەکی زۆر وردتر لە هێرشی ڕاستەوخۆ هێرش دەکەنە سەرم و وای دادەنێن: “من ستالینیەکی شێت و سەرلێشێواوم…”. دەزانی دان بەوەدا دەنێن کە من جەماوەرێکی دیاریکراوم هەیە، بەڵام ئەمە ستراتیژە. پەیامی سەرەکی ئەمە ئەوەیە من ئێلڤیسم ئەوان ئەڵێن “سەیرکەن، ئەو پیاوێکی کۆمیدیە دەتوانیت بچیت گوێی لێبگریت، بەڵام ئەوە فەلسەفەی سنەتی و گاڵتەجاڕیە، بە جدی وەری مەگرن و… هتد.

‏سەرچاوە : – تۆڕی زانیاری النبٲ .. یەک شەمە ١٨ ئایار ٢٠٢٥
‏ن . د . زهیر الخویلدی
‏

بۆچی جەماوەر لە دژی سیاسییە “مشەخۆرەکان” ڕاپەڕین ناکەن؟

بیرمەندی کۆمۆنیستی ئیتاڵی گرامشی: ئەگەر جەماوەر دەبینن وئاگاداری ئەوەن کە تا چەند سیاسییە “مشەخۆرەکان” چارەنووس وچارەنووسی خۆیان کۆنترۆڵ دەکەن، بۆچی لە دژی ئەوان ڕاپەڕین ناکەن؟ ئەگەر هەلومەرجی بابەتیی بۆ شۆڕش پێگەیشتبێت، چی ڕێگری لە ڕاپەڕینی جەماوەر دەکات؟
زۆرجار زاراوەی “سیستەمی سیاسی” و “دەسەڵاتی حوکمڕان” بە شێوەیەکی گۆڕاو وەرگێڕدراون وسەرلێشێواوییەکی بەرچاو لە نێوانیاندا دروست دەکات. دەستەواژەی “سیستەمی سیاسی” ئاماژەیە بۆ ئەو چوارچێوە دامەزراوەییە گشتییەی کە لە چوارچێوەیدا دەسەڵات لە کۆمەڵگادا دابەش دەکرێت ومومارەسە دەکرێت. ئەمەش دەتوانێت لە سیستەمێکی تۆتالیتاری یان دیموکراسیدا بەرجەستە بێت، کۆمۆنیستی یان سەرمایەداری، یان جۆرێکی تری تێکەڵەیەک لە چەند سیستەمێک. لە بەرامبەردا دەسەڵاتی حوکمڕان ئاماژەیە بۆ حکومەتی ئێستا وشێوازی حوکمڕانی لەناو سیستەمی سیاسیدا. لە کاتێکدا سیستەمی سیاسی نوێنەرایەتی دامەزراوە گەورەکان وڕێساکانی حوکمڕانی دەکات، دەسەڵاتی حوکمڕان نوێنەرایەتی ئەکتەرە سیاسییەکان و نوخبە و گروپە دەسەڵاتدارەکان و کارلێکەکانیان لەناو سیستەمەکەدا دەکات. تێنەگەیشتنی خەڵکی گشتی لەو دەستەواژەیە دەبێتە هۆی ترس لە مانای وشەی “گۆڕانکاری”، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە سووڕی ژیان لە هەموو بوارەکاندا تەنیا بە گۆڕانکاری لە میتۆد وفۆرمدا دەست پێدەکات بۆ ئەوەی گۆڕانکاری ڕاستەقینە بەدەستبهێنێت ودەرئەنجامی ڕاستەقینەی کردەی گۆڕانکارییەکە دیاری بکات. سەرلێشێواوی وترسی دەوروبەری دەستەواژەی “گۆڕینی ڕژێم” لە نەزانینی مانای جۆراوجۆری دەستەواژەی “سیستەمی حکومەت”ەوە سەرچاوە دەگرێت. بە کورتی ئەم دەستەواژەیە لە ئەدەبیاتی سیاسیدا بە سێ مانا بەکاردێت. هەستی یەکەم ئاماژەیە بۆ ڕێساکانی گەمەی سیاسی (هەستی ڕێکارەکان)، وەک کۆتا. دووەمیان ئاماژەیە بۆ نوخبەی دەسەڵاتدار یان ئەکتەرەکانی ناو سیستەمەکە، وەک پارتە سیاسییەکان، دامەزراوە ئاینییەکان وبڕیاردەرانی دیکە. هەستی کۆتایی وکەمتر بەکارهێنراو لە ئەدەبدا ئاماژەیە بۆ شێوازی کارلێکی نێوان فەرمانڕەواکان وفەرمانڕەواکان (ڕێبازی کۆمەڵایەتی) بە پشت بەستن بەم سێ پێناسەیە بۆ سیستەمی حکومەت، گۆڕانی ڕژێم مومکینە وکارەسات ناهێنێت. بە مانای گۆڕانکاری تەواو نییە، کە پێویستە، بەو پێیەی ژینگەی دەوروبەری هەر سیستەمێکی حکومەت ناسەقامگیر وگۆڕاوە. لە مێژووی وڵاتاندا چەندین نموونەی گۆڕانی ڕژێم وگۆڕانی دەسەڵات هەیە، کە چەندین گۆڕانی ڕژێم ڕوویانداوە، سەرەتا لە ڕژێمی چیکۆسلۆڤاکیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا دەست پێدەکات، گۆڕانی ڕژێمە ستەمکارەکان لە ئەفریقا ودواجار گۆڕانی ڕژێمە دیکتاتۆرییەکان لە سەردەمی بەهاری عەرەبیدا ئەوەی ڕوویدا لە گۆڕانی ڕاستەقینە لە جەوهەری ڕژێم لە عێراق دوای ڕووخانی ڕژێمی دەسەڵاتدار لە عێراق لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە کە نوێنەرایەتی تاکە حزبی سەدری ناسیۆنالیستی دەکرد. ئەمە گۆڕانکاریی دەسەڵات نییە، بەڵکو گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینەیە لە تەواوی ڕژێمەکەدا بەمەبەستی دروستکردنی ڕژێمێکی دیکە لەژێر دەسەڵاتێکی نوێدا لەماوەی ووەک پێشتر ئاماژەمان پێدا، هەموو شتێک لە گەردووندا لە سووڕی ژیانی خۆیەوە دەست پێدەکات. سووڕی ژیانی ڕژێمەکان لە بازنەیەکی خراپدا، وبە شێوەیەکی گشتی وبە پێی توێژینەوە ئەکادیمییەکان و چەمکی دەوڵەت وەک سێوی ڕزیو، گۆڕانکاری پێویستە، ئەم دەوڵەتە هەرکەسێک بێت، و نموونەی عێراق زۆر ڕوونە بۆ چاو. لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ وڕووخانی ڕژێمی عێراق، سیستەمێک بە پێکهاتە بنەڕەتییە پتەوەکان ولە ژێر دروشمی دەستوورێک دروستکرا کە بۆ ئەم سیستەمەی ئێستا دروستکرابوو. بەڵام ئەوەی بۆ نموونە لە ساڵی ٢٠٠٤دا گونجاوە، مەرج نییە بۆ ساڵی ٢٠٢٥ گونجاو بێت، لێرەوە ئەو بیرۆکەیەی کە گۆڕانکاری لە ئێستادا پێویستە، کە نابێت لە گۆڕانکاری بترسین، بەڵکو داوای لێبکەین، چونکە لەناوچوون ولەناوچوون بەدیلێکی گۆڕانە. گومانی تێدا نییە عێراق قۆناغێکی گەورەی ئینتقالی تێدەپەڕێت لە ژیانیدا، کە لەدوای داگیرکاری لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستیپێکرد، ئەم قۆناغە تەنها بە گۆڕانکاری لە سیستەمی حوکمڕانیدا سنووردار نەبوو، بەڵکو لەوە زیاتریش درێژبووەوە بۆ تەواوی سیستەمی سیاسی، بەپێی ئەو پێناسەیەی پێشتر پەسەندکرا. گۆڕانکارییەکە تەنیا لە نوخبەی دەسەڵاتداردا سنووردار نەبوو، نە بە ڕێساکانی کردەوەی سیاسی وتەنانەت پەیوەندیی دەسەڵاتدار وفەرمانڕەوا. بەڵکو سروشتی دەسەڵات وفەلسەفە ودامەزراوەکانی ونەخشەی دابەشکردنی دەسەڵاتی لەخۆ گرتبوو. جگە لەوەش ئەم گۆڕانکارییە پەیوەندییە کۆمەڵایەتی وئابوورییەکانیش درێژبووەوە، لەگەڵ بەرکەوتنێکی بێ وێنەی بە میدیای نێودەوڵەتی وکاریگەرییە تەکنەلۆژی وئابووری وکولتوورییەکان. عێراقییەکان لەناکاو خۆیان بەرەوڕووی جیهان بینیەوە ولە وردە وردە وردەکانی ئاگادارکرانەوە، پێشتر لە ئەشکەوتێکی توند مۆرکراودا نیشتەجێ بوون، ئەمەش ڕێگرییان لێدەکرد لە کارلێککردن لەگەڵ جیهانگیریدا بە هەموو فۆرم ودەرکەوتەکانییەوە. سیستمی پشکنین کە سیستمی حوکمڕانی عێراق لەسەری بنیات نرابوو لە دوو دەیەی ڕابردوودا سەلماندی کە فاکتەرێکی سەرەکییە بۆ گۆڕینی سیستەمی حوکمڕانی لە سیستەمێکی دیموکراسییەوە کە بۆ خزمەتکردنی خەڵک داڕێژراوە بۆ سیستەمێکی کلێپتۆکراتی کە بۆ خزمەتکردنی نوخبەکان کاردەکات. سەبارەت بە پێناسەی دووەمی سیستەم (نوخبەی دەسەڵاتدار)، لە عێراقدا سەلماندوە کە شکستی خۆی لە ئاڕاستەکردنی پرۆسەی سیاسیدا سەلماندووە وگۆڕاوە بۆ ئۆلیگارشییەکی بەکرێگیراو کە لەسەر حیسابی گەل خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی خۆی دەکات. ئەگەر بچینە سەر پێناسەی سێیەمی سیستمی حکومەت (شێوازی کارلێکی حاکم لەگەڵ حاکمەکان)، ئەو بۆشاییە گەورەیەی نێوان ئەو دووانە دەبینین، تا ئەو ڕادەیەی کە بۆ نموونە متمانەی عێراقییەکان بە پەرلەمان کە بڕیارە نوێنەرایەتیان بکات، لە 15-20% تێپەڕ نەکردووە، ئەمەش بە پێی هەموو ئەو ڕاپرسیانەی لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا ئەنجامدراون. خواست وپێویستی گۆڕینی سیستمی حوکمڕانی بە سێ ماناکەی (رێکار، نوخبە وکۆمەڵایەتی) هەیە. سەبارەت بە سیستەمی سیاسی کە لەسەر بنەماکانی دیموکراسی وجیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان دامەزراوە، هیچ بەڵگەیەکی بەرچاو نییە لەسەر خواستی جەماوەری بۆ گۆڕانکاری. لە ڕاستیدا هەموو ڕاپرسییەکانی ڕای گشتی سەلماندوویانە کە زۆرینەی ڕەهای عێراقییەکان ئەم سیستەمەیان لە هەموو سیستەمێکی دیکە پێ باشترە. له گه ڵ لێکۆڵینه وه ی وردتردا، بۆمان ده ڕکه وێت که پرسیاری پێکه وه ڵکه وتوو له دۆخی عێراقدا وروژێنراون، له نێوان گۆڕانی ڕژێم وگۆڕانی ده سه ڵاتدا. کەی ڕژێم لە عێراق دەگۆڕێت؟ چۆن دەتوانرێت بگۆڕدرێت؟ تا کەی چینی دەسەڵاتداری ئێستا لە دەسەڵاتدا دەمێنێتەوە؟ وە تا کەی عێراق لەم بازنەی گەندەڵی وپشک وبێتواناییدا دەمێنێتەوە؟ پێناسەی زانستی بۆ ئەو قۆناغەی ئەمڕۆ عێراق پێیدا تێدەپەڕێت چییە؟ ئایا ئێمە لە گۆڕانکاری بۆ باشتر نزیکین یان دوورین لە گۆڕانکاری؟ ئایا ئەم گۆڕانکارییە دەتوانێت ببێتە هۆی ئاژاوەگێڕی، یان ئامادەین بۆ گواستنەوە بۆ قۆناغێکی سیاسی نوێ؟ پانایی وچڕی وخێرایی ئەو گۆڕانکارییانەی عێراقییەکان بەسەریاندا هاتووە، ڕەنگە وایکردبێت لەبیریان بچێت کە لە ساڵی 2003دا 0%ی عێراقییەکان خاوەنی مۆبایل بوون یان سەیری کەناڵە مانگە دەستکردەکانیان کردووە. وە کە ڕێژەی ئەوانەی خاوەنی داهێنانێکن کە پێی دەوترێت پاسپۆرت لە باشترین حاڵەتدا لە ١٠-٢٠% زیاتر نەبێت. دەوڵەت نەک تەنها لە دابینکردنی شیری شیری کۆرپە، بەڵکو هەموو پێداویستییەکانی ژیان بەپێی ئەو هەڵبژاردنانەی کە دەوڵەت دیاریی کردبوو، نەک هاووڵاتی، بەرپرسیار بوو. هەموو ئەوانە لە شەوێکدا گۆڕا، چونکە عێراقییەکان بەبێ هیچ ئامادەکارییەکی پێشوەختە یان وردە وردە ڕووبەڕووی شۆکی شارستانییەت وجیهانگیری بوونەتەوە، بە پێچەوانەی ئەوەی لەگەڵ گەلانی دیکەی جیهاندا ڕوویدا. دوای دەیان ساڵ ڕاهاتن بە دەوڵەتێکی بەهێز وتۆتالیتاری وتوندڕەو بە یەک سەر ویەک حزب، عێراقییەکان سەریان سوڕما لە دەوڵەتێکی لاواز، کە داگیرکەر هەڵیبژاردبوو وئیرادەکەی ملکەچی هێزە دەرەکییەکان بوو، چ ڕۆژئاوایی و چ ڕۆژهەڵاتی. سەدان حزب وڕێکخراو ودەزگای ڕاگەیاندنی لە دیمەنێکدا هەبوو کە ئەوەندەی ئازادی هەبوو، بەقەد ئازادی، بەقەد دیموکراسی، ڕەنگە زیاتر، چەواشەکاری وزۆر کەمتر دەوڵەتی لە نادەوڵەتی. عێراقییەکان خۆیان لە سایەی چەندین شەڕدا بینیەوە کە دەبوو ڕۆژانە لە ژیاندا، لە تەلەفزیۆنەکان ولە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بیکەن، دوای ئەوەی خوویان بەوە گرتبوو کە زوو بخەون دوای بیستنی هەواڵی بەپەلەی سەرکردە وزوو لە خەو هەڵسانەوە بە چرپەی شەوانە لە ڕادیۆی بەغدا. ئەم گۆڕانکارییە گەورەیە زۆر هاوشێوەی ئەوەیە کە زانایانی دیار لە ئەوروپا وئەمریکا لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا چاودێرییان کرد، کاتێک شایەتحاڵی گواستنەوەی خێرا بوون لە کۆمەڵگا نەریتییەکانەوە بۆ کۆمەڵگا هاوچەرخەکان. بیرمەندی کۆمۆنیستی ئیتاڵی گرامشی وبیرمەندی فەرەنسی تۆکڤیل لەو کەسانەن کە دیدگا ومۆدێلی شیکارییان بۆ دابین کردووین کە لەگەڵ واقیعەکەیاندا بگونجێت، کە دەتوانرێت سوودی لێ وەربگیرێت بۆ شیکردنەوەی سروشتی گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتییە گەورەکان کە ئێستا عێراق بەسەریدا دێت. گرامشی کە سەرەڕای ئەوەی لەژێر کاریگەری بیری مارکسیستیدا بوو، سەرنجی لەسەر هۆکارە کۆمەڵایەتییەکان بوو، نەک تەنها ئابوری، هۆکارەکانی گۆڕانکاری، چاودێری ئەو گۆڕانکارییە گەورانەی کرد کە کۆمەڵگەی ئیتالیا لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا بەسەریدا دەهات، کە هاوشێوەی ئەوەی عێراق ئەمڕۆ بەخۆیەوە دەبینێت، نەک تەنها لەڕووی سروشتی کێشەکانەوە، بەڵکو لەڕووی گەورەیی وخێرایی و توندی کاریگەرییەکانیانەوە. گرامشی ئاماژەی بەوەدا کە لەم جۆرە ساتە مێژووییە ئینتقالیانەدا کە نادڵنیایی وناسەقامگیری باو بووە، کە کۆنەکان دەمرن و نوێکان خەبات دەکات بۆ ئەوەی لەدایک بێت، هێزە کۆنەپەرستەکان ئەوانەن کە زاڵن، زەمینەیەکی بەپیت بۆ توندڕەوی و ستەمکاری دروست دەکەن، یان ئەوەی ناوی لێنا ئەهریمەنە سیاسییەکان. بەڵام چی لە توێکڵی ئێستای دەوڵەتی عێراقدا دەگوزەرێت؟ ئایا دەکرێ دەسەڵات یان دەسەڵاتی ئێستا بە دەسەڵاتی کۆن ودەسەڵاتی کۆن بناسرێت؟ ئایا پێویستی گۆڕانکاری حەتمییە؟ لە کاتی قوڵبوونەوە لە فۆرمی ئێستای عێراقدا، دەبینین عێراق دەستی کردووە بە ملکەچبوون بۆ ئەو گێژاوە ولە هەموو لایەنە گرنگەکانی دامەزراندنی دەوڵەتی پەراوێز و پاشەکشەکردن بۆ دواوە لە هەنگاوە یەک لە دوای یەکەکاندا بووەتە پێشەنگ، ئەمە جگە لە دەرئەنجامە ڕاستەقینەکانی لە بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە ڕووی ئەهریمەنە سیاسیی و لایەنە دوپشکەکانەوە. بۆ نموونه ژماره ی ئه وملیاردێرانه ی له ماوه ی ده یه ی ڕابردوودا له ناکاو له عێراق سه ڕهه ڵدابوون گه یشتووه ته زیاتر له 35 ملیاردێر که ئه مه ش نزیکه یه کسانه به ژماره ی ملیاردێره کانی هه موو وڵاتانی عه ڕه بی!! ئەوەی جێگای سەرنجە ئەوەیە کە سەرەڕای ئەم ژمارە زۆرەی ملیاردێرە عێراقییەکان، کەرتی تایبەتی عێراق بەدەست لاوازی ولاوازییەکی ئەوپەڕەوە دەناڵێنێت، لەگەڵ وەرینی مەترسیدار لە بنکەی پیشەسازی و کشتوکاڵی و تەنانەت خزمەتگوزارییەکانیش. کەواتە ئەم خەڵکە ئەم هەموو پارەیەیان لە کوێوە وەرگرتووە؟ ژمارەی میلیشیاکانی عێراق کە بە زیاتر لە 100 هەزار میلیشیا مەزەندە دەکرێت، زۆر لایەنی پڕۆسەی سیاسی وکلیلی ئابووری عێراقی کۆنترۆڵ کردووە. هەروەها سەرنج بدەنە ژمارەی پارتە سیاسییەکانی عێراق کە وەک دوپشک چەند هێندە بوون وتا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٥ گەیشتوونەتە نزیکەی ٣٤٣. زۆربەیان یان هەموویان وەک ئاون، بێ ڕەنگ وبێ تام و بێ بۆن و کەس ناتوانێت دەست بە بەرنامە سیاسییەکانیان بگرێت!! بارودۆخی ئێستا دوور نییە لە بارودۆخی کورد وجیاوازیەکان بە تەواوی بوونی نییە. ئەوەی لە هەرێمدا دەیبینین دیوەکەی تری دەسەڵاتی حیزبە بەسەر تواناکانی خەڵک لە ناوچەکەدا. ئازارەکانی ناوچەکانی تر بەهێزترە لە ئازارەکانی هاوڵاتی باشوور لە تاڵاوەکان یان هاوڵاتی لە بیابانی ئەنبار. کۆنترۆڵکردنی کۆنترۆڵی سەرکردایەتی هێشتا لەژێر سەرکردایەتی ئەو کەسانەدایە کە لەدوای 2003ەوە مافی بەڕێوەبردنیان نەبووە، کورد وئێزدی و باشورییەکان کە هاوئاهەنگن لەگەڵ گۆڕانی دەسەڵاتدا، دەستیان کردووە بە قەناعەتێکی تەواو کە سێوەکە ڕزیوە. یان سەرەڕای گەندەڵییەکەی قوتی دەدەین بۆ ئەوەی لە گەندەڵی ولوکسدا لەگەڵیدا بژین بە تەواوی و بە وردی یان فڕێی دەدەینە زبڵ و خاشاکەوە. ئەوەی لە ناوچەکەدا سەیر وسەرسوڕهێنەرە، درێژیی ڕاستەقینەی ئەو لایەنانەیە کە چارەنووسی ئەو هاووڵاتییە کوردەیان کۆنترۆڵ کردووە. قسەکردن لەسەری زۆر درێژە ولە داهاتوودا لە بابەتێکی تردا باس دەکرێت ئەگەر لە ڕاستیدا داهاتوویەک هەبێت لە ئەنجامی گۆڕانکارییەکەدا.

