خۆشبەختی، خۆشگوزەرانی، ئاسوودەیی، چەندین وشەی دیکە، لەزۆربەی وتار و لێدوانەکان دووبارە دەکرێنەوە، باس دەکرێ، چۆن بتواندرێ، تاکی کۆمەڵگە و خودی کۆمەڵگە دەکرێ خۆشبەخت و ئاسوودەبن، وەک دوورکەوتنەوە لەوتار و باسە دووبارە، بەو واتایەی دەکرێ، لەهەر دانیشتێکدا گوێگری باسە بابەتییەکان بین، نەوەک تەنیا بۆ مەبەستی خۆدەرهێنان و بەرژەوەندی تاکە کەسێک ئەو چەند ساتە لەوێدا بین، کێشەکە لەوەدایە، هەمووی بەبەژن و باڵای خۆیدا دەڵێ، وەک دەبینن، نێوەی شار بۆتە چێشتخانە، بەشێکێ زۆر لەو نیوەی ماوە بۆتە دەرمانخانە و نەخۆشخانە، ئەو بەشەی ماوە بێکار لەچایخانەکانن شیکار بۆ شەڕی ئەمریکا و ئێران و ئیسرائیل و وڵاتانی کەنداو دەکەن، ئەمانە لەکوێی ئاسووەیی دایە، یان لەراگەیاندنەکان بڵاودەکرێتەوە، لەوەی خەڵکی گوندێکی یەکێک لەدەڤەرەکان لەسەدا حەفتای گەنجەکانیان توانیوویانە ماستەر و دوکتۆرا بەدەست بێنن، ئەوەی سەیرە کاکی پێشکەشکار بەمێشکی دانەهات پرسیار ئەوەی لێ بکات، بهو هەموو بڕوانامە بەرزانەتان ئایا تواندراوە تەنیا خزمەتی گوندەکەی خۆتان بکەن؟ ئەمە لەکوێی خۆشبەختی و ئاسوودەییە بۆ کۆمەڵگە، بەڵێ ئەو توانیوویەتی بەهەر جۆرێک بێ، بڕوانامەیەکی بەرز بەدەست بێنێ، لەوەش سەیرتر لەوڵاتێک بڕوانامەیەکی بەدەستهێناوە، ئەگەر لەناوەوەی وڵاتیش بێت، ئەمە نهنێنییەکی تیادایە، گرنگ نیێە، با هەمووان ببنە خاوەن بڕوانامە، بەڵام چۆن دەتوانین بەو بڕوانامەیە خۆشگوزانی بۆ دەڤەرەکەت بێنیت، یان تەنیا مووچەکەت زیادیکردووە.
ئەم دوو خاڵەی باسمان کرد، تەنیا نموونەیەکە بۆ چێشتخانە و دەرمانخانە و بڕوانامە، هەمووان بەقسەکردن و وتارەکانمان باس لەپێشکەوتن و خۆشگوزەرانی دەکەین، کاتێکیش کارەکە دەبێتە جددی، خۆیان لەبابەتە بنەڕەتییەکە دەدزنەوە، خەریکی خاڵە لاوەکییەکان دەبن، باسە بنەڕەتییەکە لەبیر دەکرێ..
ئێستا لەنێو هەموو باس و خواسەکان، زیاتر چەخت لەبەلاڕێبردنی بابەتە بنەڕەتییەکە دەکرێتەوە، ئەگەر بتەوێ بچیتەوە سەر بابەتە بنەڕەتییەکەش، بۆ ئەوەی خۆشگوزەرانی بۆ وڵات بهێنیت، ئەوا تۆمەتبارت دەکەن لەوەی تۆ بۆچوونی لایەنێک دەخەیتە روو، لەو کاتە یان دەبێ بێدەنگ بیت، یاخود ئەو شوێنە جێبهێڵیت، یان ئەوەتا بەتوندی وەڵام بدەیتەوە، ئەوە خەتای ئەوانە نییە، بەڵکو خەتای راگەیاندنەکان وا خەڵکیان گۆشکردووە.

