بایکۆتی هەڵبژاردن کارێکی ڕەوایە ، چالاکییەکی کەسی و دروستە شێوەیکەی ناڕازایی گرنگە . ئەوانەی کە بایکۆت دەکەن دیارە هەر یەکەیان بۆچون و بیانوی خۆیان هەیە. من دژ بە بەشداریکردنی هەڵبژاردانم ، واتە بایکۆتی دەکەم لەبەر ئەم هۆیانەی خوارەوە:

یەك: هەڵبژارنی گشتی گەورەترین درۆی مێژوییە. یەکەم جار کە هەڵبژاردن کراوە ساڵی 1708 بووە لە بریتانیا دواتر لە ساڵی 1792 لە فەرەسا بووە. هەر لەو کاتەوە تا ئێستا کۆت و زنجیری پێمان توندتر دەبێت لە سای هەڵبژاردنیشدا گۆڕانێکی وا کە سیستەمەکە لەبەر بەرژەوندی خۆی و تێکۆشانی خەڵکی نەبێت بەسەر ژیانماندا, بە بەراورد بە تێپەڕینی ئەم هەموو ساڵانە نەهاتووە. هەڵبژاردن هەر درۆیەکی مێژوویی نییە، بەڵکو لەوە خراپتر ئەو هەژموون و کاریگەرە خراپەیەتی کە بۆ ماوەی 517 ساڵە خەڵکی پێ دەگەمژێرێنری بووەتە باشترین وەسیلە و دەزگە بۆ مانەوەی سیستەمی کۆیلەیەتی و لێدانی بزوتنەوەی ڕاستەقینەی خەڵکیش .

دوو: گەر هەڵبژاردن شتێکی بگۆڕیایە ، بێ گومان هەر زوو یاساخ دەکرا. لە ڕەدەڵ و بەدەڵی حیزبەکان و هاتنە سەرحوکمیان چەند گۆڕانکارییەکی بچوك دەکرێت، بەڵام گۆڕانکاری بنەڕەتی نا، ئەو گۆڕانکاریانەی کە هەڵبژاردن دەیانکات گۆڕانکاری سەرەکی نیین لە ئاستی داخوازییە سەرەکییەکانی خەڵک و پێداویستییەکانیاندا نیین .
دەوڵەت و سامانداران و حوکمڕانان ئەوەندە گەلحۆ و گەمژە نیین گەر بزانن ئەوەی کە هەیانە لە سامان و دەسەڵات و دەستڕۆیشتن لە دەستیان دەچێت ئەوە هەر زوو ڕێگایان لە هەڵبژاردن دەگرت.

سێ: دەبێت ئەوەو بزانین کە هیچ وڵاتێك ، هیچ دەوڵەتێك سەربەخۆ نییە لە هیچ ڕویەکەمەوە بە مەسەلەی ئابووریشەوە ، سیستەمەکە هەموویانی بە یەکەوە واگرێ داوە و بەستوونیەتەوە، پێویستیان بە یەکدییە.
هەر لەبەر ئەمەش چەندێك دروشم و ئامانجی کاندیدەکان بریقەدار و قەشەنگ بێت، ناتوانن گۆڕانکاری بنەڕەتی بکەن ، ناتوانن لە پاشکۆیی دەرودراوسێ و ولاتانی دیکە دەرچن . پرسی بازرگانی و ئاڵووێڵ و قەرزو قۆڵە و هاوکاری و یارمەتی یەکدی دەبێتە ئەو ڕێگرییە کە هەرگیز ناتوانن بە بێ یەك بژین و بمێننەوە. پرسی ئابووری ئەو پرسەیە کە ئەمڕۆ هیچ وڵاتێك بە ئەمەریکاشەوە ناتوانێت سەربەخۆیانە بژی، خودئیکتیفایی خۆیان مەحاڵە و هەمیشە پێویستیان بە دەوڵەتان و دەزگە دراوییەکانی جیهان دەبێت .

