پشتیوانی ته واوی حزبی شیوعی عێراق و کوردستاني له هه ڵبژاردنه کانی داهاتوودا

لە چوارچێوەی ئەو گۆڕانکارییانەی لە نێو چەپی عێراقی و نێودەوڵەتیدا ڕوودەدەن، گرنگە فۆرمە تەقلیدییەکانی خەباتی چەپ لەگەڵ گۆڕەپانی نوێ لە فەزای دیجیتاڵ و دامەزراوە فەرمییەکاندا تێکەڵ بکرێت. بەشداری سیاسی بە هەموو شێوەکانییەوە یەکێکە لە ئامرازە سەرەکییەکانی خەبات. خەبات تەنها بە شەقامەکان، کارخانەکان، کێڵگەکان، فەرمانگەکان و ڕەخنەی تیۆری سنووردار نییە. بەڵکو پێویستە لە هەموو بوارەکاندا بەشداری بکەین لەوانە کارکردن لەناو دامەزراوەکانی دەوڵەت و پەرلەمان و ئەنجومەنە خۆجێییەکاندا چونکە گۆڕەپانێکی گرنگن کە لەڕێگەی ئەوەوە دەنگی چەپ و دەنگی کرێکارانی دەستی و ڕۆشنبیر دەتوانێت بگاتە ڕای گشتی و کاریگەری کۆمەلایەتی فراوانتر بکات.
باش ئاگادارین کە تائێستا یاسای هەڵبژاردنی عێراق ناتەواوە و پێویستی بەچاکسازیی ڕیشەیی هەیە و ژینگەی سیاسیش پڕە لەکێشەی پێکهاتەیی و پارەی سیاسی و کاریگەری تایەفەگەری و ناسیۆنالیستی و دەسەڵاتی میلیشیاکان هەرچەندە عێراق سەرەڕای هەموو ئەمانە وەک وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەمێنێتەوە کە ناکرێت بەراورد بکرێت بە دیموکراسی سەقامگیر و پێشکەوتوو. لەگەڵ ئەوەشدا، هەر بۆشاییەکی سنوورداری ئازادی یان دەرفەتی بەشداری دەبێت لەلایەن هێزە چەپ و پێشکەوتووەکانەوە بەکار بهێنرێت بۆ بنیاتنانی ئامادەیی خۆیان و کاریگەری لەسەر بڕیاردانی سیاسی و یاسادانان و فراوانکردنی مەودای خەباتیان لە ڕێگەی ئامرازەکانی دەوڵەتەوە خۆی. بەشداریکردن لە هەڵبژاردن ملکەچبوون نییە بۆ واقیع، بەڵکو هەوڵێکە بۆ گۆڕینی لە ناوەوە و یەکێکە لەو گۆڕەپانە هەمەجۆرانەی خەبات کە دەبێت کاری سیاسی و ڕێکخراوەیی و کۆمەڵایەتی و میدیایی و دیجیتاڵی تێیدا تێکەڵ بکرێن.

ڕیفراندۆم و عەقڵی کۆمەلایەتی و ڕای زۆرینە لە ڕێکخراوە چەپەکاندا

حیزبی شیوعی عێراق لەڕێی ڕیفراندۆمێکی ناوخۆییەوە بڕیاری بەشداریکردنی لەهەڵبژاردنەکاندا دەرکرد کە هەڤاڵانی ناو حیزبەکە تێیدا بەشداربوون ئەمە بڕیارێکە کە لە ئیرادەی زۆرینەی پارتەکە ڕەنگ دەداتەوە و نوێنەرایەتی پراکتیکێکی دیموکراتی ناوخۆیی دەکات کە شایەنی ستایشکردنە . میکانیزمی ڕیفراندۆم لە نێو حزبدا لەسەر مەسەلەی یەکلاکەرەوە و گرنگ هەنگاوێکی بەرەوپێشچوونە بۆ دامەزراندنی پرەنسیپی بڕیاردانی بە کۆمەڵ و فراوانکردنی بەشداری ئەندامەکان لە دروستکردنی هەڵوێستی سیاسی و ڕێکخراوەیی. ئەمە دەبێت ببێتە یاسایەکی هەمیشەیی لە هەموو ڕێکخراوە چەپەکاندا نەک هەڵاواردنێکی کاتی.
پێویستە میکانیزمی ڕیفراندۆم ببێتە پراکتیزەکردنێکی دامەزراوەیی و هەمیشەیی لەناو ڕێکخراوە چەپەکاندا و هەم لەڕووی تەکنیکی و هەم لەڕووی ڕێکخراوەییەوە پەرەی سەندووە بۆ سوود وەرگرتن لە توانای دیجیتاڵیزەکردن و تەکنەلۆژیای مۆدێرن لە دەستەبەرکردنی شەفافیەت، پەیوەندی خێراتر و بەشداری فراوانتر کە ئەندامان و کادرەکان و لایەنگران، تەنانەت دەنگە دۆستانەکانی دەرەوەی ڕێکخراوەکە وەک ڕاوێژکاری لەخۆ بگرێت. بەکارهێنانی دیجیتاڵیزەکردن هەروەها دەبێت پەرەپێدانی پلاتفۆرمی دیجیتاڵی بۆ دیالۆگ و گفتوگۆی کراوە لەسەر ئەو بابەتانەی پێش هەر ڕیفراندۆم یان بڕیارێک پێشنیار دەکرێن لەخۆ بگرێت. چەپی هاوچەرخ ناتوانێت دیلی پێکهاتەی ڕێکخراوەیی داخراو یان چوارچێوەی بیرۆکراتی کۆن بمێنێتەوە. پێویستە ئامرازی نوێ بۆ دیالۆگ و کارلێکردنی دیموکراتی دابهێنێت کە ڕێگە بە جیاوازی بیروڕا و گفتوگۆی کراوە و شەفاف بدات.
پەرەپێدانی میکانیزمی ڕیفراندۆمی ناوخۆیی دەربڕینێکی کرداری ڕێزگرتنە بۆ ڕای گشتی و داننان بە ڕۆڵی بنکەی ڕێکخراوەیی نەک تەنها سەرکردایەتی لە داڕشتنی بڕیارەکاندا. هەروەها بناغەی کەلتوورێکی دیموکراتی چەپی مۆدێرن پێکدەهێنێت کە بەشداری ڕێکخراوەیی بە هاووڵاتیبوونی سیاسیەوە دەبەستێتەوە و حیزب لە دەزگایەکی مەرکەزی بڕیاردان دەگۆڕێت بۆ بزووتنەوەیەکی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی زیندوو کە لەگەڵ ژینگەی خۆیدا کارلێک دەکات و ڕاستگۆیانە دەری دەبڕێت. لە هەمان کاتدا، ئەمە وێنەیەکی دیموکراسی پۆزەتیڤ دەبەخشێت بە کۆمەڵگا کە چۆن چەپ بڕیارە گرنگەکانی دەدات و ئەوە دووپات دەکاتەوە کە چەپ دیموکراسی تەنها وەک دروشمێک پێشکەش ناکات بەڵکو لە ژیانی ڕۆژانەی خۆیدا پراکتیزەی دەکات.
لەبەر ئەوەی حیزبی شیوعی عێراق گەورەترین و ڕێکخراوترین پارتی چەپە دەتوانین بڵێین ئەم بڕیارە بەکۆمەڵە لەڕێگەی ڕیفراندۆمەوە تا ڕادەیەکی زۆر ڕەنگدانەوەی پێگەی زۆرینەی چەپی عێراقە بۆیە بەپێویستی دەزانم پشتگیری ئەم هەڵوێستە بکەم سەرەڕای هەموو ناڕەزایەتییەکی ڕەوا لەسەر خودی پرۆسەی هەڵبژاردن یان جیاوازی لەهەندێک وردەکاریی سیاسی لەگەڵ حزبی شیوعی عێراق و کوردستان کە شتێکی سروشتییە لە هەلومەرجە ئاڵۆزەکانی عێراقدا ئاساییە لێکدانەوەی چەپی جیاواز هەبێت و پێویستە دیالۆگی کراوە و هاوڕێیانە لەبارەیانەوە بە ڕۆحێکی دێموکراسی شارستانی و بەرپرسیارانە بهێڵرێتەوە کە جیاوازی بەهێز بکات نەک دابەشبوون و پەرتەوازەیی

پەرەسەندنێک لە هەڵوێستی هێزە چەپەکانی تردا

هەڵوێستی نوێ و گرنگی هەڤاڵانی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق و حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان و ڕاگەیاندنی قەناعەتیان بەپێویستی بەشداریکردن لەهەڵبژاردندا گوزارشت لە پەرەسەندنێکی چۆنایەتی و پۆزەتیڤ دەکات لەڕێڕەوی بزووتنەوەی چەپی عێراقدا، ئەم گۆڕانە ڕەنگدانەوەی هۆشیارییەکی واقیعی و پێشکەوتووانە سەبارەت بە پێویستی هەمەجۆرکردنی میتۆدەکانی خەبات و سنووردارکردنیان بۆ بایکۆت کردن یان هەڵوێستی ناڕەزایی تەنها نەبێت، بەڵکو بۆ کردنەوەی هەموو گۆڕەپانەکان بۆ کاریگەری لەسەر هۆشیاری گشتی و پەیوەندییە سیاسییەکانی دەسەڵات. هەروەها ئاستێکی بەرزی نەرمی لەمامەڵەکردن لەگەڵ پەرەسەندنی سیاسی و کۆمەلایەتی و سوودوەرگرتن لەئەزموونەکانی پێشوو لەژێر ڕۆشنایی واقیعی نوێدا دەردەخات بەجۆرێک کە خزمەت بەسەرتاسەری بزووتنەوەی چەپ و مەسەلەی کرێکارانی دەستی و ڕۆشنبیری لەعیراق و هەرێمی کوردستان دەکات.
لەقۆناغەکانی ڕابردوودا هەڵوێستی ئەو دوو پارتە لەئاست بایکۆتکردنی هەڵبژاردن لەسەر بنەمای شیکردنەوەیەکی ورد بۆ هەلومەرجی داگیرکاری و دەستێوەردانی دەرەکی و گەندەڵی و ستەم و کەموکوڕییەکانی پرۆسەی هەڵبژاردن بوو بەڵام ئەمڕۆ، پێگەیان بەرەو واقیعی سیاسی زیاتر و متمانەی بەهێزتر بە توانای چەپ دەڕوات بۆ کردار و کاریگەری ڕاستەوخۆ. ئەم گۆڕانکارییە کەمتر نییە لە خودی بەشداریکردن، چونکە ڕەنگدانەوەی ئامادەیی بۆ پێداچوونەوە و نوێبوونەوەیەکی فیکری و پراکتیکی لە ژێر ڕۆشنایی ئەزموون و واقیعدا دەکات. هەرچەندە هۆکاری یاسایی ڕێگری لە بەشداری ڕاستەقینەی ئەو دوو حیزبە کردووە لەم هەڵبژاردنانەدا بەڵام ڕاگەیاندنی هەڵوێستی پشتیوانییان لەبەشداریکردن و بەشداریکردنیان لەهەڵمەتی ڕاگەیاندنی هەڵبژاردنەکان هەنگاوێکی بەرپرسیارانەیە کە گوزارشت لەهۆشیاری سیاسی پێشکەوتوو دەکات و خەمی ئەوە دەکات کە گۆڕەپانی سیاسی و پەرلەمانی و ناوخۆیی بەتاڵ نەهێڵێتەوە بۆ ئایینی و ناسیۆنالیستەکان وە هێزە کۆنەپەرستەکان.

