ئەم كتێبە بە سەنگ سووك بە قەبارە بچووكه‌ی‌ نووسه‌ر رێك پێچەوانەی ناوەرۆكەكەیەتی چونكە بارتەقای شاخەكانی كوردستان مانای لەخۆ گرتووە و سەنگی لە سەنگی شاخ كەمتر نیە و قەبارەكەشی لە دیدی مندا گەلێك مەزنترە!، چونكە نووسەر لەجیاتی هەموو ئەوانەی رۆژگارێك بەشداربوونه‌‌ لە شۆڕشی رزگاری نەتەوەیی هه‌روه‌ها لەگەڵ هەموو ئەوانەی هیوایان بەم شۆڕشە هەڵچنی بوو لە شارەكانی كوردستان و دەرەوەی سنووریش زۆر به‌جوانی و ڕاستگۆیی وێنای كردوون.
ئه‌م كتێبه‌ پڕاوپڕه‌ لە هەستی ناسك و ڕەوانبێژی لە لایەك و په‌رده‌ هه‌ڵمالین و خستنەرووی راستیەكان وەك خۆی ئەگەر تاڵیش بن له‌لایه‌كه‌ی تر و ‌گێڕانه‌وه‌ی سه‌ربرده‌ی ‌ ‌به‌شێكی شاراوه‌یه‌ له‌مێژووی دانه‌بڕاوی نه‌ته‌وه‌كه‌مان.
سەرەتا، نووسەر لە هەڵبژاردنی ناونیشانی سه‌ره‌كی و ناونیشان لاوه‌كی زۆر سەركەوتوو بووە و لە دێڕی (بەختی ڕەش یا كۆمەڵی چەوت) لە لاپەڕە 161 ئاماژە بۆ ئەوە ده‌كات ناونیشانه‌كه‌، ناونیشانی یاداشتەكانی باوكی بەرێزیان بووە كە زیاتر لە 900 لاپەڕەی لەخۆگرتبوو بەڵام ئەفسوس نەكەوتە بەردیدەی خوێنەران و به‌هۆی بۆمبابارانی ماڵیان له‌گه‌ڵاڵه‌ تیاچووه،‌ كه‌ مێژوویه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێـته‌وه‌ بۆ ساڵی 1974 ، بێ ئەسەرنییه‌ نووسه‌ر له‌ دوای نزیكی پەنجا ساڵ هەمان ناونیشان بۆ ئه‌م كتێبه‌ی هەڵدەبژێرێت، ئەمەش گەواهی ئەو ڕاستیەیه‌ كە میللەتەكەمان یا ئەوەتا بەختی سیاهە، یان كۆمەڵگاكەمان راستەڕێ ناڕوات، هەڵبەتە ئەم ناونیشانە خۆی لە خۆیدا هەڵگری پەیامێكی هزری مێژوویی سایكۆلۆژی یە رووبەرووی هەموو تاكێكی كورد دەبێتەوە و ده‌رهاوێشته‌ی مێژووه‌، لێره‌دا پرسیارێك سه‌رهه‌ڵده‌دات ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌و ناونیشانه‌ی لێرەدا دووبارە بۆتەوە دوای (50) ساڵ ئایا هەمان ده‌رئه‌نجامی پێشوو و پێشووتری ده‌بێت؟ یان نا؟
له‌ وەڵامی ئەم پرسیارەدا، نووسەر زۆر بەڕاشكاوی و بەئەسپایی لە وێنه‌ی بەرگی پێشەوەدا وەڵامه‌كه‌ی به‌خوێنه‌ر ده‌گه‌یه‌نێت ئەویش له‌ڕێگای ئه‌و كۆلاژەیە كە بەرگی كتێبەكەی پێ ڕازاندۆتەوە!. چاوی نووسەر لە كۆلاژەكاندا هەمیشە ئامادەیی هه‌بووه‌، ئەوەش دەربڕی زادەی تێگەیشتنی نووسەر ده‌گه‌یه‌نێت چونكه‌ وەڵامی ناونیشانه‌ سەرەكییه‌كه‌ بە كۆلاژێك دەداتەوە ، به‌قسه‌ نا به‌ڵام به‌ئاماژه‌ پێمان ده‌ڵێت: بەختی كۆمه‌ڵگا لە سێ گۆشەیەكدا تەنراوە بە رەش و سپی، ئه‌مه‌شیان ئاماژەیە بۆ میلله‌تێك كە ساڵەهای ساڵە لە شاخەكاندا داكۆكی لە مافی سه‌ربه‌خۆبون ده‌كات به‌ڵام قه‌تیسماو له‌چوارچێوه‌ی شاخێكدا لە سەرووی ئه‌مانیشەوە دەستێك هەیە كە یاری بە شاخ و سومبلی تاكی كورد ده‌كات و نایه‌ڵێت له‌م سنوره‌ قه‌تیسماوه‌‌دا په‌ل بۆ ده‌ره‌وه‌ی ڕه‌هه‌نده‌كان بهاوێژێت و كێشه‌ی كورد له‌چه‌ق به‌ستوویی ڕزگار بكات.