چوار: دەنگدان هۆکارێکی ‘ شەرعییە’ و بایکۆتکردنی تاکە ڕێگایەکە کە خەڵکی بتوانێت دەنگی ناڕەزایی خۆیان هەڵبڕن و سزای ستەمکارانی پێبدەن ویژدانی خۆشیانی پێ ساف بکەن . ئەو حیزبانەی کە هەڵپەی گرتنەدەستی دەسەڵاتیانە زۆر باش لە دەنگنەدانی خەڵکی تێدەگەن.
ئەمڕۆ لە بریتانیا لیژنەی Think Tank ، بیرکردنەوەی پۆڵایانە ( گەر وەرگێڕانەکە بگونجێ] دروست بووە تاکو لە هۆکاری سایکۆلۆجی و سیاسی و کۆمەڵایەتی خەڵکی بکۆڵنەوە و لە دەنگنەدانیان لە هەڵبژاردنەکاندا. ئەم پرسە دەوڵەتی بریتانی و ئەوانەی کە لە پشتەوە بەڕێوەی دەبەن هەراسان کردووە و هەستیان بەم شکستەی دەنگدان کردووە ، کە وردە وردە کەشفبوونی درۆ گەورە مێژووییەکەیە ، بۆیە بە ملیۆن پاوەند تەرخان کراوە تاکو ئەم کێشەیە چارەسەر بکرێت.