گەیشتن بە پەرلەمان گرنگە، بەڵام ئەوەی زۆرتر گرنگە ئەوەیە کە چۆن لەوێ تێدەکۆشین

گەیشتن بە پەرلەمان بۆ هێزە چەپەکان هەنگاوێکی گرنگ و پێویستە بەڵام خۆی لە خۆیدا ئامانج نییە. پۆستی پەرلەمانی یان سیاسی بەهای خۆی لە ژمارە وەرناگرێت بەڵکو لە چۆنیەتی بەکارهێنانی وەک ئامرازی خەبات لە خزمەتی کرێکارانی دەستی و ڕۆشنبیر و ژنان و گەنجان و هەموو گروپە پەراوێزخراوەکاندا وەردەگرێت. دەبێت بەشداری لەپەرلەمان بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی بیکاتە سەکۆیەک بۆ پێشکەشکردنی بیروبۆچوون و ئەلتەرناتیڤی چەپ و پێشکەوتووخواز و دەربڕینی بەرژەوەندییەکانی چینە چەوسێنراوەکان و ئاشکراکردنی دژایەتیەکانی سیستەمی سەرمایەداری و ئاشکراکردنی سیاسەتەکانی پارتە ناسیونالیست و ئایینییەکانی حوکمڕانی بەغدا و هەرێمی کوردستان.
بەشداری پەرلەمانی بەم شێوەیە دەبێتە یەکێک لە گۆڕەپانەکانی خەبات کە دەبێت بچێتە ناوەوە و سوودی لێ وەربگیرێت. ئامانج تەنیا گەیشتن بە پەرلەمان نییە، بەڵکو چۆنیەتی کارکردنمانە لەناویدا و چۆن دەیکەین بە فەزای ڕووبەڕووبوونەوە و لێپرسینەوە و چۆن نوێنەرانی چەپ دەبنە دەنگی کرێکارانی لەسەر کار و بێکارو ڕۆشنبیران و بیرۆکەی مەدەنی و ئازادیخواز. بوونی نوێنەرانی چەپ لە پەرلەمان دەبێت بە مانای بەرگری بەردەوام لە مافە کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسییەکانی جەماوەر بێت و پێشکەشکردنی پێشنیاری یاسایی بێت کە دادپەروەری کۆمەڵایەتی و کەمترین ئاستی ژیان و یەکسانی تەواو بۆ ژنان و دەستەبەرکردنی ئازادییە گشتی، یەکێتی و سیاسییەکان بە دامەزراوەییزە بکات.
لە هیچ وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، پەرلەمان ناتوانێت لە ژێر ئەو پێکهاتە چینایەتییەدا خۆی لە خۆیدا ئامرازێک بێت بۆ گۆڕانکاری ڕادیکاڵ، بەڵکو دەتوانێت وەک ئامرازێکی کاتی و کاریگەر بێت بۆ ئاشکراکردنی میکانیزمەکانی دەسەڵات و گەندەڵی و قسەکردنی ڕاستەوخۆ بۆ جەماوەر لە نێو دامەزراوەکانی دەوڵەتدا. هەرچەندە بوونی چەپ لە پەرلەماندا بەهێزتربێت ئەوەندە دەتوانێت بواری خەباتی سیاسی و کۆمەلایەتی و ئابووری و میدیایی فراوانتر بکات و پەرلەمان بکاتە گۆڕەپانێکی کراوەی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هێزە بۆرژوازی و مەزهەبی و ناسیونالیستەکان، وە زەمینە خۆش دەکات بۆ ئاستێکی بەرزتر لە هۆشیاری و خەبات لەپێناو بنیاتنانی دامەزراوەیەکی جەماوەری ڕاستەقینە کە دێموکراسیتر و نوێنەرایەتیتربن هاوتایە لەگەڵ هاوسەنگی هێزە چینایەتییەکان و پلەی گەشەسەندنی دێموکراسی و دامەزراوەیی.

لیستێکی یەکگرتوو بۆ هەموو چەپەکانی عێراق : ئاواتێکی ڕەوای داهاتوو
ئەم لێکنزیکبوونەوەیە لە هەڵوێستەکانی نێوان هێزە چەپەکانی عێراقدا، تەنانەت ئەگەر بەشێکیشیبێت، نیشانەیەکی هاندەرە بۆ ئەگەری یەکخستنی تيڕوانین و گوتار و پراکتیک لە داهاتوودا. ئەوەی ئەم هێزانە یەکدەخات لەوە گەورەترە کە دابەشیان دەکات، چونکە هەموویان لە بایەخێکی هاوبەشەوە سەرچاوە دەگرن: بنیاتنانی دەوڵەتێکی دیموکراتی و مەدەنی بە ئاسۆیەکی سۆسیالیستی ئێستا، کۆتایی هێنان بە هەژموونی سیاسەتی تایەفەگەری و سیستەمی پشکی و بەدەستهێنانی دادپەروەری و یەکسانی کۆمەڵایەتی، تەنانەت ئەگەر لە میتۆد و کاتی بەدەستهێنانی ئەو ئامانجەدا جیاواز بن.
ئەگەر هەموو لایەنە چەپەکانی عێراق و کوردستان بتوانن لە یەک لیستدا بەشداری بکەن کە هەموو عێراق بگرێتەوە و هەموو هێزە چەپ و پێشکەوتووەکان لە بەغداوە تا هەولێر و سلێمانی و بەسرە کۆبکاتەوە، ئەوا هەنگاوێکی مێژوویی دەبێت بۆ یەکخستنی چەپ لە هاوپەیمانێتییەکی فراوان و فرە پلاتفۆرمدا و دووپاتکردنەوەی بوونی وەک هێزێکی جەماوەری یەکگرتوو. لیستی چەپی هاوبەش مانای نەهێشتنی جیاوازییە ڕێکخراوەیی و فیکری نییە بەڵکو پرەنسیپی کاری بەکۆمەڵ لە دەوری چەندین خاڵی هاوبەش بەرجەستە دەکات و گوزارشت لە هۆشیارییەکی سیاسی نوێ دەکات کە تێدەگات شەڕە گەورەکانی چەپ تەنیا لەڕێگەی یەکڕیزی و هەماهەنگی و کاری هاوبەشی بەردەوامی نێوان هێزە جۆراوجۆرەکانی چەپ و پێشکەوتووخواز و کرێکارەوە دەتوانرێت سەربکەوێتەوە
جیاوازی بیروڕا لەنێو بەرەی چەپدا لاوازی ناکات بەڵکو بەهێزی دەکات بەمەرجێک هەمووان لەسەر ئامانجی هاوبەشی بەرگریکردن لەبەرژەوەندییەکانی کرێکارانی دەستی و ڕۆشنبیر و پرەنسیپەکانی یەکسانی و ئازادی مرۆڤ یەکبگرن یەکڕیزی چەپی عێراقی و کوردستانی لە هەموو فراکسیۆنەکانیدا لە چوارچێوەیەکی سیاسی هاوبەشدا پەیامێکی بەهێز دەنێرێت بۆ کۆمەڵگا کە چەپ توانای زاڵبوون بەسەر پەرتەوازەیی و پێشکەشکردنی ئەڵتەرناتیڤێکی پێشکەوتووخوازی ڕاستەقینە بۆ سیستەمی تائیفی و ناسیونالیستی و نیولیبرال و یەکخستنی خەباتی ڕۆشنبیری و یەکێتی و سیاسی و ئابووری و کۆمەلایەتی لە چوارچێوەی یەک پڕۆژەی ئازادیخواز و پێشکەوتووخوازدا هەیە.

پشتیوانی و ده نگدان بۆ حزبی شیوعی عێراق و کوردستان
تێگەیشتن لە چەپ لە جەوهەری خۆیدا دەبێت وەک بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی فراوان و جەماوەری بێت لەگەڵ چەندین پلاتفۆرم کە چوارچێوەی ڕێکخراوەیی و حزبی تەسک تێدەپەڕێنێت. لەم ڕوانگەیەوە پێویستیی پشتیوانیکردن و دەنگدان بۆ حیزبی شیوعی عێراق و حیزبی شیوعی کوردستان لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا دێتە ئاراوە ئەمەش مانای پشتگوێخستنی ڕەخنە و نەهێشتنی جیاوازییەکان و ڕێککەوتنی تەواو لەگەڵ سیاسەتی هەردوولا نییە، بەڵکو مانای ئەوە نییە کە تاکە لیستەکانی هەڵبژاردنی چەپ و پێشکەوتووخواز لەبەردەستدا بن کە لە ڕووی ئایدۆلۆژی و سیاسییەوە نزیکترن لە لایەنە جیاوازەکانی چەپ لە عێراق و هەرێمی کوردستان.
لەم ڕوانگەیەوە و بە پێزانینی تەواو بۆ خەباتی درێژخایەن و پێگە بەنرخەکانی حزبە کۆمۆنیستەکانی عێراق و کوردستان و حزبە کۆمۆنیستە کرێکارییەکانی عێراق و کوردستان و ڕێکخراوی ئەلتەرناتیڤی شیوعی و حیزبی کۆمۆنیستی چەپ و سەرجەم حیزب و ڕێکخراوە چەپەکانی تر سەرەڕای جیاوازی فیکری و سیاسی لەنێوانیاندا، بە شایستەی دەزانم هەموو ئەوانەی بایەخ بە بەهێزکردنی ڕۆڵی چەپ دەدەن لە پەرلەماندا پێویستە ئەنجومەنە خۆجێییەکان و دامودەزگا فراوانەکانی دەوڵەت لەم هەڵبژاردنانەدا پشتیوانی و دەنگ بۆ کاندیدەکانی حزبی شیوعیی عێراق و کوردستاني بدەن وەک هەڵوێستێکی واقیعی و پێشکەوتووخواز کە بتوانێت خزمەت بەپرۆسەی بنیاتنانی چەپێکی یەکگرتوو و چالاکتر و کاریگەرتر لەژیانی سیاسیی عێراقدا بکات.
هیوادارم ئەم هەڵوێستە ببێتە خاڵی دەستپێکی جددی و پراکتیکی بۆ بەهێزکردنی دیالۆگ و هەماهەنگی و کاری هاوبەش لەنێوان فراکسیۆنەکانی چەپی عێراقدا وەک هەنگاوێکی سەرەتایی بەرەو یەکخستنی وزەکان و بنیاتنانی ڕێکخراوێکی چەپی فراوان و فرە پلاتفۆرم کە سەرجەم ئاراستە و ڕێکخراوە چەپەکانی عێراق کۆبکاتەوە و توانا ڕۆشنبیری و چالاکوانەکانیان لەبەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و کۆنەپەرستی لە یەکریزدا کۆبکاتەوە.
لەئەمڕۆدا بوونی بەرەیەکی چەپ لەهەموو گرووپ و ڕێکخراوەکان پێویستییەکی بەپەلەیە لەبەرامبەر هەژموونی تاریکی هێزە ناسیونالیست و ئایینی و ڕاستڕەوەکان کە کۆمەڵگەی عێراقیان بەرەو دواوە ڕاکێشاوە و هەژاری و کۆنەپەرستی و گەندەڵی و ستەمکاری بڵاوکردۆتەوە و دابەشبوونی مەزهەبی و ئیتنیکی و چینایەتی و ڕەگەزی قوڵتر کردۆتەوە. نەبوونی یان پەرتەوازەیی چەپ، واتە بەجێهێشتنی گۆڕەپانەکە بۆ ئەو هێزانەی کە پووکانەوەی دەوڵەت و کۆمەڵگەیان چەسپاندووە. چەپ بە هەمەچەشنی فیکری و ڕێکخراوەییەوە هیوای ڕاستەقینەیە بۆ بنیاتنانەوەی عێراق لەسەر بنەماکانی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و یەکسانی و دەوڵەتێکی دێموکراتی خاوەن ئاسۆیەکی سۆسیالیستی.

ڕزگار ئاکرێیی چەپی سەربەخۆ

بەشی دووەم:

پارادایمی دابەشکردنی شۆڕش بە دوو قۆناغ : وەک ئەفسانەیەکی ناسیۆنالیستی و پایەی سەرەکی فکری پارتە ماویەکانی نیپاڵ !

بنەمای مێژوویی ئەم پارادیمە ئەگەڕێتەوە بۆ چەپی ناسیۆنالیستی و ڕەوتە ناسیۆنالیستەکانی ڕوسیای قەیسەری لە کاتی خۆیدا وە لەسەردەمی خەباتی بەڵشەفیکەکاندا.
ئەم مەیلە فکری و سیاسیە وەک بەرەیەکی ( دژە شۆڕش ) دژایەتیەکی سەرسەختیان بۆ باسەکانی لێنین و بەڵشەفیکە هاوڕێکانی نیشاندا ، ئەوان پێیان وابوو کە قۆناغی گەشەی سەرمایەداری لە ڕوسیا هێشتا گونجاو نیە بۆ شۆڕشی سۆسیالیستی ، بەڵکە قۆناغەکە شۆڕشی بۆرژوا – دیمۆکراسیانە ئەخوازێت .

هەر لە درێژەی ئەم سیاسەتەدا ، بۆچوونەکانیان سەبارەت بە مەسەلەی (مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان)بەو جۆرە بوو، وە پێیان وابوو، کە ئەم مەسەلەی نەتەوایەتیە پەیوەندی بە خەباتی چینایەتیەوە نییە و، پێویستە بۆرژوازی نیشتمانی ڕابەرایەتی بکات ، وە نابێت ببەسترێتەوە بە ڕابەڕایەتی کۆمۆنیستی کرێکاران و جوتیارانی چەوساوەو شۆڕشی سۆسیالیستیەوە .

