دەنگەكان ماڵێك بۆ هەمووان.. سەدیق سەعید ڕواندزی

                    
                                                      

زۆرن ئەو سەكۆ و ماڵپەڕە ئەدەبییانەی، وەك مینبەرێكی نووسین و بوارێكی دەربڕینی بیرو ڕا كاردەكەن، بەڵام كەمیان یان بڵێم هەر نییە، توانیبێتی وەك ماڵپەڕی دەنگەكان، ببێتە سەكۆیەكی دیار و ئازادی یەكجار پڕ خوێنەر. دەنگەكان ماڵپەڕێكە، دەكرێ بڵێم لە گەلێك ڕووە تایبەتمەندی خۆی هەیە وەك :
یەكەم:_ نەیكردووە بە مەرج، كە ئەو وتارانەی تیایدا بڵاو دەكرێنەوە دەبێ چۆن بن و پەیڕەو لە كارنامەی ئەوان لە ڕووی گوتارو زمانەوە بكات، وەك ئەوەی لە ماڵپەڕەكانی دیكە دەیبینین، كە ئەمەش بوار ڕەخساندنە بۆ ئەوەی دەنگ و قەڵەمی تازە و نوێ، ئەم ماڵپەڕە وەك ئەزموونكارییەكی خۆیان بیبینن و وەك قوتابخانەیەكی نووسین لێیەوە فێر ببن.
دووەم:_ هەرگیز نەمبینیوە ئەو ماڵپەڕە سەنگینە، دەستكاری یەك پیت و وشەی خۆم بكات، لە كاتێكدا زۆرجار ئەو وتارانەی لە ڕۆژنامە و گۆڤارەكان بڵاویدەكەمەوە ڕێنووسەكەیان دەگۆڕدرێت. بۆ نموونە: من هەمیشە دەنووسم ( وەكو، چونكە ) كەچی زۆرجار ئەم وشانە لە نووسینەكانی مندا لە ڕۆژنامەكاندا دەگۆڕدرێن و دەكرێنە (چوونكە _ وەكوو) كە لەبنەڕەتدا هەڵەیە، بۆیە ئەمەی دەنگەكان بڕوابوونە بە سەربەستی و ئازادی نووسەر لە دەربڕین و شێوازی نووسینیدا.
سێیەم:_ دەنگەكان ماڵپەڕێكە، وەك سایەیەك هەرچی جیاوازی بیرو ڕا هەیە كۆییان دەكاتەوە، هەیانە قسە بە حزبێك دەڵێت، ئەویتریان ڕۆژی دواتر ستاییشی دەكات، یەكێكیان دژە ئایینە، ئەویتریان پەسنی ئایین دەدات، واتا بواری دەربڕینی بیرو ڕا بۆ هەمووان هەیە، كەچی هێنێك لە ماڵپەڕەكان كردوویانە بە مەرج بەنموونە وتاری مەلایەك بڵاو نەكەنەوە.
چوارەم:_ گومان دەكەم ماڵپەڕێك هەبێت، هێندەی دەنگەكان خوێنەری هەبێت، بۆیە هەر نووسەرێك مەبەستیەتی خوێنەران بابەت و نووسینەكانی ببینن، ئەوا دەبێ لە دەنگەكان بڵاوی بكاتەوە، گرنگ نییە پێشتر لە كوێ بڵاویكردۆتەوە و ئازادە لەوە، بەڵام گەر مەبەستی بێت خوێنەرانێكی بێ شومار بابەتەكەی ببینن، ئەوا دەبێ لە دەنگەكان بڵاویبكاتەوە.

پێنجەم: بەگشتی ئەو وتارانەی لە سەكۆ ئەلكترۆنییەكان، لە شێوەی فەیسبووك و ماڵپەڕەكان بڵاو دەكرێنەوە، بەراورد بە وتاری نێو ڕۆژنامە و گۆڤارەكان، نابنە سەرچاوە، هەر چەند زانستی و بە هێزیش بن، چونكە سەرچاوە دەبێ لە بڵاوكراوەیەكی كاغەزییەوە بێت و وەك دیكۆمێنتێك لە ڕووی مێژووییەوە بمێنێتەوە وەك ڕۆژنامە یان گۆڤار، كەچی بە پێچەوانەوە دەنگەكان بەدەرە لەم حاڵەتە، چونكە وتار و نووسینەكانی دەكرێنە سەرچاوەی نووسینی توێژینەوە و وەك سەرچاوە پشتیان پێ دەبەسترێت كە من خۆم لە میانەی خوێنەوەدا، دەیان جار ئەمەم بینیوە.

دواجار دەڵێم كاروانی دەنگەكان بە دەست و پەنجەی هاوڕێ گۆران عەبدوڵان، كە وەك سەربازێكی ون بیست و چوار ساڵە بێ پسانەوە ئەو ماڵپەڕە سەنگینە بەڕێوە دەبات، هەر بەردەوام بێت و خۆشەویستیشم بۆ هەموو ئەو قەڵەمانە هەیە كە بابەتی تیادا بڵاو دەكەنەوە بەوانەشی كە ڕقیان لێمە، گەر ڕەخنەیەكم لە نووسینەكانیان گرتبێت.

                                                   ڕواندز _ 30 /5 / 2026



ژنی بەدەسەڵات؟ یان کەرەستەی سیاسی؟.. ڕەنگین مەلا سەمەد

ژنان تا چەند هەوڵیانداوە نەکرێنە ئامڕازو کەرەستە.

