14-4 ڕۆژێك بۆ یاده‌وه‌ری تاوانی ئه‌نفال … … عه‌لی مه‌حموود محه‌مه‌د

بۆ درێژەی بابەت کلیکی ئێرەبکەن …..

ئه‌نفال مه‌رگی له‌سه‌رخۆی گه‌لێك بوو جار جاره‌ له‌سه‌ر خۆو جاری دیش شێتانه‌ , ئه‌و تراژیدیای مه‌رگه‌ 196 ڕۆژی خایاند و درێژ بوه‌وه‌ بۆ ناو هه‌موو لایه‌نه‌كانی ژیانی ئه‌واه‌ی به‌ر شاڵاوه‌كه‌ی كه‌وتن , ئه‌وه‌شی به‌ ڕێكه‌وت ڕزگاری بوو لێی, ده‌ردو مه‌ینه‌ته‌كانی به‌شێوه‌و شێوازی دی ئه‌نفالی كرد, شوێنه‌واری له‌سه‌ر سه‌رتاپای ژیانی ئه‌م گه‌له‌ له‌ دوای خۆی دانا, ڕژێم شه‌وی ده‌دایه‌ ده‌م ڕۆژه‌وه‌ بۆ قه‌سابیكردنی لادێنشیینه‌كان كوردستان به‌ هه‌موو پێكهاته‌كانییه‌وه‌ و سوتاندنی خاك و وێرانكردنی ئاوه‌دانی و وشككردنی سه‌وزایی و كانیی و نه‌هێشتنی مرۆڤێك به‌ ناوی هاووڵاتی كوردستانه‌وه‌ به‌ تایبه‌تیش كورد, سوپای عێراق له‌ سه‌رباز و جاش به‌ خه‌فیفه‌و مه‌فره‌زه‌ تایبه‌تییه‌كانه‌وه‌ وه‌ك حه‌زییایه‌كی چه‌ند سه‌ره‌ی ئه‌فسانه‌كان له‌ هه‌رچوار لاوه‌ په‌لاماری ته‌واوی لادێكانی كوردستانیان ده‌دا, ئه‌وه‌ی به‌ر كه‌وت و ڕِزگاری نه‌بوو له‌و ڕۆژه‌وه‌ قوتی داو ببڕیای ببڕای نه‌یانمان بینییه‌وه‌, هه‌موو چركه‌ و له‌حزه‌و سات و ڕۆژه‌كانی ئه‌و ئۆپه‌راسیۆنه‌ شومه‌, مه‌رگه‌ساتێكی ترسناك بوو بۆ خۆی, ڕۆژگاره‌كانی پاشیشی ژیانی ناو مه‌رگه‌ساته‌كانی تۆپزاو و نگره‌سه‌لمان, چاڵ و په‌ناگای گوله‌بارانكردنی به‌ كۆمه‌ڵی ئه‌نفالكراوان هه‌موو مێژویه‌كی دانه‌بڕاون له‌ یه‌كتر , مێژوویه‌ك بوو پڕ له‌ یاداوه‌ری مه‌رگ و تاوان, جێی خۆیه‌تی یادی هه‌موو ئه‌و تاوان و كاره‌سات و قوربانیانه‌ بكرێته‌وه‌ كه‌ له‌ماوه‌ی ئه‌و حه‌وت مانگه‌دا ئه‌نجام درا, ئه‌وه‌ مێژوییه‌كی ترسناك و پڕ تاوانه‌, ئه‌وه‌ی له‌ ناوییا نه‌ژیابێت, ئه‌وه‌ی به‌ چاوی خۆی وێنه‌ ترسناكه‌كانی نه‌بینیبێت, ئه‌وه‌ی ئێش و ئازاره‌كانی نه‌چه‌شتبێت, ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی ڕۆژی نه‌دابێته‌ ده‌م شه‌وه‌وه‌ بۆ بینینه‌وه‌ی خۆشه‌ویسته‌كانی, ئه‌وه‌ی به‌ پێی خۆی ڕزگار نه‌بووبێت , ناتوانێت وینه‌ی چیرۆكه‌كانی ئه‌و مه‌رگه‌ ساته‌ بكێشێت, ئاخر خه‌یاڵدانی بڕ ناكات و ناتوانێت وێنای كاره‌ساته‌كانی, ئێش و ئازارو دڕنده‌ییه‌كانی بكێشێت , ئه‌مه‌ له‌ خه‌ونی شاعیرانه‌ زۆر ئه‌ولاتر و دوورتره‌, ئه‌وه‌ جیهانی مه‌رگه‌ساتی جینۆساید و كۆمه‌ڵكوژییه‌ كه‌ ناوی ئه‌نفاله‌……

بۆ درێژەی بابەت کلیکی ئێرەبکەن ….




دیموکراسی بۆرژوازی کامڵترین بەرگی سیاسی سەرمایەداری یە … نوسینی – نەجمەدین فارس

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن ….




عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)ی شاعیر لەبەردەم پرسیارەکانی (پەڕەمووچ)دا

                       

عەبدوڵا سلێمان (مەشخەڵ) لە ساڵی ١٩٦٤ لە شاری کەرکووک لە دایک بووە.خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی وپاشان پەیمانگای تەکنیکی لە ساڵی ١٩٨٦ هەر لە کەرکووک تەواو کردووە. لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە شیعر دەنووسێت و لە زۆربەی گۆڤار و ڕۆژنامەکانی کوردستان و دەرەوەی کوردستان و سایتە ئەلەکترۆنییەکان شیعر و وتاری ڕەخنەیی ئەدەبی و سیاسی و جەماوەری بڵاو کردۆتەوە. بەشداری چەندین کۆڕی شیعری کردووە لە شاری هەولێر لە ساڵی (١٩٨٣) و لە شاری کەرکووک لە ساڵی (١٩٨٥). پێنج کۆڕی شیعری تایبەتی کردووە لە شاری ڤانکۆڤه‌ر لە کەنەدا لەساڵی ٢٠٠١ و لە ساڵی ٢٠١٠ . هەروەها کۆڕێکی تایبەتی شیعر لەکەرکووک لەساڵی ٢٠١٢ و ٢٠١٨ لە کەنەدا و ٢٠١٩ دیسانەوە لە کەرکووک. لە ساڵی ١٩٨٧ لەگەڵ هاوڕێیان جەماڵ کۆشش و نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(هۆشەنگ) “حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست” دادەمەزرینن و بۆ ماوەی سێ ساڵ یانزە ژمارە لە گۆڤاری “ڕابەر” دەردەکەن. سەرنووسەری چەندین ژمارەی ڕۆژنامەی “دەنگی بێکاران – زمانحاڵی ڕێکخراوی یەکێتیی بێکاران لە کوردستان” بووە لەنێوان ساڵانی ١٩٩٢ – ١٩٩٤ کە لە شاری هەولێر دەردەچوو. ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری هانا خوولی یەکەم بووە لەنێوان ساڵانی ١٩٩٧ – ٢٠٠٠ کەلەوڵاتی سوید دەردەچوو و ئێستاش ئەندامی دەستەی گۆڤاری هانا خوولی دووەمە و هەروەها ئەندامی یەکێتی نووسەرانی کوردە لقی کەرکووک. عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) بیست کتێبی لەبوارەکانی شیعر و وەرگێران و شانۆنامە بەچاپ گەیاندووە زیاتر لە پانزە کتێبی تریشی ئامادەن بۆ چاپ و ئێستاش لەگەڵ هاوژین و منداڵەکانی زیاتر لە دوو دەیەیە‌ لە وڵاتی کەنەدا دەژێت.

پەڕەمووچ: وەک هەر شاعیرێکى تر بێگومان سەرەتاى جوانت هەیە بە پەیوەندیت بەوشەى جادووئامێزو شیعری داهێنەرانەوە. سەرەتاى شیعریت بەچی دەستى پێکردووە؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : سەرەتای شیعریم لە نیگەرانییەکی سادەوە دەستی پێکرد. ئەتوانم بڵێم سەرەتا لەسەر دووڕیانێکدا دووچاری نیگەرانی ببووم. دووڕیانی شیعرییەتی شیعر و وەڵامدانەوە بە خواستە کۆمەڵایەتیی و سیاسییەکانی ڕۆژ. دیارە بە دڵنیاییەوە ڕووی وشەم ڕووە و خواستە کۆمەڵایەتیی و سیاسییەکان وەرچەرخاند بێئەوەی تامی هەنگوینی ئەو شیعرییەتە بکەم کە لە شانەکانی شیعردا دادەچۆڕان. ئەمەش بۆ سەرەتا و بۆ گەنجێکی تەمەن شانزە ساڵان ئەگەر ڕەواش نەبێ، مەئلوفە. بۆیە لەو سەرەتایەدا بەهەموو توانایەکمەوە هەوڵم دەدا لەگەڵ شیعر ئاوێزانی یەکتر بین. ئاوێزانێک کە تا ئێستاش بەردەوامین. نایشارمەوە جادووئامێزی وشە و شیعرییەتم لە هەڵوێستدا بینیوەتەوە. وشە هەڵوێستدار و ئاگر ئاساکانی نێو خەبات و شۆڕش و ڕاپەڕینم لا جوانتر بووە لە ناسکترین دەربڕینی شاعیرانە. ئەمە هەر تایبەت نەبووە بە سەرەتای شیعرییمەوە، بەڵکو هەتا ئەمڕۆش وەک سێبەر بە دوامەوەیە و لێم جیا نابێتەوە.بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە بەدوای شیعرییەتەوە نەبم، بەپێچەوانەوە من دەخوازم جوانترین ناوەڕۆکی کۆمەڵایەتی چینایەتی بە بەرزترین فۆرمی شیعریی نمایش بکەم.

پەڕەمووچ: بەدەر لە هەر شاعیرێکى دیکە.. مەشخەڵ وەک رێبازێک شیعری بۆ چینى کرێکاران تەرخان کردووە.. شیعری کوردى تا چ ئاستێک خزمەتى بەو رەوتە کردووە؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : ڕەنگە ئەگەر ورد لەم پرسیارە ورد ببینەوە جۆرە ئەشکالیاتێکی تێدا بەدی بکەین. بۆ نموونە لە سیاقی پرسیارەکەدا شیعری چینایەتی کرێکاری کوردیی و بزووتنەوەی شیعری کوردیی لێکجیا کراونەتەوە و وەک دوو جەستەی جیاواز نمایش کراون. لەکاتێکدا ئەتوانم بڵێم ڕەوتی شیعری کرێکاریی کوردیی بەشێکە دانەبڕاوە لە بزووتنەوەی شیعری کوردیی. (دیارە مەبەستم لە ڕەوتی شیعری کڕێکاریی کوردیی ئەو دەقانەیە کە بە زمانی کوردی نووسراون یان دەنووسرێن و شاعیرەکەش کوردە.) کەواتە شیعری کرێکاریی ناکەوێتە دەرەوەی ئەو بزووتنەوەیە. شیعری کوردیی لە ڕەوتی گەشە و بەرەوپێچوونی خۆیدا دوو تێروانین و دوو ڕێبازی سەرەکی تیایدا بوونیان هەبووە و هەیە. ئەوانیش تێڕوانینەکانی نەتەوەیی و چینایەتین کە بەردەوام ململانێی و کێشمەکێشیان لەنێواندا هەبووە و هەیە.. شیعری کرێکاریی بەپێێ بڕگە مێژووییەکانی گەشە و بەرەوپێشچوونی خۆی هەژموونی خۆی لەنێو بزووتنەوەی شیعری کوردیدا باڵا دەست یاخود پاشەکشەی کردووە. بزووتنەوەی شیعری نەتەوەیی کورد بەو پێودانگەی کە پارێزەری بەرژەوەندی چینایەتی جیاوازترە لە کرێکاران، بۆیە نەک هیچ خزمەتێکی بە شیعری کرێکاریی نەکردووە، بەڵکو درێغیشی نەکردووە لە دژایەتی کردنی ئەو ڕەوتە لە شیعری چینایەتی کڕیکاران کە تیدەکۆشێ لەڕێگەی هونەرەوە ئەو ئاسۆ و ئامانجە ئینسانییە دەربخات کە مرۆڤایەتی هەوڵی بۆ دەدات و مارکسیزم بە زانستی ڕزکارگەری سەرجەم بەشەرییەت دەزانێ.