لێنین وپارتی بەڵشەفیکی کە ئەو ڕابەڕایەتی ئەکرد بە پێچەوانەی ئەم بۆچوونە خەباتیان ئەکرد ، وە پێیان وابوو کە بەدەستهێنانی ئەو مافە دیمۆکراتیکانە وە لەوانە (مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان ) لە ژێر ڕابەرایەتی کرێکاران و جوتیارانی هەژار توانای بەدەستهێنان و بەئەنجام گەیاندنیان هەیە، وە ئەم خەباتەش وابەستەیە بە مافی چارەنووسی پڕۆلیتاریا و چەوساوەکانەوە، نەک بۆرژوازی میللیەوە، هەربۆیە ئامانجی سەرەکی لێنین و پارتی بەڵشەفیکی ، پێکهێنانی بزووتنەوەیەکی ڕزگاری سۆسیالیستی بووە دژ بە چەوساندنەوەی سەرمایەداری و بۆرژوا لۆکاڵی و دەرەکیەکان ، نەک پێکهێنانی بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی تەنها بۆ بەرژەوەندی بۆرژوا خۆماڵیەکان و بەناو بزووتنەوە “ڕزگاری نیشتمانیەکان ” .
قۆناغی گەشەی ئەم مەیلە ناسیۆنال – ڕیفۆرمیستیە لەناو بەڵشەفیکەکاندا ، بەوە گەیشت کە ستالین لە کتێبی (بنەماکانی لێنینزمدا) (١) ، تەواوی تێزەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆناڵ و باسەکانی لێنینی شێواند و بەلاڕێدا برد ، کە لە ” تێزەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆناڵی کۆمۆنیست” لە 5ی حوزەیرانی ساڵی 1920 بڕیاڕیان لەسەر درابوو، بەتایبەت ڕەشنووسی سەرەتایی تێزەکان سەبارەت بە پرسی نەتەوەیی وپرسە کۆڵۆنیالیەکان(٢) وە بەو جۆرە هەوڵی ئەوەیدا کە بگەڕێتەوە سەر بنەمای پارادایمی دابەشکردنی شۆڕش بە دوو قۆناغ و لەو کتێبەدا پێداگری لەسەر پێشکەوتخوازی و ڕابەرایەتی بۆرژوازی نیشتمانی ئەکات ، پشتیوانی لە سیاسەتی ناسیۆنالیستانەو کۆنەپەرستانەی ئاغا و شێخ و سەرۆک عەشیرەتەکان و ئەفسەرە سەربازیە بەکرێگیراوەکانی کردو کۆمەکی هەمەلایەنەی کردن .

سەرەتاکانی جموجۆڵی سیاسی خۆیان وەک چەپێکی ناسیۆنالیست، کە باوەڕیان بە خەباتی چەکدارانەی جوتیارانی لادێکان هەبووە، وە ڕۆڵی سەربەخۆییانەی پڕۆلیتاریای شارەکانیان بەهەند وەرنەگرتوەو ڕەتکردۆتەوە، دوابەدوای سەرهەڵدانی قۆناغێکی تازەی ڕاگوزەری چوونە ناو خەباتی چینایەتی پڕۆلیتاریا لە هندستان و ناوچەکە لە دوای ساڵەکانی ١٩٣٠ بەدواوە دەستپێکردووە، وە بزووتنەوەی چەکداری (خەباتی ڕزگاری نیشتمانی) گەلانیان، بە بنەمایەکی فکری بنەڕەتی خۆیان زانیوه .

بێگومان کارکردی تێزەکان و بۆچوونەکانی کۆنگرەی باکۆی گەلانی ڕۆژهەڵات لە ساڵی 1921 بەسەرۆکایەتی گریگۆف زینۆفیف، کاریگەریەکی گەورەیان هەبووە لەسەر سەرهەڵدانی ماویزم و بزووتنەوە سیاسیەکانی تریش لەو ناوچانەدا وە پشتیوانی بزووتنەوەی( تورکیای لاو – ترکیا الفتاة ) و صن یات صن و پارتی میللی لە چین بکەن، بەتایبەت دوای ئەوەی کە خودی گریگۆڤ زینۆفیف( ٣) شعاری (کرێکارانی جیهان یەکبگرن )، گۆڕی بە شعاری ( کرێکارانی جیهان و گەلانی چەوساوە یەکبگرن) (٤)، وە بەم شێویە بناغە چیانیەتیەکەی شێواند.

بەم جۆرە ڕەوتی پشتیوانی لە بۆرژوا – کۆمبرادۆرەکان و سەرۆک خێڵ و پیاوانی ئاینی و ئەفسەرە بەکرێگیراوەکان هەرچی زیاتر بەهێزتر بوو، لە ژێر ناوی ( بەڵشەفیزم ) وە سوود وەرگرتن لە هەژموونی شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە جیهاندا .

دواتر بیروبۆچوونەکانی ماوتسی تۆنگ لە دوای ساڵەکانی 1948 بەدواوە گوژمێکی بەهێزیاندا بەم ڕەوتە ناسیۆناڵ چەپەی شۆڕشی ( بۆرژوا – دیمۆکراسیە )دا، گوایە شۆڕشی نیپاڵ شۆڕشێکی لۆکاڵی نەتەوایەتیە و بۆرژوازی نیشتمانی نیپاڵ پێشکەتوخوازەو شۆڕشگێڕە، ئەویش خۆی لە خۆیدا درێژەی هەمان سیاسەتی ناسیۆناڵ- ڕیفۆرمیستانەی کۆنگرەی باکۆوو جهان بینی سیاسەتی ستالین بوو لەبارەی
( سۆسیالیزم لە یەک وڵات) دا ، کە بوون بە پێشینەیەکی فکری و سیاسی بۆ پارتی میللی کۆمێنتانگ (٥) لە ساڵی 1923- تا ساڵی 1927

لەدوای شەڕی جیهانی یەکەمەوە سەرمایەی جیهانی چۆتە قۆناغێکی مێژوویی نوێوە ، ئەویش قۆناغی ئیمپریالیزمەو وە تەواوی پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنانی لە جیهاندا بەشێوەیەک گۆڕیوە کە لەگەڵ خودی کەڵەکەی سەرمایەی جیهاندا یەکبگرنەوەو بگونجێن.
ئەم قۆناغە نوێە و هەژموونی سەرمایەی جیهانی ، بوو بە تەوەرەی بنەڕەتی دابەشبوونی کۆمەڵگا بەسەر دوو چینی پڕۆلیتاریا و چەوساوەکان لەلایەکەوەو سەرمایەداران و نۆکەرانی بۆرژوا خۆماڵیەکانیش لەلاکەی ترەوە، ئەمە وێڕای مانەوەی هەر جۆرە دواکەوتویی و پاشماوەی کۆنی فیوداڵی و خێڵەکی لە وڵاتانی وەک ئاسیاو ئەفریقاو ئەمریکای لاتینی.
لە سەر بنەمای ئەم گۆڕانکاریە ڕیشەییەی کۆمەڵگا و پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنان، ناتوانرێت ئەو قۆناغە لەو وڵاتاندا ، بە قۆناغی شۆڕشی ( بۆرژوا – دیمۆکراسی ) و پێشکەوتوخوازی بۆرژوازی میللی لە قەڵەم بدرێت، بەڵکە زۆر بە ڕۆشنی و ڕاشکاوانە قۆناغەکە پێداویستی شۆڕشێکی سۆسیالیستی ئەخوازێت، و هەرچی زیاتر بەرژەوەندی سەرۆک خێڵ و عەشیرەت و بۆرژوا- کۆمبرادۆرەکان وەک پاشکۆو بەکرێگیراوێک بە سەرمایەی جیهانیەوە بەستۆتەوە، وە لە ناو کۆمپانیا مۆنۆپۆڵیە فرە نەتەوەییەکاندا پشکی تایبەتی خۆیان هەیە .
ئەم گۆڕانکاریانە بوونەتە ڕاستیەکی بەرچاو وزیندو، کە هیچ کەسێکی بۆرژوا – کۆمبرادۆرو وردەبۆرژوا پاشکۆکانیان لەم وڵاتانە توانای ئەویان نەماوە حاشایان لێبکەن و بەدرۆیان بخاتەوە .

لە درێژەی ئەو هەلومەرجە سیاسی و چینایەتیەی کە لە نیپاڵ درێژەیان هەیە، ناڕەزایەتیە جەماوەریەکانی چینە چەوساوەکان و قوتابیان و تێکۆشەرانێک خەباتی خۆیان دژ بە ڕژێمی پاشایەتی بنەماڵەی Dynasty Rana درێژە پێداو، لە ساڵی 1949 بە دواوە قۆناغێکی تازەی خەباتی پارتە ماویەکان لە نیپاڵ دەستی پێکردوە .

درێژەی هەیە ….

سابیر. م
13.10.2025

—————————————————————————————————

پەڕاوێزەکان :

(١ ) أسس اللينيية ، ستالين .ل.٧٤ چەند وانەیەک لە زانکۆی سفردلۆڤ لە مۆسکۆ 1924 بە زمانی عەرەبی

(٢ ) تێزەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆناڵی کۆمۆنیست ، ڕەشنووسی سەرەتایی تێزەکان سەبارەت بە پرسی نەتەوەیی وپرسە کۆڵۆنیالیەکان( 5 حوزەیرانی 1920)

المؤتمرات العالمية الأربعة الأولى للأممية الشيوعية – الكتاب كاملاً:

https://revsoc.me/marxism/30606/31728/ (٣)

(٤) سایتی الأخبار ، www.al-akhbar.com

https://www.al-akhbar.com/Opinion/350548/-%D9%8A%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%88%D8%B4%D8%B9%D9%88%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B6%D8%B7%D9%87%D8%AF%D8%A9–%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%A7

( ٥ ) کۆمینتانگ https://ar.m.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%BA%AA%D8%A7%D9%86%D8%BA

(شیکردنەوەی گوتاری بانگەشەی پارتە سیاسییە کوردییەکان لە هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراقدا)