زاهیر باهیر
01/11/2025

لە کاتژمێرەکانی کۆتایی دوای واژۆکردنی ڕێکەوتنی ئاگربەست لە غەززە، گۆڕەپانی سیاسی و حزبەکانی ئیسرائیل شایەتحاڵی مشتومڕێکی گەرم بوون. هەندێک وەک ناچاریەک و تەسلیمبونێک بۆ واشنتن سەیریان دەکرد، هەندێکیش وەک بۆنەیەکی گرنگ دەیخوێننەوە کە ئامادەکاریە بۆ کۆتاییهاتنی حکومەت و هەڵبژاردنەکانی داهاتوو، بەمانایەک ئەم ڕێککەوتنە وەک سەرەتای کۆتایی حکومەتی نەتانیاهۆی دەزانن، هاوکاتی ئەو ئاڵوگۆرانەی لە دۆخی سیاسی ناوچەکەدا پێشدێت.
گەر سەرنجێک لەسەر کاردانەوەی لایەنەکانی ناو سیستەمی سیاسی ئیسرائیل بدەین، ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە بەگشتی زۆربەی لایەنەکان پێشوازیان لەوەکردووە کە بە ساتێکی مێژوویی دەزانن بۆ گەڕانەوەی چاوەڕوانکراوی زیندانیە ڕفێنراوەکان، بەڵام ئەمە ڕێگری نەکرد لە سەرهەڵدانی وەڵامە جیاوازەکان، کە دەتوانرێت بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لەنێوان لایەنە جیاوازەکاندا دەربکەوێت، کە هەڵگری لێکدانەوەی جیاوازن بۆ دۆخەکە و هەڵوێستیان بەرامبەر ناتانیاهۆ، لەگەڵ گرنگیدان بە چارەنوسی مانەوە یان نەمانەوەی ناتانیاهۆ لەحکومەتدا، بەتایبەتی دوای ڕێکەوتنەکە، کە ئایا ناتانیاهۆ دەتوانێت لە دەسەڵاتدا بمێنیتەوە، یان دادگایی دەکرێت..!؟.
ئەنجامی دواین ڕاپرسی کە لەسەر نمونەیەکی نوێنەرانیی نێو حزبی لیکود ئەنجامدرا، بە سەرۆکایەتی ناتانیاهۆ، دەریخست زۆرینەی ڕەهایان پشتگیری لە کۆتایهێنان بە شەڕ دەکەن، وەک بەشێک لە ڕێکەوتنێکی هەمەلایەنە، هەروەها پێیانوایە کە ئیسرائیل پێویستە گوێ لە خواستی ترەمپ بگرێت بۆ بەرەوپێشبردنی کۆتاییهاتنی خێرا بە شەڕەکان.
ڕێکەوتنی ئاگربەست لەکاتێکی زۆر هەستیاردایە بۆ ناتانیاهۆ، چ لەڕووی سیاسی و چ لەڕووی کاردانەوەی جیهانی و کاردانەوەی ناوخۆی ئیسرائیلەوە، چونکە واپێدەچێت بۆ مانگەکانی داهاتوو ئەگەری ئەوە هەیە نەخشەی هێزە حزبیەکان لە دەوری مێزی حکومەت پێویست دەکات گۆڕانی بەسەر بێت. لەهەمانکاتدا کۆمەڵەی جولەکەکان و پارتی زایۆنیزمی ئاینی، هێڵی سووری ڕوونیان داڕشتووە، دەڵێن ئەگەر حەماس دوای کۆتاییهاتنی جەنگ لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە، ئەوا لە حکومەت دەکشێنەوە، ئەمەش بەو مانایەیە کە ناتانیاهۆ لەئێستادا لە ناوەندی هاوکێشەیەکی ئاڵۆزدایە، دوور نیە ئەو هاوپەیمانیە سیاسیە هەڵبوەشێنێتەوە کە حکومەتەکەی بەیەکەوە گرێداوە.
تاقیکردنەوەی نەتانیاهۆ تەنیا بە سەرکەوتنی ڕێکەوتنەکەی لەسەر زەوی غەززە و گوێڕایەڵی بۆ ترامپ، سنووردار نییە، بەڵکو توانای پاراستنی کۆنتڕۆڵی خۆی بەسەر گۆڕەپانی سیاسی و حکومەتەکەیدا کە ڕۆژانی دواتر دیاریدەکات، دوای هەر ئاڵوگۆڕێک بەبێ جەنگ ناتانیاهۆ دەتوانێ چی بکات؟، کێشەکانی لەبەرامبەر ئێراندا بەچی دەگەیەنێت؟ بەتایبەتی کە ئەم ڕێکەوتنە لەڕوانگەی نەیارانی ناو حکومەتەوە، گەرەنتی لەناوبردنی حەماس ناکات، ڕێگەی پێدەدات لە غەززە بمێنێتەوە و ئەگەر بیەوێت دەتوانێت چەکەکانی وەربگرێتەوە، ئەمەش وایکردووە ببێتە نیشانەی لاوازی بۆ ئیسرائیل، بۆیە ئەستەمە هاوپەیمانەکانی ناتانیاهۆ ئەمە قەبوڵ بکەن و وابەستەبن بە پشتگیری بەردەوامی ئامادەیی خۆیان لە هاوپەیمانیدا.