ناونیشانی لاوەكی سێیەم بریتییە لە (رۆژگارەكانی دوای كۆربوونەوەی ئاگردانێكی دی)یە:
ئاگردان و كۆربوونه‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌ بە ژیانی ڕەوەندی نەوەك ژیانی ژیاری، ئەوەی شارەزا بێت لەم بوارەدا لەكاتی گواستنەوەیان لە شوێنێكەوە بۆ شوینێكی تر به‌مه‌به‌ستی گه‌ڕان بەدوای بژوێنێكی تر رەوەنده‌كان زۆر بەئاسانی و به‌ساده‌یی ئاگردان كۆردەكەنەوە و لەو شوێنە تازەیەی كه‌ خێڵه‌كان بۆی دەچن دوای رەشماڵ هەڵدان لە زۆم و هۆبە یەكسەر ئاگردانێكی تر دروست دەكەن. لێرەدا ئاگردان بە مانای (ژیان)یش دێت بۆ یەك خێزان له‌خێڵدا. چونكه‌ خێزان بێ ئاگردان نابێت. نووسەر لێرەدا مەبەستیەتی پەیامێك به‌خوێنه‌ر بدات: سه‌ڕه‌رای باڵه‌خانه‌ی به‌رزو ئۆتۆمبیلی گرانبه‌ها كه‌ ده‌ربڕی شارستانیه‌ته‌! به‌ڵام له‌ناوه‌ڕۆكدا، له‌هزردا، له‌چوار چێوه‌ی بونیاتی عه‌قڵی خێڵه‌كی ده‌رنه‌چووین و قه‌تیس ماوین!.
ئه‌وه‌تا ؛ تا ئێستاش به‌شێكی زۆر له‌ نووسەرە بیانییەكان لە زۆربەی كتێبەكانیان لەسەر كورد نووسیوویانە لەم ناوچەیەدا كه‌ مه‌به‌ستی كوردستانه‌ یەكێتی هۆزەكانی كورد دەژین نەوەك بڵێن نه‌ته‌وه‌ی كوردا!!! (Nation) بێگومان هه‌ڵبژاردنی ئه‌م چه‌مكه‌ له‌خۆڕانییه‌!.
ئا لێرەدا نووسەر بە دیوێكی تر ئەم بابەتە وەبیر هەموو كورد دەهێنێتەوەو پێمان ده‌ڵێت: كە ئاگردان و شاخ راستە لە قۆناغی گوزەری كۆمەڵایەتیدا بۆ كورد پێویست و په‌یوه‌ست بووە، بەڵام لە سه‌رده‌می ئێستاماندا ئاگردان لەگەڵ گۆڕانكاریه‌كانی جیهان و تەكنەلۆژیا و شارنشین بوون، ناگونجێت و ده‌بێت گۆڕانكاری به‌سه‌ردا بێت، بۆیه‌ پێویستە چیتر تاكی كورد، خێزانی كورد، ڕوویان له‌ئاگردان نه‌بێت به‌ڵكو پێویسته‌ ناندین بونیات بنێت به‌مانا فه‌لسه‌فیه‌كه‌ی!. ، چونكه‌ تا كورد ناندینی نەبێت و واز لە ئاگردان نەهێنێت بزووتنەوەی ژیاری دەست پێناكات لەمەشیان چاوی نووسەر لە بەرگی كتێبەكەدا زۆر به‌دیقەت وه‌ك هه‌ڵۆ چۆن سه‌یری نێچیری ده‌كات پێمان ده‌ڵێت: ئەوانەی یاری (قومار) بە شاخ و جامانەی كورد دەكەن هەمیشە لە هەوڵدان بۆ زیندووكردنەوەی هزری (ئاگردان و خێڵ و هۆز و تەكیە و خانەقا) تەنانەت لە شارە هەرە پێشكەوتووەكانی هەرێمی كوردستاندا. كه‌ ئێستا به‌ڕوونی به‌رجه‌سته‌ ده‌كرێت بەداخەوه‌ له‌مه‌ش زیاتر، بگره‌‌ بۆتە دیاردە. مخابن!، دەبووایە تا ئێستا ئێمە بۆ جیهان بمان سەلماندبووایە كە بنه‌ماكانی میلله‌تێكی سه‌ربه‌خۆمان هه‌یه‌ نه‌وه‌ك یەكێتی هۆزەكانی كورد!. به‌پێچه‌وانه‌ی بۆچوونی گه‌لێك له‌ نووسه‌ره‌ بیانیه‌كان كه‌ نووسیه‌كانیان له‌ناوه‌نده‌ كاریگه‌ره‌كانی سیاسه‌تی جیهان به‌هه‌ند وه‌رده‌گیرێن.
مێژوو پێمان دەڵێت تا كورد وه‌ك (نەتەوە) لە دیدی وڵاتانی زلهێزەوە خۆی نمایش نه‌كات ناتوانێت قه‌ناعه‌ت به‌ده‌وروبه‌ر بهێنێت كه‌ ئه‌و ناندینه‌ی هه‌یه‌تی ئاگردان نییه‌!.
له‌نێو سۆما چاوه‌كانی سەر بەرگی كتێبەكەدا نووسه‌ر زۆر بە تیژی دەڕوانێت و پێمان دەڵێت كورد دەمێكە دەبوایە (شاخ و دەوار هۆبه‌و زووم)ی هه‌ر به‌ته‌نها تاكه‌ هاوڕێی خۆی نەزانیبوایە! بەڵام دیاره‌ قەدەر وایە ئەوەتا زینەفون یان زەیزەفون لە دەوروبەری ساڵی 333ی پێش زایین له‌كاتێكدا ڕوو له‌ ناوچەكانی كوردنشین ده‌كات له‌نامه‌یه‌كدا بۆ ئەلكسەندەری مەكدۆنی دەنووسێت: قەومێك لێرە دەژین پێیان دەڵێن كارەكاس یان كاردۆس كە (مەبەست لێی كورد بووە هەروەك مێژوونووسان خوێندنەوەیان بۆ كردووە)، پێشنیار بۆ ئەلكەسەندەر دەكات كە لە شەڕەكاندا ئەگەر بەم ناوچانه‌دا گوزەر بكات بەكاریان بهێنێت چونكە (شەڕكەری ئازان).