زمان تەنیا ئامرازێکی گەیاندن نییە، بەڵکو گۆڕەپانێکی سەرەکیی ململانێی سیاسی و ئایدۆلۆژییە. لە کاتی هەڵبژاردنەکاندا، زمان دەبێتە چەکێکی ستراتیژی، کە پارت و لایەنە سیاسییەکان بەکاریدەهێنن بۆ شێوەپێدانی بیروڕای گشتی و دروستکردنی وێنەیەکی دیاریکراو بۆ خۆیان و ڕکابەرەکانیان بەمەبەستی بەدەستهێنانی دەنگی دەنگدەران. زمان لە بانگەشەی هەڵبژاردندا تەنیا ئامرازی گەیاندن نییە، بەڵکو ئامرازێکە بۆ دروستکردنی واقیعێکی سیاسیی دیاریکراو و بەدەستهێنانی شەرعییەت. لەم چوارچێوەیەدا، شیکردنەوەی زمانەوانی بۆ گوتاری بانگەشەی لایەنە سیاسییە سەرەکییەکانی هەرێمی کوردستان لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا، ستراتیژی جیاوازی هەر لایەنێک ئاشکرا دەکات. سەرنجبدرێت پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) لە گوتاری سەرەکیدا جەختدەکاتەوە لەسەر “پاراستنی قەوارەی هەرێم و مافە دەستوورییەکان” و “کوردستانێکی بەهێز”.
لە ڕووی زمانەوانییەوە، پارتی پەنا بۆ بەکارهێنانی وشە و دەستەواژەی فەرمی و نەتەوەیی دەبات وەک (قەوارەی هەرێم، مافی دەستووری، شکۆ، کوردستانی بەهێز)، ئەم زاراوانە وێنەی پارتێک دەکێشن، کە خۆی وەک پارێزەری سەرەکیی بەرژەوەندییە باڵاکانی هەرێمی کوردستان نمایشدەکات. هاوکات بەکارهێنانی مێژوو، وەک ئاماژەدان بە دروشمی “دیموکراسی بۆ عێراق و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان”، هەوڵێکە بۆ بەدەستهێنانی شەرعییەت. ئەم ئۆتۆنۆمییەش لە بنەڕەتدا بۆ پاراستنی تایبەتمەندیی نەتەوەیی کورد بووە، کە زمانی کوردی تێیدا هێمایەکی سەرەکیی ناسنامە و خەباتی سیاسی بووە. لە ئاستی پراگماتیکیشدا، گوتاری پارتی کرداری بەڵێندان جێبەجێدەکات، کاتێک باس لە پاراستنی قەوارەی هەرێم دەکات، ئەمە بەڵێنێکە بە دەنگدەران، کە لە بەغداد نوێنەرایەتیی بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانیان دەکات. لەلایەکی ترەوە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK) جەختدەکاتەوە لەسەر “خزمەتگوزاری”، “چارەسەرکردنی کێشەی مووچە و بودجە”، و “پەیوەندیی بەهێز لە بەغدا”. یەکێتی وشەی سادە و کرداری بەکاردەهێنێت وەک (خزمەت، مووچە، بودجە، چارەسەر)، کە ڕاستەوخۆ پەیوەستن بە ژیانی ڕۆژانە و نیگەرانییە هەنووکەییەکانی خەڵکەوە. گوتاری “کاتێک کێشەیەک هەیە…
خەڵک لە دەرگای یەکێتی دەدات” وێنەیەکی خزمەتکار و پشتیوان بۆ حزبەکە دروستدەکات. هاوکات پرسیارە ڕەوانبێژییەکانیی وەک “کێ لە بەغدا قسەی دەخوات؟” کردەیەکی قسەیی جەختکەرەوەیە، کە ئامانج لێی نیشاندانی توانای حزبەکەیە. بەپێچەوانەی ئەم دوو هێزەوە، بزووتنەوەی نەوەی نوێ گوتارێکی ڕادیکاڵ و دژە سیستمی باوی هەیە، وەک “درۆ دەکەن”، “ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێز”، و “کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی بنەماڵە”. نەوەی نوێ بە شێوەیەکی بەرفرەوان وشەی وروژێنەر و نەرێنی وەک (درۆ، گەندەڵی، دزی، بنەماڵە) بەکاردەهێنێت.
ئەم وشانە هەستی تووڕەیی و بێزاری لای دەنگدەر دەوروژێنن و ئامانجیان لەکەدارکردنی شەرعییەتی ڕکابەرەکانە. گوتاری نەوەی نوێ نموونەیەکی ڕوونی ستراتیژی (ئێمە و ئەوان)ـە، کە لە ڕێگەی زمانەوە هێڵێکی جیاکەرەوە لەنێوان خۆیان وەک (ڕزگارکەر) و دەسەڵات وەک (گەندەڵکار) دەکێشن. لایەنە ئیسلامییەکانیش (یەکگرتوو و کۆمەڵ)، جەختدەکەنەوە لەسەر “چاکسازی”، “دادپەروەری”، “سیاسەتی خاوێن”، و “ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی”. هەروەها دروشمەکانی وەک “بەرەو سیاسەتێکی خاوێن” و “دادپەروەری بۆ هەمووان”، چەمکی ئەخلاقی و ئایینی تێدابەکارهێنراوە، سەرنجبدرێت وشەی (خاوێن) ئاماژەیەکی ناڕاستەوخۆیە بۆ (پیسی) و (گەندەڵی) لە سیاسەتی ئێستادا و خۆیان وەک بەدیلی پاک و ئەخلاقی نمایشدەکەن.
(دادپەروەری)ـش چەمکێکی سەرەکییە لە گوتاری ئیسلامی سیاسیدا و بانگەشەیە بۆ سیستمێکی بێ جیاوازی. ئەم دروشمانە کرداری بەڵێندان و بانگەوازکردن لەخۆدەگرن بۆ بەشداریکردن لە پرۆسەیەکی (چاکسازی) و (خاوێنکردنەوە)ی سیاسەتدا. لە کۆی گشتیدا، زمان لە بانگەشەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا ئاوێنەی ستراتیژی سیاسیی لایەنە کوردییەکانە. پارتی زمانی نەتەوەیی و دەستووری بەکاردەهێنێت، یەکێتی جەختلەسەر زمانی پراگماتیکی دەکاتەوە، نەوەی نوێ زمانی ڕادیکاڵ و پۆپۆلیستی بەکاردەهێنێت و لایەنە ئیسلامییەکانیش لە ڕێگەی چەمکی ئەخلاقی و ئایینییەوە هەوڵدەدەن خۆیان وەک بەدیلێکی خاوێن و دادپەروەر نمایشبکەن. بەم شێوەیە، زمان دەبێتە کەرەستەیەک بۆ کێشانی نەخشەی سیاسی و دیاریکردنی ناسنامەی هەر لایەنێک لە چاوی دەنگدەراندا.

سندوقەکانی دەنگدان لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ دەکرێنەوە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نوێ، بەڵام ئایا ئەمە کاتێکی گونجاوە و دەتوانرێت جێبەجێ بکرێت؟ بەتایبەتی کە عێراق لە دۆخێکی پر ئاڵۆزی و بارگرانیدایە، بەهۆی کێشەکانی ناوچەکە و ململانێی ئەمریکا و ئیسرائیل لە بەرامبەر ئێران و کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر عێراق، لەهەمانکاتدا قەیرانی ئابوری و سیاسی و کورتهێنانی دارایی و هەژمونی گەندەڵی لەتەواوی جومگە و دامودەزگاکانی دەوڵەتدا سایەی کردووە، لەلایەکی ترەوە بەرزبونەوەی ئاستی کێشە و ململانێی لایەنە سیاسیەکان، لە هێزە میلیشیا تائفی و ئیسلامی و قەومیەکان کە قەیرانی دەسەڵاتی سیاسیان قوڵتر کردۆتەوە، هەروەها فشاری شەقام و توڕەیی و بێزاری ناڕەزایەتی دانیشتوان کاریگەری جدیی لەسەر ئەم هەڵبژاردنە هەیە.
داتاکانی دارایی گشتی کە لەلایەن حکومەتی فیدراڵی عێراقەوە بڵاوکراونەتەوە دەریدەخەن کە حکومەتی ئێستا هاوشێوەی حکومەتەکانی پێشخۆی پێشکەوتنێکی کەمی لە گەیشتن بە هەریەک لە ئامانجەکان بەدەستهێناوە. لەئەنجامدا عێراق ڕوبەڕوی کورتهێنانێکی دارایی نوێ دەبێتەوە کە بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتەوەیە، واتە بەمانەوەی نرخی نەوت لە دەوروبەری ٦٧ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، داهاتی نەوت کە زیاتر لە ٩٣٪ ی کۆی داهاتی حکومەت لە ساڵی ٢٠٢٥ پێکدەهێنێت، چیتر بەس نییە بۆ دابینکردنی خەرجییە گشتیە پلان بۆ داڕێژراوەکان.
ئەم فشارە داراییە ئاماژەیە بۆئەوەی کە حکومەتی سودانی هێشتا لە میراتی وابەستەیی بە نەوت ڕزگاری نەبووە، هێشتا خەرجکردنی موچە لە داهاتی نەوت دابین دەکات و نەیتوانیوە چاکسازی پێویست بۆ بنیاتنانی ئابووریەکی گەشەسەندو بەدەست بهێنێت. لەهەمانکاتدا چاوەڕوان ناکرێ هیچ حکومەتێک لەماوەی یەک خولی چوار ساڵی داهاتودا دوای ئەم هەڵبژاردنە چارەسەری ناهاوسەنگی باری ئابوری عێراق و پرسە داراییەکانی بکات، بەڵام گەر هەر حکومەتێک پێکهات، دەبێت بتوانێت دەرفەت بقۆزێتەوە و بەرپرسیارێتی دەستپێکردنی چاکسازی ئابوری لە ئەستۆ بگرێت، ئەمەش لەم دۆخە نالەبارەی ئێستاو دەسەڵاتێکی پەرشوبڵاوی چەند جەمسەری پێکهاتو لە هێزی میلیشیا، نەخشەیەکی سەخت دەبێت.
لە دوای ڕووخانی سەدام لە ساڵی ٢٠٠٣وە، بە حساب دەبوایە عێراق دوو ئامانجی گەشەپێدان بەیەکەوە گرێبدات، یەکەمیان دوورکەوتنەوە لە مۆدێلی ئابوری ڕەیعی بە بوژاندنەوەی کەرتەکانی وەبەرهێنانی غەیرە نەوت و کەمکردنەوەی پشتبەستنی زۆر بە هەناردەی نەوتی خاو. دووەمیان دابینکردن و پەرەپێدانی ژێرخانێک کە پێویستە بۆ بەدیهێنانی ئەم گۆڕانکاریە.
هەڵبەتە چارەسەرە پێویستەکان ناسراون، گەر بەمجۆرە حوکمرانیەی لایەنە سیاسیەکانی ئێستا عێراق قەتیس نەبوایە، بۆیە ئاڵوگۆڕەکان سەختی لەخۆیان دەگرن بەهۆی سروشتی ئابووری و سیاسی کە لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ سەریهەڵدا، کە داگیرکاری ئەمریکاو وێرانکاری عێراق و دواتر دەخالەت و باڵادەستی کۆماری ئیسلامی ئێران، دۆخێکی تەواو جیاوازی لە ململانێی هێزی میلیشیای تائفی خستە سەر شانۆی سیاسی عێراق، کە جگە لە تاڵانچێتی و بازرگانی بە نەوت ڕێگایەکی تریان نەگرتەبەر، لەپێناو بەدەستهێنانی داهاتێکی زۆر لە کورترین ماوەدا، ئەمەش گەورەترین بەربەست بووە بۆئەوەی حکومەتە یەک لە دوای یەکەکان نەتوانن و نەیانەوێت چاکسازی ئابوری و گەشەپێدانی جددی جێبەجێ بکەن.
جگە لەوەش سیستەمی پارچەپارچەکراوی پشکی سیاسی کە دامەزراوەکان بە درێژایی هێڵە تائیفی و نەتەوەییەکان دابەش دەکات، بەردەوامە لە بەهێزکردنی تۆڕی تایبەتی بەرپرسانی لایەنەکان کەوەک بەشی دەرەبەگەکان خۆی دەنوێنێ، لەهەمانکاتدا وەزارەتەکان وەکو وەزارەتێکی حزبی مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، کە زیاتر خزمەت بە بەرژەوەندیە حزبیەکان دەکەن، نەک بەرژەوەندی گشتی.
ئەم پارچەپارچەبونە دامەزراوەییە ڕێگری دەکات لە بڕیاردانی یەکگرتوو و تا ڕادەیەکی زۆر بەرپرسیارە لە تەحەدای بنەڕەتی گەندەڵیەکی بەربڵاو، زۆرجار گرێبەستی دابینکردن بریتیە لە هەڵاوسانی بودجە و دەستکاریکردن و بەرتیلدانی سیاسی بۆ دابینکردنی بودجە بۆ پارتە سیاسیەکان و گروپە چەکدارەکان. هەروەها دەزگاکانی چاودێری وەک کۆمسیۆنی دەستپاکی و دەستەی باڵای وردبینی دەسەڵاتی جێبەجێکردنیان نییە، پەرلەمان لێرەدا ناتوانێت ڕۆڵێکی چارەنوسساز بگێڕێت و دەوری هەبێت، جگە لە پاشکۆبون بۆ بەرپرسە میلیشیاکانی حزبە دەسەڵاتدارەکان.
داڕشتنی یاسای دارایی نیشتمانی و دیاریکردنی چۆنیەتی دابەشکردنی سامانی گشتی، تادێت نرخێکی بەرزتر لەسەر بودجەی دەوڵەت دەکەوێت و قەیران زیاتر دەهێنێت، ئەمەش حکومەتی فیدراڵی دەکاتە بارمتەی ناجێگیری بازاڕەکانی وزەی جیهانی، کە لە ئێستاوە بووەتە هۆی دووبارەبوونەوەی قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠١٥.
نەمانی متمانە بە دامەزراوە گشتیەکان بەهۆی کڕین و فرۆشتنی پۆستە وەزاریەکان لەکاتی دانوستانەکانی پێکهێنانی حکومەتدا خراپتر و گەندەڵتر بون، کە بەجۆرێک ئەم پرۆسەیە ڕۆشتووە هیچ حکومەتێکی ئایندە ناتوانێت بەرەنگاری بکات یان دەستبەرداری بێت، بەڵکو تەنها رێگا ئەوەیە کە دەبێت تەواوی پێکهاتەی حکومەتی ئێستا ڕاماڵرێت.
ئەوەی جێگای سەرنجە، ئابوری سیاسی عێراق ڕەگ و ڕیشەی لاوازی ئیدارە داراییەکەی وەها ڕون دەکاتەوە، کە داینامیکی رەیعی خەرجێکی زیاد لە پێویستی بۆ دەوڵەت دروست کردووە، هەروەها زیاتر لە٤٠٪ هێزی کاری عێراق لە کەرتی گشتی یان کارگە دەوڵەتیەکان دامەزراون و ئەم دووەمەیان ٥٩٪ی کۆی خەرجیەکانی حکومەتی فیدراڵی لە نیوەی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٥دا پێکهێناوە، ئەمەش بوارێکی کەم بۆ وەبەرهێنانی درێژخایەن دەهێڵێتەوە، لەکاتێکدا هەر هەوڵێک بۆ کەمکردنەوەی یارمەتیەکان یان داڕشتنەوەی مووچە دەتوانێت کاردانەوەی نەرێنی گشتی لێبکەوێتەوە.
هەرچەندە حکومەت چەند ڕێوشوێنێکی کورتبینانەی گرتۆتەبەر، بەڵام ناتوانێت کە ڕەگ و ڕیشەی دووبارەبوونەوەی قەیرانە داراییەکان چارەسەر بکات، لەوانە کەمکردنەوەی خەرجیەکانی وەبەرهێنانی گشتی، ئەولەویەتدان بە کەمکردنەوی خەرجیە بنەڕەتیەکانی ئێستای وەک مووچە و خانەنشینی، کە زیاتر لە ٦٠٪ ی کۆی خەرجیەکانی بودجەی ساڵی ٢٠٢٤ی پێکهێنابوو، لەهەمانکاتدا کەمکردنەوە یان دواخستنی بودجە بۆ پڕۆژەکانی گەشەپێدان کە گرنگن بۆ بنیاتنانی ئابوریەکی هەمەچەشن.!
ئەم نەخشانە ڕەنگدانەوەی ئابوریەکی سیاسیە کە بەرژەوەندی تەسک و کورتبینانە و ڕەفتاری رەیعی و دیسیپلینێکی دارایی ناسک بەڕێوەی دەبات، کە هەموو ئەمانە ڕێگرن لە بەردەم گەشەی ئابوری و لەهەمانکاتدا ڕێگرن لە چارەسەرکردنی ناهاوسەنگیە ئابووریەکان.
حزبە دەسەڵاتدارەکان و هێزە میلیشیاکان کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر وەزارەتەکاندا قۆستۆتەوە بەدامەزراندنی کەسانی سەربەخۆیان لە پۆستە باڵاکانی خزمەتگوزاری شارستانی کە بە “پلەی تایبەت” ناسراون، ئەم پۆستانە وەک ڕێڕەوێک بۆ دەستڕاگەیشتن و دابەشکردنی سەرچاوە گشتیەکان، بۆ چەسپاندنی تۆڕی تایبەت و توندکردنەوەی دامەزراوە گەندەڵیەکان کاردەکەن.
بەجیا لەم دۆخە ئابوری و داراییەی بیست ساڵە لەژێرسایەی ڕەحمی کۆنترۆڵی بەڕیوەبەرایەتی حزبە دەسەڵاتدارەکان و هێزە میلیشیاکاندایە، کە ئێستا گەیشتووە بەوپەڕی قەیران و نائارامی و کاریگەری لەسەر ململانێی لایەنەکان دەبێت لەم هەڵبژاردنەدا، لەهەمانکاتدا گۆڕانی هاوکێشەی سیاسی و هاوسەنگی هێزەکان، دۆخێکی تازە لەدۆخی سیاسی ئێستای عێراق و ناوچەکە هێناوەتە پێشەوە، کە ململانێی لایەنەکان لەم دەورەی هەڵبژاردنەدا، تەواو جیاواز دەبێت لەچاو دەورەکانی ساڵانی پێشودا، واتە بەجیا لەم ئاڵۆزی دۆخە ئابوریە، لەهەمانکاتدا گروپەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی کە ئێستا پێکهێنەری حکومەتی عێراقن، هەروەها هێزەکانی حەشدی شەعبی، دەرگیری چەندین کێشەی جدین، لەلایەک زەحمەتە ئەو هێزانە دوای ئەو ئاڵوگۆڕانەی لە ئاکامی شەڕی ئیسرائیل و ئێراندا پێشهاتووە، بتوانن یەکگرتوبن و یەک لیست بن لەم هەڵبژاردنەدا، هێزەکانی حەشدی شەعبیش لە ژێر کاریگەری مەترسی هەڕەشەی ئەگەری هەڵوەشاندنەوەن لە ڕێگەی لێدانی ئەمریکاو ئیسرائیلەوە.
جگە لەوانەش لایەنە کوردیەکان هەرچەندە تائێستا نەیانتوانیوە، لە هەرێمدا حکومەت پێکبهێننەوە، لەهەمانکاتدا دۆخی ئابوری و سیاسیان لە دۆخی ئابوری و سیاسی لایەنەکانی عێراق باشتر نیە، بۆیە ناتوانن ڕۆڵێکی ئەرێنی و بەشداریەکی سەرکەوتویان هەبێت لەم هەڵبژاردنەدا.
هەرچەندە لەسەرەتادا پێشبینی ئەوە دەکرا کە موقتەدا سەدر بەشداری لەم هەڵبژاردنەدا بکات، بەڵام پاش هیرشکردنێکی توند بۆ سەر تەواوی لایەنەکان بەوەی دزو گەندەڵن و بە هۆکاری شێواوی دۆخی عێراق وەسفیان دەکات، جارێکی تر ڕایگەیاند کە بەشداری ناکات.
لە رۆژی ٣ی ئۆکتۆبەر لە سەرانسەری عێراق و هەرێم، بانگەشەی هەڵبژاردن بۆ خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق دەستی پێكرد، تاوەكو ٨ـی تشرینی دووەم بەردەوام دەبێت، بەجیا لەوەی پێشبینی ئەرێنی ناکرێت کە ئەم بانگەشەیە بە دۆخێکی ئارامدا تێپەڕێت، لەهەمانکاتدا بەگشتی مەترسی ئەوە هەیە، گەر هەڵبژاردن تێپەرێنرێت، یان دوای هەڵبژاردن گەر حکومەتیش پێکبێت، دۆخی سیاسی ناوچەکە و عێراق سەختی دەخاتە بەردەم چۆنیەتی پێکهێنانی حکومەتێک کە بتوانێت عێراق لە پێکدادن و شەڕو گێژاو نا سەقامگیری سیاسی بپارێزێت.