ناتانیاهۆ چەندجارێک دڵنیایی ئەوەی ڕاگەیاندووە کە بەرژەوەندیە ئەمنیەکانی ئیسرائیل پارێزراو دەبن، بەڵێنی ئەوەشی داوە کە حەماس جارێکی دیکە هەڕەشە لە شوێنی نیشتەجێبون لە باشوور و ناوچەکانی دەوروبەری نەکات، بەڵام ئەم بەڵێنانە جێگای متمانەی ئیسرائیلیە توندرەوکان نیە.
سەرەڕای هەوڵە بەردەوامەکانی نەتانیاهۆ بۆ تەواوکردنی خولی حکومەتەکەی تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ و هەوڵدان بۆ دواخستنی هەڵبژاردنەکان تا ئەو جێگایەی کە دەکرێت، ئەمەش بۆ ئیستغلالکردنی ماوەی مانەوەیەتی لە پۆستەکەیدا بۆ دەستپێکردنی هێرشێکی نوێ بۆ سەر ئێران و تەواوکردنی پرۆسەی داماڵینی چەک لە لوبنان و واژۆکردنی ڕێکەوتننامەی ئاسایکردنەوەی زیاتر لە باخەکانی کۆشکی سپیدا.
هەڵوێستەکانی ئێستای ئیسرائیل لەسەر ڕێککەوتنی ئاگربەست پەیوەستە بە قەیرانێک کە ئیسرائیل دوو ساڵە لەشەڕێکی بەردەوامدایە و کەوتۆتە ناو حساباتی سیاسی و حزبیەوە، بەتایبەتی کە ئیسرائیلیەکان دەچنە ناو ساڵێکی چارەنووسساز بۆ هەڵبژاردن، لەکاتێکدا نەتانیاهۆ ئەوە بەیان دەکات کە ئیسرائیل لەم ڕێکەوتنەدا ئامانجی هەردوو هۆکارە جەنگیەکانی خۆی بەدی دەهێنێت، ئەویش ئازادکردنی هەموو بارمتەکانە، لەگەڵ تێکەڵکردنی دەستکەوتی ئەمنی و سیاسی کە پێگەی خۆی بەهێزتر دەکات و توانای پاراستنی کۆنترۆڵی فراوان بەسەر کەرتی غەززەدا دەکات.
هەرچەندە ئیسرائیلەیەکان بەگشتی ڕێگەیانداوە ئەو ڕێکەوتنە ئەنجام بدرێت، بەڵام لەهەمانکاتدا هەنگاوێک دەگرنەبەر کە کاریگەری لەسەر داهاتووی گۆڕینی حکومەت هەبێت.
ئەوەی شایانی باسە دیارترین دەستکەوت بۆ حەماس ئازادکردنی ژمارەیەکی زۆر لە دیلەکانی فەلەستینە، کە پێگەی لەنێو جەماوەری فەلەستیندا بەهێزتردەکات و لەڕوانگەی سەربازیەوە هەندێک مەودای هەناسەدانی پێدەبەخشێت، لەهەمانکاتدا ئەوەی دەبینرێت ئیسرائیلیە توندڕەوەکان بە پاشەکشەیەکی مەترسیدار لە سیاسەتی حکومەتی ئیسرائیل بەرامبەر بە حەماس لێکی ئەدەنەوە.
لەلایەکی ترەوە لایەنگرانی ڕێکەوتنەکە لەناو هاوپەیمانی و ئۆپۆزسیۆن، پێیانوایە دەرفەتێک دەدات بە ئیسرائیل بۆ گەڕاندنەوەی پێگەی نێودەوڵەتی خۆی و ڕاگرتنی ئەو گۆشەگیریە جیهانیەی بەهۆی هێرشەکانی بۆسەر غەزە بەرەوڕویان بۆتەوە، لەهەمانکاتدا بۆ ڕاگرتنی ئەو سزایانەی بەسەریدا سەپێنراوە، هەروەها هاوپەیمانیەکەی لەگەڵ ئیدارەی ئەمریکا بەهێزتر دەبێت کە ترامپ سەرۆکایەتی دەکات، کە ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە داڕشتنی ڕێکەوتنەکەدا.
ئاوارەبوونی فەلەستینیەکانی ئیسرائیل بۆتە ئامانجێکی ستراتیژی ڕوونی ئیسرائیل، بەردەوام لە هەوڵی جێبەجێکردنیدایە، لەهەمانکاتدا ئیسرائیل بەهیچ جۆرێک بەدوای دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستینی لە کەرتی ڕۆژئاوا و قودس و کەرتی غەززەوە نیە و نایەوێت، هەروەها خاڵەکانی پێشنیاری ترامپیش هەر لەچوارچێوەی بەرژەوەندی ئیسرائیل و داننەنان بەدەوڵەتێ فەلەستیندا داڕێژراوە.