دەرکەوتنی ژنان لە سیاسەت و پێگە جیاوازەکان دڵخۆشکەرن، ئەمە قبووڵکراوە لەڕووە مەعنەوەییەکەوە بەوەی، ژنان بەدرێژایی مێژوو توێژێکی گرنک و باڵای نێو سیاسەت و هێزێکی لەبننەهاتووبوون لە ڕووە دەروونی و جەستەییەکەوە، توانیویانە ڕۆڵە گرنگەکان پراکتیزە بکەن و پێشەنگایەتیی بەڕێوەبەریی کاروبارەکانی دەوڵەت بن،
ئایا ئەم پێشەنگایەتیی و دەسەڵات و بەشداریکردنە بەهێزو بوونی ژن خۆی بووە، یاخوود بەبەرامبەر و وەک کەرەستەیەکی سیاسی کراوەتە ئامانج و بۆ بەرژەوەندییەت بەکارهێنراوە؟

ئەو ژنانەی پلە بە پلە و قۆناغ بە قۆناغ هەنگاویان ناوە، توانیویانە دەسەڵات بە دەسەڵاتی بازوو بەدەستبێنن، یان ڕووخسارو قەدو باڵایان بەرەو دەسەڵات و پلە و پایەی بردوون؟

تا چەند ئەخلاقییەت و کەسایەتییە مەعریفییەکان لە چوونە ناو سیاسەت پەیڕەوکراوەو پارێزراوە؟

لە پشت پەردەی ئەودیوی سیاسەتەوە چی ئەگوزەرێ لە پێدانی پۆست و بەبەرداکردنی هەیبەتی ژنان؟

تێڕامان و وردبوونەوە لە سیاسەتی سیاسییەکان شایەنی زۆرترین مشتومڕو بەدواداچوونە، پێویستە بزانرێت پاکیزەیی تا چەند ڕێپێدراوە لە جومگەکانی سیاسەت، ژنان تا چەند نموونەیەکی باش بوونە بۆ وەرگرتنی پێگە باڵاکان؟ توانیویانە لەو ڕێیەوە متمانەی ژنانی تر بەدەستبێنن بۆ ڕووانین و هەوڵدان و گەیشتن بە ڕێیە دژوارەکان؟

ئەو سیستمەی داڕێژراوە بۆ ژنانی سەرکردە، لەسەر چی بنەمایەکە؟ قازانجی تیا بەدی ئەکرێ؟
ملدانە بەر سیاسەت بەبێ ئاگاداربوون لە ڕەهەندەکانی، ناماقووڵییە، خۆخزاندنە نێو تونێلێک کە دەرچوون لێی ئەستەمبێ، گەمژەیی و بەکاربردنی ئایدۆلۆژیایەکە کە خۆی لە بەکاڵاکردن دەبێنێتەوە.

بەهێزیی هۆشیاریی ڕۆشنبیریی ژنان، ناهێڵێت ببێتە نمایشێکی ساختەی دەسەڵات و لەسەر کورسییە بێدەسەڵاتەکان هاوشێوەی ڕۆبۆتێک ڕۆڵی بەسەردا بدرێ، بوێریی ڕەتکردنەوەی مەرامە خراپەکانی بەرامبەری هەبێت، نەبێتە سێبەری پیاوانی سیاسی، ئەوانەی هێڵە سوورەکانی ئەخلاقییەتی ئەبەزێنن،
بە دەستەواژەی (نەخێر و نابێ) ئەخلاقی ژنێتیی پارێزراوکات و بیکاتە چەکێکی بەهێزی بەرگریکردن لە خود، پاشکۆیەتیی بگۆڕێ بۆ سەربەخۆیی،
کۆپی دووبارەکردنەوەی دروشم و بۆچوونەکان نەبن، ئەجێنداو ڕێبازی فکریی تایبەتیان هەبێت لە بەشداریکردن و بڕیاردان، نابێت وەک خێرو سەدەقە بۆ دەوڵەمەندکردنی دەسەڵات بەکاربهێنرێن.

بڕوانامەو زمان و تواناو باکگراوندە ڕۆشنبیرییەکان دەبنە ئەو کارتە بەهێزەی، بێمنەتانە، ژنان دەبەنە ناوەندی سیاسەت و دەسەڵات و، ناهێڵێت هەرگیز ببێتە کەرەستەیەک لە بەکارهێنان و یاریکردن.
ــــــــــــــــــــــــــــ
ڕەنگین مەلا سەمەد
نووسەر و ڕۆژنامەنووس




دوو عاشقە دەربەدەرەكە دەربەدەرتربوون!.. سەدیق سەعید ڕواندزی

                          

دەگوترێت گەر وەرگێڕان جارێك خیانەت بێت، ئەوا وەرگێڕانی شیعر دوو جار خیانەتە، بەو مانایەی لە وەرگێڕانی شیعردا، هەرگیز ناتوانرێت بونیادی هونەری دەقەكە و وێنە شیعرییەكان و ڕیتم و شیعرییەتی دەقەكە، وەكو خۆیان وەربگێڕدرێن. شیعر زمانی نەتەوەیە، ڕەنگدانەوەی خەیاڵ و دنیای هەستی و واقیعی شاعیرە و شاعیر دەتوانێت بە زمانێكی دیكە بدوێت، بەڵام ناتوانێت بە هەمان ئەو زمانە گوزارشت لە هەستەكانی بكات و ئەندێشەكانی دەرببڕێت، چونكە زمانی نەتەوە تایبەتمەندی نەتەوەیی خۆی هەیە. لێرەوەش وەرگێڕانی شیعر جۆرێك لە گومان و دوودڵی لای وەرگێڕ دروست دەكات، بەوەی كە نەتەوانێت شیعرەكان وەك خۆیان، فەزا و سرووشتی شیعرییانەیان وەربگێڕدرێن! هەر ئەمەشە وا لە وەرگێڕەكان دەكات، جۆرە سڵەمینەوە و ترسێكیان لە وەرگێڕانی شیعر هەبێت، نەبادا نەتوانن ڕوحی دەقەكە وەكو خۆی وەربگێڕن. كەچی كەسانێك نەك ئەم ترسەیان نییە، بەڵكو بە بێباكی و جۆرێك لە فیز و خودشانازیشەوە باس لەوە دەكەن، كە ئەوان شیعر بۆ خۆیان وەردەگێڕن و بەلایانەوە گرنگ نییە چی لە بارەی وەرگێڕانەكە دەگوترێت، كە ئەگەر وەرگێڕانەكە تەنانەت (وەرگەڕانی ) شیعریش بێت، بگرە زۆر بێ منەتانە باس لەوە دەكات كە داوای لێبوردن لە خوێنەرانیش ناكەن گەر وەرگێڕانەكە هەڵەبێت! كە ئەمە ئەوپەڕی تێنەگەیشتن و هەست نەكردنە بە بەرپرسیاریەتی فەرهەنگی و ئەدەبی. لە پێشەكی كتێبی ( ئێمە دوو عاشقی دەربەدەرین) كە شیعری نزار قەببانی و غادە سەمانە، نەبەز گۆران دەڵێت كە ئەو شیعر بۆ خۆی وەردەگێڕێ و بڵاوی دەكاتەوە و بەلایەوە هیچ جێی بایەخ نییە خوێنەران لە بارەی وەرگێڕانەكەی چی دەڵێن، یان وەرگێڕانەكە چۆنە و تا چەند سەركەوتووە. هەر وەرگێڕێك ئەمە تێگەیشتنی بێت بۆ كایەكە، ڕوونە كە خۆی و خوێنەرانیش فریو دەدات! گەر وانییە، بۆچی شیعرەكان بڵاو دەكاتەوە، دوای ئەوەی وەریگێڕان؟ ئەم كتێبە شیعرییە هاوبەشە، لە گەلێك ڕووی هونەری و وێنەیی و زمانیشەوە، چەندین هەڵە و خەوشی هونەری تێدایە و كە لە خوێنەوەی بوومەوە، لە دڵی خۆمدا گوتم، بەم وەرگێڕانە، نەبەز گۆران نەك ئەو دوو عاشقە دەربەدەرەی كۆ نەكردنەوە، بەڵكو دەربەدەرتری كردن و وای لێكردن ئیدی هەمیشە سەرگەردان بمێننەوە. لێرەدا چەند نموونەیەك لە وەرگێڕانی شیعرەكان دەخەینە ڕوو:_