داخەكەم چەند ساڵێك پێش ئێستا كاتێك (ترمپ) سەرۆكی ولایەتە یەكگرتووەكان ئەمریكا دوو سەركردەی كوردی بینی یەكسەر ووتی (Good Fighter) واتە شەڕكەری باشن (ئازان). دیاره‌ دیدگای بیانییەكان تا ئێستاش هه‌ر به‌چاوی زه‌یزه‌فون سه‌یری كورد ده‌كه‌ن!. و دیدو بۆچونیان نه‌گۆڕاوه‌! یان ئه‌وه‌تا له‌ به‌ختی ڕه‌شی ئێمه‌یه‌ نه‌مانتوانیوه‌ جگه‌ له‌م سیفه‌ته‌ جه‌سته‌یی یه‌، لێهاتوویی هزری تاكی كوردیان پیشان بده‌ین! بەداخەوە دەیڵێم نەمانتوانی لەبەر هەر هۆكارێك بێت وەك پێویست خۆمان به‌نه‌ته‌وه‌ نیشان بدەین زیاتر وەك له‌وه‌ی (یه‌كێتی هۆز و عەشیرەت و حزب و گروپ) ! ئا لێرەدا دەستە دیارەكە بە سەر مانەوە وەك یاری قومار یاری به‌چاره‌نووسمان ده‌كات و هه‌ر رۆژه‌ی بگره‌ ترسێك نیشانی ئه‌م هه‌رێمه‌ ده‌دات كه‌ هه‌ڵچێنیووی نه‌یارانی ئه‌م هه‌رێمه‌ن وناحه‌زانی ئه‌م میلله‌ته‌ن!.
لەسەر ناوەرۆكی ئەم (ڕۆمانه‌)! ناوازەیە كە دەتوانم بڵێم هەر لاپەڕەیەك چیرۆكێكی ناخ هەژێنە بۆ خۆی و دەتوانرێت گەر شی بكرێتەوە هەزاران لاپەڕە لەسەری بنووسرێت. بەڵام سوپاس بۆ نووسەر كە توانیوویەتی مێژوویەك لە دەردەسەری و نەهامەتی گەلەكەمان بەم شێوازە جوانە وه‌ك‌ عه‌ره‌ب ده‌ڵێت: (السهل الممتنع والسرد السلسل) تۆمار بكات.
لە راستی دا ئەم كتێبە لە هەر وڵاتێكی تر بووایە دەكرا بە سیناریۆ چەندین سیناریست دەورەیان لە نووسەر دەدا بۆ ئه‌وه‌ی رێگایان پێ بدات بیكه‌ن بە بابەتی فیلمێك یان زنجیرە درامایەك كە هیچی كەمتر نییە، له‌زنجیره‌ دراما باوه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بۆ نموونە لە زنجیرە درامای عەرەبی (التغریبة الفلسطینیة)! دیسانەوە لێرەوە دەڵێم بەداخەوە كورد وه‌ك پێویست رێز لە مێژووی خۆی ناگرێت ئەگینا دەبوایە خەمخۆرانی مێژووی كورد ئەم دەرفەتەیان بە هەل زانیبووایە و بیان كردبووایە بەرهەمێكی هونەری گەورە هه‌م له‌‌ ئاست گەورەیی نه‌ته‌وه‌ی كورد و هه‌م لە ئاست چیرۆكی ناخ هه‌ژێنهی كارەساتی داڕمانی یه‌كێكی دیكه‌ له‌ شۆڕشه‌كانی دیكه‌ی نەتەوەكەمان، له‌كاتی خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م كتێبه‌دا خوێنەر دەچێتە ناو دونیایەكی تر، دونیایەك پڕ لە ئازار و مەینەتی كە پێویستە هەموو تاكێكی كورد هەڵوەستەی لەسەر بكات و لە بیری نەكات و واباشه‌ نەوە دوای نەوە وه‌بیر كوڕ و كچانی ئەم میللەتە خێر لە خۆ نەدیووە بهێنرێتەوە، ئه‌مه ‌له‌لایه‌ك و لەلایەكی تر خوێنەر دەچێتە بیركردنه‌وه‌ له‌ ژیانی پڕ لە ئێش و ئازار و خەفەت بۆ ئێستا و داهاتوومان به‌هۆكاری زیادبوونی ترس له‌سه‌ر داهاتووی میلله‌ته‌كه‌مان و وڵاته‌كه‌مان ترسی ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ نەخوازیا رۆژێك دابێت ئەم ئازادیەی كە ئەمرۆ لە كوردستانی باشور بە دەست هاتووە لە دەستمان بچـێت و خوانه‌ خواسته‌ ئه‌م ئاگردانه‌شمان كۆرببێته‌وه‌!، چونكه‌ هه‌موومان ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانین: ئەم هەرێمە تەنها به‌شان و باڵی چەند كەس وحزب و لایەنێك دروست نه‌بووه‌!