رەسووڵ بەختیار

وەڵامێك بۆ دوو چاوپێكەوتنی بەڕێزان كاك نەوشیروان مستەفا و كاك رابەری سەید برایم

كاك سەلام عەلی لە 6 بەرگی نیشتمانی گوڵە گەنمەكان تایبەت بە ئەنفالدا كۆی دیدارو چاوپێكەوتنەكانی لە گەڵ قوربانیان و پێشمەرگەو جاش و پارتیزانەكان و تەنانەت پێشمەرگە پزیشكەكان بلاو كردۆتەوە, دیدارەكانی بە ئامانەتەوە وەك خۆی چیوتراوە بڵاو كردۆتەوە, لە ئەو بەرگەی تایبەتە بە وتەی پێشمەرگە چەند سەرنجێكم هەبوو لەسەر دوو دیداریان كە لە گەڵ كۆچكردوو كاك نەوشیروان مستەفا و بەڕێز كاك رابەری سەید برایم ئەنجامی داوە, هەردوو سەرنجەكەش تایبەتن بە وتەكانیان لەسەر ئەنفالكراوانی قۆناغی ئەنفالی چوارەم, خۆزگەم زووتر كاك سەلام ئەم زنجیرە كتێبەی بڵاو بكردایەتەوە تا بەشداربووانی چاوپێكەوتنەكانی ئەم بەشەو بەشەكانی دیكە لە ژیاندا بوونایە و وتەكانی خۆیان ببینیایە.
ئەم شەش بەرگە بە تایبەت دوو بەشی قوربانییەكان (ژنان و پیاوان) دوو پەرتووكی زۆر گرنگن, بە تایبەتیش كاك سەلام نەیویستووە دەستكاری ناوەڕۆكی دیدارەكان بە ئیشتیهای بیركردنەوەی خۆی بكات و دەقەكانی وەك خۆی بڵاو كردۆتەوە, لە دیداردا دەستكاری دەق لە رووی ناوەڕۆك و داڕشتنەوە بەرهەمەكە دەكوژێت.
هەردوو بەڕێز كاك نەوشیروان مستەفا و كاك رابەری سەید برایم لە دیدارەكانیان باس لەوە دەكەن لە پرۆسەی بەدناوی ئەنفالدا, سنووری ناوچەی قۆناغی ئەنفالی چوار لەو پرۆسەیە هاووڵاتیانی بێ زیان دەرچوونە, كە وتەكانیانم خوێندمەوە سەرم سوڕما, چەند جارێك پێیدا چوومەوە, باوەڕم بە چاوەكانم ناكرد كە وا وترابێت, نازانم ئەم بەڕێزانە ئەم زانیاریانەیان لە كوێوە هێناوە, بە تایبەت بۆ كەسێكی وەك كاك رابەری سەید برایم كە سەرتیپی ناوچەیەك بووە خاوەند گوندی وەك جەلەمۆرد و گۆپتەپەو دەیان گوندی رەشپۆشی وەك ئەوانە, خودی خۆشی خەڵكی ئەو ناوچەیەیە, ئیتر نازانم چۆن توانیویەتی لێدوانی وا بدات, لێدوانی ئاوا ئازایەتی بێ پایانی دەوێت, چونكە بەرەو رووی روووبارێك خوێن دەبێتەوە, لە كۆتاشدا هەر بەرەو رووی راستییەكان دەبێتەوە, دەبوایا بیزانیایە ئەو شایەدییەی ئەو داوێتی 100% ناراستە, رۆژێك هەر بڵاو دەكرێتەوە كەسانێك لێی راست دەبنەوە, كە عەوداڵی دەرخستنی راستییەكان دەبن, هەرچەندە زانیاری ناڕاست پەتی كورتە, زوو ئاشكرا دەبێت, خودی پرۆسەی چاوپێكەوتنی مێژوویی شایەدی دانە لەسەر راستییەكان, ئاخۆ دەكرێت لە داهاتوودا كاك رابەر بە شایەد لەسەر رووداوەكان وتەی لێ وەربگرترێت؟, بێ متمانەمان ناكات بەرامبەر هەموو سەرگوزەشتەو گێڕانەوەكانی؟ .