ئەمە نە داستانی مەم وزینەو نەلاس وخەزاڵ و نە دوانزەسوارەی مەریوان و نەداستانی قەڵای دمدم، بەڵکو داستانی دزی وگەندەڵی پێنج لە قارەمانەکەی بنەماڵەی بارزانین!
پڕۆژەی ڕاپۆرتکردنی تاوان و گەندەڵی ڕێکخراو (OCCRP) ڕێکخراوێکی ناحکومی ئەمریکایە کە ڕۆژنامەگەری لێکۆڵینەوە پەروەردە دەکات. ساڵی ٢٠٠٦ دامەزراوە و تایبەتمەندە بە تاوانی ڕێکخراو و گەندەڵی.
OCCRP,
Abbreviation of:-
Organized Crime and Corruption Reporting Project
Barzani family corruption in Iraqi Kurdistan:
لە هەشتی ئەم مانگەدا، ڕاپۆرتێکی دورودرێژی لەسەر گەندەڵیە زۆرو زەبەلاحەکانی بنەماڵەی بارزانی، بەناوی پێنج براکە، بڵاو کرۆتەوە، ئەگەرویستت خۆت ڕاستەوخۆ بچیتە ناو سایدی:- پڕۆژەی ڕاپۆرتکردنی تاوان وگەندەڵی ڕێکخراو،

Organized Crime and Corruption Reporting Project :- دواتر بنوسە
گەندەڵیەکانی بنەماڵەی بارزانی لەکوردستانی عێڕاق:-
Barzani family corruption in Iraqi Kurdistan:
بەدورودرێژی ڕاپۆرتێکی وردو سەلمێندراوت دەداتێ لەسەر گەندەڵیەکانی پێنج براکە،(مەسرور، مەنصور، مستەفاو وەیسی و موسخی).
ئەمڕۆ لەسایەی تەکنۆلۆجیای زیرەکدا، زۆرپێویستیت بەوەنییە باش لەزمانە بیانیەکان حاڵی ببیت، بەڵکو خۆت دەتوانیت لەڕێگای تڕانس لێیت و گۆگلێ وە، بۆهەر زمانێک مەبەستت بوو بابەتەکان تەرجومە بکەیت و لە جەوهەری ڕاپۆرتەکان تێبگەیت. دەتوانیت داستانی دزی وفزیی و گەندەڵی و سپیکردنەوەی پارەی بەتاڵانبردراوی خەڵکی کوردستان، لەلایەن پێنج برای شارەزاو پسپۆڕ لە گەندەڵی، ڕاستەوخۆ لەسایدی دەزگاکەوە بخوێنیتەوە.
ناسۆنالیزمی کورد، ئەمڕۆ ئەگەر بەشێک لەشانازیە مێژووییەکانی داستانە جۆراوجۆرەکانی مێژووی کۆنی بەر لەدنیای مۆدێرن بێت، ئەوا دەبێت لەم سەردەمەی دنیای مۆدێرن وتەکنۆلۆجیای زیرەکدا، هەڵوێستی لەبەرامبەر پاڵاوانەکانی داستانی دزی و تاڵانی ژێر پەرچەمی ئاڵای کوردستانی ئەمڕۆیدا چیبێت؟
ئەم ناسیۆنالیزمە ڕیسوایەی ئەمڕۆ، کە پاڵەوانەکانی تەواوی میدیاو سایدە جۆراوجۆرەکانی لەهەواڵی گەندەڵیی و دزی و پارەسپیکردنەوەدا، تەنیوە، باوکیان لە مانگی پێنجی ڕابردوودا، لەکۆنگرەی یەکگرتنەوەی یەکیەتی قوتابیان ولاوانی پارتیدا، فەرمووی، ئەگەر کەڕامەت و ئیرادەت هەبوو، هەموو کاتێک پارەت دەبێت، کەڕامەت وئیرادەشت نەما پارە چقیمەتی هەیە!؟
دەبێت لەمەسعود بارزانی بپرسین، ئایا کەڕامەت وئیرادە، ئەوەیە کە لەم ڕاپۆرتانەدا کەشفی ئەسڕاڕی دزی و تاڵانی و پارەسپیکردنەوەکان لەلایەن پێنج لەکوڕەکانتەوە کراوە؟ ئایا بەمجۆرە لەدزینی سامان و داهاتی خەڵک وتەخشان وپەخشانکردنی لەوڵاتانی جۆراوجۆری دنیادا، دەوترێت کەڕامەت وئیرادە!؟
خەڵکی کرێکارو کارمەندو مامۆستاو مووچەخۆرانی کوردستان، بەگشتی دادو بێدادیانە لەدەست ئێوەو حکومەتی بەغداددا، هەر جارەی بە بیانوویەک و بەپاساوێک ڕێگری دەکرێت لەوەی مووچەکانیان لەکاتی خۆیاندا پێبدەن، کەچی ڕاپۆرتی پڕۆژەی ڕاپۆرتکردنی تاوان وگەندەڵی لەئەمریکا پێمان دەڵێت، کە ئەوە دەسەڵاتدارانی کوردستانن دەستیان ناوەتە بیناقاقای خەڵکی کرێکارو هەژاری کوردستان و بەهەرچی ڕێگاو شێوازێکی نه شیاو ناپەسەند هەیە، خەریکی دزی و تاڵانین!