، بەڵكو ئەم هەرێمە زادەی خوێنی هەزاران شەهید و دەربەدەری هەزارانی دیكە و سەرگەردانی هەزارانی تر لە رێگای رزگاری خوازی نەتەوەییدا كه‌ خۆیان كردۆتە سەرە ڕم و له‌پێناو ئازادی وڵات خه‌باتی نه‌پساوه‌یان كردوه‌و بە ناخی پڕ كەسەرەوە سه‌ریان ناوه‌ته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی ئەم ئازادیە ببینن!. له‌لایه‌كی دیكه‌‌، ئەم كتێبە لایەنێكی شاراوەشی تیایە ئەویش ئه‌وه‌یه‌ چەندە پەناهەندەیی لە خوارەوەی عێراق ئازار بەخش بووه‌ بۆ گوێزراوەكان له‌به‌رامبه‌ریشدا سەدان جار بارتەقای ئەوانیش ئازار بەخش و جەرگ بڕ بوون بۆ كەسوكاریان ئه‌وانه‌ی لە كوردستان مابوونەوە ئەمەشیان ئه‌گه‌ر له‌م دیدگایه‌وه‌ سەیر بكرێت چیرۆكێكی ناوازه‌ی لێ دروست دەكرێت كە لێوان لێو ده‌بێت لە ئازاری ئافرەت و مناڵی كورد بە دەست ئەو دەستە نادیارانه‌، كە یاریان بە چارەنووسی میللەتەكەمان كردوه‌و ده‌كه‌ن.! ئه‌و ده‌سته‌ی كه‌ له‌به‌رگی كتێبه‌كه‌دا ئاماژه‌ی بۆ كراوه‌!.
كاتێك ئەم كتێبە دەخوێنیته‌وه‌ لەگەڵ یەكەم رستەدا ناتوانیت وازی لێ بهێنیت تا هەمووی تەواو نەكەیت! بەڵام لێرەدا نووسەر وەك نموونەی كەسی خۆڕاگر و قارەمان و رۆشنبیر ئەوە نیشان دەدات كە لە هەموو بارە سەختەكانی ژیان كە تەنگیان پێ هەڵچنیووه‌ وازی لە خوێندنەوە نەهێناوە. لە رووی كەسایەتەیەوە دیاره‌ زادەی پەروەردەی دروستی خێزانەكەشی بووه‌ لەكاتێكدا نووسه‌ر زۆر پێویستی به‌هاوكاری بۆ پەیداكردن بژێوی ژیانی هەبووە یارمەتی نووسەرێكی گەورەی كورد مامۆستا (مسعود محمد) رەتكردۆتەوە، ئەمەشیان نموونەی خۆڕاگری و جوامێری نووسەر نیشان دەدات، وەك خۆی دەڵێت بە نان و پیاز و هێلكەیەك هێزی داوەتە بەرخۆ بۆ ئه‌وه‌ی ئەم زاتەی لێ دەرچێت كە ئەمرۆ ئێمە لە خزمەت نووسنیەكانیدا بین جا چ بە كتێب، شیعریان، وەرگیران هتد بێت. بۆیە نووسه‌ر پێمان ده‌ڵێت: (بۆ ئەوەی كە لێشمان دەقەومێ هەمیشە كارەسات و نووشوشتیەكان بە جل ئاوێزی خەڵكی ترەوە هەڵنه‌واسین!) وە (نەخۆشی (دەردە كورد) و یەكتر تاوانبار كردن هەمیشە دووبارە و سه‌د بارە نه‌بێته‌وه‌) هیوادارم ئەم ده‌ربڕینه‌ ببێـه‌ پەند بۆ هه‌موومان و له‌به‌رچاومان بێت هەمیشە بە تایبەت سه‌ركردایه‌تی به‌رێزی میلله‌ته‌كه‌مان.
بۆیه‌ لێره‌دا به‌پێویستی ده‌زانم كه‌ بڵێین: تكایە تا كار لە كار نەترازاوە، تا دەرفەت نه‌ده‌ین به‌ده‌ست ناحه‌زو دوژمنانی میلله‌ته‌كه‌مان با هه‌موومان به‌یه‌كه‌وه‌ كار بكه‌ین واز له‌ دووبه‌ركی و ناحه‌زی نێوان خۆمان بهێنین و هه‌وڵ بده‌ین بۆ نه‌وه‌كانی ئاینده‌مان داهاتوویه‌ك فه‌راهه‌م بكه‌ین ، كه‌ دووره‌ په‌رێز بن له‌چاوچنۆكی دووژمنان وله‌لایه‌كی دیكه‌ ژیانێكی ‌ئاسووده‌ و خۆشگوزه‌رانییان بۆ مسۆگه‌ر بكه‌ین گومانی تیا نییه‌ ئه‌مه‌ش پێویستی به‌یه‌كگرتوویی و پلانسازی و به‌رنامه‌سازی هه‌مه‌لایه‌نه‌ هه‌یه‌ له‌لایه‌ن سه‌ركرده‌كانی ئه‌م میلله‌ته‌ به‌بێ جیاوازی له‌ره‌نگ و بۆچون و ئایدیۆلۆژیه‌كان.

پارێزه‌ر كرێكار عبدالله خۆشناو

بۆ خوێندنەوەی ژمارە ٢٢ی گۆڤاری زمان و زار کلیکی ئێرەبکەن..