هەروەها بە ڕوونی کار و شەڕی بەردەوامی ئیسرائیل، هەوڵدانە بۆ قووتدان و لکاندنی زەویەکانی فەلەستین، ساڵانێکە ئیسرائیل ڕوبەڕوی زۆرینەی فەلەستینیەکان بووەتەوە لەناو ئەو خاکانەی کە کۆنترۆڵی دەکات، ئەمەش وایکردووە بیانخاتە ژێر ڕژێمێکی ئاپارتایدی ناپایەدارەوە، بۆیە لەڕوانگەی خۆیەوە تەنها یەک بژاردەی لەبەردەمدایە، ئەویش کوشتن یان ئاوارەکردنی زۆرترین فەلەستینی و دەستبەسەرداگرتنی خاکەکە بەبێ دانیشتووانەکەی و دڵنیابوون لەوەی زۆرینەی فەلەستینیەکان لەسەر ئەم خاکە دروست نەبێتەوە، ئەمەش مانای ئەوەیە ئەم ڕێکەوتنی ئاگربەستەی ئێستا بەهیچ جۆرێک جێگای متمانەو بەردەوامی نیە، لە هەر چرکەو پێشهاتێکدا قابیلی ئەوەیە ئەم ڕێکەوتنە هەڵبوەشێتەوەو ژێرپێی حکومەتی ئیسرائیل چۆڵ ببێت و بکەوێت.
ئەگەر ئەو جینۆسایدەی ئەمجارە کە ئیسرائیل لە غەززە ئەنجامیداوە، تێگەیشتن لە ئامانجی ستراتیژی ئیسرائیل ئاسان دەکات، تەنانەت ئەگەر هێشتا بارودۆخی کەرتی ڕۆژئاوا وەک غەززە لەبارنەبێت، ئەمە بەو مانایە نییە کە ئامانجی ستراتیژی ئیسرائیل سنوردار دەبێت، مانای ئەوەیە ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە دروستکردنی هەلومەرجی گونجاو، لە بەکارهێنانی هێرش بۆ سەر دانیشتوانی فەلەستین و لکاندنی ناوچەیەکی فراوانی کەناری ڕۆژئاوا.
دیدگای ستراتیژی ئیسرائیل بەهیچ شێوەیەک باوەڕی بە ئاشتی نییە، لەسەر بنەمای ئەو قەناعەتە هەڵسوکەوت دەکات کە دەسەڵاتی سەربازی خۆی ڕێگەی پێدەدات هەر یاسایەکی نێودەوڵەتی پێشێل بکات کە بە بەربەستی بزانێت لەبەردەم پڕۆژەکەیدا، بەبێ ئەوەی لێپرسینەوەی لەگەڵدا بکرێت یان پرسیاری لێبکرێت.
ئەمڕۆ ئیسرائیل بەردەوامه له پێشێلکردنی سەروەری سوریا و لوبنان، زیاتر ڕێبازێک دووپات دەکاتەوه که لەسەر بنەمای هێز و فراوانبوون و باڵادەستیە، نەک شەرعیەتی نێودەوڵەتی یان پێداویستیەکانی سەقامگیری ناوچەکه، وەک هێزێکی ئیقلیمی بە پشتیوانی ئەمریکا لە هەوڵی باڵادەستیە بەسەر ناوچەکەدا، بۆ ئەم نەخشەو پرۆژەیە دەوڵەتی فەلەستین جێگای نابێتەوە.
هەر گۆڕانکاریەکیش کە لە گوتاری ووڵاتانی ئەوروپی سەبارەت بە دەوڵەتی فەلەستین پێشنیارکرا، لە چوارچێوەیەکی ئاڵۆزدا خرایەڕوو، تەنها وەک گوشارێک بۆ سەر واشنتۆن دەبینرێت، نەک چارەسەری کێشەی فەلەستین، یان بۆ ئارامکردنەوەی خەڵکی ناوخۆ و هەوڵدان بۆ ڕێکخستنەوەی حکومەتی ئیسرائیل کە لە نۆرم لایداوە. واتە بە مانای گۆڕانکاریەکی بنەڕەتی لە پێگەی ئەوروپادا نیە بەڵکو تەنیا شێوازێکە بۆ بێدەنگکردنی نارەزایەتیەکان، چونکە بۆ خۆشیان باش دەزانن داننان بە دەوڵەتێکی فەلەستینی، لەم هەلومەرجەدا لە دانپێدانانێکی ڕەمزی زیاتر هیچی تر نامێنێتەوە، بە تایبەتی دوای بیست خاڵەکەی پرۆژەی ترامپ بۆ ئاگربەست، لای ئەورپیەکان باسێک لەسەر دەوڵەتی فەلەستین قسەیەکی لەسەر نەکرا، ئەو دەوڵەتانە باش دەزانن کە هیچ کاریگەریەکی پراکتیکی و کاردانەوەی ڕاستەقینەی لەسەر زەوی نییە، بۆئەوەی دەوڵەتێک بۆ فەلەستین کاری لەسەر بکرێت، واتە ڕاگەیاندنی بەس نییە؛ بەڵکو دەبێت پراکتیزە بکرێت.
ئەوەی دەتوانێت بەربەستێکی گەورەبێت لەبەرامبەر ئەم ستراتیژەی ئیسرائیلدا و هەوڵی کۆنەپەرستانەی ترامپ لەسەر کێشەی فەلەستین و دووڕویی وڵاتە ئەروپیەکان، فراوانبونی ناڕەزایەتی بەربڵاوی جەماوەریە لە ئاستی جیهاندا، تائەوکاتەی ئیسرائیل و ئەمریکا ناچاردەکرێن، کە تەئمینی ئەوە بکرێت ئاگربەست جێگیر دەبێت و دەوڵەتی فەلەستین بە بێمەرج دادەمەزرێت.