ئاریان کەرکوکی

نزیك بەوەیە، هەموو نووسەرانی كورد، حەزیان لە داتاشینی شوناسی ڕۆشنبیری گەورە و جۆراو جۆر بێت بۆ خۆیان . ئەوان ئارەزوو دەكەن لە یەك كاتدا وەك:( شاعیر و نووسەر، لێكۆڵەر و ڕەخنەگر، چاودێر و ڕۆژنامەنووس، ڕۆماننووس و چیڕۆكنووس، وەرگێڕ و زمانزان) و چەندان شوناسی دیكەش بناسرێن. بگرە نووسەرانێك هەن، لە كۆتایی وتارەكانیان، خۆیان نازناو بۆ خۆیان دا ئەنێن، لە كاتێكدا ئەمە ئەركی خوێنەرە ڕەخنەگر و ڕۆماننووس و شاعیر بناسێتەوە. سەیر لەوە دایە ئەوانە لەو جۆرە نووسەرانەن ڕەنگە لە ساڵێكدا بیست كتێب نەخوێننەوە، بەڵكو هەر سەرقاڵی كۆمێنت و كۆمێنتكاری و پۆستی فەیسبووك و چات و دنیای شاشەن. بێگومان بەرهەمی نووسەرێك، گەواهی توانا و لێهاتووی ئەو دەدات و ئیدی پێویست بەوە ناكات ئەو خۆی وەسفی خۆی بكات، چونكە كەس بە دۆی خۆی ناڵێت ترشە! نووسەری داهێنەر، بیری لای خەڵات و ڕێزلێنان و فیستیڤاڵ و داتاشینی نازناو نییە، بەڵكو بێ دەنگ و لاتەریكانە، گۆشەگیرانە و دوور لە تەراتێنی نێو شاشە و شەڕی كۆمێنت و پۆست و پۆستكاریی، دوور لە خەمی نازناو و خەڵات و فیستیڤاڵ، سەرقاڵی دنیای خوێندنەوە و نووسینە. لە مێژووی ئەدەبی و ڕۆشنبیری ئێمەدا، دەیان داهێنەر و سمبولی ئەدەبی هەبوونە، بێ خەڵات و نازناویش، هەر هەبوونە. كە ناوی مامۆستا(مەسعود محمەد) دێنین، ئیدی هزر و فەلسەفەمان بیر دەكەوێتەوە، كە ناوی دڵدار دێنین، نەتەوەییبون و كوردایەتیمان دێتە بەرچاو، كە ناوی هەژار موكریانی دێنین، زمان و وەرگێڕان و فەرهەنگمان دێتە بەرچاو. ئەم نووسەرانە، لە هەموو ژیانیان خەڵاتێكیان وەرنەگرت، نازناوێكیان بۆخۆیان دانەتاشی، كەچی بابایەكی دوای ڕاپەڕین، كە سەرچاوەی مەعریفەكەی تەنها سۆسیال میدیایە، دێت دەیان نازناوی ڕۆشنبیری دەداتە پاڵ خۆی و بە جۆرێك خۆی لێ دەگۆڕێت، كەوادەزانێت تەنێ ئەو هەیە. لەو ڕۆژانەی ڕابردوودا، ناوەندێكی كولتووری لە سۆران، كۆڕێكی ئەدەبیان بۆ كەسێك سازكردبوو، ئەو كەسەیان وەك (پسپۆڕی ئەدەب) ناساندبوو. بێگومان ئاساییە كەسێك ماستەر، یان دكتۆرای لە ئەدەبی كوردی هەبێت، بەڵام پسپۆڕی ئەدەب چییە؟ مەگەر ئەدەب، نەشتەرگەری جومگە و هەرس و گەدە و دەمار و ددانە تا پسپۆڕی هەبێت؟ ئەدەب دنیای خەیاڵ و نووسین و جوانییە. ئەدەب دەیان و سەدان ساڵ لە مێژووی ژانڕە ئەدەبییەكان دەكات، ئیدی نازانم چۆن كەسێك دەبێتە پسپۆڕی ئەدەبی؟ مەگەر ئەو مێژووی سەدان ساڵەی ئەدەبی كوردی خوێندۆتەوە؟ هەموو ژانڕەكانی هەڵسەنگاندووە؟ پسپۆڕی ئەدەبی چییە؟ ئایا ئەدەب زانست و تەندروستییە تا كەسێك پسپۆڕایەتی لێ هەبێت؟ سنوورێك لە بەردەم ئەدەب و مێژووی ژانڕە ئەدەبییەكان نییە، ئیدی چۆن كەسێك ئەوەندە لێی قووڵدەبێتەوە تا پسپۆڕایەتی لێ بێنێت؟ بەشێكی ئەدەبی كوردی لە هەژار موكریانی بەرجەستە دەبێت، كەچی بە ئێستاشەوە هەر دەڵێن مام هەژار و هیچ شوناسێكی ڕۆشنبیری نادرێتە پاڵ و كەسیش وەك پسپۆڕی ئەدەب نایناسێنێت. ئەدەب سنوورێكی دیاریكراوی نییە، تا لێیەوە بگەینە خاڵی كۆتایی و ئیدی ئەو سنوورە بە سنووری ئەدەب بناسین و لێی قووڵبینەوە، تاكو پسپۆڕایەتی لێبێنین، وەك ئەوەی كەسانێك نەزانانە واتێگەیشتوون. بۆیە كەس پسپۆڕی ئەدەبی كوردی نییە و ئەوەشی خۆی وەك پسپۆڕ دەناسێنێت، دیارە لە بێ شوناسییەوە كە نییەتی، دەیەوێت شوناسێكی وەهمی بۆ خۆی دابتاشێت.

*ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی هەولێر ژمارە(4376) لە 31/8/2025 بڵاوكراوەتەوە.