پەڕەمووچ: لە نێوان دوو بۆچوونى جیاجیا.. شیعر لە پێناو هونەرى جوانى و شیعر لە پێناو خزمەت بە مرۆڤایەتى.. لە کامیان زیاتر نزیکیت و هۆکار چییە؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : من لە تێروانینی دووەمەوە نزیکم. من لە ڕابردوو و لە ئێستاشدا پێداگری جیددیم کردوە لەسەر ئەوەی کە شوناسی جوانی شیعر بریتییە لە هەڵوێستە چینایەتییەکانی. واتە تا چ ئەندازەیەک شیعر گەڕاوەتەوە بۆ ئینسان و ئینسانی کردوە بە بناغە و خاڵی لێوە هەستانی خۆی. لایەنگرانی شیعر لەپێناو جوانی و هونەر بێئەوەی ناوەڕۆکی کۆمەڵایەتی دەقی شیعریی هیچ جێگا و شوێنێکی جیددی لە تێفکرینە هونەریی و ئەدەبییەکانیاندا هەبێت، بوونەتە بەشێکی دانەبڕاوی ئەو بزووتنەوە ئەدەبییە بەرفراوانەی کە جگە لە خۆ بواردن لە توندکردنەوەی زنجیرەکانی دەست و پێی ئینسان، کارێکی تری نییە و من ئەو بزووتنەوەیە بە بزووتنەوەی ئەدەبی بۆرژوازی ناوزەد دەکەم. هەرچەندە ئەوەشم لا ڕوونە کە نابێت شیعر خاڵی بێت لە جوانی و هونەر. شیعر واتا هونەری زمان و دەربڕێن و خەیاڵ و ڕەگەزەکانی تری هونەری دەربڕین. ئەگەر شیعر لە هونەر دابڕیت ئەوکات ڕەنگە قسەی ئاسایی بخوێنیتەوە نەک شیعر. من ئەم ڕاستییە ئەزانم و نکووڵی لێناکەم. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خزمەتکردنی ئینسانییەت و دەرخستنی ئاسۆی ڕزگاری بەشەرییەت لە ستەم و بێمافی و چەوسانەوە خاڵی بەهێزی دەقی شیعرییە و ئایدێندتی شیعریی نیشان دەدات. لەم گۆشە نیگایەوە من ناوەڕۆکی کۆمەڵایەتی دەق لای من دەستپێکی لەدایکبوونی دەقی ئەدەبییە و جا ئەو دەقە چ فۆرمێک بەباڵای خۆیدا دەبڕێت ئەوەیان باسێکی ترە.

پەڕەمووچ: ئایا شعر موڵکى شاعیرە یان نەتەوە هاوزمانەکەیەتى؟ ئیمڕۆ لە فراوانترین کرانەوەى شارستانیەتدا شیعری کوردى چۆن دەبینى؟ تا چەند دەتوانێت کاریگەرى بەسەر دەروونى خوێنەر یان بیسەورەوە هەبێت؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : شیعر دەتوانم بڵێم موڵکی شاعیرە و لەهەمان کاتیشدا موڵکی هاوچینەکانییەتی(ئەگەر موڵکایەتیمان وەک بارە ئابوورییەکەی بە مانای خاوەندارێتی قبوڵ بێت). شیعر موڵکی شاعیرە لەبەر ئەوەی لەدایکبووی دۆخی تایبەتی ئەفراندنە لە زمان و خەیاڵی شاعیر. وە موڵکی هاوچینەکانییەتی یان تۆ وتەنی هاوزمانەکەیەتی، چونکە شاعیر تاکێکە لەو گروپە کۆمەڵایەتییە گەورەیەی کە ناوی چین یان نەتەوەیە.. بەڵام کاتێک دەق بڵاو دەبێتەوە، ئیتر لە موڵکییەتی شاعیر دەکەوێت و چینێک یان نەتەوەیەک لێی بەرپرسیارە و خاوەندارێتی دەکات. واتە تا ئەو ساتە شاعیر خاوەنییەتی کە ‌هێشتا بڵاو نەبۆتەوە. کە بڵاو بۆوە ئیتر لە موڵکایەتی شاعیر دەچێتە دەرەوە. بۆ مەسەلەی بینینی شیعری کوردیی لە فراوانترین کرانەوەی شارستانی کە پێموایە مەبەستت گڵۆبەڵازەیشن بێت، هەست ئەکەم شیعری کوردیی دووچاری داخران و قوپانەوە بووە. شیعری کوردیی لەم سەردەمی کرانەوەیەدا لەبری گەشەی چلۆنایەتی دەرگیریی کێشە و ئاریشەکانی ئیندیڤیجواڵ بووە و بەمەش خۆی لە کێشە مرۆییەکانی سەردەم دابڕیوە. دیارە ئەمەش کاریگەریی هەیە بەسەر هەنگاوەکانی بەرەوپێشچوونی. ئەم کاریگەرییەش هۆکارێکی جیددییە کە ناتوانێت بەپێی پێویست وەڵامگۆی پێداویستییە دەروونییەکانی خوێنەر یان بیسەری کرد بێت. شیعری کوردیی شیعرێکی نا کاریگەر و نا فەعالی کۆمەڵایەتییە و تاکو ئەم داخرانەی خۆی بەڕووی جەنگە چینایەتییەکانی سەردەم نەکاتەوە، تاکو نەبێتە بەشێک لە ململانێێ کۆمەڵایەتیی و سیاسیییەکانی کۆمەڵگە، تاکو لەسەر بەرژەوەندی چینایەتی زۆربەی ئینسانەکانی کۆمەڵگە پێداگری نەکات، تاکو ئاڵای خەبات و شۆڕشگێرێتی بەرز نەکاتەوە و ناتوانێت لەسەر گۆڕەپانی تێکۆشان بۆ ڕزگاری ئینسانییەت کاریگەری بەرچاوی دەروونی هەبێت لەسەر خوێنەر یان بیسەر.

پەڕەمووچ: سەردمانێک عەرەب شاعیرانى (مهجر)ى هەبووە کە هەندێکیان ئێستاش بەردەوامن و کاریگەری زۆر ئەرێنییان بەسەر دەروونى خوێنەرى غەیرە عەرەبەوە هەبووە، ئایا شاعیرانى کورد چ هەنگاوێکیان لەو مەودایە ناوەو تا چەند سەرکەوتنیان دەستەبەرکردووە؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : کورد لەمێژ نییە توانییەتی لە سنوورەکانی کوردستانەوە بچێتە دەرەوە و سەرزەمینێکی تر وەک نێشتمانی خەونەکانی بەدەست بهێنێت. مێژووی مەسەلەی کۆچ و پەناهەندەیی کورد نزیک بە نیو سەدەیە. لەکاتێکدا کێشەی (هجرة) ی شاعیرانی نەتەوەی عەرەب مێژوویەکی چەند سەد ساڵەی لەپشتە. هەر بۆشە ئەزموونەکانیان دەوڵەمەند و هەوڵەکانیان بە پیت بووە لەسەر هەردوو ئاستی لۆکاڵی و ناوچەیی. هەرچی شاعیرانی کوردە هەتا ئێستاش نەیان توانیوە هەنگاوی بەرچاو بنێن. هەرچەندە لەسەر ئاستی تاک هەوڵی لێرە و لەوێ هەیە، بەڵام وەک ڕەوتێک یان تەوژمێک بوونیان نییە و بۆیەش هێشتا زۆر زووە باس لە سەرکەوتن یان نوشوستی ئەو هەوڵانە بکەین. سەبارەت بە ئەدەبی کوردی تاراوگەش کە لێرە و لەوێ و جاروبار بەرچاومان دەکەوێت دەتوانم لە ئاستی نەبووندا دایبنێم. چونکە تەواوی نووسەرانی دەرەوەی سەرزەمینی کوردستان بە جەستە لە دەرەوە و بە هەست لە ناوەوەن. ئینتمای ئەدیبان و نووسەرانی کوردی تاراوگە، ئینتمایە بۆ ناوەوە نەک دەرەوە. بۆیە بەدەگمەن شیعرێک دەبینی هەڵگری تایبەتمەندی جۆرێتی ژیانی دەرەوە بێت. لەبەر ئەوە ئەم نووسەرانە نەک نەیانتوانیوە ئەزموون و تاقیکردنەوەکانی دەرەوە بگوازنەوە ناوەوە، بەڵکو تا ئەم ساتەی ئەم دێرانە دەنووسم، هەر نیازی لەوجۆرەشیان هەر لە خەیاڵدا نییە.

پەڕەمووچ: دەبینین گەنجێکى زۆر روویان کردۆتە نووسینى شیعر، لەکاتێکدا لە کایە مرۆییەکانى وەک فەلسەفەو کۆمەڵناسی و ئیستاتیکا ناخوێننەوە .. چ پەیامێکیان ئاراستە دەکەیت؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : من هیچ پەیامێکیان ئاراستە ناکەم. چونکە نە بروام بە مامۆستایی هەیە و نە نوخبەشم بەلاوە پەسندە تا وەکو کەسێکی خۆ بەنوخبەزان بێم خۆم بە ڕیش سپی دونیای شیعر دابنێم و ئامۆژگاری ببەخشمەوە. بەپێچەوانەوە من ئێستاش هەر خەریکی فێربوونم. ئێستاش لە ئەزموونی پیر و گەنج و تازە و نوێ ورد دەبمەوە و بەسۆراخی فێربوونەوەم. ئەوە ڕاستە گەنجێکی زۆر ڕوویان کردۆتە پێدەشتەکانی شیعر و شیعر دەنووسن، لەگەڵ ئەوەشدا توێژێکی بە ساڵاچووش هەر خەریکی شیعرن. ئیتر خەتاکە گەنجەکان نین، بەڵکو ئەتمۆسفیری ئەدەبی و کۆمەڵایەتی ژیانی کورد وایە. ئەو شاعیرانەی بێئەوەی زەخیرەیەکی مەعریفیی و پاشخانی ڕۆشنبیرییەکی کۆمەڵایەتیی – مێژوویی لە هەناوی دەقەکانیاندا هەناسە بدات. ناتوانن داهێنەر بن جا گەنج بن یان پیر. بێدەربەستی نیشاندان سەبارەت بە کایەکانی فەلسەفە و ئیستاتیکا و کۆمەڵناسی و ئابووری و زانست و تەنانەت ژینگەش و ئینجا دەستبردن بۆ نووسین، نیشانەی کەموکوڕیی و ناشارەزاییە کە نووسەر چ گەنج یان پیر بێت ڕووبەڕووی دەبێتەوە و خوێنەر ڕووبەڕووی ئەزموونێکی کاڵوکرچ دەکات. نووسەر چ گەنج یان پیر بۆ ئەوەی دەقی جوان بنووسێت، دەبێ خاوەن زانیاریی بێت و لەنێو کلتورێکی گەورەی خوێندنەوەدا قاڵ بووبێتەوە. دەبێت ئاگاداری ئەزموونەکانی دەرەوەی بازنەی ژینگە ئەدەبییەکەی خۆی بێت. ڕابردوو و ئێستای بزووتنەوەی شیعریی بناسێت و لە کایە جیاجیاکانی مەعریفەدا تینوێتی خۆی بشکێنێ. لێرەوە خوڵقاوی ئەدەبی جوان دێتە ئاراوە و دەتوانی لەژێر ناوی داهێناندا بەرهەمەکانی پۆلینی بکەین.