ئەمەی له ڕابردوو لە سلێمانی ڕوویدا جەختکردنەوەیە لە چەند بارەبوونەوەی کلتوری بەعس، ڕاستە ڕاپەڕین کرا و ڕژێمی بەعسی پێشوو لە کوردستان نەما، بەڵام کلتورەکەی ماوە. بەکارهێنانی تانک و درۆن و هێزی حیزب لەناو شارێک کە خۆیان پێی دەڵێن شاری ڕۆشنبیری، بەتەنیا شکستی سیاسیی نییە و داڕمانی گەورەی کۆمەڵگای مەدەنییە و نەمانی هێزی قانوونە.

ئەم زنجیرە ڕووداوانەی ئەم دوایەیە لە سینارۆکانی کەیسی شێروان شێروانی و هەڵدانەوەی کەیسی شاسوار لەم کاتەدا لە کاتێکدا چەندین ساڵە خۆیان دۆسێیەکانی دوادەخەن و هەڵکوتانە سەر لاهور جەنگی پێمان دەڵێن لەم دوو زۆنە سەوز و زەردە شتێک نییە بەناوی قانوون. دادگا و دادوەرەکانیش تا ئەو جێگەیە بڕیارەکانیان بڕدەکات، کە حیزب و خێڵ نیگەران نەبن، بەڵام هەرگیز ناتوانن سنورەکانی حیزب و خێڵ ببەزێنن، ئەوە هەیچ کە ناتوانن خۆیان لەقەرەی سنوری بنەماڵەکان بدەن. دادگا و پەڕلەمان و زاکۆکان و میدیاکان باقی دامەزراوەکانی دیکە زیاتر پێكهاتەیەکی ملکەچی حیزبین نەوەک دامەزراوەی سەبەخۆ و دروستکردنی بڕیار لەپێناوی سوودی گشتی.

كابينەکانی ئه م دوو جووت حيزبە دزو یاسا شکێنەی پارتي و يەکێتي ناتوانێت ژیانی هاولاتيان چاک بکات.
خراپترین دۆخی ژیانی مرۆڤ ئەوەیە کە لە ژێر دەسەڵاتی ستەمکارێک ژیان بەسەر بەرێت ، کە ئەو ستەمکارە تەنها خۆی لەلا قبوڵ بێت و نەیەوێت هیچ کەسێک دژی بێت ، لەم نێوەندەدا ئۆپۆزسیۆن وون دەبێت ، ڕای جیاواز نامێنێت ، تەنها ڕای خۆی لەسەروو هەموانەوەیە ، کۆیلەی کورسی و دەسەڵات و پارە و پاسەوان و سوڵتان و گەورە هەرخۆیەتی و هەموو کارێکی قێزەون دەکات لە پێناو پاراستنی عەرشەکەی .

دەسەڵاتتداری گەندەڵ و ستەمکار لە کەشێکی زۆر پیس ژیان بەسەر دەبات کە پڕیەتی لە ڤایرۆسی غدر و خیانەت و لەناو بردن و تاریکی سەرکوتکەر هەردەم کار بۆ درووستکردنی کۆگایەک لە شوێنکەوتوان دەکات کە گوێڕایەڵ و جێ بەجێکاری کار و فەرمانە قێزەونەکانی بن ، هەر ئەم شوێنکەوتوانە وا لێدەکات کە ئەوانی دیش بخەنە ژێر ڕکێفی ستەمکار و گوێڕایەڵی خاڵ بە خاڵی فەرمانەکانی ستەمکار بن .