ڕووداوەکانی ٢٢ی ئابی سلێمانی لە ئوتێلی لالەزار، تەنها تێپەڕاندنی دۆخێکی ئەمنی نەبوو وەک ئەوەی بافڵ پاساوی بۆ دەهێنێتەوە، بەڵکو نوێنەرایەتی ساتێکی گرنگی لە مێژووی ململانێی ناوخۆی یەکێتی نیشتمانی نیشاندا، کە بە یەکێک لە خوێناویترین تەقینەوەکانی ناو دڵی شارێک دادەنرێت کە پایتەختی ناوچەی سەوزە و بە پاوانخوازی بنەماڵەی تاڵەبانیەکان دەناسرێتەوە.
قەیرانێک کە جەلال تاڵەبانی و یەکێتی نیشتمانی لە دروستبونیەوە وەک بەشێک لە بزوتنەوەی کوردایەتی لە ژیانی سیاسیاندا بەسەریان بردووە، مانەوەیان بووە وەک هێزی دووەم لە میانەی ململانێیان لەبەرامبەر بارزانیەکاندا، هیچ کات بەو ئامانجە نەگەیشتن کە لە دەورانی هەر ئاڵوگۆڕ و هاوکێشە سیاسیەکاندا بتوانن پێگەیان لەبەرامبەر بارزانی و پارتیدا بەرزکەنەوە، لەگەڵ هەر شەڕو ڕیسک و قومارێکی سیاسی و شێواندنی چارەنوسی کوردستان، هەمیشە بەشکستەوە لێی دەرچوون، ئەوەندەیان بۆ ماوەتەوە بەهەر بەهایەک بێت هێزەکەیان بپارێزن و شوێنێک لە کوردستانی عێراقدا بەدەستەوە بگرن بۆ بەردەوامی بە تاڵانی و قاچاخیکردن بەنەوتەوە.
دیارترین کێشە ناوخۆییەکانی یەکیتی لە مێژوی دروستبونیەوە تا ئێستا هەر لەو ململانێیەوە سەرچاوەی گرتووە کە نەیتوانیوە پلەیەک پێش پارتی و بارزانی سەرکەوێت، یان باشتر بڵێین کە بونی خۆی لە هێزو تاڵانچێتی و قاجاخچێتیدا پێش بارزانی بکەوێتەوە. هەربۆیە بەتایبەتی دوای کۆتایی ژیانی جەلال تاڵەبانی وەک کاریزمایەکی ئەو حزبە لە ساڵی ٢٠١٧ دا، یەکێتی چووەتە قۆناغێکی تەواو گێژاوی سیاسی و پەرشوبڵاویەوەو قەیرانەکەی قوڵتربۆتەوە، تا ئەو ئاستەی وەک حیزبێکی بێ سەرکردە دەناسرایەوە، هیچ کەس لەسەرکردایەتی ئەو حزبە بەتاک و بەکۆ شایەنی ئەوە نەبون خۆیان وەک خاوەنی ئەو حزبە بناسێنن، تا بتوانن ڕۆڵی ڕابەر ببینن لە دریژەدان بە پرۆسەی مانەوە و پاراستنی هێزە میلیشیاکەی تاڵەبانی! ئەمە دیفاکتۆی هێزێکی ناسیۆنالیستی میلیشیاییە کە خۆی ناوناوە ڕابەری شۆڕشی نوێ و سوشیال دیموکرات!
هاتنەمەیدانی کەسانێک لە بنەماڵەی تاڵەبانی بۆناو مەیدانی سیاسی، کە پێشتر دەورێکی بەرچاوی سیاسیان نەبووە لە زۆنی سەوزدا، وەک بافڵ، لاهور، قوباد، شاناز، لەتیف رەشید، …ناچاریەک و دێکۆرێک و ئەلتەرناتیفێک بوو بۆ ڕاگرتن و مانەوەی یەکێتی وەک هێزێکی تاڵانچی دەسەڵاتداری پاوانخواز لە زۆنی سەوزدا. ئەمەش ئەو پرۆسەیەیە کە سەرکردایەتی یەکێتی دوای جەلال تاڵەبانی حزبەکەیان بەهەر شێوەیەک بێت لە هەڵوەشان پاراست.
لە ساڵی ٢٠٢٠دا بافڵ و لاهور وەک هاوسەرۆکی ئەو حزبە هەڵبژێردران، ئەمەش هەوڵێک بوو بۆ گەڕاندنەوەی هاوسەنگی ناوخۆییان، بەڵام هاوبەشیەکە زۆر بەخێرایی گۆڕا بۆ ململانێ و پاشقولگرتن لەیەکتر، چونکە دۆخی ناوچەکە بەگشتی و کوردستان بەتایبەتی، لەهەمانکاتدا ئاستی پێگەی یەکێتی لەو ململانێیانەدا ئەو پرسیارە دەهێنێتە پێشەوە کە تا چەند یەکێتی دەتوانێت پێناسەی خۆی بکاتەوە و لەو ململانێ و ناکۆکیانەدا بەسەلامەتی بمێنیتەوە، تاچەند دەتوانێت خۆی لەبەرامبەر دەستەکەوتەکانی بارزانیدا ڕاگرێت، ئەمەش دوو کابتن لە کەشتیەکدا قەبوڵ ناکات، کە هەر یەکێکیان لە ونبونی کەشتێکە لە ئۆقیانوسێکدا سوکانەکە بەلایەکی تردا با بدات، ئاشکرایە کە کاپتنێکیان کاپتنەکەی تر دەخاتە ناو ئاوەکەوە.
لە هاوینی ٢٠٢١دا فراکسیۆنی بافڵ بەشێوەیەکی سیستماتیکی وەدەرنانی لاهوری ئەنجامدا و لە سەرجەم پۆستە حزبی و ئەمنیەکانی دوورخستەوە. بەڵام لاهور نەک ون نەبوو؛ بەڵکو بە دامەزراندنی پارتێکی نوێ بەناوی “بەرەی گەل” ەوە گەڕایەوە سەر شانوی سیاسی وەک هێزێکی چەکدار خۆی ناساند و لە هەڵبژاردنی ٢٠٢٤دا کورسیەکی لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان بەدەست هێنا. لێرەوە لاهور دۆخەکەی بۆ بافڵ ئاڵۆزکرد و کاریگەری زیاتری لەسەر جەماوەری یەکێتی دانا، کە مایەی مەترسیەکی ڕاستەقینە بۆ ئایندەی دەسەڵات و پێگەی بافڵ پێکهێنا.
بەرەبەیانی ڕۆژی هەینی ٢٢ی ئابی ٢٠٢٥، ئەو ئۆپەراسیۆنە ئەمنیەی کە بە پاڵپشتی “هێزە تایبەتەکان” و چەکی قورس ئەنجامدرا، بە دەستگیرکردنی لاهور و براکانی، دوای پێکدادانی خوێناوی لەگەڵ چەکدارانی میلیشیاکەی کە بە “هێزی دووپشک” ناسراوە، کۆتایی هات.
سەرەڕای لایەنە یاساییەکانی پەیوەست بە دەستگیرکردنی لاهور شێخ جەنگیەوە، کرۆکی ململانێی نێوان ئامۆزاکانی ناو بنەماڵەی تاڵەبانی لە ڕووبەڕووبونەوەی نێوان میلیشیاکان لێکدانەوەی زیاتری بۆناکرێت، جگە لەوەی کە جەنگە لەسەر دەسەڵات و نفوز، دوور لەوەی تەنها ڕکابەریەکی سیاسی یان ناکۆکیەکی سیاسی بێت، ململانێی تۆڕە چەکدارە قاچاخچی و بنەماڵەییەکانە کە بە تاڵانچیتی و لەدەرەوەی هەر چوارچێوەیەکی یاسایی و دەستوری چارەنووسی نیوەی هەرێمی کوردستانی عێراق کۆنتڕۆڵ دەکەن. بەم مانایە سلێمانی تەنیا شایەتحاڵی ناکۆکی لەناو حزبێکی سیاسیدا نەبووە، بەڵکو ململانێی نێوان ئاغا چەکدارەکان بووە کە لەلایەن ئامۆزاکانەوە کێبڕکێی لەسەر دەکرێت، کە یاسا و دادگای سەربەخۆ مانایەکی نیە، بەڵکو باڵادەستیی هاوسەنگی هێز و کێ باشترین چەکی بەدەستەوەیە و زۆرترین توانای سەپاندنی دۆخی ئێستای هەیە، یان پشتیوانی لەلایەن هێزی دەرەکیەوە دەکرێت، شەڕەکە دەباتەوە.