مەترسیدارترین ئاست ئەگەرهەر وڵات و هەرێم و ناوچەیەك بیگاتێ، ئەو کاتەیە کە دەسەڵات مافی تاکە کەسی هاوڵاتییەکان بە قێزەونترین شێوە پێشێل بکات و ڕەواج بە کارەکەی خۆی بدات و بە شێوەیەکی فەرمی رەوایی پێ بدات و بگرە بودجەیەکی زەبەلاحی داهاتی هاوڵاتیانی بۆ خەرج بکات، هەزاران ئامێری پێشکەوتوی گرانبەهاو کامێرای سیخوڕیکردن و ماشێنی دوامۆدێل و بەکارهێنانی چینێکی زۆرو جۆراوجۆری خەڵك لە پێناو بە ئەنجام گەیاندنی ئەو کارە نامرۆڤانەو نایاساییانەدا تەرخان بکات. ئەمەش تەنیا لە کۆمەڵگای دواکەوتوودا پەرە دەسەنێت، کە ئاستی خەڵك لەو ڕادەیەدا نییە کە لە پیلانەکە تێ بگەن و هۆکارەکان بخوێننەوە نەك بەرەنجامەکان، دەستە ڕاستەقینەکانی پشت ئەو کارە ناشرین و نایاسیی و پڕوپاگەندەو تۆهمەت و سیناریۆیانە کەشف بکەن.
پوختەی ئەو هەوڵە تاریك و مەترسیدارانە بریتییە لە دروستکردن و زەقکردنەوەو هۆنینەوەی بوختان و چیرۆکی قێزەون کە کۆمەڵگا ڕقی لێ دەبێتەوە دژی کەسانێکی دەرەوەی دەسەڵات، بۆ ئەم مەبەستەش هەوڵی دۆزینەوەی خاڵی لاوازی کەسایەتی لەو کەسانەدا دەدەن هاوڕایان نین یان نایانەوێت دەربکەون نەکو زیان لە بەرژەوەندی و مانەوەی زۆرەملێ و ستەمکارانەی خۆیان بدات، بۆ ئەم مەبەستە سوپایەك لە سیخوڕ و سەدان کامێرای چاودێری و دەیان هۆکاری جۆراوجۆر بەکار دەهێنن، ئیتر یان بۆ دروستکردنی بوختان و چیرۆكی هەڵبەستراو یان بۆ تێهەڵکێشکردنی ڕاستی بە درۆ، پارچەپارچەکردن و لێکدانی وێنەو دەنگ و یان تەنانەت درستکردنی نووسراو و بەڵگەنامەی ساختە، لە کاتێکدا دەبوو حوکمەت کە دیوی یاساپارێزی هەموو وڵاتێکە ڕێگر بووایە لە نەکردنی ئەو کارە نەشیاوانە، لە کاتێکدا ئەوان بەم کارانە کەسایەتی تاکی کورد تیرۆر دەکەن، زۆر ئازان و شاگەشکە دەبن بەمە وەکو ئەوەی هەر چوار پارچەی کوردستانیان یەکگرتبێت و دەوڵەتێکی یەکگرتوویان بۆ کورد دامەزراندبێت تەماشا دەکەن.
ئەوانەی دەبنە ئامرازی ئەم کارە ناشرینانە دەبێت دڵنیا بن کە بەشداری تاوانن و ئەو پارەیەی لەو پێناوەدا وەری دەگرن وەکو چڵکی سەگ وایەو دەبێتە دەردو بەڵا بۆ خۆیان و ماڵ و منداڵیان،ئەوانەی ئەو فرمانەنەش دەردەکەن هەرگیز وەکو بەرپرسیارێتی پێگەی خۆیان بەکارناهێنن، هەر لەبنەڕەتیشەوە بە مافی ڕەواو لێهاتوویی و شایستەدارێتی نەگەیشتوونەتە ئەو پلەو پایەیە، بەڵکو هەر لەسەر ستەم و پاکتاوکردنی نەیاران و تەنانەت شۆڕشگێڕە راستەقینەکانی کورد لەسەرەتاوە دەستیان بەکارکردووەو ئێستاش گەشتوونەتە ئەو قۆناغەی کە پێشکەوتووترین تەکنەلۆژیای سەردەم بەکاربهێنن بۆ درێژەدان بەو کارە ناڕەوایانەی کە ئەوانەی دەرەوەی خۆیان بەو جۆرە ناشرینانە پاکتاو بکەن ، چ لە رووی ماددی یان مەعنەویەوە.
خەمەکە لەوێدایە کە میللەت زۆر بە ئاسانی ئەم سیناریۆیانەی بەسەردا تێپەڕ دەبێت، لە بری ئەوەی وەکو تاکێکی هۆشیار بەرپەچی ئەو کارە نایاسایی و شێوازە نامرۆڤایانە ببنەوە، یەکسەر باوەڕ بە پیلانی دەسەڵات دەکەن و ئەگەر بزانن یان نەزانن، ئەوا بەمە دەچنە سەنگەری دەسەڵاتی خۆسەپێنی مافیایی کە هیچ ئەرزشێك نە بۆ ئاکار، بە بۆ مافی مرۆڤ، نە بۆ داب و نەرێتی کوردەواری دانانێت و هەموو میللەت و ئەوانەی لە ڕیزی حیزبدا نین بە دوژمن تەماشا دەکەن و هەموو ناحەقییەك بەرامبەریان بۆ خۆیان بە ڕەوا دەبینن. ئەمە ئەوپەڕی سادیزمە لە قۆناغە باڵاکاندا، کە دەروونناسان ئەو کەسانە بە نەخۆش لە قەلەم دەدەن و دەبێت چارەەسەر بکرێن، نەك بڕوایان پێ بکرێت و ستایش بکرێن و چەپڵەیان بۆ لێ بدرێت و سێڵفییان لەگەڵدا بگیرێت.