هیچ ڕایەکی دژ بوونی نامێنێت ئەوەی دژ بێت لەلایەن شوێنکەوتوانی ستەمکارەوە یا دوور دەخرێتەوە یاخوود دەخرؿتە کونجی زیندان و بە تۆمەت و سیناریۆی هەڵبەستراو ، ئەم کۆمەڵە لە گوێڕایەڵانی ستەمکار هەموو تواناکانی خۆیان دەخەنە گەڕ بۆ هەڵخەڵەتاندن و سەرکوتکردن و ترساندن و تۆقاندنی خەڵک بە زەبری هێز و هەندێک کات هێز وەلا دەنێن کاری مۆدێرن لە شۆردنەوەی مێشک دەگرنە بەر ، لەم نێوەندەشدا هاوڵاتی ئاسایی بێ حەول هەموو ڕۆشنفکریەکەی لە کەناڵەکانی سەر بە دەسەڵاتەوە پێ دەگات کە هەردەم ستەمکار بە ڕزگارکەر و باوکی ئازا و خۆشەویستی گەل و باوکی هەژاران وێنا دەکەن و خیانەت دەڕازێننەوە بەبەرژەوەندی میللەت و نیشتیمان و نیشتیمانپەروەری و داواکردنی هەنگاوی بنیاتنەرانە بە خیانەت هەژمار دەکرێت .

دەسەڵاتتداری ستەمکار لەتوانایدایە کە پیاوانی ئاینی بۆلای خۆی ڕابکێشێت ئەتوانم بڵێم کەسانێک لە بانگخواز و مەلایانە ڕادەکێشن کە مەیلی گەشتنیان بە دەسەڵات و پارەیە یاخوود کەسانێک نزیک لە خۆیان کە هیچ بڕواشیان بە دین نیە وەک مەلا و پیاوانی ئاینی درووستیان دەکەن بۆ کاتی پێویست ، کاری ئەم مەلا و بانگخوازانە ئەوەیە بە خەڵک بڵێن بە زمانی سمع و طاعە ئەوەی دژی ستەمکار بێت دژی پێغامبەر و دینەکەیەتی

نموونەیەک لەسەردەمی خەلیفە یزدی کوڕی عبدالملیک کاتێک هەندێک فەقێی ئەو سەردەمە پرسیارێکیان ئاراستەی گەورە موفتی خەلیفە کرد بە هۆکاری ستەمەکانی خەلیفە و ووتیان ئایا خودا لێپێچینەوە لە خەلیفەی موسوڵمانان دەکات ؟؟
هەر لەوێدا چەند مەلایەکی بەرژەوەندخوازی نزیک لە یزد هاتنە جواب و ووتیان خەلیفەکانی موسوڵمانان لێپێچینەوەیان لەسەر نیە و هەرکارێک بکەن دەچنە بەهەشت .

نموونەیەکی تر لەسەردەمی معاویە خەڵک هاواری لێبەرزبۆوە لە ستەمی معاویە ڕاستەوخۆ سەرۆکی موفتیەکانی ئەو سەردەمە هاتە وەڵام و ووتی هەرکەس دژی خەلیفە بوەستێتەوە ئەوا خەلیفە بۆی هەیە سەری بپەڕێنێت و ئەوانە جێنشینی پێغەمبەرن و لێپرسینەوەیان لەسەر نیە و هەر لێپرسینەوەیەک دەچێتە بابی خیانەتی گەورە لە خوا و پێغەمبەر و دینەکەی .

دەسەڵاتتداری ستەمکار هەرگیز خۆی بە ستەمکار نابینێت ، بەڵکو خۆی بە کەسێکی پاک و دوور لە هەڵە دەبینێت .
بۆ ئەم شێوازی بیرکردنەوەیەش کۆمەڵێک لە بەرژەوەند خواز و ماستاوچییەکان یارمەتی دەرین و هەردەم وێنای ستەمکار وا نیشاندەدەن کە مانەوەی لەسەر کورسی دەسەڵات پێویستیە و بەبێ ستەمکار ژیان بوونی نامێنێت و ووڵات بەرەو وێرانی و کارەسات دەڕوات ، هەر بەم شؿوازە ووردە وردە گەندەڵی و بەرتیلدان و دزی و جەردەیی درووست دەبێت ، خەڵکانێ ئاست نزم و پۆخڵەواتی کۆمەڵگا دەبنە دەسەڵاتتدار ، دەرگاوان و حەس حەس دەبنە فەرمانداری هێز و چەقۆکێش و شەلاتی و سەرسەریەکان دەخرێنە بەڕؿوبەرایەتیەکانی ئاسایش بۆ نموونە ئاسۆی بەڕێوبەری پۆلیسی سلێمانی یەکێک بوو لە شەلاتیەکانی کە خۆی و هاوشێوەکانی کەوتبوونە گیانی خۆپیشاندەران بەڵام ئێستا دەیبینین کراوە بە بەڕێوبەری پاراستنی خەڵکی شارێک .