پەڕەمووچ: ئەزموونەکان بە پێی سەردەمان و شوێنەکان لە گۆڕانکاری بەردەوامدان، بەلام کاریگەری قوتابخانە شیعرییەکان هەمیشە لە ناوەڕۆکەوە لێک جودان و یەکناگرنەوە، هاوبار هیچ ناکۆکییەکیش لە نێوانیاندا نییە، ئەو هاوسەنگیەى ناو ناکۆکى ئەدەبی لە چ گۆشەنیگایەکەوە دەبینیت؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : ئەمە بەردەوامیی و بەرەوپێشچوونی کرۆکی ئەزموونی ئەدەبییە کە هەمیشە لە گۆڕاندا بێت و لە ئاستیکدا قەتیس نەبێت. ئەمە ناسنامەی زیندووێتی ئەزموون و دەقە. ئەمە ئەو ڕێڕەوەیە کە گۆڕانکاری ناوەڕۆکی دەقەکان و قوتابخانە شیعرییەکان تیایدا مانا پەیدا دەکەن. هەر قوتابخانەیەکی شیعریی تایبەتمەندی خۆی هەبووە و لە قۆناغێکی تایبەتی ژیانی سیاسیی – کۆمەڵایەتی کۆمەڵگە ڕۆڵی بەرچاوی گێڕاوە و کاریگەریی خۆی جێهشتووە. کاتێکیش ئەو قوتابخانەیە ناتوانێت لەگەڵ گەشەی کۆمەڵگە برواتە پێشەوە و وەڵام بە پێداویستییە ئەدەبییەکانی ئەو قۆناغە بداتەوە، بێ کاریگەر دەمێنێتەوە و بەناچار ڕێگا بۆ قوتابخانەی ئەدەبی تر خۆش بکات. قوتابخانە شیعرییەکان پێویستی سەردەم و قۆناغی تایبەتی ژیانی ئینسانەکانن، بۆیە سەرباری هەر ناتەباییەک لە نێوانیاندا ، هەر هەموویان بە هێڵێکی راست لەگەڵ ڕەوتی گەشەی ژیانی مرۆڤ هەنگاویان ناوە و دەنێن. ڕەتکردنەوە و دووبارە ژیانکردنەوە لەسەر وێرانەیی ئەویتر بەپێێ یاسای ڕەتکردنەوەی ڕەتکردنەوە دەڕوات بەڕێوە و کۆن جێگا بۆ نوێ خۆش دەکات و ڕێگای بۆ دەکاتەوە. بەم تێگەیشتنەوە دەتوانین لەمانای گەشە و ململانێی نێوان تازە و کۆن تێبگەین و خوێندنەوەی خۆمان بۆی هەبێت. ئەگەر ئەمە بۆ فرماسیۆنی کۆمەڵایەتی – ئابووری کۆمەڵگەی کوردستان دروست بێت، ئەوا بۆ خوێندنەوە و تێگەیشتنی ئەزموون و ناوەڕۆکی قوتابخانە ئەدەبیی یان شیعرییەکانیش مانادارە و دەتوانرێت تەواوی قۆناغەکان و قوتابخانە شیعرییەکانی بزووتنەوەی شیعری کوردی پێ هەڵبسەنگێنرێت.

پەڕەمووچ: مەشخەڵ جگە لە شیعر .. لە هیچ بوارێکى ترى ئەدەبی (چیرۆک، رۆمان، وتارى ئەدەبی، رەخنە، فەلسەفە.. هتد) دەستى نووسینى هەیە؟

عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : بەڵێ من جگە لە بواری نووسینی شیعر، گەلێ هەوڵی ترم هەیە لە بوارەکانی ڕەخنە و لێکۆڵینەوە هەروەها نووسینی شانۆنامە و جاربەجاریش چیرۆک دەنووسم و چەند ئیشێکیشم لە بواری وەرگێڕاندا کردووە و چەند کتێبیشم لەم بوارانەدا چاپ و بڵاو کردۆتەوە.

پەڕەمووچ: پارچە شیعرێکمان پێشکەش بکە.
عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) : فەرموون لەگەڵ ئەم شیعرەم کە پێشکەشی ئێوە و خوێنەرانی هەفتەنامەی (هەواڵ)ی دەکەم.

                  چەند دیمەنێک لە پەنجەرەی ژیانەوە

بەچاوی پڕ فرمێسکەوە
ئەم ئافرەتە کرێکارە شۆخ و شەنگەی کارگەکەمان
لە نووسینگەی بەڕێوەبەر زۆر بە پەلە هاتە دەر و
توووند دەرگاکەی دوای خۆی داخست
دواتر وتی : ئەو بێئەخلاقە وا دەزانێ وەکو خۆیم
ئیتر فەرشی بێڕەوشتی بورژوازی
لە سەرەڕێی بیرکردنەوەی سەرجەم کرێکاران ڕاخست.
**
مەراقم بوو کە پێی بڵێم خۆشم ئەوێی
زۆر زیرەک و زۆر چاوکراوە و ئازا بوو
دوای چەند ساڵێک بووین هاوڕێی خەبات و تێکۆشانی یەک
بینیم ئەویش ئەنگێزەی ڕزگاری لایە
لەو ڕۆژەوە وەک دوو دڵ بەڵام یەک جەستەوەستاوین شانبەشانی یەک
**
لە قوتابخانەی دوا ناوەندی
مامۆستایەکمان شیوعی بوو
وانەی زمانی و ئەدەبی کوردی پێ دەوتینەوە
هەر یەکێکمان شتێکی دژ بە ویستی چینایەتی ئەو مامۆستایە بوتایە
خێرا بە چەند وشەیەکی مزر و ترش ناو دەمی دەکوتینەوە
ڕۆژێ قوتابییەکی هەستانە سەر تەختە ڕەشەکە و پرسی ئادەی باوکت چ کارەیە؟
وتی باوکم بەڵیندەرە.
زۆر تووڕە بوو وتی هەتیو دە فڵتەفڵت بەڵیندەرە بەڵیندەرە
بنووسە دەی باوکم کرێکارێکی ڕەنجدەرە.
**
گوێم لێبوو بە هاوڕێکەی وت
کوڕێکی تا بڵێێ بێدەنگ و کەمدووە
بۆ ساڵڕۆژی لەدایکبوونی ئەزانی
کتێبێکی کارڵ مارکسم بۆ سەندووە
دوو ساڵ پاشتر هاوڕێکەی بوو بە هاوکارم
چاوی چرا و
دەمی مژدەی سەرفرازی و
وشەکانی تک تک خەونیان لێ ئەچۆڕا
زۆری نەبرد بۆرژوازی
ئەم ئومێدەی قۆڵبەست کرد و
ئیتر هەتاو ڕۆژی دەیان جار ئەتۆرا
**
لە قوتابخانەی جمهووری
نامەی کەپڵەکەی نیشانی خوشکم دابوو
وتبووشی گەر ئیزعاج بووی
داوا دەکەم لێم ببووری
نا ئازیزم..کەپڵەکەت دیارە زۆر ڕێکە و شۆڕشگێڕە
وای دەبینم بۆ تۆ ڕێک پڕ بە پێستت بێ
خۆزگەم بە خۆت
ئای چەند خۆشە کە هاوژینت
هاوڕێگای مانیفێستت بێ.
**
لێرە ئەندامی سەندیکام
سەندیکایەک نە ڕەنگی سوورە و نە زەردە
لای خۆی وایە ساڕێژکەری چی ناسۆری و خەم و دەردە
بەڵام کاتێ بە زمانی مارکس لینین دەیدوێنی
هەر ئەو ساتە کە گوێبیستی وەڵام دەبی
دەیان نەمامی دوودڵی و شەتڵە گومان
لەسەر ڕێگای بیرکردنەوەی خۆت دەڕوێنی
**
ڕۆژێ خەریکی ئیدیتی کتێبی ئەنتۆلۆجیا بووم
نێرگز قاوەیەکی نیمچە تاڵی هێنا و
لە تەنیشتمەوە دانیشت و وتی مەشخەڵ :
گەلێ دڵم بۆت دەیەشێ
تۆ خۆت بۆ چینی کرێکار سووتاندووە و
وا چاویشت لەسەر دانا
پێمناڵێی کێ ئێستاکە ئاگای لە تۆیە
وتم ئازیز : ئەگەر کەسیش ئاگای لە سووتانم نەبێ
تۆ خۆت زۆر چاک ئاگاداری
تۆ بزانی بەسە گیانە ئاخر تۆ خۆت کرێکاری
**
بۆ ماوەی دوو ساڵی ڕەبەق شەو کار بووم و
بە ڕۆژیش نووستووی ناو جێگا
شەوان لەگەڵ ئەستێراندا کارم دەکرد
خۆریش ببوە خەمی ڕێگا
ئەمێستاکە ڕۆژکارم و بەشەوان دەنووم
ئەستێرەکان لێم هەڵدێن و
منیش بە شوێنیانا مانووم.

١٣ کانوونی دووەمی ٢٠١٩




مەحموود دەروێش لە ئەنتۆلۆگیای “شەبەنگی شیعر”ەوە و: پشکۆنەجمەدین

جوانترین ئەوین

هەر وەکوو گیا، چلۆن لەنێو قڵیشی بەرددا شین دەبێ،
ڕۆژێک ئێمە ئاوەکی بووین.
ئاسمانی بەهارەشەو، هەر نەخشاندنی ئەستێران،
منیش لیزگەی خۆشەویستیی چاوانی تۆم دەهۆنییەوە…
سترانی عیشقم بۆ چڕین!
داخۆ دەزانن چاوانت، من چەند چاوەڕێم کردووە؟
چاوەڕوانیم…
مینا چاوەڕوانیی هاوین بۆ باڵندە،
خەوتنیشم، وەکوو خەوی کۆچکردوویەکی بێ داڵدە.
چاوێک دەنوێ،
تا چاوەکەی دی ڕا ببێ و لەسەر هاوتاکەی بگریێ.
ئێمە خۆشەویستی یەکدین، هەتاوەکوو مانگ دەخەوێ،
دەیشیزانین، دەستلەملان و ڕامووسان، چەرەی شەوانی دڵدراین،
بەیانییەکەش، هەنگاوەکانم بانگ دەکات، تا لەسەر ڕێی ڕۆژێکی نوێ، بەردەوام بن!
ئێمە هاوڕێین،
لەتەکمەوە، دەست لەنێودەست، بابڕۆین و نان و سترانان چێ بکەین.
بۆچی لەم ڕێیە بپرسین، بۆ کام چارەنووسمان دەبا؟
لەکوێ ڕا هەنگاوەکانمان کۆوە دەکا؟
من پێم وایە و تۆش هەروەها،
تا ئەبەد پێکەوە دەڕۆین.
ئیتر بۆچی لە کۆنەدیوانی شیعرا،
لەدوی گۆرانیی گریان بگەڕێین؟
لە خۆشەویستیی خۆمان بپرسین،
کە چەندە دەژیێ؟
خۆشم دەوێی،
خۆشەویستیی کاروانەکان بۆ مێرگێکی پڕبژوێن و
خۆشەویستیی گەدا بۆ نان!
هەر وەکوو گیا، چلۆن لەنێو قڵیشی بەرددا شین دەبێ،
ڕۆژێک بە یەکدی نامۆبووین،
بۆ هەمیشەش هاوڕێ دەبین!