دەتوانین بڵێین ململانێی نێوان باڤڵ و لاهور تەنیا ناکۆکیەکی سیاسی نییە، بەڵکو درێژکراوەی دابەشبوونێکی بنەماڵەییە لەناو بنەماڵەی جەلال تاڵەبانیدایە. لەکاتێکدا بافڵ نوێنەرایەتی باڵی “ناوەندی” حزبەکە دەکات کە باڵادەستی خۆی بەسەر یەکێتی لەپێکهاتە و ئۆرگانەکانی دا کردە ئامانج، لاهور پشت بە پاشخانی مێژوویی خۆی دەبەست کە لە دەزگا ئەمنی و هەواڵگریەکان ڕۆڵی دیار و بەرچاوی لە شەڕی داعشدا بووە.
بافڵ سیاسەتێکی پراگماتیکتر و هاوپەیمانی ناوچەیی لەگەڵ ئێراندا گرتەبەر، لەکاتێکدا لاهور بە نزیکتر لە ئەمریکا و هەندێک بازنەی ڕۆژئاوا دەبینرێت، ئەم دابەشبوونە بنەماڵەیی- سیاسیە، ململانێی نێوانیانی کردووە بە شەڕێک و کۆتاییەکەی شکست هێنان بوو بە لاهور، لە زۆنی سەوزدا تا باڵادەستی کۆماری ئیسلامی رۆڵی سەرەکی ببینێت، مامەڵەکردنی هێزەکان لەگەڵ ئەمریکا ئاسان نابێت بۆیان.
دوورخستنەوەی لاهور و هەڵوەشاندنەوەی هێزە چەکدارەکانی و حزبە تازەکەی بە ئامانجی پلەیەک لە چەسپاندنی هەژموونی ڕەهای بافڵ تاڵەبانی و یەکێتیە بەسەر زۆنی سەوزدا، وەک ناوەندی نفوزی ئەو حزبە، هەروەها ئەم هەنگاوه هەوڵێکی بەرچاوی پێوە دیارە بۆ سنووردارکردنی نەیاران و ئەو ڕکابەرانە که لایەنی تر وەک نەوەی نوێ و بزووتنەوەی گۆڕان و ئیسلامیەکان نوێنەرایەتی دەکەن، واتە بافل بە‌هێزی میلیشیا ڕێگری له هەر لایەنێک دەکات بکەوێتە بەرامبەری، ئەم شەڕەش ناردنی پەیامێکی ڕوونی ڕێگریە بۆ هەر بزووتنەوەیەکی ناوخۆیی کە بیر لە تەحەدای دەسەڵاتی بافڵ تاڵەبانی بکاتەوە، یان هەڕەشە لە پێگەی بافڵ تاڵەبانی بکات لەناو حزب و ناوچەکەدا.
مەسەلەیەک کە پێویستە ئاماژەی پێبدەین ئەوەیە کە بۆ لەئێستادا ئەم هێرشەی بافل بۆ سەر هێزەکانی لاهور و دەستگیرکردن شاسوار ئەنجامدرا؟ گەر لە پەیوەند بە دۆخی سیاسی ناوچەکە و ئەگەری ئاڵوگۆڕەکانەوە بۆی بڕوانین، بەتایبەتی بەدوای شەڕی دوانزە ڕۆژەی ئیسرائیل و ئێران، دۆخێکی ئاڵۆزتر پێشهاتووە، کە ململانێی نێوان ئەمریکاو ئێران لەشێوازی جۆراوجۆردا دەردەکەونەوە، دانوسانەکانی نێوانیان نەگەیشتۆتە بڕیارێکی عەمەلی یەکلاییکەرەوە، ئیسرائیل هەڕەشەکانی بەردەوامە، دەخالەتی تورکیا و کێشەکانی سوریا وەک خۆی ماون، نەخشی ئێران لەسەر عێراق و ئایندەی دەسەڵات لە بەغدا گرفتێکی جدیە و بەلایەکدا نەکەوتووە، هەڵبژاردنی عێراق لە گێژاوێکدایە، بەمانایەک ئەتوانین بڵێین دۆخی سیاسی ناوچەکە و کاریگەری لەسەر عێراق و کوردستان پێشبینی جیاوازی لێدەکرێت، کە لەنێو جەنجاڵی کێشەکان و ململانێکاندا، بوودەڵەترین و ناجێگیرترین هێز، بنەماڵەی تاڵەبانی و یەکێتی نیشتمانیە، کە بەو واقعەی زۆنی سەوز پەرشوبڵاوی و ناجێگیری زیاتر و گێژاو بەخۆیەوە دەبینێت، ناتوانێ هاوشانی ئاڵوگۆڕەکان هەنگاو بنێت، لەهەمانکاتدا نەیارەکانیشی لە شاسوار و لاهور دەیانویست ئەو دۆخە بقۆزنەوەو پێگەیەکی زیاتر بەدەست بهێنن، بەڵام پێشبینی بافڵ و یەکێتی وردتر مامەڵەی ئەو دۆخەیان کردو بارگرانیەکیان لە کۆڵ خۆیان کردەوە، بەتایبەتی ئەم هەنگاوە بەبێ پشتیوانی ئێران ئەنجام نەدراوە.
ئەوەی دەمێنێتەوە ئایا یەکێتی دوای ئەم ڕوداوانە دەتوانێ هەماهەنگ بێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکاریانەی لە ناوچەکە بەرەوڕوی دەبێتەوە، بەتایبەتی بافڵ ناتوانێ لە زۆنی ئێران دورکەوێتەوە، ئێرانێک کە لە دۆخێکی تەواو نەرێنیدایە!؟ هەرچەندە واپێدەچێت گوایە کۆنترۆڵی بافڵ تاڵەبانی دوای لابردنی نەیارەکانی زیاتر هێزەکەی چەسپاندبێت، بەڵام ئەمە باجێکی قورسی لەسەر دەور و ئایندەی پێگەی یەکێتی لەزۆنی سەوز و ناوچەکەدا هەیە، قوڵکردنەوەی دابەشبونێکی کۆمەڵایەتی لەنێوان لایەنگرانی بافڵ و لایەنگرانی لاهور پێکدەهێنێت، ئەگەری ئەوە هەیە ترس لە پێکدادانی پچڕپچڕ یان تەنانەت تیرۆری سیاسی لە داهاتوودا زیاد بکات.
لەسەر ئاستی هەرێم بەگشتی، سێبەرێکی قورسی خستە سەر دانوستانە بەردەوامەکانی نێوان یەکێتی و پارتی سەبارەت بە پێکهێنانی حکومەتی هەرێم، دەرگای بەڕووی ئاڵۆزی زیاتردا کردەوە. لە عێراقدا ململانێکان خەریکە دیمەنی کورد لە بەردەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی داهاتوو ئاڵۆزتر دەکات و بەرەی کوردایەتی لە بەغدا لاواز دەکات. ئەمەش دەتوانێت کاریگەری نەرێنی لەسەر هاوسەنگی هێز لەنێوان هێزە شیعە و سوننەکاندا هەبێت و ناسکی پرۆسەی سیاسی بەگشتی زیاتر بکات.
ئەوەی لە سلێمانی ڕوویدا تەنها “جێبەجێکردنی فەرمانی دەستگیرکردن” نەبوو. بەڵکو ساتێکی سەرەکی بوو کە قووڵایی ململانێکانی ناو بنەماڵەی تاڵەبانی ئاشکراکرد و چۆن کێبڕکێی سیاسی گۆڕا بۆ ڕوبەڕوبونەوەیەکی سەربازی کە هەڕەشە لە سەقامگیری شارەکانی ناوچەی زۆنی سەوز دەکات. لەکاتێکدا بافڵ هەوڵدەدات کۆنترۆڵی تاکلایەنە بەسەر حزب و شارەکەدا بسەپێنێت، بەڵام ئایندەیەکی نزیک ئاشکرای دەکات کە ئایا سلێمانی بەرەو قۆناغێکی سەقامگیری زۆرەملێ لەژێر دەسەڵاتی بافڵدا دەڕوات، یان خولێکی نوێی ململانێکان کە ناوچەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ کایەی ململانێی ناوخۆیی، وەک ئەوەی ئاماژەمان پێدا!؟ ناتوانین دۆخی سیاسی کوردستان و پێگەو پەیوەندی لایەنەکان لە ئاڵوگۆڕو دۆخی ناوچەکە لەیەک جیاکەینەوە.