ڕاپۆرتەکان وزانیاریەکان تازەن و لەهەشتی ئەم مانگەدا دزەیان کردۆتە ناو ڕۆژنامەکانەوە.
کۆشک و ئەسپ و جانتای دیزاینەر: چۆن بنەماڵەی دەسەڵاتداری کوردستانی عێراق لە ئەمریکادا خەریکی تەخشان و پەخشانی پارە بوون.
ئەمە عینوانی مانشێتی هەواڵە سکانداڵئاساکەیە،
کەڕێکخراوەکە بەمجۆرە پێشەکیەکەی نوسیوە:-
پێنج کوڕەکەی سەرۆکی دامەزرێنەری کوردستانی عێراق لە سەرانسەری ئەمریکادا خانووبەرەیان بەدەستهێنا و چوونە بازاڕی لوکس(فاخر، گرانبەها). لانیکەم بڕێک لەو پارەیە لە کۆنگلۆمێراتە (شەریکاتە)گەورە کوردییەکانەوە هاتووە کە پێدەچێت دوو لەو برایانە بە نهێنی کۆنتڕۆڵیان کردبێت، بەپێی بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان.
دۆزینەوە سەرەکییەکان؛- دەستکەوتی برایانی بارزانی بریتی بوون لە کۆشکێکی شەش ژووری نوستن و چەندین شوقە لە نزیک واشنتۆن دی سی، هەروەها بیناکانی میوانداری قاوەخانە و چێشتخانەکان لە فلۆریدا و تەکساس و کالیفۆرنیا.
ئەو موڵکانە لە ڕێگەی کۆمپانیا دەرەکیەکانەوە کڕدراون کە ناوی کارەکتەرەکانی فیلمەکانی “چەتەی دەریایی کاریبی”یان لێنراوە.
زیاتر لە 10 ملیۆن دۆلار کە بۆ ئەم کڕینانە بەکارهاتووە لە کۆمپانیای گۆڵدن ئیگل گڵۆباڵەوە (هەڵۆی زێڕین)سەرچاوەی گرتووە، کە کۆمپانیایەکی کوردی عێراقییە و بەڵگەنامەکانی دزەپێکراویش باس لەوە دەکەن کە لەلایەن مستەفا (بابۆ)بارزانییەوە کۆنترۆڵکراوە کە برا بچوکەکەیانە.
لە کوردستان، بەڵگەنامەکان دەریدەخەن، هەڵۆی زێڕین خۆی وەک ئاسانکارییەک بۆ کۆمپانیا بیانییەکان کە داوای دەستڕاگەیشتنیان لە حکومەتی خۆجێیی دەکرد، پێگەیشتووە. هەروەها گرێبەستی لەگەڵ سوپای ئەمریکا واژۆ کردووە.
18 ملیۆن دۆلاری دیکەش لە کۆمپانیای ستێر گروپەوە هاتووە، کە کۆنگڵۆمێراتێکی (کۆمپانیا)دیکەیە کە بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان باسی لەوە دەکەن کە لەژێر دەستی مەسرور بارزانیدایە کە ئێستا سەرۆکی حکومەتە.
هەروەها ڕاپۆرتی ڕێکخراوەکە، باس لە ژنێک دەکات بەناوی کاتیا ڤرێکار، کە هاوسەری مستەفا بارزانییە،
باس لەوەدەکرێت، کە ئەم ژنە ئەسپی گرانبەهای عەڕەبی ڕەگەزبەرزی لەڕێگای کۆمپانیای هەڵۆی زێڕین کڕیوەو وەهەر لەو ڕێگایەشەوە پارێزەرێکی بەناوی “جۆناسۆن مۆر” کە نوسینگەکەی لەویلایەتی دێلاوەرە هاوکاری کردووە، بۆ ڕاییکردنی کاغەزی بیمەو کاروباری بیمەی ئەسپەکانی.
ئەوان بۆ دزی و فزی و پارەسپیکردنەوە”سیاسەتێکی توندی نهێنییان جێبەجێکردووە ،بە بەکارهێنانی، کۆمپانیاکان، LLC، کە کۆمەڵێک کۆمپانیای وەهمی لە ناو کۆمپانیایەکی واقیعیدا پڕۆسەی گەندەڵیەکەیان جێبەجێکردووە.
ناوی ئەو کۆمپانیایە کە ڤریکار بۆ بەدەستهێنان و هەڵگرتنی ئەسپەکان بەکاری هێنابوو، گۆڵدن ئیگل گڵۆباڵ، دەستبەجێ لە وڵاتی هاوسەرەکەیدا زەنگێکی لێدەدا. کۆمپانیاکانی “GEG” کە زیاتر لە بواری بیناسازی و ڕیکلامدا کاردەکەن، هەروەها ئۆتۆمبێلی زرێپۆش و کڵاو و پێڵاوی ئەمریکییان بۆ هێزە ئەمنییەکانی ناوخۆیی دابینکردووە و ژمارەیەک گرێبەستیان بۆ سوپای ئەمریکا جێبەجێکردووە.
کۆمپانیا کوردییەکانی GEG هیچ پەیوەندییەکی ئاشکرایان لەگەڵ بارزانییەکان نییە. بەڵام کۆمەڵێک ئیمەیڵ و بەڵگەنامەی دزەپێکراو کە لەلایەن پەیامنێرانی OCCRP و پڕۆژەی لێپرسینەوەی حکومەتەوە پێداچوونەوەیان بۆ کراوە، ئەوە پیشان دەدات کە ئەوان لەلایەن مستەفا بارزانییەوە کۆنترۆڵکراون — و دەریدەخەن کە ئەوان ملیۆنان دۆلاریان لە خەرجییە کەسییەکان لەلایەن پێنج برا بارزانییەوە بانکیڵ(سپۆنسەر) کردووە، ئەمەش پرسیارەکان دەوروژێنێت سەبارەت بەوەی ئایا یاسایەکیان پێشێلکردووە کە داوای ئاشکراکردنی ناکۆکی بەرژەوەندییەکان دەکات.
تەنها ئەسپەکان نەبوون. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٩ کۆمپانیاکانی هەڵگرتن کە لە کۆتاییدا خاوەندارێتی براکان بوون ٣١ موڵکیان لە سەرانسەری ئەمریکا بەدەستهێناوە، لەنێویاندا کۆشک و خانووبەرەی بازرگانی، کە بەهایان زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن دۆلارە. بەیاننامەکانی کارتی بانکیی دەریدەخەن کە ئەو برایانە لە فرۆشگا دیزاینەرەکانی ئەمریکا و پاریس و زیوریخ و دوبەی کڕینی ئاست بەرزیان کردووە و ئۆتۆمبێلێکی جۆری فێراری سپایدەریان کڕیوە و ٥٠ هەزار دۆلاریان لە فرۆشگای کاتژمێر خەرجکردووە.
OCCRP زۆربەی ئەم زانیاریانەی لەگەڵ کۆمەڵێک بەڵگەنامەی دیکەی دزەپێکراو و تۆمارە بەردەستەکانی گشتی لە تۆماری موڵک و ماڵی کۆمپانیاکان لە ئەمریکا، دوورگەکانی ڤێرجینیای بەریتانیا و شوێنەکانی دیکە پشتڕاستکردەوە. بەشێک لەو بەڵگەنامە دزەپێکراوانە وەک بەڵگە لە ناکۆکییە یاساییەکانی پەیوەست بە بارزانییەکان و کوردستانی عێراقدا بەکارهێنراون، هەرچەندە تا ئێستا لە میدیاکان ڕووماڵیان نەکراوە
بەدەستهێنانی خانووبەرە بۆ بەکارهێنانی کەسی لە ڕێگەی کۆمپانیاکانەوە، نایاسایی یان نائاسایی نییە، هەرچەندە ئەم کارە سەرچاوەی ئەو پارانەی کە بۆ کڕینی بەکارهێنراون تەمومژاوی دەکات.
لەم حاڵەتەدا پەیامنێران تێڕوانینێکی ناوخۆیییان هەبوو: تۆمارە داراییەکان کە لە دزەپێکردنەکەدا دۆزراونەتەوە دەریدەخەن کە لانیکەم ٢٩ ملیۆن دۆلار لە خەرجییەکانی بارزانییەکان لە کۆمپانیای GEG و لە کۆمپانیای ستێر گروپەوە سەرچاوەی گرتووە.
لەلایەکی دیکەوە، بەڵگەنامەکانی ناو دزەپێکردنەکە GEG وەک ئاسانکارێک بۆ کۆمپانیا بیانییەکان نیشان دەدەن کە دەیانەوێت گرێبەست لەگەڵ کۆمپانیا ناوخۆییەکان بکەن یان ڕەزامەندی حکومەت بەدەستبهێنن.
بە لەبەرچاوگرتنی پێگەی بنەماڵەی بارزانی لە لوتکەی سیاسەتی کوردستاندا، ئەم دۆزینەوانە پرسیار لەبارەی ئەگەری ناکۆکی بەرژەوەندییەکان دەوروژێنن. یاسای عێراقی داوا لە بەرپرسانی گشتی دەکات سەروەت و سامانەکانیان ئاشکرا بکەن، هەرچەندە ڕاپۆرتێکی ئەم دواییەی هاوپەیمانی گروپە داکۆکیکارە نەزاهیەکان، تیشکی دەخستە سەر لاوازییەکانی ئەم یاسایانە، ئاماژەی بەوەدا کە، لە پراکتیکدا، پێشێلکارییەکان “تەنها تا ڕادەیەکی سنووردار” بەرەوڕووی تەحەدا دەبنەوە. تا ئێستا نازانرێت ئایا بارزانییەکان هیچ سەروەت و سامانێکیان ئاشکرا کردووە یان پەیوەندییەکانیان بە کۆمپانیای جی ئێگ و ستێر گروپەوە ئاشکرا کردووە.
پسپۆڕانی گەندەڵی و دارایی نایاسایی کە پێداچوونەوەیان بە ئەنجامەکانی پەیامنێران کردووە، ڕایانگەیاندووە کە کۆمەڵێک نیگەرانییان وروژاندووە.
جۆدی ڤیتۆری، پرۆفیسۆر و هاوسەرۆکی سیاسەت و ئاسایشی جیهانی لە زانکۆی جۆرج تاون دەڵێت، ئەو مامەڵە داراییانەی بارزانییەکان لە کوردستانەوە دەستیان کەوتووە “پێدەچێت سەرلێشێواوی نێوان ڕۆڵەکانیان وەک فەرمانبەری گشتی و سەروەت و سامانی تایبەتی خۆیان دەربخەن.
ئۆ سی سی ئاڕ پی چەندین جار داوای سەرنجی لە چوار برا بارزانییەکەی دیکە کرد، چ ڕاستەوخۆ و چ لە ڕێگەی پارێزەرە جۆراوجۆرەکانەوە کە نوێنەرایەتیان کردووە، هەروەها لە کۆمپانیای جی ئێجی و “هەڵۆی زێڕین” و ستێر گروپ و حکومەتی کوردی و کاتجا ڤریکار. هیچیان وەڵامی نەدایەوە.
لە کۆی ٣١ موڵک کە بارزانییەکان لە ئەمریکا دەستیان کەوتووە، لانیکەم ١٣ موڵک فرۆشراون؛ 18 ی دیکەش هێشتا لە دەستی ئەو کۆمپانیایانەدان کە دەستیان کەوتووە. تۆمارە کۆمپانیاکان کە بە ئاشکرا لە ویلایەتی دێلاوێر و ڤێرجینیا بەردەستن، ئەوە ئاشکرا ناکەن کە ئایا بارزانییەکان هێشتا کۆنترۆڵی ئەو کۆمپانیایانە دەکەن یان نا.

وەرگیراوە لە: کیڤن هۆڵ occrp
.
https://www.occrp.org/en/investigation/mansions-horses-and-designer-bags-how-the-ruling-family-of-
iraqi-kurdistan-splurged-in-the-us