ئاوەکی: غەریب، نامۆ




دروستبوونی زمانی جۆکەر هەڕەشە یەکی گەورە بۆ مردنی زمان … نیگار نادر

زمانی كوردی ستوونه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی كۆشش و ناسنامه‌ و چۆكدانه‌دانی نه‌ته‌وه‌ی كورده‌ ، ئه‌و زمانه‌ی سیمبۆلی زیندوومانه‌وه‌ و شكۆی ملێۆنان مرۆڤی كورده‌ ، تاكه‌ چه‌كی به‌رگری ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌یه‌ كه‌ له‌ مێژوو ، جوگرافیا ، شارستانیه‌ت هه‌ڵپه‌سێردراوه‌ و مافی بوون به‌ ده‌وڵه‌تی لێ زه‌وتكراوه‌..
زمانی كوردی هه‌رچه‌ند زمانێكی ماندوو زامداره‌، زمانێكی بێ خزمه‌ت و سه‌ركوتكراوه‌ به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شدا هه‌ر زمانێكی نه‌به‌زه‌..، هه‌ر ئه‌و زمانه‌ به‌درێژایی مێژوو به‌سه‌دان مرۆڤی شكۆداری له‌پیناو بووه‌ته‌ قوربانی و له‌سێداره‌دا دراوه‌ ، به‌ هه‌زاره‌های له‌سه‌ر ئه‌نفالكراوه‌ به‌ سه‌دان ڕووناكبیری له‌سه‌ر په‌رته‌وازه‌ كراوه‌، زمانێكه‌ تا ئێستا وه‌رنه‌گێڕدراوه‌ته‌ ناو ئه‌ده‌ب و سیاسه‌ت و زانست له‌ جیهاندا ، به‌و مانایه‌ی زمانێكی به‌جێماو و سڕكراوه‌…

لێره‌ دا نامه‌وێ ئاماژه‌ به‌ كۆی مێژووی زامداركرنی زمانی كوردی بكه‌م، به‌ڵام ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ئه‌گه‌ر چه‌ند سه‌رنجێك له‌ چۆنیه‌تی رێكخستن و به‌كارهێنانی زمانی كوردی له‌ناو هه‌رێمی كوردستان كه‌ قه‌واره‌یه‌كی نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆ و خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتی ٢٧ ساڵه‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌ بدرێ، سه‌ره‌ڕای خاوه‌نداریه‌تی داهات و سه‌رمایه‌كی بێئه‌ژماری سامانی سروشتی و نه‌وت له‌ ده‌ ساڵی ڕابردوودا..

ئه‌وه‌ی زۆر سه‌رنجكێشه‌ ئه‌و سنووره‌ جوگرافیایه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ربكرێت چونكه‌ به‌درێژایی مێژووی ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ له‌هه‌ر چوارپارچه‌دا یه‌كه‌مجاره‌ كورد گه‌یشتۆته‌ ئه‌و پێگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهانی و ناوچه‌یی، هه‌م له‌ڕووی ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌رێوه‌به‌ری و ڕامیاریی‌و هه‌م له‌ ڕووی ئابووری و سه‌رمایه‌دارییه‌وه‌ ، بۆیه‌ لێره‌ زۆر گرنگه‌ له‌ خۆمان بپرسین ئایا تا ئێستا چ پڕۆژه‌یه‌كی نیشتمانی، بۆ پاراستنی زمانی كوردی هه‌بووه‌؟ !
له‌ئێستادا وه‌كو به‌رپرسیارییه‌تێكی ڕۆناكبیری، ئه‌ركه‌مانه‌ بپرسین ئایا به‌ درێژایی ئه‌و ساڵانه‌ له‌سه‌ر چ بنه‌ماو به‌ چ یاسایه‌ك زمانی كوردی پارێزراوه‌؟ ئایا چ هه‌نگاوێك بۆ به‌ ستانداردكردنی شێوه‌زاره‌كانی زمانه‌كان نراوه‌؟ ئایا ساڵانه‌ چ ستراتیژیه‌تێك بۆ پاراستنی زمانی كوردی، له‌سه‌رۆكایه‌تی حكوومه‌ته‌وه‌ داڕێژراوه‌ ؟ چ جۆره‌ رێنماییه‌كی زماندروستی داسه‌پێنراوه‌؟ ئایا مه‌رجه‌كانی زمانزانی به‌سه‌ر وه‌به‌رهه‌مهێنانی بیانی له‌هه‌رێمی كوردستاندا سه‌پێنراوه‌؟ زانكۆیه‌كان چ پرۆژه‌یه‌كیان بۆ پێشخستن و ناساندنی زمانی كوردی پێشكه‌شكردووه‌ ؟ یان چ مه‌رجێكی زمانزانیان بۆ دیپلۆماته‌ بیانی و كونسوڵخانه‌كانیان ده‌ستنیشان كردووه‌؟

ئایا وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ چ پرۆژه‌یه‌كی نیشتمانی بۆ چه‌سپاندن و تۆكمه‌كردنی زمانی كوردی داڕشتووه‌و ڕاگه‌یاندوه‌؟ پێویسته‌ كۆڕی زانیاری كورد پلان و پرۆژه‌ و به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌و چه‌ند ساڵه‌ی ئاماژه‌ پێبدات و بڵاوبكاته‌وه‌! ئه‌دی له‌و ماوه‌ زه‌مه‌نیه‌ی رابردوو ئه‌جێندای وه‌زاره‌تی ڕۆشه‌نبیری چی بووه‌ بۆ خزمه‌ت و پیشكه‌وتنی زمانی كوردی؟!

بۆ ده‌بێت له‌دوای ٢٧ساڵ ترازان له‌ به‌غدا زمانی عه‌ره‌بی كه‌ هۆیه‌كی پاشكه‌وته‌ییه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ی كورد هه‌م وه‌كو سه‌رچاوه‌ هه‌م وه‌كو شانازی هه‌م وه‌كو داسه‌پاندن له‌زۆربه‌ی داموده‌زگا ڕه‌سمی و ناڕه‌سمیه‌كاندا به‌زمانی سه‌ره‌كی و سه‌رچاوه‌ ئه‌ژمار بكرێت؟!
ئایا یاسای وه‌به‌رهه‌مهێنان چ سودێكی هه‌بووه‌ و چ زه‌برێكی له‌ زمانی كوردی داوه‌ ؟ ده‌بێت له‌سه‌ڕرا به‌ پرۆتۆكۆڵه‌ دیبلۆماسی و سیاسی و بازرگانی و سه‌ربازییه‌كاندا بێین و ، بپرسین كوا ده‌قه‌كانیان به‌زمانی كوردی؟ كوا مه‌رجه‌كانی زمانزانی بۆ هاووڵاتیه‌ نیشته‌جێ بووه‌ بیانییه‌كان له‌ هه‌رێم؟
ده‌بێت له‌ وه‌زاره‌تی كار بپرسین ئایا ڕینماییه‌كانی په‌یڕه‌وكردنی زمانی كوردی له‌كوێی مه‌رج و مۆڵه‌تدان به‌ كۆمپانیا نێوده‌وڵه‌تیه‌كان ده‌سنیشان كراون، كه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌سته‌به‌كارده‌بن؟ ده‌بێت وه‌زاره‌تی شاره‌وانی وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ بداته‌وه‌ ئایا تابلۆی سه‌ر باڵه‌خانه‌كانی هه‌رێم چۆن و به‌ چ پێوه‌رێكی سه‌روه‌ری زمانی كوردی هه‌ڵواسراون؟
ئایا مێدیای كوردی كه‌ ئێستا بۆته‌ ده‌مڕاستی حكوومه‌ت و سه‌نته‌ری رۆشه‌نبیری كوردی! له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌كی زمانه‌وانی پرۆگرامه‌كانی ده‌وه‌شێنێت؟ ئایا مۆڵه‌تی زمانزانی له‌ كه‌س وه‌رده‌گرێت؟ ئه‌ی له‌ هۆتێل و ریستۆرانت و كافێ و یانه‌ و ئارایشگایه‌كاندا چۆن زمانی كوردی ده‌بڕدرێ؟ بۆ هیچ یه‌ك له‌ نۆڕینگه‌و تاقیگه‌و هوتێل و ئارایشگایه‌كان نرخیان هه‌ڵنه‌واسیوه‌؟ بۆ ده‌بێت هه‌ر بیانییه‌ك له‌سه‌ر ئه‌و خاكه‌ نه‌ك قۆڵ به‌ڵكو زمانی كوردیش ببڕیت؟!

زۆر گرنگه‌ سه‌رنج له‌ دامه‌زراندنی ئه‌و هه‌موو قوتابخانه‌ بیانییانه‌ بده‌ین كه‌ له‌ پرۆگرامه‌كانیاندا زمانی كوردی به‌ زمانێكی لاوه‌كی ده‌ژمێرن و به‌پێی ئه‌جیندای خۆیان زمانی كوردی ده‌شێوێنن و له‌ناویشیاندا هه‌ندێك قوتابخانه‌ی توركی و فارسی كه‌ به‌خۆڕایی كورسی خوێندن به‌زمانی خۆیان بۆ منداڵانی كورد دابین ده‌كه‌ن؟!
ده‌بێت بپرسین بۆ له‌و هه‌رێمه‌ گچكه‌یه‌مان تا ئێستا زانكۆ نا به‌ڵكو تاكه‌ ئه‌كادیمیایه‌كی تێدا نییه‌ بۆ فێربوونی زمانی كوردی؟ له‌هه‌مان كاتیشدا بۆ چه‌ندین زانكۆی ئه‌مه‌ریكی و فه‌ره‌نسی له‌ كێبڕكێی دامه‌زراندان دان؟! كوا شێوه‌زاری پایته‌خت كه‌ شێوه‌زاری هه‌ولێرییه‌ ، بۆ به‌شه‌كانی زمانی كوردی له‌ زانكۆیه‌كان لاوه‌كیترین به‌شن؟!