  • ل 11 نووسیویەتی :_( عەشق تۆ منی فێری خەمگینی كرد) سەیری داڕشتنی ڕستەكە بكەن.
  • ل 11 نووسیویەتی :_( خۆم بدەمە دەست عەتاركان) ئایا وشەی عەتار بەم شێوەیە دەنووسرێ؟!
  • ل 35 نووسیویەتی:_( خانمەكەم ئەی نازكتر) ناسكە نەك نازك.
  • ل 37 نووسیویەتی:_(نیگەران مەبە چوون باڵندەكانی بە كاتی جەژن ناتوانن هیچ لە مندا سەوز بكەن) وەرگێڕ جیاوازی لەنێوان(چون) كە هاوەڵناوی نیشانەیەو هاوشێوەی (چۆنە) لەگەڵ چوون نەكردووە، كە فەرمانی ڕابردووی سادەیە، چونكە لە ڕستەكەدا مەبەستی شاعیر چۆنە، نەك چوون، وەك ئەوەی ئێمە زۆرجار دەڵێین چۆنە نەڕۆیشتوویت؟
  • لە 42 نووسیەیەتی:_( با سەرەتای چەژنەكانمان دەست پێ بكەین) جەژنە، نەك چەژن !
  • ل 48 نووسیویەتی:_( لە بە بارمبەر هاوشارییەكاندا) ئەرێ كەس ئەم وشەیەی لە كولەكەی تەڕیش بیستووە؟
  • ل 48 نووسیویەتی:_( دەمەوێت سەربازەكانم، بە ماڕشەوە پێشوازی تۆ بكەن) بێگومان زمانی كوردی، لەو زمانە دەوڵەمەند و وردوو بە برشتانەیە، كە بچووكترین هەڵە، مانا بە ئاراستەیەكی دیكەی جیاواز، یان نەگونجاو دەبات. مەبەستی شاعیر لەو دێڕەدا ئەوەیە، كە سەربازەكان پێشوازی لە (تۆ) واتا كەسی دووەمی تاكی شاعیر كە یارەكەیەتی بكەن، بۆیە لە ڕستەكەدا دەبێ ئامرازی لێكدەری ( لە) هەبێت، چونكە ئەم ڕستەیە، بە مانای ئەوە دێت كە سەربازەكان، پێشرەوی ئەو دەكەن، نەك پێشوازی لێ بكەن !
  • ل 53 نووسیویەتی:_( دندوك لە قژەكانم دەدا) وەرگێڕ وا دەزانێ قژ كۆیە! شایەنی ئاماژەكردنە، بەردەوام ئەم هەڵەیەم لە نووسینی نووسەران دەكەوێتە بەرچاو، ئاخر كەس گوێبیستی ژنێك بووە بڵێت (قژەكانم دادەهێنم) ؟!
  • ل 61 نووسیویەتی :_( لە قوڵای ئەم ئاوەدا) سەرنج بدەن، وشەی قووڵایی چۆن نووسیوە؟
  • ل 83 نووسیویەتی:- ( هەكات تۆ دەبینم) گریمان ئەمە هەڵەی تایپە، مەگەر وەرگێڕ نابێ بە سەر دەقەكەدا بچێتەوە؟!
  • ل 83 نووسیویەتی:_( كاتێك بیرت لێ ئەكەمەوە، زمانم وشك دەبێت، وشەكان بێ قەرار دەبم) لە ڕاستیدا، ئەمە وەرگەڕاندنی شیعرە نەك وەرگێڕان.
  • ل 84 نووسیویەتی:_( زرگارمكە لە تینوویەتی).
  • ل 92 نووسیویەتی:_( نامەكانی من بۆ تۆ، شتی زۆرتیان تێدایە لە بوونی خۆمان) ناكرێ دەست بۆ وەرگێڕانی شیعر ببەیت، بەڵام باڵا دەستیت بە سەر زماندا نەبێت !
  • ل 96 نووسیویەتی:_( ئاسمانێك كە هەورەكانی كۆكردووبیەوە) سەیری ئەو جۆرە ڕێنووسە بكەن؟
  • ل 103 نووسیویەتی:_( كە لەگەڵمای دوو قفل دەدەم لە دەرگاكە) سەرەتاییترین بنەما بۆ وەرگێڕان زمانزانینە ! زمانی كوردی چوارچێوەیەكی دیاریكراوی هەیە، كە بكەر لە سەرەتاو كار لە كۆتاییدایە. ئەم ڕستەیە لە ڕووی ماناوە ئەو مانایەی نییە كە شاعیر مەبەستیەتی، چونكە وەرگێڕانەكەی گۆران، دەلالەت لەوە دەكات كە بە دوو قفل لە دەرگاكە دەدات، نەك دەرگاكە قفل بدات، بۆیە دروستی ڕستەكە ئەمەیە ( كە لەگەڵمای دوو قفل لە دەرگاكە دەدەم).
  • ل 115 نووسیویەتی:-( باران دەبارێت خاك قوڕ دەبێت) قوڕ نا، قوڕاوی دەبێت ڕاستە.
    وێرای ئەمانەش، بەدرێژایی وەرگێڕانەكە، وەرگێڕ هەردوو پیتی (ر) و (ڕ)ی بەیەك زانیوە و وا تێگەیشتوووە كە چ (كەچەڵ حەسەن) یان (حەسەن كەچەڵ )بێت هەریەكەن بۆیە دەیان وشەی بەهەڵە نووسیوە وەك :_( رۆژ، دێر، قور، شەراب، ئیرادە، راست) . تەنانەت ناوی قەببانیشی بە هەڵە نووسیوە، كە دەبێ (قەببانی) بێت نەك (قەبانی) وەك ئەوەی ئەو نووسیویەتی! دواجار دەڵێین لە نێوەندی ڕۆشنبیری كوردیدا، لەشكرێك خۆ بە وەرگێڕ زان هەن، كە نەك هەر وەرگێڕ نینە، بەڵكو بە كارەكانیان زمانی كوردی تێكدەدەن و پەرپووت دەكەن. من نازانم نووسەری كورد بۆچی ئارەزووی لەوەیە وەك مەلای دوانزە عیلم هەموو شتێك بزانێت و هیچیشیان نەزانێت؟ باشتر وایە كارەكان بۆ كەسانی تایبەتمەندی بوارەكە جێبێڵین، لە نێوشیاندا وەرگێڕان و بە دیاریكراویش وەرگێڕانی شیعر، كە وەرگێڕە هەرە دیار و بە تواناكانی ئێمە، كە لە پەنجەی دوو دەست تێ ناپەڕن، سڵ دەكەنەوە لە وەرگێڕانی ئەم ژانڕە، چونكە وەك شێركۆ بێكەس وتەنی، وەرگێڕانی شیعر وەك ئەوە وایە ماچی ژنێك لەو دیو شووشەیەكەوە بكەیت، ئایا ئەمەش وەك ئەوە وایە ماچەكەت كردبێت؟!