تاهیر عیسا /16.10.2025

هاوشێوه‌ی ساڵانی پێشوو، ئێواره‌ی رۆژی پێنجشه‌ممه‌ 9ی ئه‌م مانگه‌، له‌ناو كۆمه‌ڵێك ئه‌دیبی كاندید و میوانی دیار، لێژنه‌ی به‌خشینی خه‌ڵاتی نۆبڵی بواری ئه‌ده‌ب رایگه‌یاند خه‌ڵاتی ئه‌م ساڵی بواره‌كه‌ به‌کراسناهۆرکای ڕۆماننووس و سیناریۆنووسی هەنگاری ده‌به‌خشێ، به‌وه‌ش ناوبراو له‌دوای (ئیمری كیرتیس) بووه‌ دووم ئه‌دیبی هه‌نگاری ئه‌و خه‌ڵاته‌ گه‌وره‌یه‌ی به‌ركه‌وێت. لێژنه‌ی به‌خشینی خه‌ڵاته‌كه‌ هۆكاری به‌سه‌ركردنه‌وه‌ی ناوبراویان بۆ ئه‌وه‌ گه‌ڕانده‌وه‌ (نوسه‌رێكی مه‌زنه‌ ناوه‌رۆكی نووسینه‌كانی له‌نه‌ریته‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی سه‌نته‌ری ئه‌‌وروپا هه‌ڵده‌هێنجێ كه‌ له‌كافكاوه‌ درێژ ده‌بێته‌وه‌ به‌ره‌و تۆماس برنهارد. ئه‌مه‌و ستایلی نووسینیشی به‌بێهوده‌یی و زیاده‌ڕۆییانه‌ی گروتسكییه‌ جیاده‌كرێته‌وه. هاوكات توانستی هونه‌ریشی فراوانه).‌ ماتس مالمی سكرتێری هه‌میشه‌یی ئه‌كادیمیه‌ی سویدیش وتی: ” له‌به‌ر به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌ به‌پێزه‌كانی كه‌ كێشنده‌یی و دیدگای قوڵی فه‌لسه‌فیانه‌یان گرتۆته‌ خۆ و له‌به‌رامبه‌ر دۆخی ترسناكیشدا جه‌خت له‌ هزی هونه‌ر ده‌كه‌نه‌وه‌، بۆیه‌ خه‌لاتی نۆبڵی ئه‌ده‌بی ئه‌م ساڵمان به‌ كراسناهۆركای هه‌نگاری به‌خشی”.
كراسناهۆركای كه‌ بەئه‌دیبی پۆستمۆدێرن ناوزەد دەکرێت یه‌كێكه‌ له‌ پێشه‌نگه‌كانی ئه‌ده‌بی ئێستای هه‌نگاری. له‌رێگه‌ی دیدگه‌ فه‌لسه‌فییه‌ قوڵه‌كه‌ی بۆ ژیان و بوون، به‌شداری كارای كردووه‌ له‌نوێكردنه‌وه‌ی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌وروپی نوێ. كاره‌كانیشی كه‌ جۆرێك له‌ڕه‌شبینیانه‌ و بێهوده‌ییانه‌ و دیدی‌ فه‌لسه‌فی‌ ئاڵۆزه‌یان یان به‌رامبه‌ر به‌كێشه‌كانی ژیان پێوه‌دیاره‌ و له‌جیهانی كافكا و دیستۆیڤسكی و گۆگۆل و هێرمان میلڤیلی، ده‌سوڕێنه‌وه‌، به‌ئاشكرا سه‌لمێنه‌ری ئه‌وه‌ن ئه‌ده‌ب توانستی رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ئاڵنگارییه‌كانی ژیانی هه‌ڵگرتووه‌. ئه‌وه‌ش وه‌های لێكردووه‌ ببێته‌ سیمبولێك بۆ ئه‌ده‌بی نوێ. ئه‌و رسته‌ی درێژ و ئاڵۆز و چڕی زمانه‌وانی و چه‌شه‌ی رامانی و حه‌زكردن له‌جیهانی تاریك و شێواوی ناوه‌وه‌ و رامانی فه‌لسه‌فی و كۆمیدی ته‌نزاویانه‌ی كردۆته‌ تایبه‌تمه‌ندی نووسین
لاسلۆ كراسناهۆركای László Krasznahorkai رۆژی 5 ی كانوونی دووه‌می ساڵی 1954 لەخێزانێکی جولەکەی ‌شارۆچكه‌ی گیولای باشووری ڕۆژهەڵاتی هەنگاریای سه‌ر سنووری رۆمانییه‌ هاته‌ دنیا. گیۆرگی کراسناهۆرکای باوکی پارێزەر بوو. جولیا پالینکاسی دایکیشی بەڕێوەبەری ئاسایشی کۆمەڵایەتی بوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی شوێنه‌كه‌یان دووره‌ده‌ست بوو كه‌چی ماڵه‌كه‌یان ژینگه‌یه‌كی گونجاوی رۆرشنبیری بوو. ساڵی 1973 لەزانکۆی یۆزسێف ئاتیلا (سێگێدی ئێستا) چووه‌ به‌ر خوێندنی یاسا، ساڵی 1976 بۆ زانکۆی ئیۆتڤۆس لۆراند (ELTE) لە بوداپێست گواستراوه‌ و تا ساڵی 1978 لەخوێندنی یاسا بەردەوام بوو. دواتر تا ساڵی 1983 زمان و ئەدەبی هەنگاری خوێند. تێزی بڕوانامەکەی ده‌رباره‌ی کار و ئەزموونەکانی (ساندۆر مارا)ی نووسەر بوو. دوای خوێندن بۆ ماوه‌یه‌ك وه‌ك رۆژنامه‌نووس و ره‌خنه‌گر كاریكرد. شایانی باسه‌ هاوشێوه‌ی زۆر له‌دانیشتوانی ئه‌وروپا رۆژهه‌ڵات، رۆژه‌ سه‌خته‌كانی سه‌رده‌می كۆمونیستی و ده‌سه‌ڵاتی سۆڤییه‌تی به‌سه‌ر وڵاته‌كه‌ی، به‌ئازار و نه‌هامه‌تی به‌سه‌ربرد. ته‌نانه‌ت پۆلیس ماوه‌یه‌ك رێگه‌ی نه‌دا گه‌شت بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بكات. دواتر هه‌موو ئه‌وانه‌ له‌به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی ره‌نگیانداوه‌‌.
ساڵی 1985 رۆمانی (ساتانتانگۆ Sátántangó) ی بڵاوكرده‌وه‌. ئه‌و به‌رهه‌مه‌ شاكارێكی ره‌شبینییانه‌یه‌، تایبه‌ته‌ به‌ژیان و گوزه‌رانی كۆمه‌ڵێك جوتیار و لادێنشین و ئازاره‌كانیان له‌سایه‌ی رژێمی هه‌ره‌وه‌زی سۆشیالیستی كه‌ ئه‌وسا پێش داڕمانی كۆمونیستی له‌و شێوه‌یه‌ بوو. رووداوه‌كانی له‌گوندێكی دابڕاوه‌ له‌ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكی باراناوی، تادێت خه‌ڵكه‌كه‌ شوێنه‌كه‌ چۆل ده‌كه‌ن. پلانه‌كانیان سه‌رناگرێت و له‌گه‌ڵ یه‌كتریش ناپاكی ده‌كه‌ن و خه‌ونه‌كانیان به‌با ده‌چێت. ئه‌وسا ده‌بینرێ چۆن خه‌ڵكه‌ بێهیوایه‌كه‌ بۆ رزگاربوونیان له‌ئازار و مه‌ینه‌تییه‌كان، چاوه‌ڕوانی روودانی په‌رچوو ده‌كه‌ن، تا كه‌سێك ده‌چێته‌ ناویان و پێیان ده‌ڵێت دڵسۆزتانم. له‌و رۆمانه‌ وه‌سفی ورده‌كاری و ده‌رخستنی بۆچوونه‌كان و كاره‌كانی كاره‌كته‌ره‌كان زۆر جوان و كێشنده‌ییانه‌یه‌. به‌و كاره‌شی ناوه‌نده‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی وڵاته‌كه‌ی هه‌ژاند و به‌هۆیه‌وه‌ وەک کەسایەتییەکی پێشەنگی ئەدەبی ده‌ركه‌وت. ساڵی 1994 بیلا تاری ده‌رهێنه‌ری ناودار ناوه‌رۆكی ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی بۆ سینه‌ما گواسته‌وه‌ و فیلمێكی سه‌ركه‌وتووانه‌ی لێ ده‌رهێنا كه‌ خودی كراسناهۆركای سیناریۆكه‌ی داڕێژت بوو. ئه‌مه‌و دوای وه‌رگێڕانی رۆمانه‌كه‌ بۆ زمانی ئینگلیزی، ساڵی 2013 خەڵاتی باشترین کتێبی وەرگێڕدراوی پێبه‌خشرا.
ساڵی 1989 رۆمانی (خەمۆکی بەرخۆدان Az ellenállás melankóliája) ی بڵاوكرده‌وه‌. ناوه‌رۆكی ئه‌و به‌رهه‌مه‌ هاوشێوه‌ی گیانه‌ مردووه‌كانی گۆگۆلی گه‌وره‌ نووسه‌ری رووسییه‌.‌ تایبه‌ته‌ به‌كۆمه‌ڵێك رووداوی نامۆی شارۆچكه‌یه‌كی هه‌نگاریا. كاتێك گروپێكی سێرك ده‌چنه‌ ئه‌و شاره‌ و نه‌هه‌نگێكی مۆمیا كراو نمایش ده‌كه‌ن كه‌ گوایه‌ گه‌وره‌ترین نه‌هه‌نگی جیهانه‌. ئه‌وسا ده‌نگۆی سه‌یر سه‌یر و هەڕەشەئامێز بڵاوده‌بێته‌وه‌ و به‌و قسانه‌ش خه‌ڵكی شاره‌كه‌ ده‌ترسێن. هاتنی ئه‌و گروپه‌ كه‌شێكی ترسناك ده‌خولقێنێ. لێره‌دا نووسه‌ر بە بەکارهێنانی دیمەنی خەوناوی و کارەکتەری گرۆتێسک، لێزانانه‌ ململانێی دڕندانەی نێوان ڕێکی و پشێوی نیشان داوه‌. به‌هۆی ئه‌و رۆمانه‌ خەڵاتی بێستنلیستی ئەڵمانی بۆ باشترین بەرهەمی ئەدەبی پێبه‌خشرا. (سوزان سونتاگ) ی خانمه‌ ره‌خنه‌گری ئه‌مه‌ریكی كه‌ ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی خوێنده‌وه‌، نووسه‌ره‌كه‌ی به‌ (مسته‌ری ئه‌ده‌بی هاوچه‌رخ له‌وه‌سفكردنی كۆتایی جیهان) وه‌سف كرد. ساڵی 2000 ناوه‌رۆكی ئه‌و رۆمانه‌ش لەلایەن بیلا تار له‌فیلمێكی سینه‌مایی به‌ناوی (وێرکمایستەر هارمۆنی (Werckmeister harmoniákده‌رهێنرا كه‌ كراسناهۆركای سیناریۆكه‌ی داڕێژت. شایانی باسه‌ ساڵی 2015 دوای وه‌رگێڕانی ناوه‌رۆكی رۆمانه‌كه‌ بۆ زمانی ئینگلیزی، خەڵاتی مان بوکەری نێودەوڵەتی به‌کراسناهۆرکای به‌‌خشرا. به‌وه‌ش بووه‌ یه‌كه‌م نووسه‌ری وڵاته‌كه‌ی ئه‌و خه‌ڵاته ‌به‌رزه‌ی پێببه‌خشرێت.
دوای ڕووخانی بلۆکی ڕۆژهەڵات کراسناهۆرکای زیاتر گرنگی به‌گه‌شت و گه‌ڕان دا. هه‌رچه‌نده‌ ساڵی 1987 بەزەمالەی DAAD بۆ یەکەمجار بۆ دەرەوەی هەنگاریای کۆمونیستی به‌ره‌و ‌بەرلینی ڕۆژئاوا چووبوو. ساڵی 1990 لەگەڵ ئەنیکۆ پێلیه هاوسەرگیری کرد. هاوكات یەکەم گەشتی درێژخایەنی بۆ ڕۆژهەڵاتی ئاسیا كرد. له‌و ماوه‌یه‌ سه‌ردانی مەنگۆلیا و چین و ژاپۆنی كرد و زۆریش سه‌رسام بوو به‌ئه‌ده‌ب و جوانی رۆژهه‌ڵات. ئه‌و گه‌شته‌ی کاریگەری قووڵی بەسەر به‌رهه‌مه ‌ئه‌ده‌بییه‌كانیدا هێنا. ساڵی 1992 كورته‌ رۆمانی (زیندانی ئورگا Az urgai fogoly) ی بڵاوكرده‌وه‌. ساڵی 1997 دوای جیابوونه‌وه‌ی له‌هاوسه‌ری پێشووی، لەگەڵ دۆرا کۆپچسانی، زانای سینۆلۆجی و دیزاینەری گرافیک، هاوسەرگیری کرد. هاوكات له‌گه‌شته‌ درێژه‌كانی به‌ناو ئەوروپا و ئه‌مه‌ریكا به‌رده‌وام بوو. ماوه‌یه‌ك لەشوقەکەی (ئالن گینسبێرگ Allen Ginsberg) ی شاعیری ئەمه‌ریکی لەنیویۆرک نیشته‌جێ بوو. زۆر دڵخۆشیش بوو به‌ئامۆژگارییه‌كانی ناوبرا. ساڵی 1999 رۆمانی (جەنگ و جەنگ Háború és háború) ی بڵاوكرده‌وه‌. ئه‌وسا وتی پشتگیری ئالن و ژینگه‌ی ماڵه‌كه‌ی‌ رۆڵی سه‌ره‌كییان هه‌بوو له‌ته‌واوكردنی ئه‌و رۆمانه‌م.
ساڵی 2003 كورته‌ رۆمانی (لەباکوورەوە، لەباشوورەوە، لەڕۆژئاوا، لەڕۆژهەڵاتەوە، لەڕۆژهەڵاتەوە Északról hegy, Délről tó, Nyugatról utak, Keletről folyó) و ساڵی دواتریش رۆمانی (وێرانكاری و خەم لەژێر ئاسمان Rombolás és bánat az Ég alatt) ی بڵاوكرده‌وه‌. ئه‌وه‌ی دوایی له‌شێوه‌ی دیكۆمێنتارییه. ساڵی 2008 كۆ كورته‌چیرۆكی (سێیۆبۆ چووە خوارەوە Seiobo járt odalent) ی بڵاوكرده‌وه‌. تێیدا زۆر لێهاتووانه‌ بۆ ناو فه‌لسه‌فه‌ و هونه‌ری ئاسیا رۆچووه‌، به‌تایبه‌تیش بۆ ئایینی بوزیی. دوای وه‌رگێڕانی ئه‌و به‌رهه‌مه‌شی بۆ زمانی ئینگلیزی، خەڵاتی باشترین کتێبی وەرگێڕدراوی پێبه‌خشرا. ساڵی دواتر كورته‌ چیرۆكی (دوا گورگ Az utolsó farkas) و ساڵی 2010 كورته‌ رۆمانی (ئەنیمالینساید Állatvanbent) و ساڵی 2016 رۆمانی (گەڕانەوەی بارۆن وێنکهایم بۆ ماڵەوە Báró Wenckheim hazatér) ی بڵاوكرده‌وه‌. له‌وه‌شیاندا به‌شێوه‌یه‌كی كۆمیدییانه‌ ‌گه‌ڕانه‌وه‌ی بارۆنێكی له‌تاڕاوگه تاوتوێ كردووه‌‌. لێره‌دا گه‌ڕانه‌وه‌ جۆرێكه‌ له‌خه‌یاڵ و مه‌به‌ستی نووسه‌ر بۆ زێدی خۆی و ولاته‌كه‌یه‌تی. به‌شێك له‌شاره‌زایان بارۆنی ناو ئه‌و به‌رهه‌مه‌ به‌و گه‌مژه‌یه‌ی دیستۆیڤسكی به‌راورد ده‌كه‌ن كه‌ ئالوودەی قوماره‌، چونكه‌ ئه‌ویش چاره‌نوسی خۆی خستۆته‌ ده‌ست قه‌ده‌رێكی ناڕوون. دوای وه‌رگێڕانی ئه‌و به‌رهه‌مه‌شی بۆ زمانی ئینگلیزی، له‌ئه‌مه‌ریكا خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ ئەدەبی وەرگێڕدراوی پێبه‌خشرا
ساڵی 2018 كورته‌ رۆمانی (Aprómunka egytaért) و ساڵی دواتر كورته‌ رۆمانی (ڕاوەدوونانی هۆمەرMindig Homérosznak ) ی بڵاوكرده‌وه‌. ئه‌وه‌ی دوایی له‌باره‌ی پیاوێكی نه‌ناسراوه‌ كه‌ به‌درێژایی كه‌ناره‌كانی ده‌ریای ئه‌دریاتێك له‌ده‌ست دوو كه‌س راده‌كات. ساڵی 2021 كورته‌ رۆمانی (Herscht 07769) ی بڵاوكرده‌وه‌. ئه‌وه‌یان كه‌‌ له‌به‌ر لێهاتوویی له‌خستنه‌ڕووی وردی بارگرژییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی ئیسێتای ئه‌ڵمانیا، به‌ڕۆمانێكی مه‌زنی هاوچه‌رخی ئه‌و وڵاته‌ داده‌نرێت. له‌وه‌شیاندا خوێنه‌ر بۆ كه‌شی تاریك و ئاڵۆزاوی كێش ده‌كات. به‌ره‌و شارۆچکەیەکی بچووکی سه‌ر به‌شاری تورینگن لەئەڵمانیا كه‌ تاریكبینیانه‌ سبستیان باخی گه‌وره‌ میوزیككار رووبه‌ڕووی نازییه‌ نوێیه‌كان ده‌بێته‌وه‌. ساڵی 2024 رۆمانی (زسۆملێ عاشقی بووە Zsömle odavan) ی بڵاوكرده‌وه‌. له‌وه‌شیاندا له‌ڕێگه‌ی كه‌سایه‌تی مامه‌ جوزی كارا كه‌ رازێكی پادشایی شاردۆته‌وه‌، گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ هه‌نگاریا.
دوای گه‌ڕانی زۆر و نیشته‌جێبوونی چه‌ندان ساڵ لەبەرلین، به‌و دواییه‌ کراسناهۆرکای گەڕایەوە هەنگاریا. ئه‌مه‌و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی رۆمانه‌كانی ناوه‌رۆكی هزری و مرۆڤانه‌ی هه‌مه‌ ئاستییان گرتۆته‌خۆ بۆیه‌ له‌زۆر زانكۆی ئه‌وروپی و جیهانی له‌چوارچیوه‌ی ئه‌ده‌بی به‌راوردكاری ده‌خوێنرێن. جه‌یمس وودی ره‌خنه‌گری ئه‌ده‌بیش له‌ئاستیدا وتویه‌تی :”كتێبه‌كانی کراسناهۆرکای وه‌ك دراوی ده‌گمه‌ن ئاڵوێریان پێده‌كرێت”. له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ ئه‌و وه‌ك سیناریۆنووس و هاریكاریكردن له‌گه‌ڵ بیلا تاری ده‌رهێنه‌ر له‌زۆر شوێنی جیهانی، هه‌وادارانی سینه‌ما ئاشنای به‌رهه‌م و كاره‌كانی دیكه‌ی ئه‌و بواره‌ی ئه‌ون.
جگه‌ له‌و به‌رهه‌مانه‌ی ئاماژه‌مان پێدان کراسناهۆرکای كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌می دیكه‌ی له‌شێوه‌ی وتار و كورته‌ چیڕۆك و سیناریۆی فیلم داڕێژتووه‌. ئه‌مه‌و جگه‌ له‌و خه‌ڵاتانه‌ی ناومان هێنان كۆمه‌ڵێك خه‌ڵاتی دیكه‌ی به‌ده‌ستهێناوه‌ له‌وانه‌: ئاتیلا یۆزسێف، مایکس کێلێمەن کۆر، دێری تیبۆر، کرودی گیولا، مارای ساندۆر، کۆماری هەنگاریا، دامەزراوەی سۆرۆس، کۆسۆت، کۆمەڵەی نووسەران، بروک-بەرلین، سپایچەر، پریما پریمیسیما، خەڵاتی ئەمریکا بۆ بەشداریکردنی تەمەنی لە نووسینی نێودەوڵەتی، ڤیلینیکا، خەڵاتی دەوڵەتی نەمسا بۆ ئەدەبیاتی ئەوروپی، فۆرمێنتۆر…