ده‌بێت بپرسین ئایا له‌چه‌ندین ساڵی ڕابردوودا چ جۆره‌ نه‌وه‌یه‌كی زمانزان به‌رهه‌م هاتووه‌، ئایا چ سیاسه‌تێك بۆ وه‌به‌رهه‌مهێنانی مرۆیی له‌ كوردستان هه‌بووه‌؟ كێ به‌رپرسیاره‌ له‌وه‌ی كه‌ ته‌واوی تاراوگه‌نشینانی كورد له‌ ئه‌وروپاو جیهاندا منداڵه‌كانیان به‌ زمانی كوردی فێر نابن ؟! بۆ ده‌بێت نه‌وه‌ی داهاتوو زمانی دایك باش نه‌زانێت؟
ئه‌ی زۆربه‌ی ئه‌و منداڵانه‌ی دانیشتووی پایته‌ختی هه‌رێمن چ تاوانێكیان هه‌یه‌ له‌وه‌ی شێوه‌ گۆكردنی ئه‌مه‌ریكییه‌كه‌یان زاڵتره‌ به‌سه‌ر گۆكردنه‌ كوردییه‌كه‌یان؟! ئه‌دی ئه‌و منداڵه‌ كوردانه‌ی له‌ له‌نده‌ن و ئه‌ڵمانیا و سوێدو… له‌دایك بوون و زمانه‌ كوردییه‌كه‌یان له‌نگ و پچرپچره‌!، ناكارێن ڕسته‌یه‌ك به‌ كوردی بنووسن گوناهیان چیه‌؟! له‌هه‌مان كاتدا نكۆڵی له‌وه‌ش ناكرێ كه‌ ناهۆشیاری كۆمه‌ڵگه‌ كاریگه‌ری هه‌یه‌ له‌سه‌ر دروستكردنی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی نه‌وه‌ی داهاتوو به‌ تایبه‌ت دایك و باوك، كاتێك هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تییان بۆ زمانی دایك لاوازه‌ و منداڵه‌كانیان به‌ زمانێكی بێگانه‌ په‌روه‌رده‌ ده‌كه‌ن یان پتر زمانی ئینگلیزی به‌سه‌ر زمانی كوردی دا ده‌نرخێنن.

ڕاسته‌ چه‌سپاندن و پاراستنی زمان ئه‌ركی ده‌سه‌ڵاته‌، به‌ڵام گه‌ره‌كه‌ بپرسین ئه‌ی له‌ چه‌ند ساڵی رابڕدوودا رووناكبیران چ پرۆژه‌یه‌كیان هه‌بووه‌ بۆ پاراستنی زمانی كوردی؟ ئایا سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و هه‌موو وه‌رگێره‌، كه‌ زۆربه‌یان زماننه‌زانن ، ڕێكه‌وتێكی ئاساییه‌؟ ئه‌دی له‌چاپدانه‌وه‌ی كۆ به‌رهه‌می هۆزانڤان و مێژوونووسانی كورد له‌ ئێران و لوبنان چ پرۆژه‌یه‌ك و به‌ چ ئاقارێكه‌؟ چ زه‌برێك له‌ زمانی كوردی ده‌دا!
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی سروشتی كۆمه‌ڵایه‌تی و كوولتووری كورد سروشتێكی ناوازه‌یه‌، بۆیه‌ یه‌كگرتن و یه‌كخستنیشی كارێكی ئه‌سته‌مه‌، یه‌ك له‌و ئه‌سته‌میانه‌ش دروستبوونی زمانێكی یه‌كگرتوو و ستاندارده‌، كه‌ دروست نه‌بوونی جێگای كه‌موكورتی و هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش زاڵبوونی زمانی ته‌كنۆلۆجیا، كه‌ زمانی كوردی به‌رامبه‌ری زۆر لاوازه‌، وه‌ داسه‌پاندنی زمانی ئینگلیزی له‌ ڕێگای په‌روه‌رده‌و بازاڕو بزنس ، هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌ره‌كی بنكوڵكردنی زمانی كوردین.
ئه‌وه‌ی لێره‌دا مه‌به‌ستمه‌ ئاماژه‌ی پێبده‌م دروستبوونی زمانێكی جۆكه‌ره‌ ، زمانی كوردی زمانێكه‌ هیلاككراوه‌ به‌ هه‌ڵه‌ به‌كارهێنان و پشگوێخستن ، خه‌ریكه‌ به‌ره‌به‌ره‌ هیچ بنه‌مایه‌كی ناهێڵدرێ گه‌شه‌ بكات، بۆئه‌وه‌ی زیندوو بمێنێته‌وه‌ هیچ یاسایه‌ك نییه‌ به‌رگری لێبكات و هیچ سزایه‌ك نییه‌ بۆ تێكده‌ران و زیان پێگه‌یه‌نه‌رانی…
ئه‌گه‌ر وردتر سه‌رنجبده‌ین ده‌بینین ئه‌و زمانه‌ له‌لای منداڵانی كورد زۆر بایه‌خی نییه‌، منداڵی كورد له‌ دڵه‌وه‌ زمانی ئینگلیزی ده‌نرخێنێ به‌سه‌ر زمانی خۆیداو زمانی كوردی پێ لاوه‌كییه‌..

له‌ ئێستادا ئه‌و زمانه‌ كوردییه‌ی ده‌رئه‌نجامی پشتگوێ خستنی ده‌سه‌ڵات ، لاوازیی ئه‌كادیمیای زمان ، وه‌رگێڕانی سه‌قه‌ت، مێدیای تازه‌ پێداكه‌وته‌ ، به‌ لاوه‌كی به‌كارهێنانی له‌ زانكۆیه‌كان ، ئه‌نجامنه‌دانی توێژینه‌وه‌ی زانستی له‌سه‌ر زمان، له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌كرێ بێژین كۆی به‌سه‌ریه‌ككه‌وتنی ئه‌و دیاردانه‌ شێوه‌ زمانێكی جۆكه‌ری به‌رهه‌مهێناوه‌ كه‌ زمانێكی ئاسان و كاربه‌ڕیكه‌ره‌ ، له‌ ئاینه‌ده‌شدا مه‌ترسی گه‌وره‌ی لێ چاوڕێده‌كرێت..
له‌به‌ر ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌یان پێدرا، ئه‌ركی سه‌ره‌كی ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێمی كوردستانه‌ زۆر به‌ په‌له‌و به‌ یاساو هه‌نگاوی كاریگه‌ر به‌رگری له‌ زمانی كوردی بكات و پێداچوونه‌وه‌ی تایبه‌ت به‌ هه‌موو ئه‌و بۆشایی و هه‌ڵانه‌دا بكات كه‌ زمانیان لاوازكردوه‌، هه‌روه‌ها به‌رگری له‌و هێرشه‌ بكات كه‌ دوژمنانی كورد له‌ڕێگه‌ی زمانه‌وه‌ خه‌ریكه‌ ئامانجی خۆیان دژی كورد ده‌پێكن …
هه‌روه‌ها پێویسته‌ به‌یاسای تایبه‌ت شكۆ بۆ زمانی كوردی بگه‌ڕێندرێته‌وه‌ ، زانكۆیه‌كان پابه‌ند بكرێن به‌ ئه‌نجامدانی توێژێنه‌وه‌ی زمانه‌وانی‌و زانستی سه‌رده‌م، چه‌ندین جۆر ئه‌كادیمیای فێربوونی زمانی كوردی بكرێنه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی بازاڕ بۆ ئه‌و زمانه‌ په‌یدابكرێت‌و زیاتر بناسرێت ، به‌ ستراتیژی تایبه‌ت مێژوو و ئه‌ده‌بی كوردی وه‌ربگێردرێنه‌ سه‌ر زمانی نه‌ته‌وه‌كانی تر، مه‌رج و رێنمایی توند، بۆ كوردیزانی و ڕه‌وانبێژی له‌ زمانی كوردیدا بسه‌پێنرێن بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی داده‌مه‌زرێن.
له‌هه‌مان كاتیشدا ئه‌ركی زمانزان و ڕوناكبیرانیشه‌ چیتر كه‌مته‌رخه‌می نه‌كه‌ن و هه‌وڵبده‌ن زمانی كوردی له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنه‌ ته‌كنۆلۆجییه‌كان بگونجێنن و زۆرترین كۆنفراس بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر زمان ببه‌ستن و به‌به‌رده‌وامی كۆمه‌ڵگا له‌و مه‌ترسییه‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ لاوازبوونی زمانه‌ ئاگاداربكه‌نه‌وه‌ و زمانی كوردی بپارێزن و لیژنه‌یه‌ك له‌ كه‌سانی پسپۆرو زمانزان له‌ فه‌رمانگه‌و زانكۆو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان دابمه‌زرێن، بۆ پاراستن و سه‌لامه‌تی زمانی كوردی.

Negar nadir
2017




چاوە ڕەشەکانت … نووسینی: جیهان بن ڕابحی. .. وەرگێرانی: ئاری بابان

چاوه ڕەشەکانت دڵۆپێک هەنگوینن
لێوه كانم تەڕم دەکات و
ئاكر له تينيوتيم بەرئەدات
منیش یاری بە ئاونگ دەکەم و
تینوێتیم ناشکێت
چاوە ڕەشە ئەفسوناویەکانیت
خه و لە چاوەکانم دەتارێنێ و
بەرەو دەنگت ڕامدەکیشێت.
بێدەنگیەک ئەچرپێنێت
ئای ڕەشای چەنێک جوانە
چاوەڕەشەکانت بروسکەیەکە
تێکەڵ بە نەرمی و شەرمە
لەسەر ڕیتمی باران
سه مام پێ ئەکات و
هؤنراوه ش وه كو ئه فسون
له ئاميزم دەگرێت.
جاوه ره شه كانت
كزەبای بەیانیانەو
باسی لەرزینی کازیوەم بۆ ئەکات
باسی بریندارێکم بۆ دەکات
شەڕی لەگەڵ گیاو دارستاندا کردووە،
یان باسی خۆشەویستیەکی قەدیفەیی
یان ئەستێرەیەکی وون بوو
بەبێداری ئاشقان.
چاوەکانت چیرۆکەکانی خۆرئاوابوونی
بۆ هەڵگرتووین
کە چاوەکانت ئاوا دەبێت
کراس بە ئاسمان دەبەخشێت
کازیوە تاڵەکانی ئەهۆنێتەوە و
چۆلەکەکان ئەجریوێنن
چاوە ڕەشەکانت
ماندووبوون لەخشتە ئەبات و
باسی یاسەمینەکانیان بۆ دەکات،
باسی ئەو گۆرانیانەیان بۆ دەکات
باسی ئەو شمشاڵانەیان بۆدەکات
ئاوازەکانین دزراون و نایدۆزنەوە
پەرۆشی ئارامی لێهەڵگرتوون.
چاوەکانت بریسکەیەکە و ئەدرەوشێتەوە
چاوەکانت هەرچەندە لە ئامێزم بگرێت
ئەڵێم کەی بێت لەگەڵ ئەو ئازیزەم
لەدوای جودای بەیەک بگەین
ئەی خۆشەویست.




من سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە … ناڵە حەسەن

                                                            

ڕۆژگارێک لەنێو
شەوەدرێژەکانی کەنار ترۆپکی باکووری غەریبی
شەوە ونبووەکانی نێو ڕێڕەوەکانی تاریکی
تاریکییە ونبووەکانی نێو کۆڵانە پێچاوپێچەکانی تەنیایی
کاتژمێرێکیش بەبێدەنگی
لەنێو بێدەنگی / شەوەکان و شەپۆلەکان و شەونمەکاندا
نێولەپی عەشقێک دەخوێنێتەوە
عەشقێک کە بەتاقی تەنیا
لەکەنار ترۆپکی باکووری غەریبی
لە ژوورێکی جۆلوهۆڵ
لە باوەشی بێئۆقرەیی ڕاکشاوەو
تنۆک تنۆک تەنیایی لێدەڕژێ
منیش لەنێو ئەو شەوە درێژەدا وا هەستدەکەم
قوڕسایی هەموو /
زەمەنەکان و کاتژمێرەکان و سەدە ڕۆیشتووەکان
بەسەرشانمەوەیە
وا هەستدەکەم / لەنێو فارغۆنێکی بەتاڵی نێو میترۆیەکدام
هەردەڕۆم و ناگەم بە هیچ
منیش / لەم سەهۆڵبەندانی ئەم مردنە هێواشەم
بەبێدەنگی وەکو بەرد بیر لەتۆ دەکەمەوە
تۆش وەرە / ئەی وردە خۆرەتاوی نێو چاوەکانی تاریکی
ئەی شنەبایە گەرمەکەی نێو هەناسە سپییەکانی بەفر
ئەی تریفە غەمگینەکانی نێو شەوە درێژەکانی
کەنار ترۆپکی باکووری مردن
من سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە

٢
وەرە خۆت و سەبەتەیەک پڕ لە ئەستێرە
خۆت و خەونێک پڕ لە بروسکە
لەسەر نێو لەپی خەیاڵەکانت
چیڕۆکی برینەکان و
ئایەتە دڵتەنگییەکانی خاکم بۆ بنووسەوە
پەنجەکانت لەنێولەپی مندا بخشێنە
با خەم و خەون و خۆزگەکانت
کۆپی بن لەنێو مندا
با ڕووناکی چاوەکانت بێنە نێو تریفەی تەنیایی من
زەردەخەنە نەرمەکانیشت
وەک لاولاوە لە جەستەم بئاڵێن
وەرە لێوت لەسەر لێوەکانم دابنێ
بە گەڵا ئەوینییەکانی خۆت دامپۆشە
وەرە بمبەرەوە
لەنێو ئاگردانی ئارەزووەکانت و
لەنێو خەونی خۆرەتاو و
لەنێو مەمکۆڵەکانی نیشتیمانم / لەخاچمدە
دەوەرە دەی
من سییەکانم پڕن لەبۆنی ڕەیحانە

٣
ئەی شازادەی شەوەکان و
شەباهەنگە شلێرییەکەی من / بگەڕێوە
با مەودا دوورەکانی نێوانمان
لەنێو دەفتەری چارەنووس و
لەسەر نەخشەکانی عەشق بسڕینەوە
بگەڕێوە و ڕووی خۆت بەرەو ڕووناکی وەرگێڕە
بێ سلەمینەوە لە سەردەمە سەرسەرییەکانی مردن
لە ڕۆژە ڕەشەکانی ڕابردوو
لە ئاگرە سۆزاینییەکانی دۆزەخ
بگەڕێوە و بازبدە
بەسەر پشتی تیشکە یاخییەکانی شەو
حیکایەتی نەهەنگە پیرەکان / لەبیرخۆت بەرەوە
بگەڕێوە / با چیتر
عەشق لەنێو کاتژمێرە بەسەرچووەکاندا / نەزیف نەبێ
با ژیان لەنێو خەونەکانی نیشتیمان و
نیشتیمان لەنێو خەونەکانی ژیان / چاوهەڵبێنێتەوە
بگەڕێوە منیش لە چاوەڕوانیت
وەک ئاگر لە زیکر و
وەک خاڵخاڵۆکە لە خەڵوەت و
وەک نەوڕەس لە فڕیندام
دەبگەڕێوە دەی
من سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە

٤
تۆش لە چاوەڕوانیمبە ئەی شۆخ
منیش بۆ ئەوینی تۆ دەگەڕێمەوە نێو ژیان
دێمەوە و وەک دڵۆپە شەونمێک
بەسەر پەنجەرەکانی نائومێدی دێمەخوارەوە
وەک دڵۆپە بارانێک
بەنێو قژی عەشق و بەنێو دڵی خاکدا
شل شل شۆڕدەبمەوە
دێمەوە بەنێو ڕابردووی ڕازەکان و
بەنێو ڕازە ڕابردووەکاندا ڕەتدەبم
مۆمی نێو
ئاوێنە ئەستێرەییەکانی ئایندە / دادەگیرسێنمەوە
وەک پنجە گیایەک
سەردەردێنمەوە
لەنێو پێدەشتەکانی پرسیار و گەردانەکانی گومان
لەژێر خیوەتەکانی خۆشەویستیش ڕادەکشێمەوە
تۆش نەرم نەرم
بە پەیژەی نهۆمی نائومێدییەکانم هەڵگەڕێ
لەنێو خەونە بێدارییەکانم بمێنەرەوە
بمێنەرەوە و دوور بڕوانە دوور دوور
بمێنەرەوە و بفڕە بەنێو / قوڵاییەکانی هەور و
قوڵاییەکانی مانگ و قوڵاییەکانی کات
بفڕە بەنێو /
گەردەلوولەکانی گومان و نەسیمە نائومێدییەکانی من
بفڕە بەنێو خەونە خاپوربووەکانی خۆشەویستیم
نزیکبەرەوە لێم / نزیک نزیک نزیک
وەک نزیکی /
من و تەنیایی
وەک نزیکی
من و مردن
وەک نزیکی
من و نیشتیمان
گوڵەگیانم نزیکبەرەوە لێم
نزیک نزیک نزیک
من سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە

٥
ئەی فریشتە پەڕوباڵسپییەکەی عەشق
من ماندووم
وەرە دوورم خەرەوە
لە تۆزوغوبارە غەمگینەکانی غوربەت و
لە شەپۆلە شینەکانی شێتبوون و
لە خەیاڵە خواروخێچەکانی خۆکوشتن
دوورم خەرەوە دوور
لە تەلبەندە تاریک تاریکەکانی تەنیایی
بمگەڕێنەوە نێو ئاوێنە ئەوینییەکەی خۆت
با لەوێندەرێ
منداڵان لەگەڵ پێکەنین و
عاشقەکان لەگەڵ سەما و
مرۆڤەکان لەگەڵ میهر / ئاشتکەینەوە
با مەوداکانی سەرەتا و کۆتاییەکانی خەون
لەیەکتری نزیک بکەینەوە
ژیان لەگەڵ ئازادی و ئازادی لەگەڵ ژیان
عەشق لەگەڵ شیعر و شیعر لەگەڵ عەشق
تەنیایی لەگەڵ ئومێد و ئومێد لەگەڵ تەنیایی / ئاشتکەینەوە
وەرە بمبە لەنێو ئاوێنە ئەوینییەکەی خۆت
بوونم بڕازێنەوە
بە ڕەنگە ڕووناکەکانی خۆت
بە هەستە هێڤیدارییەکانی خۆت
بە سۆزە سەرمەدییەکانی خۆت
وەرە و بمبە
بارانە بەرائەتییەکانی خۆت
ببارێنە بەسەر جەستەی خۆڵەمێشیم
بێدارمکەرەوە / لەنێو نائومێدییە نەرمەکانی نەبوون
بە ئەوینی نێو ئاوێنە ئەبەدییەکەی خۆت
بێدارمکەرەوە / لەنێو خەیاڵە خرپنەکانی وەهم
بە ئاگرە ئیرۆسییە ئەزەلییەکانی خۆت
بێدارمکەرەوە / لەنێو ئەشکەوتە تاریکەکانی مردن
دەوەرە دەی
من لەتاو تامەزرۆیی تۆ و
تاسە گەرمەکانی نیشتیمانم
سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە

٦
بە بێدەنگی
لەژێر میلی کاتژمێرەکانی تەمەن ڕاکشاوم
ڕۆژەکان و مانگەکان و ساڵەکانم
ڕەتدەبن
پایزیش جارجارە
بە زەردەخەنەیەکی خەمناکەوە
بزەیەکم بۆ دەکات و دەڵێت
هاوڕێم دیسان وەرزێکی ترە و هیچی تر
چ ئافاتێکی بێهوودەیە
کاتێک عەشق دەلاقەیەکی پێنەبێت
بۆ کتێبی خەونە سپییە ئیرۆسییەکانمان
ڕووبار سەمفۆنیایەکی پێنەبێت
بۆ ئارامبوونەوەی ڕۆحە بریندارە ماندووەکانمان
بەهار باخچەیەکی پێنەبێت
بۆ ڕەنگە ناسکە نائومێدییەکانمان
لەولاوەش مانگی بەفرانبار
لە یاداشتنامەکانی خۆی دەنووسێت و دەڵێت
هاوڕێم تەنها ساڵێکی ترە و هیچی تر
چ ئافاتێکی ئاگرینە
کاتێک ژیان بوخچەیەکی پێنەبێت
بۆ وردە ئومێدە پەمەییەکان
خۆرەتاو ئاراستەی تیشکەکانی خۆی
بەڕووی شەوەکانی نیشتیمانی من بگۆڕێ
ئاسمان ڕووبەرێکی نەبێت
بۆ فڕینی پەپوولە ونبووە بێ شووناسەکان
کازێوەش لەنێو فرمێسکەکانی خۆی
مەسیجێک جێبهێڵێ و بڵێت
هاوڕێم تەنها ڕۆژێکی ترەو هیچی تر
منیش لە کەناری ترۆپکی باکووری ئەم غەریبییەم
سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە
٧
با بە پێخاوسی بەسەر وردە شووشەکانی عەشقدا بڕۆین
با خوێنە ڕەشەکان
لە جەستەمان جیا ببنەوە
با بە پێخاوسی بەسەر بەفردا بڕۆین
تا لە خەونە گەرمەکانی خاک نزیک ببینەوە
با بە پێخاوسی بەنێو ئاگردا بڕۆین
تا پاکبینەوە و
بگەڕێینەوە نێو ئاوێنە ئەوینییە ئەبەدەییەکان
با لەنێو ئۆقیانووسی خەیاڵەکانمان
وێنەی بەهەشتێکی تر بکێشین
بەهەشتێک /
بڕبێت لە هەناسە
پڕبێت لە سەما
پڕ بێت لە ژیان
با قوفلی دەورەی بازنەکانی
پرسیارەکان و نیگاکان و خەونەکان و
هاوارەکان و ئارەزووەکانمان / بکەینەوە
با خۆرەتاو لەنێو ماڵەکانمانەوە هەڵبێ
با شیلەی شەرم و نائومێدییەکان
تک تک بڕژێنە نێو تاریکی
تا وشکبوونەوە و ڕووتبوونەوەی ڕۆح
با لەژێر نەرمە ڕێژنەی بارانی بەهارێکی تر
خۆمان تەڕ بکەینەوە
منیش / لە چاوەڕوانی ئەم کەڕنەڤاڵە ڕەنگینەدا
لە دووری دوورەوە
لە کەناری ترۆپکی باکووری غەریبی
لەنێو قووڵایی تەنیایی خۆم
دەرگا و پەنجەرەکانی
خەونە نەخشینەکانی
نێو / ئاوێنە ئەوینییەکانی ئەبەدیم
دەخەمە سەرگازەرەی پشت و
من سییەکانم پڕن لە بۆنی ڕەیحانە …!