*پەراوێز: ئێمە دوو عاشقی دەربەدەرین، وەرگێڕانی نەبەز گۆران، بڵاوكراوەی _كتێبخانەی فێربوون . ساڵی چاپ -2015.

*ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی هەولێر ژمارە (45 45) لە 24 /5/2026 بڵاوكراوەتەوە.
.




کتێبی “زمان و دەسەڵات”.. ڕانانی: فەرەیدوون سامان

بەشێکە لە بواری زمانناسیی کۆمەڵایەتی

لە سەرەتای سەدەی بیستەمەکەوە، جیهان گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە پێکهاتەکانی دەسەڵاتدا بینیوە، لە بزافتی مافەکانی مرۆڤەوە تا سەرهەڵدانی ئایدیۆلۆژیای جۆراوجۆری وەک مارکسیزم و فێمینیزم و تەنانەت پارتە ئوسولییەکانیش. ئەم گۆڕانکارییانە کاریگەرییەکی گەورەیان هەبووە لەسەر شێوازی تێگەیشتنی زمان وەک ئامرازێکی پەیوەندی و وەک ئامرازێکی زاڵبوون بەسەر هزرین و هەست و نەستی تاک و جڤاکدا.
بۆ نموونە هەر لە سەردەمی دوای جەنگی دووەمی جیهانیدا، توێژینەوەی زمانەوانی بە ئامانجی هەنگاونان بەرەو تێگەیشتن لە زمان دەستی پێکرد، نەک تەنها وەک ئامرازێک بۆ دەربڕین، بەڵکو وەک ئامرازێک لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان ڕەنگ بداتەوە و بەرهەم بهێنێتەوە. چونکە بایەخدان بە چۆنیەتی کاریگەری زمان لەسەر ناسنامەی کۆمەڵایەتی و سیاسی، بوارێکی نوێی وەک شیکردنەوەی گوتار و تیۆری ڕەخنەیی دروست کرد.
زمان چوارچێوەیەکی تیۆری و میتۆدی بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندی نێوان دەسەڵات پێشکەش دەکات، تیشک دەخاتە سەر چۆنیەتی بەکارهێنانی زمان وەک ئامرازێک بۆ زاڵبوونی کۆمەڵایەتی و کەلتووری، بە تێکەڵکردنی تیۆری زمانەوانی و شیکاری کۆمەڵایەتی، هاوکات هەوڵدەدات ئەو میکانیزمانە ئاشکرا بکات کە پەیوەندییەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگادا بەرهەم دەهێنرێن، زمان و دەسەڵات یەکێکە لە کارە پێشەنگەکانی شیکردنەوەی وتاری ڕەخنەیی، چونکە زمان وەک ئامرازێکی پەیوەندی لەگەڵ دەسەڵاتدا، وەک ئامرازێکی کۆنتڕۆڵی کۆمەڵایەتی دەبەستێتەوە. دەسەڵاتی زمان لە شیکردنەوەی گوتاری ڕەخنەییدا، پەیوەندی ئاڵۆزی نێوان زمان و پەیوەندییەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگەی هاوچەرخدا دەدۆزێتەوە، هاوکات تیشک دەخاتە سەر چۆنیەتی بەکارهێنانی زمان وەک ئامرازێک بۆ پاراستن و گۆڕینی دەسەڵات و ڕەنگدانەوەی کاریگەرییە قووڵەکانی لەسەر تاک و کۆمەڵگادا.
زمان وەک چەمکی دیالۆگ، وەک سەنتەرێکی دەربڕین تاقی دەکاتەوە کە ڕەهەندە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکان تێیدا تێکەڵ دەبن. ئەوەش ڕوون دەکاتەوە کە زمان تەنها ئامرازی پەیوەندی نییە، بەڵکو ئامرازی زاڵبوون و کاریگەریشە، لە ڕێگای شیکردنەوەی دەق و وتووێژەکان، کە چۆن زمان بەکاردێت بۆ پەرەپێدانی پەیوەندییەکی نایەکسان لەنێوان تاک و گروپەکاندا و ئامرازی شیکاری پێشکەش دەکات کە یارمەتی خوێنەر دەدات تا تێبگات کە چۆن ماناکان لە ڕێگای زمانەوە دروست دەبن و چۆن ئەم مانایانە دەتوانرێت پڕ بکرێن لە ئایدیۆلۆژیای دیارکراو، هەروەها زمان لە گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و تەکنەلۆژیاییەکان دەدوێت کە کاریگەرییان لەسەر پەیوەندییەکانی هێز هەبووە و پێویستە هۆشیارییەکی ڕەخنەگرانە گەشەی پێبدرێت، کە تاکەکان بتوانن بەرگری لە زاڵبوونی زمانەوانی بکەن. ئەویش لە ڕێگای نمونەی ڕاستەقینە، نیشانی دەدات کە چۆن زمان دەتوانێت لە دەسەڵاتدا ڕەنگ بداتەوە و بەرهەم بهێنێتەوە.
ئەم هزرینە سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ توێژەران لە بوارەکانی زمانەوانی و کۆمەڵناسیدا، بۆ تێڕوانینێکی ڕەخنەگرانە لە بەرامبەر زماندا، هەروەها بەهێزکردنی توانای تاکەکان بۆ تێگەیشتن و گۆڕینی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لەسەر بنەمای دەسەڵاتدا.
لەم ڕەوشەدا زمان و دەسەڵات تێڕوانینێکی گشتگیر بۆ ڕۆڵی گرنگی زمان لە شێوەی جیهانی کۆمەڵایەتی و سیاسی پێشکەش دەکات و دەیکاتە کارێکی ئەکادیمی بەنرخ.
لێرەدا بایەخی زمان و دەسەڵات لە چوارچێوەیەکی مێژوویی ئاڵۆزدا دەردەکەوێت، کە تێیدا پەرەسەندنی هزری زمانەوانی لەگەڵ گۆڕانە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی سەدەی بیستەم تێکەڵ دەبێت.
بۆ نموونە بیرۆکەکانی ڤێرکلیف* زۆر کاریگەر بوون بە تیۆری ڕەخنەیی کە لە قوتابخانەی فرانکفۆرت پەرەی سەند، کە جەخت لەسەر چۆنیەتی بەکارهێنانی کەلتوور و زمان وەک ئامرازی زاڵبوون دەکرا. ئەم خوێندنگایە هەوڵی ئەوەی دەدا کە چۆن ئایدیۆلۆژیاکان کاریگەرییان لەسەر هۆشیاری کۆمەڵایەتی هەیە و چۆن زمان دەتوانێت ئەم ئایدیۆلۆژیایانە بەرز بکاتەوە یان بەرگری بکات. بە تێکەڵکردنی ئەم بیرۆکانە لەگەڵ چەمکەکانی بونیادگەرایی و پۆست ستراکتورالیزم، ڤێرکلیف چوارچێوەیەکی بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندی نێوان زمان و دەسەڵات پەرەپێدا.