لەبەردەم ئاوێنەکەدا دانیشتبوو. بە نیگا تیژەکەی ئاکاری خۆی لەنێو ئاوێنەکە کونبەدەر کردبوو. ئۆخەی ئەمە ئەوە وا ئازادانە لێرە دانیشتووە؟ ئەمە ئەوە دەتوانێت چیرۆکی خۆی، دوور لە کۆت و بەندی، ورد و درشتی بگێڕێتەوە؟ ساڵێک، تەنێ ساڵێک بەر لە ئێستا، لەبەردەم هەمان ئاوێنەدا دانیشتبوو و سەیری برینەکانی دەموچاوی دەکرد و ترس سەرتاپای گرتبوو! خۆ ئەگەر ئەوکات لێت بپرسیبوایە، هەرگیز پێشبینی ڕۆژێکی وەکوو ئەمڕۆی نەدەکرد!
دە خولەک، تەنها دە خولەکی تر، هەمان ئەو کیژەی کە ساڵانێک بەندەی دەستی تاریکی بوو، لەبەردەمی سەدان هەزار کەس ڕادەوەستێت و چیرۆکی خۆی بەتێروتەسەلی دەگێڕێتەوە! ئای ئەوە خەونە یان ڕاستی؟ ئەم ژیانەش سەیرە ها! هەندێک جاران دەتوانێت گەلێک بەخشندە بێت!
هەشت خولەک، تەنێ هەشت خولەکە و ئەم شۆڕەکچە پڕ بە دەنگی هاوار دەکات، پڕ بە لەشی سەما دەکات، چیرۆکی ئاوارەیی کچێکی چواردە ساڵان، چیرۆکی ڕفاندنی پاکیزەیەکی یەزیدی، چیرۆکی کوشتن و بڕینی هەزاران گوندی کوردان، لەبەر چاوی هەموو جیهان دەگێڕێتەوە! قامچی قامچی، شەق شەق، هەموو ئەو جارانەی کە شێخە ڕیش پانەکەیان، کە ئەمیرە سمێڵ کورتەکەیان، کە خەلیفە بۆگەنەکەیان، کە مەلا داوێنپیسەکەیان خۆی دەخستە نێوگەڵی کچێکی هەرزە، کچێکی بێگەرد، کچێکی تازەپشکووتوو! یەکە بە یەکە، بێ ئەوەی هیچ‌کامێکیان لەبیر بکات.
لەشوێنی خۆی هەڵساوە، باڵەکانی لێک کردنەوە، دوو سێ جاران خولی خواردەوە. ڕێک وەکوو چۆن شەش خولەکی تر، هەمان نمایشت لە بەرامبەر هەزاران کوردی تامەزرۆی ئازادیی دەکات. بە هەردوو دەستەکانی چاوەکانی خۆی داپۆشت، ئەو ڕۆژەی بیر کەوتەوە کە لەسەر چیای شنگالێ، شێخە عەگگال لەسەرەکە، جشداشە سپییە لیخنەکەی خۆی هەڵکرد و کەوتە گیانی پاکی. چەندی هاواری بۆ خوایەکان کرد، چ سوودی نەبوو. هەر هەموویان متەقیان لە خۆیان بڕیبوو، پێدەچێت خوایەکانیش وەک مرۆڤەکان هەمیشە بە دیمەنی توندوتیژی بۆ سەر ئافرەتان دڵخۆش بن و پێبکەنن.
هەر چوار خولەکی ترە و پیشانی ئەم جیهانە دەدات، کە چۆن ئەوێ ڕۆژێ لە کۆبانێ دوایین چەکداری داعشی کەوتە بەر دەست و بە چەقۆیەکەی دەستی فززەی لێ بڕی، کە چۆن سێ ئافرەتە گیراوە پەژمووردەکانی لەژێر دەستیان ڕزگار کرد، کە چۆن پەچە و ڕووبەندەکانیانی فڕێ‌ دا و بۆ هەتایە ئازادی کردن! کە چۆن جلە ڕەشەکانیانی تووڕ هەڵدا و جلە کوردییەکانی پێشکەش کردن!
دوو خولەکە و ئیتر جیهان بەم هەموو نەهامەتییەی کوردان ئاشنا دەکات. ئاشنایان دەکات بە یەکەبەیەکەی کۆمەڵکوژییەکانی کوردان، لە ئەنفال و هەڵەبجە و ڕەشبکوژیی دەرسیمەوە بگرە هەتا دەگاتە کوشتن و بڕینی چیای شنگالێ! ناهێڵێت تەنانەت یەک چیرۆکیش بە نەبیستراوی بمێنێتەوە!
هەنگاو بە هەنگاو بەرەو تەختی شانۆ دەڕۆیشت، وەک پڕشنگی ڕۆژی ئازادیی کوردان، مینا شێرەکچانی کۆبانێ. دەتگوت نیازیەتی هەر بیست و یەک تیشکی ئاڵایێ ڕەنگین دەست بکاتێ و بیگرێتە سینگی چەکدارانی تاریکی! هیچی نەمایە و هەموو دیرۆکی خۆی بۆ جیهان دەگێڕێتەوە! هەر هەمووی، یەک گەردیشی لێ بەجێ ناهێڵێت!
هێشتا هەر لە سەمای یەکەمی بوو، لەم سەرەوە حاجییەکی ڕیشنی بۆگەن، کاروانێک بێچووە داعشیش لەدوایەوە! ڕەنگە هەر ئەو حاجییە بووبێت کە لە شنگالێ دەستخۆشی لە چەتەکانی داعشان دەکرد، یان هەر هەمان ئەمیر بێت کە لە کۆبانێ، بە شەو و ڕۆژ لە خوداکەی خۆی دەپاڕایەوە و نوێژی بۆ یەکگرتوویی کۆمەڵی داعشان دەکرد. لەدوورەوە، بەقیڕەوە، دەیزەڕاند و بەرەو تەختە پیرۆزەکەی شانۆ دەهات، دەیشیڕاند و مێز و کورسییانی دەشکاند. هاواری دەکرد: «ئەی بێئابڕوو! شەرم لە خۆت ناکەیتەوە؟ چۆن دەوێریت سووکایەتی بە هێماکانمان بکەیت؟ چما نازانیت دەستدرێژی و دڕندەیی فەرهەنگمانە؟ چما نازانیت ئێوەی ئافرەت یاری دەستی ناوگەڵمانن؟ چما نازانن کوشتن و بڕین ئایینمانە؟!»