ئەوان چییان وتووە؟

فەرموون دەقی لێدووانەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و كاك رابەری سەید برایم كە بۆ كاك سەلام عەلییان داوە وەك خۆی دەخەمە روو بۆتان, كاك نەوشیروان مستەفا دەڵێت: ….. لە قۆناغی دووەمی ئەنفالدا زیانی گیانی زۆرمان بەركەوت, لە قۆناغەكانیتردا یەعنی لە ئەنفالەكانی دەشتی كەركوك و لە مەنتقەی خۆشناوەتی و ئەوانە پێشتر ئاگاداری خەڵكمان كردبوەوە, هەندێك لەوانە چوونە ناو شارەوە, خۆیان شاردەوەو هەندێكیتریان چوون بۆ ئێران. لە ئێران نیشتەجێمانكردن و جێگەمانكردنەوە, یەعنی تەنیا ناوچەیەك زەرەری زۆر گەورەی بینی ئەو ناوچەیە بوو كە ناوچەی گەرمیان ل20.
لە بەشێكی دیكەی چاوپێكەوتنەكەی هەمان بۆچوون دووبارە دەكاتەوەو دەڵێت: مەنتیقەی خۆشناوەتی هەموومان دەربازكرد, هی مەنتقەی دەشتی كەركوك هەموویمان دەربازكرد, یەعنی كەسێك نەبووە بمێنێتەوە مەگەر كەسێك خۆی ویستبێتی, پێشمەرگەش هەندێ نەبێت خۆیان لە گەڵمان نەمانەوە پێیانوابوو ئەگەر تەسلیمببنەوە باشترە, تەسلیمبوونەوەو كوشتنیان, ئەوانیش ئەگەر لە گەڵماندا بهاتایان رزگاریاندەبوو,…. ل32.
هەرچەندە ناوچەی خۆشناوەتیش زیانیان هەبوو لە ئەنفالدا بلەی سەرو یەكێكە لە نموونەكان لە پاڵ زیانی كیمیابارانەكان, ئەوانیش بە موتڵەقی هەموو رزگاریان نەبوو, وەلێ لە هەموو قۆناغەكانی ئەنفال زیانی ئەم ناوچەیە كەمتر بوو, ئەویش بەهۆی بەرگری پێشمەرگەوە نەك رزگاركردنیان.
كاك رابەری سەید برایم, لە كاتی پرۆسەی بەدناوی ئەنفال سەر تیپی 25ی خاڵخاڵان بوو, كە تیپەكە ئەو سنووری چالاكییەكەی چەقی ئەم ناوچەیە بوو دەڵێت: من بەرپرسیارم لەو قۆناغەی ئەنفال كە تیایدا بووم, لە ئەنفالی یەك خەڵك زوو ناوچەكەیان چۆڵكرد و دەرچوون, بەڵام بەهۆی سەرماو ئەوانەوە بەشێك لە خەڵك لە سەرمان مردن, لە ژن و مناڵ و پیر و پەككەوتە, لە ئەنفالی چوار كە تیایدا بەشدار بووم , پێش شالاوەكە خەڵك ناوچەكانیان چۆڵكرد, بۆ نموونە جاشەكان هەواڵیان بۆ كەسوكاریان ناردبوو كە دەرچن لە ناوچەكە و وەزعەكە وایە, بەڵام بۆ ئەنفالی دوو و سێ, من بەرپرسیار نیم, رەنگە رێگە لە خەڵك گیرابێت كە نەڕوات بەلام ئەوە نەبووە سیاسەتی یەكێتی و بەرنامەی یەكێتی نەبووە بە گشتی, ئەگەر لە ئەرشیفی برووسكەكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لە ساڵی 1987 تا 1988 تەماشا بكە, كاك نەوشیروان برووسكەی هەیە بە چەند خاڵێك دەڵێت خەڵك ئازادە بڕوات و خۆتان وا رێك بخەن, وا بەرگریبكەن, بەڵگەشمان هەیە, كە لە چ رۆژ و ژ مێژوویەك ئەو برووسكەی لێداوەو ئەو كاتە كاك نەوشیروان لە ناوەوەی وڵات بوو سەرپەرشتی ینك ی دەكرد, بەڕێز مام جەلال لە دەرەوە بوو….. ل 280.