جیهان لە دوایین دەیەکانی سەدەی بیستەم شۆڕشێکی تەکنەلۆژیای بەخۆوە بینی، کە چۆنیەتی بەرهەمهێنان و بەکارهێنانی زانیاری گۆڕی. لەگەڵ هاتنی میدیا و تەکنەلۆژیای دیجیتاڵ، زمان زیاتر لە ئامرازێکی پەیوەندی نێوان تاکەکان، بۆتە ئامرازێکی بەهێز بۆ دروستکردنی ڕای گشتی و بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵات، لەم چوارچێوەیەشدا، زمان و هێز وەک کارێک دەردەکەوێت کە چۆن زمان دەتوانێت ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییە کەلتووری و کۆمەڵایەتییەکان بێت کە لە ئەنجامی ئەم گۆڕانانەدا دەردەکەون.
لە هەشتاکان و نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا، چەندان ئایدیۆلۆژیای سیاسی سەریان هەڵدا کە زمان وەک ئامرازێک بۆ بەهێزکردنی دەسەڵاتیان بەکاردەهێنا، بە شیکردنەوەی گوتاری سیاسی و میدیایی، ڤیرکلیف ئەوە دەردەخات کە چۆن زمان بەکاردەهێنرێت بۆ شێوەی تێگەیشتنی گشتی و بەهێزکردنی ناسنامەی کۆمەڵگا، ئەم شیکردنەوەیە سنووردار نییە بۆ چوارچێوەی ڕۆژئاوایی، بەڵکو درێژ دەبێتەوە بۆ کاریگەرییەکانی جیهانگیری و چۆنیەتی کاریگەری لەسەر ناسنامەی کەلتووری ناوخۆییدا.
کتێبی “زمان و دەسەڵات” بۆتە سەرچاوەیەکی گرنگ لە بوارەکانی زمانەوانیی و کۆمەڵناسی و ڕەخنەی ئەدەبیدا. بەشداری کردووە لە پەرەپێدانی چەمکی نوێ، سەبارەت بە شیکردنەوەی گوتاری ڕەخنەیی و کاریگەری لەسەر تێگەیشتن لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا. هەروەها هانی زۆرێک لە توێژەرانی دا بۆ دۆزینەوەی چۆنیەتی بەکارهێنانی زمان وەک ئامرازێک بۆ بەدەستهێنانی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و بەرەنگاربوونەوەی زاڵبوون.
کتێبی (زمان و دەسەڵات)ی نۆرمان ڤیرکلیف تێڕوانینێکی قووڵ پێشکەش دەکات سەبارەت بەوەی کە چۆن زمان و دەسەڵات لە چوارچێوەیەکی مێژوویی و کەلتووری ئاڵۆزدا یەکتر دەبڕن. بە لێکۆڵینەوە لەم دینامیکیانە، کتێبەکە یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتنێکی ڕەخنەگرانە لە زمان و ڕۆڵی گرنگی لە شێوەپێدانی جیهانی کۆمەڵایەتی و سیاسی.
ئەو چوارچێوە مێژووییەی کە دەوری کتێبەکە دەدات، ڕەنگدانەوەی ئەو ئاستەنگ و بیرۆکەیە کە بیری ڕەخنەیی مۆدێرنیان پێکهێناوە و جەخت لەسەر بایەخی هۆشیاری ڕەخنەیی زمان دەکاتەوە وەک ئامرازێک بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی زاڵبوونی کۆمەڵایەتی و کەلتووری.
لە زمان و دەسەڵاتدا، نۆرمان ڤیرکلیف پەیوەندی نێوان زمان و پەیوەندییەکانی هێز دەکۆڵێتەوە، بەڵام هەندێک بیرۆکەی نەگوتراو بەجێ دەهێڵێت، کە دەتوانرێت لە ڕێگای شیکردنەوەکانییەوە هەستی پێبکرێت. ڤیرکلیف، سەرەڕای تەرکیزی لەسەر ڕۆڵی زمان لە پاراستن و گۆڕینی دەسەڵاتدا، وا دیارە دەیەوێت بایەخی هۆشیاری ڕەخنەیی وەک یەکەم هەنگاو بەرەو ئازادی تیشک بخاتە سەر.
خوێنەر لە نێوان دێڕەکاندا هەست دەکەن کە ڤێرکلیف داکۆکی لە پێویستی تێگەیشتن لە ئایدیۆلۆژیای پشت بەکارهێنانی زمان دەکات، چۆن ئەم ئایدیۆلۆژیایانە دەتوانن کاریگەرییان لەسەر هۆشیاری تاکەکاندا هەبێت. هەروەها ئاشکرایە کە ئەو دەیەوێت خوێنەر هان بدات بیر لەوە بکاتەوە، کە چۆن زمان وەک ئامرازێکی زاڵبوون بەکار بهێنێت، نەک تەنها وەک ئامرازێکی پەیوەندی.
سەرەڕای ئەوەش، دەبینرێت کە نووسەر ناڕاستەوخۆ ئاماژە بە گرنگی کارلێکردنی کۆمەڵایەتی دەکات لە داڕشتنی مانای زماندا، ئەمەش نیگەرانی خۆی دەردەخات سەبارەت بەوەی کە چۆن ئەم مانایانە دەتوانرێت سوود وەربگرن بۆ پەرەپێدانی پەیوەندییە نایەکسانەکانی هێز. هەروەها وادیارە ئاماژە بە پێویستی بەرەنگاربوونەوەی ئەم زاڵبوونە زمانەوانییە دەکات لە ڕێگای پەرەپێدانی هۆشیاری کۆمەڵایەتی و تواناکانی ڕەخنەگرتندا.
بەکورتی، ئەوەی ڤێرکلیف دەیەوێت بیڵێت ئەوەیە کە تێگەیشتن لە پەیوەندی نێوان زمان و دەسەڵات تەنها شیکردنەوەیەکی ئەکادیمی نییە، بەڵکو بانگەوازێکە بۆ بەکردارکردن بۆ دادپەروەری کۆمەڵایەتی و ئازادی لە زاڵبوونی زمانەواندا.