دەبوو میللەت بپرسێت چۆن و کێ ئەو وێنانەی تۆمار کردووە دژی کەسی بەئامانج گیراو، بۆ چ مەبەستێك ئەو بابەتە دەهروژێنرێت؟ ئایا کارو خەمی خەڵك لە بازدان بەسەر ئەو هەموو قەیرانەوە، بۆ سەر ژیانی تایبەتی کەسێك چڕ دەکرێتەوە؟ وەك ئەوەی سەرانی دەسەڵات زۆر شەریف بن و خەڵك نەزانێت لە ڤێللاو کۆشك و باخەکانیاندا خەریکی چیین؟ بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەرەی ناڕازیی هەرگیز ئەو لاوازییەی خاڵی کەسێتی ئەوان بەکارناهێنێت بۆ سوکایەتییپێکردنیان، بەڵکو جوامێرانە پەنجە دەخەنە سەر ئەو خاڵانەی کە بەرەنجامی حوکمی نادادپەروەرو ستەمکارانەیەو چۆن کاریگەریی لە تێکدانی سەقامگیریی ڕامیاریی و ئابووری و کۆنمەڵایەتیی و داهاتووی نەوەکاندا بووەو چۆن هەرێم لە قەیرانی کوشندەی یەك لە دوای یەکەوە دەگلێنن و ڕۆژ بە ڕۆژ ژیانی تاکەکان دەبێتە پارچەیەك تاڵاوی ئازار، ناحەقی و سوکایەتییکردن و بێکاریی و گرانی … تەنگ بە میللەت هەڵدەچنێت و لەولاشەوە چینێکی دابەستەیان بەرداوەتە گیانی خەڵك بۆ سەرکوتکردنیان و سوکایەتی پێکردنیان و سیخوڕی و جاودێرییکردنیان، میللەتی ڕەش و ڕووتیش هەستی بێزاربوونینان نەك لە ناسنەمەی کورد بوون، بەڵکو لە مرۆڤبوونی خۆیان ناشارنەوە کە بەو جۆرە ژیانی پڕ ڕەزاڵەت و دواکەوتوویی بەسەر دەبەن کە لە بچوکترین مافی ژیان و مرۆڤبوون بێ بەش کراون و لەولاشەوە چاو بەستیان لێ دەکرێت بۆ بینینی جوانییەکان بە ناشیرین و بینینی ناشرینییەکانی دەسەڵاتی خۆسەپێن بە جوانیی، ئاوها کولتوری نەزانین و سوکایەتی پەرەی پێ دەدرێت و وا لە خەڵك دەگەیەنرێت ئەمە کارێکی ڕاستەو دەسەڵات دەستۆشی لێ دەکات دەبێت هاولاتیش کۆپی دەسەڵات بکاتەوەو بە عەقڵی ئەوان بیربکاتەوە، کورد گوتەنی: شەڕ لە بەتاڵی باشترە.
دەبوو ئەوانەی لەو دەزگا سیخوڕیی وسێکتەرە داپڵۆسێنەرانەشدا ئەو کارە قێزەونانەیان پێ ئەنجام دەدرێت ، کەمێك بیر لە داهاتووی ئەو کارانە بکەنەوەو هەڵنەخەڵەتێن بەوەی ئێستا دەسەڵات بۆ کارە ترسناکەکان بەکاریان دەهێنێت و پشتیوانی دارایی و مەعنەویان دەکەن، سبەی هیچ باکی نییە پاکتاویان بکات و نهێنی کارەکانیان هەڵبماڵێت و خۆی لێیان بێ بەری بکات، دەبوو بیر بکەنەوە ئەو کارەی دەیکەن دژی گیانی کوردایەتی و مرۆڤبوونەو هیچ ویژدان و یاساو نەرێتێکی ڕەسەن و ئایینك ڕەوایەتی پێ نادات، دەبوو بە مشتێ پارەی دزراوی میللەت خۆیان و ویژدانیان نەفرۆشن و بڕیاری وازهێنانیان لەو کارە بەدانە بهێنایەو بیانزانیایە ئەوە گەورەترین تاوانە کە دەرحەق تاکی کورد ئەنجام دەدرێت و ڕێ خۆش دەکات بۆ تێکدانی شیرازەی کۆمەڵگاو چەواشەکاری و بەلاڕێدابردنی ڕاستییەکان.