ئەم وەڵامانە راستن؟

دیارە لە ئەنفالی یەكیشدا پەرێز تەواو پاك نییە, زیاتر لە چوار سەد كەس ئەنفالكران لەوانە هاووڵاتیانی گوندەكانی سێدەر و سەرمۆرد و ….., بەشێكیش لە هاوولاتیانی گوندەكانی سنورەكە, بەهۆی خراپی گوزەرانیانەوە لە ئێران گەڕانەوە, دووای گەڕانەوەیان لە ئێران ئەنفالكران.
ئەگەر بەڕێزی بەرپرسە لە قۆاغی ئەنفالی چوار, ئایا ئێستاش بە پراتیك بەرپرسیارێتییەكە هەر قەبوڵ دەكات وەك ئەوەی ئەوسا وتوویەی؟ , فەرموو با لێكۆڵینەوەو بەدوادا چوون بەسەر پەرشتی لێژنەیەكی بێلایەن و پسپۆر لە كەسوكاری قوربانیان و نووسەران و لێكۆڵەرانی ئەنفال و دادوەری دەست بەكار بن بۆ لێكۆڵینەوە لەو لێدووانە بكات, لە دووایدا بەرپرسیارێتی رووحی ئەو هەزاران كەسە بكە لە ناوچەكەت ئەنفالكران, كە بە وتەی بەڕێزت هەرنین و بوونیان نییە و دەبێت ئەوانەی ئێمە دەڵێین ئەنفالكراون لە ژیاندا بن, مرۆڤ كە چووە ناو ساڵەوە هەقیەتی دان بە راستییەكان بنێت و ئازایەتی داوای لێبورن كردنی هەبێت و بەرپرسیارێتی هەڵەكانی رابردووی خۆی بگرێتە ئەستۆ, بۆیە من لێرەوە بانگەوازت دەكەم لەسەر ئەم لێدووانە داوای لێبوردن لە كەسوكاری قوربانیانی قەڵاسێوكە, شێخ بزێنی سەرو و خواروو , دەشتی كۆیەو شوان و سەرخاسە بكە, چونكە نكۆڵیكردن تاوانە.
ئاخر تیپەكەی بەڕێزت بە شایەدی خۆم تا بەیانی رۆژی 4-5-1988 رێگەتان لە خەڵك دەگرت خۆیان رزگار بكەن, دوایی وەك هەڵم چوون بە ئاسمانا, هەموو دەروازەكانتان داخست, كەڵەكتان دایە ئاوا, خەڵكتان لە شارەوە بە زۆر گەڕاندەوە بۆ ناوچە قەدەغەكراوەكان و دوواتر ئەنفال كران…….. چۆن وێراتان ئەم لێدووانە بدەن؟, لە رووحیانەتی هەموو ئەو مرۆڤانە نەترسان كە خرانە ژێر لمەوە, راستە لە كاتی چاوپێكەوتنەكە كەست لێ دیار نەبووە وەلامت بداتەوە, ئەدی ئێستا كە نووسراوەتەوەو خراوەتە سەر كاغەز چی دەفەرموون, هەر بەردەوامن لەسەر هەمان بۆچوون؟, لە كاتێك وەك خۆت دەڵێیت بەرپرسی لە ناوچەكەت, شاردنەوەی راستییەكان تەنها بۆ ئەوەیە نەكەونە بەر بەرپرسیارێتی, ئایا دەزانی رێگا گرتن لە خەڵك لە كاتی جەنگدا بە پێی بنەماكانی دادگا نێودەوڵەتییەكان دەچێتە چوارچێەی تاوانی جەنگەوە؟, دەزانی ئەم تاوانە چییە و لە كوێی تاوانەكانە؟.
بەڵێ ئێوە نەك خەڵكتان بە سەلامەتی رزگار نەكرد وەك ئیدعا دەكەیت, بەڵكە خەڵكتان وەك بارمتە دایە دەست جەلادانەوە, ئەوەی كردتان تاوانی مەزن بوو, مێژوو لێتان خۆش نابێت, نكۆڵی كردن لە بوونی تاوانەكەو ئەنفالكردنی نزیك 5000 كەسی نەگەڕاوە هەزارانی گەڕاوە بۆ خۆی تاوانێكە, ئەگەر ناوچەكەی تۆ ئەنفالكراوی نییە ئەدی 182000 ەكە, ئەم ژمارە زەبلاحە بە چی پڕ دەكەیتەوە؟.