یەکێک لە دیارترین خاڵە بەهێزەکانی زمان و هێز ئەو چوارچێوە تیۆرییە پتەوەیە کە ڤێرکلیف پێشکەشی دەکات بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندی نێوان زمان و کۆمەڵگادا. نووسەر سوود لە چەمکەکانی مارکسیستی و پێکهاتەیی و پۆست ستراکتورالیزم وەردەگرێت بۆ شیکردنەوەی چۆنیەتی بەکارهێنانی زمان، وەک ئامرازێک بۆ زاڵبوونی ئایدیۆلۆژی. ئەوە ڕوونی دەکاتەوە کە گوتار تەنها ڕەنگدانەوەی واقیعی کۆمەڵایەتی نییە، بەڵکو ئامرازێکە بۆ بەرهەمهێنان و گۆڕینی ئەو ڕاستییە.
ڤێرکلیف ئامرازی شیکاری بەهێز پێشکەش دەکات بۆ تێگەیشتن لە دەق و گفتوگۆکان. چەمکەکانی وەک “ئینتەرتێکست” و بەکاردەهێنێت بۆ ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی پەیوەندیی تێکستەکان بە یەکتری و چۆنیەتی پێکهێنانی ماناکان لە دەقە جیاوازەکاندا. ئەم ئامرازانە لەم کتێبە زۆر بەنرخە بۆ توێژەران کە دەیانەوێت لە دینامیکی زمانەوانی ئاڵۆز تێبگەن.
پەیوەندی نێوان زمان و دەسەڵات
کتێبەکە بە توندی تیشک دەخاتە سەر پەیوەندی نێوان زمان و دەسەڵات و ئەوە نیشان دەدات کە چۆن زمان بەکاردەهێنرێت بۆ پەرەپێدانی زاڵبوونی کۆمەڵایەتی و کەلتووری. بۆ نموونە، ئاماژە بەوە دەکات کە چۆن میدیا و سیاسەت زمان بەکاردەهێنن بۆ شێوەی ڕای گشتی و بەرەوپێشبردنی بەرژەوەندییەکانی نوخبەی فەرمانڕەوا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو هەروەها جەخت لەسەر ڕۆڵی شاراوەی زمان دەکاتەوە وەک ئامرازێک بۆ ئازادی و گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی.
سەرەڕای ئەو بەها زۆرەی کتێبەکە پێشکەشی دەکات، بێ خەوش نییە. یەکێک لە ڕەخنە سەرەکییەکان ئەوەیە کە چوارچێوەی تیۆری لەوانەیە زۆر ئاڵۆز بێت بۆ خوێنەرێکی ناشارەزا. سەرەڕای ئەوەش، کتێبەکە جەختێکی زۆر لەسەر ناوەڕۆکی ڕۆژئاوا دەکات، کە لەوانەیە کەمتر بۆ کۆمەڵگا ناڕۆژئاواییەکان جێبەجێ بکرێت.
بایەخی گەورەی کتێبی “زمان و دەسەڵات” لە بواری توێژینەوەی زمانەوانی و کۆمەڵایەتیدا نکۆڵی لێناکرێت. ئەو بەشدارییەکی بەرچاوی کردووە لە پەرەپێدانی بواری شیکردنەوەی وتاری ڕەخنەیی و بووە بە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ توێژەران و خوێندکارانی ئەم بوارە. هەروەها هانی خوێنەران دەدات بۆ پەرەپێدانی هۆشیارییەکی ڕەخنەگرانە سەبارەت بە زمان و تێگەیشتن لە ڕۆڵی لە شێوەی کۆمەڵگادا.
کتێبی “زمان و دەسەڵات” بەشێکە لە بواری زمانی کۆمەڵایەتی. کتێبەکە پەیوەندی نێوان زمان و دەسەڵات و چۆنیەتی کاریگەری زمان لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دەکۆڵێتەوە.
لەم چوارچێوەیەدا، ڤێرکلیف جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە چۆن زمان وەک ئامرازێکی زاڵبوون بەکار دەهێنرێت و چۆن هەڵبژاردنی زمان ڕەنگدانەوەی ئایدۆلۆژیای زاڵ لە کۆمەڵگادا دەکات. کتێبەکە هەروەها لێکۆڵینەوە دەکات کە چۆن گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکان کاریگەری لەسەر زمان هەیە، وادەکات پەیوەندی بە توێژینەوەی زمانەوانی کۆمەڵایەتییەوە هەبێت کە پەیوەندی بە خوێندنی زمان لە چوارچێوەی کۆمەڵایەتیدا هەیە.
هەروەها کتێبەکە نیشانی دەدات کە چۆن گوتار تەنها دەربڕینی بیرۆکەکان نییە، بەڵکو توخمێکی چالاکە لە پێکهێنانی شوناس و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا، کە لەگەڵ ئامانجە بنچینەییەکانی کۆمەڵناسی زمانەوانیدا دەگونجێت. کەواتە، دەتوانین بڵێین “زمان و دەسەڵات” خاڵی کۆبوونەوە لە نێوان زمانناسی کۆمەڵایەتی و شیکردنەوەی ڕەخنەیی گفتووگۆ دەنوێنێت.
لە کۆتاییدا، زمان و هێزەکەی نۆرمان ڤێرکلیف کارێکی پێشکەوتووەیە کە تیۆری و پراکتیکی تێکەڵ دەکات بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندی نێوان زمان و دەسەڵات. سەرەڕای هەندێک لەو ئاستەنگانەی کە لەوانەیە ڕووبەڕووی خوێنەری ناپسپۆر ببێتەوە، ئامرازەکانی شیکاری و تێڕوانینەکانی کتێبەکە وای لێدەکات کە زۆر بەنرخ بێت بۆ هەر کەسێک کە ئارەزووی تێگەیشتن لە جوڵەی کۆمەڵایەتی و کەلتووری زمانەکە دەکات.
• نۆرمان فەیرکلیف. زمانناسێکی بەریتانیایە و لەدایکبووی ساڵی 1941 بووە و بە یەکێک لە دیارترین بیرمەندەکانی بواری شیکردنەوەی گوتاری ڕەخنەیی دادەنرێت، ئەو لە ژینگەیەکی ئەکادیمی گەورە بوو، لەوێ کاریگەری ئاڕاستەی بیرکردنەوەی ڕەخنەیی ناوەڕاستی سەدەی بیستەم بوو. ڤێرکلیف لە خێزانێکی خوێندەوار گەورە بوو، کە ئارەزووی سەرەتایی بۆ زمان و ئەدەب دروست کرد. لە ماوەی تەمەنی هەرزەکاریدا، دەستی کرد بە دۆزینەوەی حەزی خۆی بۆ زمانناسی، کە وای لێکرد سەرقاڵی خوێندنی قوڵتری زمان بێت. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی ئینگلیزی لە زانکۆی مانچستەر بەدەستهێناوە و پاشان خوێندنی باڵای لە زمانناسی تەواو کردووە.