                                                         تەمووزی ٢٠١٨



نامه‌كانی ئیشق –10 … سه‌ردار جاف

هه‌موو به‌یانییه‌ك

22 – ئه‌م سپێده‌ خه‌یاڵدانم خه‌م و ئازاره‌كانی شه‌وی بووری شه‌ن و كه‌وی ده‌كا، ئه‌سرینم به‌ بارمته‌ی وشه‌ گریاناوییه‌كانی تارمایی ئه‌و بولێڵه‌ ده‌سپێرێ، بوغز و كینه‌ ده‌ته‌كێنێ، نمه‌ی ئه‌م سپێده‌ كۆڵێ خه‌من به‌ سه‌ر زێی زامی دووری و بێكه‌سیمانا ده‌بارێ، هه‌ورییه‌كه‌ت بكه‌ چارۆگه‌ و فرمێسكه‌كانمان بۆ یاده‌وه‌ری كه‌نه‌فتیمان بپێچینه‌وه‌، ئاااای ئه‌م دووری و نامۆبوونه‌ چ ئازارێكی سه‌خته‌، زیكر و ته‌هلیله‌ و ده‌روێشان و خه‌ڵوه‌تی پیاوچاكانی ئاشقانیش فریاد ڕه‌سمان نابن، جوانییه‌كانی ڕابردوو ده‌بنه‌ شه‌پۆله‌ به‌ چنگ و سه‌رشێته‌كانی ڕۆخی ده‌ریای دابڕان گریانه‌ به‌ كوڵه‌كانی پشتی ته‌مه‌نداریمان به‌ گوڕتر ده‌كا، ده‌ژین بۆ ڕۆژانی په‌نهانی و جاویدانی وه‌هم چاوه‌نواڕمانه‌، ئه‌و ده‌مانه‌ شینی من گه‌رمتر ده‌بێ ئافاتێ ڕووم لێ ده‌نێ هیچ ئاشقێ په‌ی پێ نه‌بردووه‌، گۆرانیه‌ ته‌ماوییه‌كانم گوزاره‌ی به‌دبه‌ختیمن، پێكه‌نینه‌كانم به‌ باری خه‌م و ئازارن خۆمیان فریوداوه‌، به‌یانیت له‌ ته‌ك حه‌سره‌ت و كه‌سه‌ربارییه‌كانم به‌ سه‌ر مه‌به‌، با ئازاره‌كانم هه‌ر خۆم بخۆن و تۆ رانه‌چڵكێنن، لێمگه‌ڕێ هه‌ر خۆم خۆم بخۆم، تۆ هه‌ر ئه‌و گوڵه‌ی كه‌ له‌ گوڵ گوڵتری……. 18 / 3
23 – ده‌مه‌ده‌می گزنگێ … ئه‌وینی ژنێك له‌ منا حه‌شاردراوه‌ ، ده‌سكه‌نه‌ و دروێنه‌ی هه‌ر به‌ بای وشه‌ سیحراوییه‌كانی غوربه‌تیما هه‌ڵواسیوه‌، تا چه‌خماخه‌ی ڕسته‌كانم له‌ تۆوبوونی خۆی له‌ منا بدینێته‌وه‌، ئاویش ڕێچكه‌ی خۆیم تیا بگرێ و ته‌ڕ و پاراوی روحتم بكا، ئه‌و ژنه‌ شۆخه‌ ئه‌و رۆزه‌ جیهانییه‌ جلوه‌كێشێكی گێلاسییه‌ و له‌ هه‌ناسه‌م خه‌راباتی شه‌و ده‌دوورێته‌وه‌، تو ئه‌ی ژنی به‌ژن ژن حه‌قیقه‌تی ژنبوونی خۆت له‌ خۆم نا له‌ منا چنگ بخه‌، ئه‌و به‌فره‌ له‌ سه‌ر یاخیبوونی تۆوبوونتا ڕاماڵه‌و با پێكه‌وه‌ به‌یانییه‌كی جوانی ئه‌و دیو په‌نجه‌ره‌ ته‌ڵخه‌كه‌م ببینین، هه‌ناسه‌سواریم به‌ره‌و پایته‌ختی ڕچینی تۆ ڕه‌وانبوونی شه‌به‌نگی شه‌وان ده‌ژمێرێ، تۆ دوندێك له‌ میهره‌بانی و ژنێك له‌ تریفه‌یی و چرۆیه‌ك له‌ گوڵ دڵه‌كه‌م ، له‌ گوڵ گوڵتر . 17 / 3
24 – له‌ به‌ره‌به‌ری سپێده‌وه‌ ئه‌ندیشه‌كانم بۆ به‌ر له‌ خۆرئاوابوونی نیشتیمان ده‌فڕێ، لێره‌ و له‌وێی ترۆپك و لاقه‌دپاڵ و ته‌لانی چیاكانه‌وه‌ ڕۆشنایی و گڕی ئاگری خۆشی و هه‌ڵهاتنی ڕۆژێكی نوێ و دڵی نه‌ته‌وه‌كه‌می بۆ شایی و ڕشبه‌ڵه‌ك جۆش داوه‌، ده‌شت و ده‌ر تارای ئاڵ و واڵای ڕه‌نگاڵه‌یی وڵاتی پۆشیوه‌، ئه‌و به‌زم و هه‌رایه‌ له‌ دووره‌وه‌ دڵی ته‌نیوم و له‌ كه‌یفسازییه‌وه‌ په‌نجه‌كانم دانه‌ دانه‌ی پیته‌كانی وشه‌ و ڕسته‌كانم ده‌چنێ و له‌م نامه‌ هه‌ست بزوێنه‌وه‌ دنه‌ت ده‌دا تۆیش خۆت بسازێنه‌ ژیكه‌له‌ نه‌شمیلانه‌كه‌م له‌ سه‌یرانی سبه‌ی به‌ ده‌م وه‌نه‌وزی خه‌یاڵدانمانه‌وه‌، بچینه‌وه‌ پیره‌ هه‌ولێرێ و پێكڤه‌ ده‌ستی گۆڤه‌ند و دیلانێ بگرین، وه‌ك مناڵه‌ لاساره‌كان له‌ ده‌وری ئاگرێكی نه‌ورۆزی ڕچینی ده‌ست و په‌نجه‌كانی ئێره‌مان گه‌رم بكه‌ینه‌وه‌، ته‌نها زێد و ئاوێزان بوونی گه‌رمبوونه‌وه‌مان پێ ده‌به‌خشێ له‌ كه‌شتی خۆشییه‌كانیا به‌ره‌و ڕۆخی ماڵێكی قشت شه‌پۆلمان پێ ده‌دا، ئه‌وده‌م گوڵیش ده‌كه‌وێته‌ خه‌نده‌، چونكه‌ له‌ گوڵ گوڵتر گه‌ڕایه‌وه‌ زێد .. 21 / 3

ئه‌ڵمانیا




ڤیستیڤاڵی ڕەنگەکان لەکوێوە دژایەتیدەکرێت؟ … مەحمود عەبدوڵڵا

مرۆڤ بۆی نییە ببێتە پارێزەری اخلاقی ئەوانیتر؛ بەڵکو ئەرکی هۆشیار کردنەوەیە ئەرکی بەرگری کردنە لەئازادی ئەوانیتر ۰ دەشێت خودی ڤیستیڤاڵەکە وەک ئازادی کەسی ببیندرێت، بەڵام مەبەستەکە دژی ئازادی بێت۰ سیاسیەکان لەدوو ڕێگەوە ئازایەتی لەمرۆڤدا دەکوژن تەرکە دنیایی و گوێ پێنەدان ، یان نغرۆبون لە چێژ پەرستی و بێ ئاگایی۰ زۆر لە بیرمەندان پێیان وایە کە هەوەسبازی دەبێتە هۆی کوشتنی ئازایەتی و گوێنەدان بە کێشەکانی ژیان و گێلێتی۰ بەهەمان شێوە دەشێت بڵێین ئاین پەیوەندی بە ئازادییەوە هەیە ، بەڵام ڕەنگە مەبەستی سیاسیەکان خەواندنی کۆمەڵگابێت ، کاتێک تەبەنی شێوەیەک لە ئاین دەکەن۰ ئەوەی ئاشکرایە چ چێژ بێ حیکمەت لە ژیاندا، چ دینداری ڕەنگە ببنە هۆی بێ باکی و خەواندنی کۆمەڵگاو کوشتنی گیانی یاخیبون ۰ کەواتا کێشە ڤیستیڤاڵە کە نییە ،کە کۆمەڵێک کەس دەچن کۆدەبنەوە و خۆشی خۆیان دەردەبڕن ، کێشە ئەوەیە کێ کۆیان دەکاتەوە و بۆچی ؟ ئایا بۆکرانەوە و چێژ بینین لەژیان و زیندوییە ، یان بۆ مەبەستێکی پێچەوانە۰ ئە گەرتۆ لەو ڕوانگەیەوە تەماشای دەکەی کە دژە دین و دژە خواستی تۆیە ئەوە دەبێت لێگەڕێیت ، ئەگەر لەو روانگەیەشەوە کە پێت وایە دە بێتە هۆی بێباکی بەراامبەر ستەمکاری ئەوە سەلەفیەتیش هەمان ڕۆڵ دەبینێت ۰ لەگەڵ ئەوەشدا تۆ ناتوانی بە مانە بڵێی بێڕەوشت ۰
لەوەشدا هاوڕا نیم کە لاساییکردنەوە بەتەنیا ببێتە هۆی پێشکەوتن، بە بێ بونی ئینتیمایەکی تایبەت و فەلسەفەیەکی تایبەتی پەروەردەیی، لاسایی کردنەوە دەبێتە لەهەردو دینان بوون، لەدولا مەست و حەیران دەبی۰
تاکێک پەروەردە نەکرا بێت هۆشیارو زیرەک نەبێت حەتمەن بەوجۆرە دەبێتە خاوەن عەقڵێکی مێگەلی سەرلێشێواو ۰ ڕەنگە لە ئێستادا رەفتاری ئاوا بۆ کوشتنی گیانی یاخیبون و بەرەنگاری بێت و کارێکی بەمەبەست بێت، رەنگە ستراتیژی خەواندنی کۆمەڵایەتی دەسەڵات بێت۰ درێژکراوەی ئەم هەموو دراماو هونەرە نزمە بێت کە پێشکە ش دەکرێت ودەیبینین ۰
من دەزانم زۆرینەی دینیەکان لە و ڕووە وە سەیری دەکەن کە نابێت هەردو ڕەگەز تێکەڵ بن و دەستی یەکبگرن ، ئەوە ئەگەر کلتوری کوردیش بێت وەک ڕەش بەڵەک پاساوی خۆیان هەیە۰ هەندێکیش لە نارەزایەتیەکەیاندا بەغالەتیا ن شاراوەیە ئەمە هۆیەکی دەرونی لە پشتە۰
هەندێک لە و ڕوانگەیەوە دژایەتی دەکەن کە ناکرێت مرۆڤی چە پێندراو ڕوبەڕوی ئەو ئازادیە ببێتەوە ، چونکە سەردەکێشێت بۆ بەرەڵایی.
هەندێکیش لەو ڕوانگەیەوە سەیری دەکەن کە ئەوە تەنیا هەوڵێکە بۆ نغرۆکردن و هەستبزواندن و دروستکردنی مرۆڤی سۆزاوی و بێباک و ، ستراتیژێگە بۆ دروستکردنی مێگەل و عەقڵی مێگەلی ، نەک دژایەتی خودی ڤیستیڤاڵ و تێكەڵ بونی هەردو ڕەگەزبن۰ لە هەموو حاڵەتێکدا ئەوەی باشەی لاوانی دەوێت دەبێت بزانێت لە پێش ئەم شتانەدا گەنجان پێویستیان بەپەروەردە و هۆشیاری هەیە۰ دەسەڵاتی کوردی دەسەڵاتێکی بێباکە و هەموو کات هەوڵی بێ ئاگاکردنی تاکیکورد بووە و متمانەی نییە ، هیچ کات متمانەی پێناکرێت کە کردەیەک ئەنجام بدات بە مەبەستێکی باش۰ پاشان لەوڵاتێکی دیموکرات و سیستەمێکی سیاسی جێگیر کە دەسەڵات خزمەتکار و پارێزەری ئازادیە کانە دەکرێت خەڵک بیر لە ژیان بکەنەوە و سەرگەرمی چێژبنین بن لە ژیان ۰بەڵام لەهەرێمی کوردستان سەرگەرمکردنی خەڵک ئەمرازێکە بۆ ئامانجێک ئەویش بێ ئاگابون لە سیاسەت لە پێناو چەسپاندنی سیستەمێکی بنەماڵەیی و دیکتاتۆری۰دەسەڵاتێک سیستمی پەروەردە وێران بکات لەکوێ بەختەوەری و کرانەوەی کۆمەڵگای دەوێت !