فەریق مەحموود

لەو ڕۆژەوەی مرۆڤایەتی یەکەمین ڕاپەڕینی بیرکردنەوەی خۆی لە ڕێگەی پیتی چاپکراو و لاپەڕەی ڕۆژنامەکانەوە ڕاگەیاند، فەلسەفەی بوونی ڕاگەیاندن لەسەر بنەمای بوونی بە پردێک لە نێوان جیاوازییەکاندا داڕێژرا. ڕۆژنامەگەری لە بنەڕەتدا هاواری دەرەوەی دیوارەکان بوو، سەنگەرێک بوو بۆ ڕاکێشانی دەنگە پەراوێزخراوەکان بۆ ناو جەرگەی مێژوو. بەڵام کاتێک سەکۆیەکی بەناو ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن دەبێتە قەڵایەکی داخراو و مۆڵگەیەکی تەسکی تاقمگەرایی، ئیدی ئێمە لەبەردەم مردنی پەیامەکە و لەدایکبوونی دیاردەیەکی کوشندەداین کە قەڵەم دەکاتە قامچی و پیت دەکاتە کۆت و زنجیر. ئەوەی ئەمڕۆ لەژێر سێبەری هەندێک بڵاوکراوەدا دەگوزەرێت، نەک هەر لادانە لە ئەلفوبێی ڕەوشتی پیشەیی، بەڵکوو جۆرێکە لە چەتەیی بیرکردنەوە و قۆرخکاریی پووچ کە لە تەواوی مێژووی شارستانییەتدا، هیچ وڵات، سەردەم و دەسەڵاتێک، گرووپێکی ڕاگەیاندنی بەم ڕادەیە لە داخران، کینە و بچووکبینی بەخۆیەوە نەدیوە. لێرەدا ڕۆژنامە ئیتر نەک هەر ئاوێنەی کۆمەڵگە نییە، بەڵکوو تەنها ئاوێنەیەکی تەڵخی سەر مێزی دەستەیەکی دیاریکراوە کە تێیدا پیاهەڵدان بە باڵای خۆیان و کۆمەڵە ڕامیارییەکەیاندا دەکەن.
ئەم مۆدێلە لە ڕاگەیاندن، فەرمانڕەواییەکی بیریی کۆمەڵەیی و کەسیی وای دروستکردووە کە تێیدا هێڵە سوورەکان نەک بەپێی یاسا و ڕەفتار، بەڵکو بەپێی میزاجی چەند کەسێکی ناو دەستەی نووسەران دیاری دەکرێن. ئەگەر سەیری لاپەڕەکانی ئەم جۆرە ڕۆژنامانە بکەیت، تەنها و تەنها ناوی چەند کەسێکی دووبارە دەبینیتەوە کە وەک بازنەیەکی بەتاڵ بە دەوری یەکدا دەسووڕێنەوە؛ ئەوان بریتین لە دەستەی ڕۆژنامەکە خۆیان، برادەرە نزیکەکانیان، ناسیاو و هاوپیاڵەکانیان، و لایەنگرە توندڕەوەکانی کۆمەڵە ڕامیارییەکەیان کە ئەرکیان تەنها ڕازاندنەوەی کورسییەکانی دەسەڵاتی بیریی تاقمەکەیە. لەم جیهانە بچووکەدا، گرنگ نییە تۆ چەندە خاوەنی بیرێکی قووڵ، زمانێکی پاراو، یان دیدگایەکی فرەڕەهەندیت، گرنگ ئەوەیە ئایا لەو بازنە مۆرکراوەدا جێگەت دەبێتەوە یان نا….؟
ئایا ئامادەیت ببیتە دەنگدانەوەی دەنگی ئەوان یان نا…….؟
تەنانەت یەک نووسەری دەرەوەی ئەم باندە، یەک دەنگی ڕەسەن کە نەیەوێت کڕنووش بۆ خێڵە ڕێکخراوەییەکەیان ببات، فەزای پێ نادرێت و هێڵێکی ئەستووری ڕەشی بەسەردا دەهێندرێت.
ئەم مامەڵە نادادپەروەرانە و کینەدارییە تەنها پەراوێز خستن نییە، بەڵکو جۆرێکە لە سەرکوتکاریی ڕۆشنبیری کە دژی هەر جیاوازی و داهێنانێک دەوەستێتەوە. کاتێک پێنووسێکی سەربەخۆ یان بابەتێکی بەپێز دەگاتە دەستیان، لەبری ئەوەی بە پێوەرە وێژەیی و زانستییەکان هەڵسەنگاندنی بۆ بکەن، بە چاوێکی پڕ لە ڕق و گومانەوە سەیری دەکەن. ئەوان وا ڕاهاتوون کە ڕاستی تەنها لە گیرفانی ئەوان و لە چوارچێوەی دروشمە کۆمەڵەیییەکانیاندایە، بۆیە هەر دەنگێکی دەرەکی لای ئەوان وەک هەڕەشەیەک دەبینرێت بۆ سەر ئەو پاشایەتییە کاغەزییەی بۆ خۆیانیان دروستکردووە. شێوازی دژایەتیکردنیان بۆ دەنگە جیاوازەکان هێندە نامرۆڤانە، نادروست و ناتەندروستە کە هیچ دەقێکی مێژوویی ناتوانێت نموونەیەکی هاوشێوەی ئەم داخرانەمان پێشان بدات. تەنانەت لە سەردەمی تاریکترین ستەمکارییەکانی مێژووشدا، ڕۆژنامەکان ناچار بوون بۆ پاراستنی ڕووی خۆیان شوێنێک بە دەنگە دەرەکییەکان بدەن، بەڵام ئەم گرووپە گەیشتوونەتە ئاستێک لە نەخۆشیی هزری و خۆپەرستی کە پێیان وایە مرۆڤایەتی تەنها لەواندا کورت بووەتەوە.