لە ونبوون دەترسم.. بابان ئیبراهیم

لە چاوشارکێی کۆڵانەکاندا
بۆ یەکەمینجار ونبووم و
نەبینرامەوە
“با” وەک خەزان
بۆ دوور دەیبردم
نەدۆزرامەوە..
نە شەقامەکان منیان ناسیەوە
نە ڕێگاکان دەستیان بۆ ماڵەوە گرتم
لەبیر گەڕەکەکەم چوومەوە
لەبیر هاوڕێکانم چوومەوە
لە بانگکردنەکاندا،
ناوی خۆم نەبیستەوە..

لە بیرەوەرییەکانی ئەم شارەدا
ڕووخسارم کاڵ دەبێتەوە
لە ڕۆژمێری خۆی دامدەماڵێت
منیش وەک بایەکی سارد
تێکەڵ بە هەناسەکانی دونیا دەبم
ماچە دێرینەکان بەلێومەوە بەردەبنەوە
دەستەکانم وەک ترازانی شاخێک
لەدەستەکانی دەترازێن
مەعشووقەکانی نامناسنەوە
پێکەنینەکانی نامناسنەوە
هەناسەکانی یادم ناکەن
کەچی من بە هەناسەکانی دەژیم

بەڵام من هەموویم بیرە
بۆنی حەوشە تەڕەکانی هاوین
دەستە لەرزیوەکانی زستان
کە بەهەناسەی یەکتر گەرم دەبوونەوە
ماچی ئێوارە زەردەکانم بیرە
هێمنایەتی دەشتە بەهارییەکانم بیرە
هەتا فڕینی پەڕەسێلکەکان
بەسەر ئاسمانی خۆزگەماندا

گەورەبووم
بەڵام لەهەموو ساتێک زیاتر
هەست بە ونبوونی خۆم دەکەم
هێشتا وەک درەختێک
بەخاکی یادەوەرییەکانی ئەم جیهانەوە
نووساوم..
شووناسی من
لەگەڵ شوێنپێکاندا تێکەڵبووە
هەر کە هەوای شوێنیکی دیم بەردەکەوێ
هەست بە ونبوون دەکەم
وەک هەور
بەسەر ئاسماندا هامووشۆ دەکەم
دەبینم هەموو جیهان
بۆنی کۆڵانێکی منداڵیمی لێنایەت