ژمارەكە چەندە؟

كاك مەلا شاخی كە كادیری یەكێتی نیشتمانی كوردستان بووە لە سەروبەندی تاوانی جینۆسایدی ئەنفال و هاوڕێی خۆتانە, لە پەرتووكە ناودارەكەی بە ناوی ئەنفالی خاڵخاڵان لە ل 290 دا ژمارەی ئەنفالكراوە نەگەڕاوەكانی ئەم سنوورەی كە تۆ دەڵێی بە سەلامەتی رزگارمان كردوون بە 4228 كەس دیاریكردووە, 2895یان نێرن و 1333 كەسیان مێینەن, بە تێبینی نووسەر ئەوەی كە ئەم ئامارە فیرارەكان ( سەربازی هەڵاتوو) و گەڕاوەكان (ئەو ئەنفالكراوانەی لە دووبز و نگرە سەلمان گەڕاونەتەوە) ناگرێتەوە, بە تێبینی منیش زۆری دیكەش هەن .
بەڵێ دووای گەرمیان واتە ئەنفالی سێیەم, دەشتاییەكانی كەركووك و ناوچەی قۆناغی ئەنفالی چوارە دووەم زیانلێكەوتەی قۆناغەكانی ئەنفالن وەك ژمارەی قوربانیانی گۆڕە بە كۆمەڵەكان, بەڵام لە رووی كۆی ژمارەی ئەنفالكراوانەوە سێیەم ناوچەیە دووای ئەنفالی سێ و نۆیەم دووا قۆناغی ئەنفال ( بادینان), (( بە پێی بەڵگەنامەكانی سوپای عێراقی, لە ئەنفالی بادیناندا 13 هەزار و 553 كەس دەستگیركران )).
هیوادارم دووای ئەم وەڵامە كاك رابەر بەرپرسیارییەتی ئەنفالكردنی هاوولاتیانی ناوچەكەی بگرێتە ئەستۆ و داوای لێبوردن لە هاوولاتیانی سنورەكە بە گشتی و كەسوكاری قوربانیان بە تایبەتی بكات و راستییەكان وەك خۆی بڵاو بكاتەوەو ئەو ناوانە ئاشكرا بكات كە هۆكار بوون لە ئەنفالكردنی نزیك 10000 هاولاتی ناوچەكە, رێگریان كرد, خەڵكیان لە شارەكانەوە گەڕاندەوە, كەڵەكیان دایە ئاوا .

سەرچاوەكان:
1- نیشتمانی گوڵە گەنمەكان , سەلام عەلی, چاپی یەكەم 2024
كردەڕەهاتی ئەنفال لە زاری پێشمەرگەوە.
https://www.kurdipedia.org/?q=20260331153834682032&lng=1
2- https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012061016514969937

١٠٠٠ ساڵ شەڕکردن و ونبوونی شوناس

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..