عوسمانی حاجی مارف

کوردستان نـیشـتمانی پيـرۆزمانە. کوردستان دایکی میهـرەبانی هەموومانە. کوردستان گروپی خوێـنمانە. کوردستان ناسنامەمانە. سەروەری و شکـۆمانە. هەناسە و ژیانمانە. نەک هەر بە قسە، بەڵکو پێویستە بە کرداری ئەم هەستەمان بۆ کوردستان بسەلـمێنین.
گەورەتـرین سازشکردن و بێ ئەمەکی و نامەردی و ناپاکی، ناپاکی کردنە لە کوردستان. هـەر کوردەی ناپـاکی لە کوردسـتان بـکات، نە کـوردە و نە کوردسـتانیـیە و نە شایـەنی ئەوشە کە لە کوردستان بـژی. کە تۆپیش (حەسەن خەیـری) ئاسایی، رۆژانە گـۆڕەکەی تـف و نەفـرەت بـاران بکـرێـت.

وەکو دەزانین، شەش ساڵی یەکەم لە ژیـانی منداڵانـدا، گـرنگـترین و چارەنووسازتـرین قـۆناغە لە ژیانی مرۆڤـدا. لەم قـۆناغەدا بنامە سەرەکییەکانی کەسایەتی دروست دەبـن.
(ماریـا مەنتسۆری) دەڵـێت:”گرنگـترین قـۆنـاغ لە ژیانی مـرۆڤـدا.. قـۆنـاغی خوێنـدنی باڵای زانکـۆ نیـیە.. بەڵکو یەکەمـین و گرنگـترین قـۆنـاغی ژیان.. لە دایکـبوونەوە تا تەمەنی شەش ساڵانە”.
(فـرۆیـد) یش دەڵێت:”بەشی زۆری کەسایەتی هەر تاکێک، لە تەمەنی منداڵیدا دروست دەبێـت، بە تایبـەتـیش تا شەش ساڵان”

منـداڵانی کوردستان پـەروەر، سەرمایەیەکی گرنگـن، بۆ ئەمـڕۆ بۆ داهـاتووی کورد و کوردستان. بۆیە پێویستە لە منداڵـییەوە منداڵانی کوردمان، بە سـۆز و خۆشەویستی و دڵـسۆزی و هـاوبەسـتەبـوون بـۆ کورد و کوردستان پـەروەردە بکەیـن. تا هـەسـت بە یەکـێـتی و بە ئـەرکەکانیـان و بە بەرپـرسیارێـتی و بە چارەنـووسـێکی هـاوبەش و بە سەربـەخـۆیی بکەن. شانازیـش بە کوردبـوونیـان و بە کوردسـتانی نـیشـتـمان بـکەن.

چاندنی کوردستان پەروەری لە منداڵانی کوردمان، پیرۆزترین و لە پێشترین ئەرکمانە. بەرپـرسیارێتییەکی هـەستیارە. چونکە داهـاتـووی باشتر و گەشتر بۆ کورد کوردستان، لە دەستی منـداڵانی ئەمـڕۆمـان دایە. لەم روانگەیەوە، پێـویـسـتە ئەوە بـزانـین، کە چ ئەرکێکی پیرۆز و چ بەرپـرسیارێـتییەکی مێـژوویی و چارەنـووسازمان لە ئەستۆ دایە.