نازانم دوایینجار کام ڕەشەبا منی برد
لەکام سووچدا خۆم بینیەوە
بەڵام ئێستا لێرەم
لەهەمان ئەو کۆڵانەی بۆ یەکەمینجار
هەستم بە ونبوونی خۆم کرد تیایدا
بەڵام بێ ئەوەی بزانم بۆ
هێشتا هەست بە ونبوون دەکەم
ڕۆژێک لە وۆڵ ستریت
بە تەنیشت فڕانکلینەوە..
ڕۆژێک لە سۆهۆ،
لەلای برا غەریبەکەمەوە
لە لەندەن..
ڕۆژێک چەپکێک گوڵی گۆڕستانەکانم
بەسەر خاچی سەربازەکانەوە
لە سۆڤییەت
جاروبار هەست بە ونبوون دەکەم
لەناو گەرووی گۆرانیبێژێکی ژن
لە میسر
زۆرجار دەکەومە ناو سروودی ئەی ڕەقیبەوە و
تیایدا ون دەبم
لەوێدا ڕەقیب هێشتا زیندووە و
دەیەوێت بمخنکێنێت

چەند جارێک خۆم لەناو برینی
دەستوپەنجەی کرێکارێکدا بینیوەتەوە
لەقوڵایی برینەکەدا دەمبینی
مارکس فلووتی دەژەند..
کە تێکەڵ بە بۆنی ئافرەتێک دەبم
لەناو گریانی هاوڕێکانمدا ون دەبم
کە بەسەر باڵی کۆترێکەوەم
جێگایەکی دڵنیا بۆ نیشتنەوە نابینمەوە
لەئاسماندا ون دەبم
لەڕاوی چوار وەرزەی مۆدێرنەدا
خۆم لەناو جەستەی کوژراوی دوایین گورگدا بینیەوە
لەناو دێڕەکانی کراسناهۆرکای
کە زیندوو بوومەوە
وەک قالۆنچەیەک گینگڵم دەدا
لەسەر تەختەخەوەکەی گریگۆر سامزا
زۆرجار لەناو ژیانی پادشاکاندا ونبووم
دەستێکم زێڕی قاڕوون بووە و
دەستەکەی تر کەللەسەری خۆم

لەناو هەموو شتێکدا ون دەبم
تێکەڵ بە هەموو شتێک دەبم
بەخودی ژیان نەبێت
لەناو هەموو زەمەنێکدا
هەست بە توانەوە دەکەم
بەکاتی ئێستاوە نەبێت
کە سنوورەکان دەبینم
لەشوێنی خۆم ڕادەوەستم
نازانم پەنا بۆ داهاتووم دەبەم
یان بۆ ڕابردووم
هەر لەوێدا تێدەگەم
من بوونێکی ناوەختم هەیە
زەمەن نامگرێتە خۆی

دەترسم دوایین ونبوونم
لە مێژوودا بێت
دەزانم لەوێدا
مرۆڤێکی غەمگین و ڕووگرژم
گەر لە شارێکی گەورەشدا ون بووم
دەترسم ڕێگای دارستانەکان نەناسمەوە
دەترسم خۆم بۆ نەدۆزرێتەوە
هێشتا هەر وەک منداڵیم؛
لە ونبوون دەترسم

بابان ئیبراهیم




(شار)ی شاعیری گریكی ناسراو كوسته‌نـتین كه‌فـافی*.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

وتم :
بۆ نیشتمانێكی دی ده‌چم،
بۆ كه‌نارێـكی تر..
شارێكی له‌م شاره‌ چاتر ده‌بینمه‌وه‌‌.

هه‌موو هه‌وڵێكم بێهووده‌یه‌
دڵم وێنه‌ی مردوو گۆڕ كراوه‌.
تا كه‌ی ئارام له‌م شوێنه‌دا بگرم
عه‌قڵم بشێوێ..؟

چه‌ندی چاوم هه‌ڵبڕی
چه‌ند سه‌یری ده‌وروبه‌رم كرد
كه‌لاوه‌ی ڕه‌شداگه‌ڕاوم
لێره‌
له‌ ژیانمدا دی
كه‌ چه‌ندان ساڵم
به‌سه‌ربردن و
ون بوون و
وێرانم كردن..

وڵاتی تر و كه‌ناری دی‌ نادۆزیـه‌وه‌
ئه‌و شاره‌ت به‌ دوا‌وه‌یه‌..
له‌ هه‌مان ئه‌و شه‌قامانه‌دا ده‌بـی
له‌ هه‌مان كووچه‌شدا
پـیر ده‌بی
له‌ هه‌مان ئه‌و ماڵانه‌دا
سه‌رت سپی ده‌بێ..
چاره‌نووست
هه‌میشه‌ له‌و شاره‌دا ده‌بێ
له‌ شوێنی دی
له‌ هیچ شتێكه‌وه‌ مه‌ڕوانه‌
هیچ كه‌شتییه‌كت بۆ نییه‌
هیچ ڕێگایێ
له‌ كاتێكا ژیانت لێره‌
له‌م گۆشه‌ بچووكه‌دا چوواند
كه‌واته‌
له‌ هه‌موو شوێنێكی دیكه‌ی ئه‌م جیهانه‌
وێرانت كرد.

(*) شاعیری ناسراوی گریكی.

(**) له‌:
https://www.blackcoffee.tech/2017/09/thecity.html
كراوه‌ به‌ كوردی




تەنیایی.. شیعری شۆڕش عەزیز سورمێ

تەنیایی هیچ دەنگە دەنگێک دروست ناکات،
بە نەرمی دەچێتە ژوورەوە،
لە تەنیشتتەوە دادەنیشێت
وەک سێبەرێک کە ناوت بزانێت.
بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ سەیری تۆ دەکات
و حوکم نادات،
ئەو پارچانە هەڵدەگرێت کە دەکەونە خوارەوە
کاتێک کەس سەیری ناکات.
هەندێک جار وەک شاخ کێشی دەبێت،
کاتەکانی تر ژوورێکی چۆڵە
لەو شوێنەی دڵ هەناسە دەدات
بەبێ شایەتحاڵ.
بەڵام لە تەنیایی
هەروەها ڕووناکییەکی بچووکیش هەیە:
ئەو بەشەی تۆ
کە هەرگیز لە بەرەنگاربوونەوە نەوەستاوە.
لێرەوە شیعر لەدایک دەبێت،
ئەوە شوێنی ئازارە
دەبێتە وشە
و وشە
ببێتە هێز.