کاتێک ئازارەکان لە قووڵایی بیابان درووستبوون، جەلادێک خوێنی ئەپرژاندە برینەکانیان، بە هاوار و نووزەو ئاهەکان، قەڵایەک دەهاتە لەرزین، ویژدانەکان ڕائەچڵەکین، بیابان وشکیی خۆی بە خوێنی بێتاوانان ئاو دەدا و تینوێتی خۆی پێ ئەشکان.

نوگرە سەلمان، زیندانییەک هاوشێوەی دۆزەخ، چەند دیوارێک کە هاواریان کپ ئەکرد و، بە جیاکردنەوەی ڕۆح لە جەستە زریکەیان ئەگەیاندە کەشکەلانی فەلەک، وشک و بێدەنگ، بەڵام ترسێنەر و تەمومژاوی.

سێ دەیە لە برسیکردن و ئەشکەنجەدانی جەستەیی و دەروونی و تاوانی دەستدرێژیکردن و گەرما و چەوساندنەوە، نەیتوانی مێژوویەکی تاڵ بەبیر نەخاتەوە و تاوانە قێزەونەکان پەردەپۆش بکات، نەیتوانی دڕندەیەک بە دادگا نەناسێنێت و گەلێک بە شکۆ و ناسنامەوە بسڕێتەوە.

سزادانی عەجاج یاخود جەلادە دڕندە و بێبەزەییەکەی نوگرە سەلمان، بووە خاڵێکی یاسایی دادپەروەر لەبەردەم تاریکترین دۆسییەی جینۆساید، تاوانی تاوانبارێک، بووە هۆی بەرزکردنەوەی شکۆ و سەروەریی و خۆڕاگریی گەلێک، کە بارتەقای ئاسمان و زەمین بریندار کراوە و چەوسێندراوەتەوە.

شایەتحاڵ و بەڵگە و ئاسەوارەکان بوونە ڕەشەبایەکی بەهێز و تۆزی سەر تاوانە نیشتووەکانیان ڕاماڵی و ڕاپێچی بەردەم دادگا و یاسایان کرد.

عەجاج دەیویست لەژێر ڕووخسارێکی شاراوەوە هاوشێوەی پیرە پیاوێکی بێوەی ژیان بکات و کۆتایی تەمەنی بە خێر بێ، بێئاگا لەوەی تیشکی ڕاستیی و زیندوویی خاکێک، چاودێریی کڕکەوتنیان دەکرد و لێنەگەڕان تا ڕاستییان نەسەلماند و، حاشایان لە زاری سڕ نەکرد.

ئیدی ئەو تارماییەی ساڵانێک نەدەبینرا، ڕاوکرا.
ڕۆحە کوژراوەکانی بیابان ئاسوودە بوون.
ئیدی پەتی سێدارەدان بیری فاشیزمی عەجاجی ستەمکار بۆ ئەبەد دەکاتە گۆڕەوە و، لەسەر کێلەکەشی، پەڵەیەکی ڕەش لە مێژوو بۆ لەعنەت کردن جێدەهێڵێ.

ـــــــــــــــــــــــ
ڕەنگین مەلا سەمەد
نووسەر و ڕۆژنامەنووس

وتارەکە بە دەنگی..

زیرەک و زەکەریا؛ دوو کۆڵەکەی ڕۆحی کورد

حەسەن زیرەک لە سەدەی ڕابردوودا تەنها گۆرانی نەوت، بەڵکو ئەو بناغە و دیوارە پتەوانەی داکوتا کە میۆزیکی کوردی لەسەر ڕاوەستاوە. ئەو بەو دەنگە ڕەسەنەکەی، جەستەی میۆزیکی کوردی دروست کرد و بووە گەنجینەیەک بۆ هەموو نەوەکانی دوای خۆی. ئەو دیوارە پۆڵایینەی زیرەک دروستی کرد، لە تێکەڵبوونی دەنگی لەگەڵ سروشت و ڕەسەنایەتیی کوردەواریدا دەردەکەوێت. کاتێک لە گۆرانیی “کەتانە”دا بەوپەڕی سادەیی و جوانییەوە نیشتمان دەکاتە ئاواز و دەڵێت:

“چەند بڵێم زیاتر جوانی، کیژی کوردستانی
…بەفری کەلیخانە بیللا زۆر جوانە
وەی وەنەوشەی کوێستانە بەه بەه کەتانە”

ئەم سادەییە پڕ لە سۆزە، ڕێک ئەو بناغەیەیە کە نەتەوەیەک ڕۆحی خۆی تێدا دەدۆزێتەوە. کاتێک باس لە قۆناغی دوای زیرەک دەکەین، زەکەریا عەبدوڵڵا وەک تەواوکەری ئەو بینایە دەردەکەوێت. ئەگەر زیرەک بناغە و دیوارەکان بێت، زەکەریا ئەو سەقفە بوو کە ماڵەکەی تەواو کرد. ئەو توانی تینوێتی میۆزیکی کوردی بشکێنێت و ڕەهەندێکی جیهانی و مۆدێرن بدات بە ئاوازی کوردی بەبێ ئەوەی ڕەسەنایەتییەکەی بکوژێت.

هاوارەکەی جەگەرخوێن و داگیرکەری ناوخۆ
کاتێک باس لە ڕۆحی نەتەوەیی و ئازاری گەل دەکەین، یەکسەر شاکارە مێژووییەکەی شاعیری گەورە جەگەرخوێن و دەنگی حەماسیی شڤان پەروەر لە سروودی «کێنە ئەم»دا دێتەوە یادمان، کاتێک بە دەنگێکی زوڵاڵەوە دەیگوت:
“بە هاوار و بە گریان، دوژمن ناچێتە دەر لە کوردستان… تەنیا بە تیر و تفەنگ و ڕم، دوژمن ژ خاکا مە دێ دەر!”
لەو سەردەمەدا هاوکێشەکە ڕوون بوو؛ دوژمن عەرەب و فارس و تورک بوون. گەلی کورد دەیزانی ڕووی تفەنگەکانی لە کێ بکات. بەڵام ئەمڕۆ تراژیدیاکە گۆڕاوە! ئەگەر جەگەرخوێن ئەمڕۆ لە ژیاندا بوایە، بێگومان دێڕەکانی دەگۆڕی و ئەو شیعرە بەناوبانگەی بۆ «دوژمنی ناوخۆ و حیزبەکان» دەنووسی. جاران داگیرکەری بێگانە خاکی داگیر دەکرد، بەڵام ئەمڕۆ دەسەڵاتدارانی ناوخۆ بوونەتە مۆتەکە بەسەر سنگی نیشتمانەوە. ئەوان قوت و ئایندەی گەنجانیان پاوان کردووە و بە هیچ پاڕانەوە و ڕەخنەیەکیش دەستبەرداری کورسییەکانیان نابن و «ناچنە دەر».

لە خۆڵەمێشی براکوژییەوە، هیوایەک هەڵدەستێت بە ناوی زەکەریا

دەرکەوتنی زەکەریا تەنیا ڕووداوێکی هونەری نەبوو، بەڵکو فریادڕەسییەکی دەروونیش بوو بۆ گەلێکی ماندوو. زەکەریا لە تاریکترین قۆناغی مێژووماندا دەرکەوت؛ سەردەمی تاڵی شەڕی ناوخۆ. ئەو کاتەی حیزبەکان بۆ بەرژەوەندیی خۆیان، برایان دەکردەگژ برایدا و بێئومێدی باڵی بەسەر هەموو ماڵێکدا کێشابوو. لە ناو ئەو دوکەڵ و خوێنەدا، کاتێک زەکەریا بە سۆزەوە دەیگوت:

“تۆ هاتی ئەی نازەنینم لە دوای چی، زۆر درەنگ بوو… هاتی بەسەر شەمعی کوژاوە و عومرێکی لەدەست دەرچوو.”
ئەمە تەنیا گۆرانییەکی ئەڤینداری نەبوو، بەڵکو وەسفێکی تراژیدی و قووڵ بوو بۆ ئەو «عومرە لەدەستچووە»ی نەتەوەیەک کە لە گێژاوی ململانێی حیزبایەتیدا سووتا و بووە قوربانی.