ئەم جۆرە ڕەفتارانە مرۆڤ تووشی سەرسوڕمان دەکات؛ چۆن دەکرێت مرۆڤ گەورەیی بیر و جوانیی وشە کورت بکاتەوە لە بەرژەوەندیی تەسکی چەند ناسیاو و برادەرێکدا……؟
چۆن ویژدانی ئەدەبی ڕێگە دەدات لاپەڕەکانی ڕۆژنامەیەک ببنە پاوانی خێڵەکی و کەرەستەی بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری…….؟
ئەوان بەم هەڵسوکەوتە نزمەیان، نەک هەر سووکایەتی بە مێژووی ڕۆژنامەگەری دەکەن، بەڵکوو گەورەترین خیانەت لەو خوێنەرە دەکەن کە بە هیوای دۆزینەوەی ڕاستی و زانیاری پارە بەو کاغەزە بێدەنگانە دەدات. ئەم داخرانە هزرییە دەبێتە هۆی تێکدانی بیرکردنەوەی کۆمەڵگە و گۆشەگیرکردنی، چونکە کاتێک خوێنەر تەنها یەک دەنگ و یەک ڕەنگ و یەک ئاڕاستە دەبینێت، ئیدی توانای ڕەخنەگرتن و بیرکردنەوەی ئازادی لێ زەوت دەکرێت. ئەمە دەقاو دەق ئەو ئامانجەیە کە تاقمە قۆرخکارەکە دەیانەوێت پێکیبهێنن: دروستکردنی گەلێکی گوێڕایەڵ و بێدەنگ لەبەردەم سەکۆیەکی حیزبیی چەقبەستوودا.
مێژووی مرۆڤایەتی گەواهی ئەو ڕاستییەیە کە هیچ قەڵایەکی داخراو ناتوانێت لەبەردەم ڕەشەبای گۆڕانکاریدا خۆی ڕاگرێت. ئەو ڕۆژنامە و دەستە و گرووپانەی کە تەنها پشت بە بازنەی هاوڕێیەتی و لایەنگریی کوێرانە دەبەستن، لە ڕاستیدا گۆڕی بیریی خۆیان بە دەستی خۆیان هەڵدەکەن. وشەی ڕاستەقینە و داهێنان وەک ئاو وان، هیچ بەربەستێک ناتوانێت ڕێگەیان لێ بگرێت؛ ئەگەر لێرە ڕێگەیان پێ نەدرێت، لە شوێنێکی تردا دەقڵیشێن و ڕێڕەوی خۆیان دەدۆزنەوە. ئەوانەی ئەمڕۆ بە ڕق و ناڕەواییەوە دەرگا بە ڕووی نووسەرانی دەرەوەی خۆیاندا دادەخەن، با باش بزانن کە داهاتوو شوێنی شەمشەمەکوێرەکان نییە؛ ئەو لاپەڕە داگیرکراوانەی کە تەنها بۆ پیاهەڵدانی ناوخۆیی و ناساندنی حیزبی بەکاردێن، زۆر زوو لە ناو تەمتومانی مێژوودا ون دەبن و دەبنە پەند بۆ نەوەکانی داهاتوو، لە کاتێکدا دەنگە ئازاد و ڕەسەنەکان هەمیشە وەک مەشخەڵێک بە بەرزی دەمێننەوە و مێژووی ڕاستەقینەی بیرکردنەوە دەنووسنەوە.

ستار ئەحمەد

هەڵویست جۆرێرێکە لەخۆتێگەیاندن، یان هاوسۆزی دەربڕین، یان هەوڵدانە بۆڕێگری کردن لەکارێکی نەشیاو و نەخوازراو ،یان دەربڕینی ناڕەزایەتیە دژی ئەو شتانەی کەوا پەسەند نین .
هەڵوێست دەربڕین زۆر جار لەناو خێزانە ،یاخود کۆمەڵگایە، یاخود کەمو کورتی یاخود ،حیزب و گروپ.
هەڵوێست وەلگرتن سەپێنراو نیە، بەڵکو ئارەزو مەندانەیە، بەڵام مرۆڤی بەهەڵوێست جیاوازە لەگەڵ مرۆڤی بێ هەڵوێست ، چونکە هەڵوێست وەلگرتن بوێری و لەخۆبور دەی و قوربانی دەوێت، بۆیە هەمیشە مرۆڤی بەهەڵوێست زیاتر شانازی بەخۆی دەکات و، هەروەها زیاتر کاراو لێهاتووە، جیاواز لەکەسی بێ هەڵوێست کەوا هەرچی لەدەوروو بەری ، ببینێت بێدەنگەو بەڵکو هەر بەلایەوە گرینگ نیە.
هەربۆیە پێویستە مرۆڤ هەمیشە بەهەڵوێست بێت لەهەمو ئاستەکانی ژیانی دا، هەروەها پێویستە کۆمەڵگاش هەمیشە بەهەڵوێست بێت، بۆئەوەی هەرگیز هیچ دەسهەڵاتێک نەتوانێت ، بەکەیفی خۆی هەرچی بیەوێت دژی خەڵک ئەنجامی بدات، لەگەندەڵی و بێباکی و دروست کردنی قەیران لەدوای قەیران، وەک دیاریشە بەهۆی بێ هەڵوێستی کۆمەڵگای کوردی ، دەسهەڵات داران قەیران لەدوای قەیران دروست دەکەن و تەنها بەرژەوەندی خۆیان لا گرینگە، هەربۆیە هەڵوێست زۆر گرینگە مرۆڤ هەیبێت لەهەموو ئاستەکانی ژیان و کۆمەڵگا بۆئەوەی مرۆڤێکی بوێرو کارامەی لێدەرچێت.