مەحمود عەبدوڵڵا




تۆمارگه‌ی شوێنه‌واره‌كان … ستار ئه‌حمه‌د

له‌نێوانی درزی دیواره‌كان و
برینی په‌نجه‌كانی تۆدا
فه‌رزنده‌یه‌ك به‌زه‌یی ده‌ڕوێ‌
له‌نێوانی برۆی شك و نیگای چاوه‌ڕوانیدا
هێشووه‌ژانێك
به‌رایی عه‌شقێكی نوێ‌ ده‌هێنێ‌
تۆ له‌دایكبووی …
بۆ ئه‌وه‌ی مێژووی كه‌ناریه‌كان بزانی
كه‌ده‌مریت …
له‌و دیوسنووره‌كانه‌وه‌ له‌گڕتێده‌گه‌یت
له‌دۆزه‌خی گوناهه‌كاندا
به‌رامه‌ی به‌رسیله‌ پاكه‌كان ماچده‌كه‌یت
له‌دیمه‌نی ئه‌و گه‌ڵایانه‌ وردبه‌ره‌وه‌
بولبولێك به‌ژوانیان شه‌یدابێ‌
سیمای گۆرانیه‌ك گوێی گه‌ڵاكان ده‌هه‌ژێنێ‌
هێلانه‌یه‌ك له‌رۆخیا بنیات بنرێ‌
چه‌ندین زه‌ڕنه‌قووته‌…
په‌نجه‌ی چڵه‌كان راده‌مووسن
چڵێك بمرێ‌، كانیه‌ك دڵی بۆ ده‌كاته‌وه‌
رۆژێك وه‌ك ئاوێنه‌ ده‌بێت به‌هاوڕێی
شه‌پۆلێك پرچی خه‌زانی ده‌شواته‌وه‌
شاعیرێك به‌دیار پیره‌ شیعرێكه‌وه‌
ردێنی سپی ده‌بێت
ئاوێنه‌یه‌ك….
له‌هه‌ڵوه‌رینی خۆی پاشگه‌زده‌بێته‌وه‌
وێنه‌یه‌ك حه‌ز به‌داكورمانی هه‌ناسه‌ی كوكوختیه‌ك ده‌كا
كه‌دابڕای له‌ده‌روونم
مردنم له‌گه‌ڵای ته‌مه‌نما تۆوكرد
ورد ورد، به‌توانه‌وه‌م
په‌یكه‌رێكم له‌تۆ دروستكرد
له‌وه‌ته‌ی به‌سێبه‌ری باڵی هه‌ور
گه‌ڵای عومرم ده‌پێچمه‌وه‌
به‌كراسی تریفه‌ی ئاو
زام پینه‌ ده‌كه‌م
له‌تۆمارگه‌ی شوێنه‌واره‌كاندا
ورده‌ به‌رد له‌كانی ناخم وه‌رده‌ده‌م
سه‌رده‌مێكه‌ داده‌ڕوخێیت
شه‌قامه‌كان بزه‌ی له‌ناوچوونت هه‌ڵده‌واسن
رێگایه‌ك، ماڵاوایی باڵداره‌كان
به‌لانه‌ی سۆز ناگه‌یه‌نێ‌
هه‌نسكێك ، گه‌رووی خاك
ناكاته‌ جۆگه‌ی فرمێسك
بۆیه‌ تینوو
به‌سه‌ر پردی راستیدا
له‌ ئه‌زمونی جودابوون ورده‌بمه‌وه‌
له‌ ته‌فره‌دانی بێشوێنی ده‌گه‌م
له‌رامانی سروشت
گول له‌سنگی په‌یكه‌ر ده‌رده‌كه‌م
گه‌ڕان سه‌ری دێوانه‌م
به‌لانه‌ی كه‌ناریه‌كان ده‌سپێرێ
نیشتمانێك له‌ ورده‌لم
بۆ گڕوگاڵی مناڵانه‌م شیده‌كه‌مه‌وه‌
ئه‌مڕۆ هه‌نگاوێك ده‌مگرێنێ‌
سبه‌ی رابردوویه‌ك
پاشه‌ڕۆژم ده‌كاته‌ هاژه‌ی ئاو
پرچی كانیه‌ك
له‌ گه‌ردنی لوتكه‌یه‌ك گیربێت
قژی هۆنراوه‌م
وه‌كو عه‌شقی تۆ ده‌بێته‌ خه‌زان
چرۆی ساڵێكی ته‌مه‌نم
به‌سه‌ر خه‌رمانی برینا هه‌ڵده‌وه‌رێ
نه‌گۆڕێك
راسپارده‌كان له‌ گه‌رووی خاك ده‌نێت
نه‌كه‌سێك بۆدواجار
له‌په‌ڕه‌ی یادێكما
په‌یڤێكی شێواوم هه‌ڵده‌گرێ

ستار ئه‌حمه‌د




چیرۆک بۆ منداڵان.. دیمەنێکی کوردسـتان.. رەزا شوان

ماڵمان لە شاری کەرکـووکە، لەسەر گـردەکەی گـەڕەکی رەحـیماوا یە.. لە قوتابخـانەی قـەنـدیلی بنەرەتیـدا دەخوێنـم.. پـار کە لە پـۆلی شەشەمـدا بـووم، لە یەکـەمین هەفـتەی کـردنەوەی قوتابخـانەدا.. لە یەکەمـین وانەی پـەروەردەی هونـەریـدا، مامـۆستا نـێرگـز
داوای لێکردین، کە بۆ هەفتەی داهاتوو، هەریەکەمان پەڕاوێکی وێنەکێشان و پاکەتێک
بۆیەی داریی بکـڕین. هەریەکەشـمان لەسەر یەکەمین لاپـەڕەدا، بە ئـارەزووی خۆمـان
“دیـمـەنـێکی کوردســتـان” بکـێشـین و بۆیـەی بکەیـن.
هەر ئەو رۆژە کە لە قـوتابخـانە گەڕامـەوە، پەڕاوێـک و پاکـەتێک بۆیەی داریـم کـڕی.
هەر ئەو ئێوارەیە، لە حەوشەی ماڵەوەمان، لە دیمەنی قـەڵا سەرکەشەکەی کەرکـووک و لە مەشخـەڵی ئاگـرە هەمیشەییەکەی باباگـوڕگـوڕم روانی.. لە سەر لاپەڕەی یەکەمی پەڕاوی وێنەکێشانەکەمدا کـێشام و ئاڵای پیرۆزی کوردستانیشم لەسەر قەڵادا کـێشا، لە ژێـر ئەم تابلۆیەمدا نووسـیم “دیمەنـێکی کەرکـووک”.. هەر ئەو شەوە وێنەی پەیکەرە بـاڵابـەرزەکەی پێشمەرگـەشـم کـێـشا، کە بـووە بە ســیمبـولێکی شاری کەرکـووک.
بۆ ئێـوارەی رۆژی دواتـر، دیمـەنی ئاگـرکـردنەوەی جـەژنی نـەورۆز و ئاهـەنگـێڕان و هەڵپەڕکێی رەشبەڵکی کوردی هاتە بەرچاوم، ئەم دیمەنەشم لە لاپەڕەی سێیەمـدا کێشا.
لە ئێوارەی سێیەمـدا، دیمەنێکی تاڤگەی بێخاڵم کێشا.. لە لاپەڕەی چوارەمدا دیمەنێکی دیمەنی چیای پیرەمەگروونی سەرکەشم کێشا.. دواتر دیمەنی پۆلێک لە کچە شەڕڤانانی قـارەمـانی کوردسـتانـم کـێشا.. چەنـد دیمـەنێکی تـریـشـم کـێـشان.
کاتـێکم زانی تەنها دوا لاپـەڕەی پەڕاوەکـەم ماوەتـەوە، کەچـی بە دەیـان دیمـەنی تـری کوردستان دەهـاتنە خەیـاڵ و بیر و بەرچـاوم.. لە دڵی خۆمـدا وتـم، گەر باوکـم موچەی هەموو مانگـانەکانی بـدات بە پەڕاوی وێنەکێشان و بۆیەی داریی، هـێشتا بەش ناکات.
دوای بیرکردنەوەیەکی قـووڵ، بیرۆکەیەکی جوانم بۆ هات و جـێبەجـێم کرد. لەسەر دوا لاپەڕەی پەڕاوەکەمدا، دڵـێکی گەورەم کێشا.. لە ناو دڵەکەدا نەخشەی کوردستانم کێشا، بە هەر چوار رەنگەکە جـوانەکەی ئـاڵای کوردستان بۆیەم کرد.. لە ژێـریـشیـدا نووسیم
“کوردســـتان لەنــاو دڵـــمـە”.
هەفـتەی دووەم لە وانەی پەروەردەی هونەریـدا، بینیم هـاوڕێکانم هەر یەکەیان، تەنها یەک دیمـەنی کوردسـتانیان کـێشاوە.. مامۆسـتا نێـرگـز تەمـاشی یەک بە یـەکی دیمـەنە کێشراوەکانی کرد و نمرەی بۆ دانان. کە گەیشتە من لەسەر دیمەنی کەرکووک نەوەت و پێـنجی بۆ دانام و ئافەرینی کردم. خەریکبوو رەتبێت، وتم: مامۆستا سەیری دیمەنەکانی لاپەڕەکانی کەشـم بکە.. مامۆستا نێـرگـز سەیری یەک بە یەکی دیمەنەکانی ترمی کرد و نمـرەی لەسەر دانـان.. کە گەیـشـتە دوا لاپـەڕە، زۆر گەشــایەوە و خەنـدە کەوتـە سـەر لێوەکانی.. بە گەرمی دەسـتخۆشی لـێکـردم و سـەد لە سـەدی بۆ دانـام. لای خـوارەوەی لاپەڕەکەشدا نووسی: هیـوای داهـاتوویـەکی هـونـەریی گەش و بـەرزت و بۆ دەخـوازم. هـاوڕێکـانیـشـم چـەپـڵەیـەکی قـایمـیان بـۆ لـێـدام.
مامۆستا نـێرگـز چـووە دەرەوە.. دوای ماوەیەک هـاتەوە.. پەڕاوێـکی تـازە و پاکەتێک بۆیـەی داریی بە دەستەوە بوو. وتی:” قەشـەنـگ گـیان، ئەمە دیـاریی منە پێشکەشتی دەکـەم” منـیش بـاوەشـم لـێـدا و سـوپـاسـم کـرد.
نەرویــج : ٢٠١٨