وانەی زەکەریا بۆ سەرکردەکان: سەرکردەی ڕاستەقینە داهاتوو دروستدەکات

ئەفسانەکان دووبارە نابنەوە. کاتێک هونەرمەندێک دەزانێت کەی دەڕوات، ئەوە خۆی لە خۆیدا گەورەترین داهێنانە. زەکەریا کاتێک بینی لە لوتکەدایە، زۆر بەشکۆوە وازی هێنا و چۆڵکردنی ستەیجی هەڵبژارد، نەک بە پیری لەسەر شاشەکان بمێنێتەوە تا ئەو کاتەی خەڵک لێی بێزار دەبن. ئەو، حورمەتی بۆ خۆی و هونەرەکەی و گوێگرەکانی پاراست.
لێرەدا پرسیارە گەورەکە دروست دەبێت: بۆچی سەرکردەی حیزبەکانی کورد ناتوانن وەک زەکەریا ماڵئاواییەکی بەشکۆ بکەن؟
• ئالوودەبوون بە دەسەڵات: زەکەریا پشتی بە توانای خۆی بەستبوو، بۆیە نەترسا لە جێهێشتنی گۆڕەپانەکە. بەڵام سیاسییەکانی ئێمە تەنیا لە سێبەری کورسییەکانیاندا گەورە دیارن. ئەوان لەوە تۆقیون بە لەدەستدانی دەسەڵات، قەبارەی ڕاستەقینەیان دەربکەوێت و بکەونە بەر لێپرسینەوەی گەل.
• کاسەلێسەکان و سوودمەندان: ئەو بازنە تەسکەی کە دەوری سەرکردەیان تەنیوە، تەواوی بەرژەوەندییەکانیان بە مانەوەی ئەو لەسەر کورسییەکەیەوە گرێ دراوە. ئەوان بەردەوام ئەو درۆیە بە گوێیدا دەچرپێنن کە «بێ بوونی تۆ، هەموو شتێک دادەڕمێت». بەمەش کارێکی وای تێدەکەن، لە ناخەوە باوەڕ بەو وەهمە بکات کە مانەوەی لە دەسەڵاتدا زەروورەتێکی حەتمییە.

جەگەرخوێن ئەمڕۆ چی دەگوت؟
ئەمڕۆ مۆسیقای کوردی لە نێوان ئەو دوو ئەفسانەیەدا ماوەتەوە؛ زیرەک بناغەکەی دانا و زەکەریا سەقفەکەی تەواو کرد، پاشانیش بە حورمەتەوە دەرگاکەی داخست و ڕۆیشت. بەڵام لە بەرامبەردا، شانۆی سیاسیی کوردستان پڕ بووە لە کارەکتەری بەسەرچوو، کە نە دەزانن کەی بڕۆن و نە شەرم لە مێژووش دەکەن.
ئەگەر دوێنێ هاواری «کێنە ئەم» بۆ دەرپەڕاندنی داگیرکەری دەرەکی بووبێت، ئەوا ئەمڕۆ حەقیقەتە تاڵەکە ئەوەیە: ئەم داگیرکەرە ناوخۆییانەی ئەمڕۆ، وەک جەگەرخوێن دەیگوت بە هاوار و بە گریان دەستبەرداری کورسی نابن، تا گەل بە خۆیدا نەچێتەوە و هۆشیار نەبێتەوە، هەرگیز ناچنە دەر.