کێشەیەک کە گەلی سەرکوتکراو پێوەی دەناڵێنێت ئەوەیە هەردەم لە ترسدا دەژی ، ترس لە جوڵە لە هەنگاونان ، ترسێک کە هیچ بناغەیەکی نیە بەڵام وای وێنا دەکەن لە کاتێکدا داوای ئازادی دەکەیت دەبێت نەترسیت و ئازادی باجی گرانە خوێنی دەوێت ڕۆحی دەوێت هەستی دەوێت وونبونی ئازیزانت و هاوڕێیانت و دۆستەکانتی دەوێت ، دەبێ دڵۆپە خوێنی سور و فرمێسکی سپی بڕێژیت بۆی و بۆ ئەوکەسانەی کە لە پێناویدا گیانیان بەخشیوە و چاونەترسانە تا سەر شۆڕ نەبن تا کۆیلە نەبن گیانفیدا بوون .

دەسەڵاتداری ستەمکار هەردەم بیردۆزی پلانگێڕی درووست دەکات و هەموو بیرۆکەکەی لە ڕێگەی ئۆرگان و دامەزراوەکانی بڵاو دەکاتەوە و هەر کەس پێ بڵێت ستەمکار ستەمەکانت بوەستێنە ئەوا بە خۆفرۆش و سیخوڕ و جێ بەجێکاری ئەجیندای دەرەکی ناوزەند دەکرێت ، هەموو ستەمکارێک هەردەم کۆمەڵێکی زۆر لە گەلەکەی بەم بیردۆزە هەڵدەخەڵەتێنێت و ئەوەی جێی سەرسوڕمانە باوەڕیشی پێ دەکرێت کە لەڕاستیدا پلانگێڕی و دوژمنکاری ستەمکار خۆیەتی کە ڕەش و ڕووت و برسی و تینوی کردوون لەسەرو هەمووشیەوە ئازادی لێسەندونەتەوە . ئەمە ڕۆژانە ژیانی ستەمکارەکانە و بۆشیان چۆتە سەر لە بؿ دەنگی زۆرینە .

ريبوار ياسين فتاح

خۆم هەڵدەواسم
بەنیشانەیەکی پرسیارا
کەوانەیەک دەکەمە تەلبەند
لەخوارووی هیچەوە
بەرەو کۆتایی ڕستەیەک
خاڵ بارانت دەکەم
لەنێوەندی هێشووە شیعرێکدا
ترێی پەیڤێک هەڵدەمژم
هەڵاوی پیت
لەبادەی تینوێتیا کۆدەکەمەوە
گوڵاوی مەبەست
بەسەر پەڕەیا دەپرژێنم
گەیشتن بەتۆ
لەداردانی هەنگاوە
دابەزینی لوتکەی چیایە
سەربڕینی زاری پێدەشت و ڕێگایە
شوێن هەیە باسکت دەشکێنێ
هەشە چرۆی عەشق
لەڕێگەی کۆچتا دەڕوێنێ
چەند پەرۆشم
لەنسێی پرچتا ڕۆنیشم
خوازیارم
لەسێبەری باڵای شەنگتا
سەرخەوێک بیخۆم بشکێنم
ببم بەتۆو
لەخۆمی ونبوودا بمرم
بەگێلاسی پەنجەکانت
وردە سەمای حەز بدوێنم
لەگۆشەی دیواری ماڵتان
بەگژ هەستی هەڵڕژاوما
سەرکەوم بۆ سنووری ژان
نەتۆ ئەشکت
دیدەی وشەیەکمی ناسی
نەتوانیشم
بزانم بۆ گیانی تینووم
بەنیشانەی پرسیارێکا
نیوە شەوێک خۆی هەڵواسی

ستار ئەحمەد