لەم بلۆگەدا، لە (١٠) ڕێگەی کاریگەر دەکۆڵینەوە بۆ رواندنی هاوبەستەبوونی منداڵانی کوردمان بۆ کورد و کوردستان، لە پێش تەمەنی قوتابخانەی بنەڕەتیـدا. ئەم رێگایانە یارمەتـیی منداڵانی کوردمان دەدەن، بـۆ زیـاتر شـیرینکـردنی کوردستان پەروەرییـان:
١ـ فـێرکـردنی ئەتەکـێـتی ئـاڵای کوردستان:
ئاشناکردنی منـداڵانی کوردمان لە پێـش قـوتابخـانە، بە ئـاڵای کوردستان، کە سـیمبـولی نەتەوەییمانە. ئاڵای کوردستانیان نیشان بدەن و فـێریان بکەن کە چـۆن دروستی بکەن، یان وێنەی بکـێشن و رەنگی بکەن و خۆشیان بوێت. لە یادی (رۆژی ئاڵای کوردستان) و چالاکـییە کوردستانییەکان بەم بۆنەیەوە. ئـاڵای بچـووک بـدەنە دەستی منـداڵەکانتان و لە ئاهـەنگگـێڕان و لە هـەڵکـردنی ئـاڵای کوردستان و لە چـڕینی مـارشی نەتەوەیـیمان (ئەی رەقـیب)، بەشـداریان بکەن. هـانیان بـدەن بـۆ پـێـشکەشکـردنی چالاکی بە بۆنەی یـادی رۆژی ئاڵای کوردستانەوە. هـۆنـراوەنووسانی کوردمان (ئەوانەی کە بـۆ منـداڵان دەهـۆننەوە) بە دەیان سـروودی کوردی و هـۆنـراوەی کورت و ئاسانیان، لەسەر ئـاڵای کوردستان هـۆنیـونەتەوە، کە بە تایبـەتی بۆ منـداڵانیـان هــۆنیـونە. دەتـوانـن سوود لەم هـۆنـراوانە وەربگـرن و بـە ئـاوازەوە منـداڵەکانتـان فـێریـان بکەن.
٢ـ گـێڕانەوەی چـیرۆکی پاڵەوانـیتی نەتەوەییـمان:
منداڵانی پێش قوتابخانە تامەزرۆی چیرۆکی خۆشن، پێویستە ئەم حەزەیان بقـۆزینەوە. بـۆ فـێرکـردنی کوردسـتان پـەروەری. چـیرۆکی پاڵـەوانـییەتی نەتـەوەیی کـوردیـیان بـۆ بگـێڕینـەوە یان بـۆیان بخـوێـنینەوە. بـۆ هـەستکـردنیان بە ئـازایەتی و بە قـارەمانـێتی نەتەوەکەمـان و ڕێـزگـرتـن و شانـازیکـردن بـە مـێـژووی گـەلی کـوردمـان، کە پـڕە لە سەروەری و لە شکـۆداری. گـێڕانەوەی چـیرۆکی گونجاو لەگەڵ تەمەنـیان، دەربـارەی سەرکردە دڵسۆزەکانمان و داستانەکانی پێشـمەرگەی قـارەمان و شەهـیـدانی نەمرمـان. کـاریـگەریـیەکی هـەمــیـشەیـیان لەسـەر منـداڵانی کوردمـان دەبـێـت. چـیرۆک کـورت، رێگەیـەکی ئاسانە بۆ روانـدنی ئـازایـەتی و میهـرەبانی و ئیـرادە و بـڕوابەخـۆبوون و کوردستان پەروەری لە دڵی منـداڵانی کوردمـان.
بەدەیـان نـەزیـلە و چـیرۆکی کلاسـیکی و نـوێـمان، بـۆ منـداڵانی کوردمـان هـەیـە، کە ئامانج و پەیـامی کوردسـتان پەروەرییـان لەخـۆگـرتـوون.
٣ـ بەشداریکـردنی منداڵان لە جەژن و فـێستـیـڤاڵە کوردستانییەکان:
بەشداریکـردنی منـداڵانی کوردمـان، بە جـۆش و خـرۆشەوە لە ئاهـەنگەکـانی جـەژنە کوردستانییەکان، وەک جەژنی (نەورۆز)ی نەتەوەییمان و لە فـێستـیڤـاڵە کولـتووری و رۆشـنبیرییەکان، رێگەیەکی باشـن بۆ پەروەردەکردنی منـداڵانی کوردمان بە کوردستان پەروەری. پێویستە گرنگی مێژوویی هـەر ڕووداوێـک، بە شـێوە و شێـوازێـکی ئاسان و بە زمانێکی شیریـن بۆ منداڵانی کوردمان ڕوونـیان بکـەینەوە، کە لەگەڵ تەمەنیان و تێگەیشتنیانـدا بگونجـێـن و بتوانـن لـێـیان تـێـبگـەن. بۆ نمـوونە: بەشـداریکـردنیان لە دروستکـردن و لە رازانـەوەی دیکـۆرات بـۆ سازدانی فـێستـیـڤـاڵـێ تایبـەت بە چـڕینی سـروود و گـۆرانی و هـەڵـپەڕکێی و چـالاکی ساڵانە بۆ منـداڵان. کە سـەرەڕای ئـەوەی چـێژ و خوشیـیان پێـدەبەخـشن، هـەستی کوردایـەتی و کوردستان پەروەریش، لەلایـان شـیریـنـتر دەکـەن. هـەستـیش بەوە دەکـەن، کە خۆشـەویـستـن و بە هـەنـدیان دەزانـن.
٤ـ بەشداریکـردنی منداڵان لە چـالاکییە کۆمەڵایەتییەکان:
بەشداریکردنی منـداڵانی پێش قوتابخانە، لە چالاکـییە سادە و بچووکەکانی کۆمەڵگەدا. کاریگەری و رەنگدانەوەیان لەسەر کوردستان پەروەریی منـداڵانی کورد هـەیە. وەک: پاککردنەوەی پارکێکی ناوخۆیی یان چاندنی نەمام. نەک تەنها بە کوردستان پەروەری منـداڵانی کورد پـەروەردە دەکـەن، بەڵکـو هـەستـیـش بە بەرپـرسیارێـتی بەرامـبەر بە ژیـنگە و سـروشتی جـوانی کوردستان و بە رۆحی هـاوکـاری و هـەرەوەزیـش دەکەن.
٥ـ گەشتەکردن بۆ شوێنە مێژووییەکان و بۆ مۆزەخانەکانی کوردستان:
ڕێکخـستنی گەشتی مەیـدانی، بـۆ منـداڵانی پێـش قـوتابخانە، بۆ شوێـنە مـێژووییەکانی کوردستان و بۆ مـۆزەخانەکانی شارەکانی کوردستان، منداڵانی کوردمان بە میراتی بـاو و باپیرانمان و بە مێژوو و بە کەلەپـوور و بە شارستانی کۆنی کوردستان ئاشنا دەبـن.
٦ـ رێـزگـرتـن لە هـەمەجـۆرەی کـولـتووری کوردی:
پێویستە منـداڵانی کوردمان، فـێربکـرێن، کە رێـز کولـتـوورە رەسەنە هـەمەچـەشنەکانی کوردستان بگـرن. هـانیان بدەن کە رێـز لە زمـان و لە داب و نەریـت و لە بەهـا جـوانە جیاوازەکانمان بگـرن، کە بەشێکن لە مێژووی نەتەوەکەمان. ئەم هەمەچەشنەییەش لە ئاهـەنگە خـۆشـیـیە هـەمەجـۆرە کـولـتوورییەکـانی کوردسـتان رەنگـیان داونـەتەوە.
٧ ـ هـانـدانی منـداڵان بۆ هـونـەر و دەربـڕیـن:
هـونەر سەکۆیەکی نایاب بۆ منداڵانی کوردمان دەڕەخسێنێت، بۆ دەربڕینی خۆشەویستی خۆیان بۆ کوردستان. پێویستە هـانیان بـدەیـن بـۆ دروستکـردنی کاری هـونەری جـوانی کوردستان پەروەرانە. گۆرانی بۆ کوردستان بڵێن، یان نمایشی سکیتەکانی پەیوەست بە ڕووداوە مێژووییە گرنگەکان. بۆ پەروەردەکردنی منداڵانی کوردمان بە خۆشەویستی بۆ کوردسـتان. وێـنەکـێـشانیـش بـوارێـکی گـرنـگە، بـۆ ئەوەی منـداڵانی کوردمان لە پێـش قوتابخانە، بە وێـنە و بە رەنگەکان، گوزارشت لە خۆشـەویستییان بۆ کوردستان بکەن.
٨ـ دەبێـت دایکان و باوکان نموونەی کوردستان پـەروەری بـن:
پێویستە ئێـوەی دایکان و باوکان و خـێزانـانی کورد، نمـوونە و سەرمەشقی باشبن. لە قـسە و لە کـردارەکانتـانـدا. بە کـرداری کوردسـتان پـەروەریی خۆتـان بـۆ منـداڵەکانتان بـسەلـمێنن. هەردەم شانازی بە کوردستان و بە جـوانی سروشـتی کوردستانەوە بکەن. لە هـەمـان کـاتـدا، بە ئاسانی باسی ئـەو بـەرۆکگـیرییـانـەش بـۆ منـداڵـەکـانتان بـکەن، کە ڕووبەڕووی کوردستان بوونەتەوە. زۆرجار منداڵان چاولێکەرن، چاو لە ڕەفـتار و لەو کـارە جـوانانە دەکـەن، کە دایـکان و باوکـان و گـەورەکـانیان دەیـانکەن.
(وین دایەر) دەڵێت:”منداڵەکانتان لە هەموو ئەو کردارانەتان دەڕوانن، کە لە ژیانتاندا دەیـانکەن.. نەک لـەو قـسانـەی دەیـانکەن”.
٩ـ رۆڵی راگـەیـانـدنـەکـان:

راگەیاندنـەکانی کوردستان، دەتوانن رۆڵێکی کاریگەریان هـەبێت، بە تایبەتیش کەناڵە تەلەڤـزیـۆنییەکانی منداڵانی کوردستان. لە شیرینکردن و لە هـاوبەستەبوونی منداڵانی کوردمان بۆ کوردستانی نیشـتمانمان. لە رێگەی پێشکەشکـردنی بەرنامەی نیشـتمانی کوردستانی و درامای منـداڵان و چالاکـیی پەیـونـدار بە شیرینکـردنی کوردستان لەلای منـداڵانی کوردمـان. بەداخەوە زۆر جار تەلەڤـزیـۆنەکان، فـیلمی کارتۆنی ئەنیمەیـشنی نـاوەڕۆک زیـانبەخـش بـۆ منـداڵانی کوردستان نـمایـش دەکـەن. ئەمـەش بۆ نابەڵەدیی بەڕێـوەبـەرەکانیان و بـۆ نەبـوونی سانـسۆری پـەروەردەیی منـداڵان دەگـەڕێـتـەوە.
١٠ـ نەخـشەی کوردسـتان:

ئاشناکـردنی منـداڵانی کوردمـان، بە نەخـشـەی کوردسـتانی گـەورە. رێگـەیەکی تـرە بۆ شـیریـن کـردنی هـاوبەسـتەبـوونی منـداڵانی کوردمـان بـۆ کـوردسـتان. بـۆ نـمـوونە: دەتوانن نەخـشەی کوردستان لەسەر فانیلە (تیشـێرت) بە تایبەتی بۆ منـداڵانی کوردمان چاپکـرێت. پێمـوایە نەخـشەی کوردستان لە قەدپاڵی شاخی گۆیـژە، کارێکی زۆر جوانە و بـۆتـە سیـمبـولـێکی جـوانی بـۆ شـاری سـلـێـمانی. رۆژانـەش گـەورە و منـداڵان، کە دەیـبـیـنـن، چاویـان روونتـر دەبێتەوە و سـۆز و خۆشـەویـستی و هـاوبەستەبـوونێکی زیاتـریان پێـدەبەخـشـێـت و کوردستان لەلایـان جـوانـتر و شـیریـنـتر دەبـێـت.
چانـدنی کوردسـتان پـەروەری لە منـداڵانی کوردمان، هـەوڵـێکی بەنـرخە کە دەتـوانـن کاریگەری ئەرێـنییان لەسەر هەڵـوێـست و ڕەفتارەکانیان، بە درێـژایی ژیانیان هەبێت.

جگە لەو رێگایانەی کە لە سەرەوە باسمان کرد، چەندین رێگە و بـواری تریش هـەن، بـۆ ئـەوەی سـۆز و خـۆشـەویستی و دڵـسۆزی و هـاوبەستەبـوون بـۆ کوردسـتان، لە دڵی منـداڵانی کوردمان بـڕوێـنـین و کوردستان لەلایـان شـیرینتر و بەهـێزتـر بکەیـن.
رەزا شـوان
نەرویـج: ٢٠٢٥

کتێبی “هەزار ساڵ”، کتێبێکی نوێی منە و هەوڵ و کۆشش و شەونخوونی ساڵێک زیاترمە، بۆیە دەمەوێ بڵێم؛ ئەو کتێبە نوێیە تەنها کۆمەڵێک وشە نییە لەسەر کاغەز، ئەمە گەشتێکی قووڵە بە ناخی مرۆڤایەتیدا، وێنەیەکە لە هەزار ساڵی ژیانی مرۆڤ، پڕە لە خەون و خولیا، ئازار و شادی، شکست و سەرکەوتن.لەم کتێبەدا، خوێنەر دەبێتە کەشتیوانێک لە دەریایەکی پڕ لە شەپۆلی نائومێدی. بەڵام ئەم دەریایە، هەرچەندە توند و بەهێز بێت، هەر دەبێت بیبڕین، چونکە لە پشت هەر تاریکییەک، ڕووناکییەک هەیە، لە دوای هەر ناخۆشییەک هیوا و ئومێدێک هەیە، لە دوای هەر شەوێک، بەیانییەکی جوان هەیە.”هەزار ساڵ” تەنها کتێبێک نییە، بەڵکوو ئاوێنەیەکە کە تێیدا هەر خوێنەرێک دەتوانێت ڕەنگدانەوەی خۆی ببینێت. ئەمە چیڕۆکی سەرکەوتنە بەسەر نائومێدیدا، چیڕۆکی گەڕانە بەدوای مانادا لە جیهانێکی بێ مانادا.لەم بەرهەمەدا، وشەکان دەبنە پردێک لە نێوان ڕابردوو و داهاتوودا، هەر لاپەڕەیەک، وانەیەکە لە ژیان، هەر بەشێک، ڕێگایەکە بۆ تێگەیشتن لە خۆمان و جیهانی دەورووبەرمان.بە خوێندنەوەی “هەزار ساڵ”، خوێنەر نەک تەنها گەشتێک دەکات بە مێژووی ژیاندا، بەڵکوو سەفەرێک دەکات بە ناخی خۆیدا، ئەمە بانگەوازێکە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ترس و دڵەڕاوکێکان، بۆ دۆزینەوەی هێزی ناوەکی خودی خۆی.لە کۆتاییدا، “هەزار ساڵ” بانگەوازێکە بۆ هەموو ئەوانەی کە لە نێو گێژاوی ژیاندا ون بوون، تا بگەڕێنەوە بۆ لای خۆیان و ئەو هێزە ناوەکییە بدۆزنەوە کە دەیانگەیەنێتە کەناری ئارامی و سەرکەوتن .

زەکەریا فاتیح