لەئەرشیڤی دەنگەکان ەوە …. لەبەر گرنگی بابەتەکە پێمان باش بوو جارێکی تر بڵاوی بکەینەوە …..

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەناڵێنێ بەدەستی داگیرکاری ئیمپریالیزمی ڕۆژئاواوە، نەتەوەی کوردیش یەکێکە لە قوربانییە گەورەکانی ئەو داگیرکارییە.
کاتێک بەریتانیا و فەرەنسا پێش بە یەک سەدە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیان پارچە پارچە کرد، کورد لە مافی چارەنووسی خۆی بێبەش کرا، لە بەرانبەردا دابەشکرا بەسەر چەند وڵاتێکدا – تورکیا، سوریا، عێراق و ئێران. بە دڵنیاییشەوە لەلایەن ئەو وڵاتانەوە سەرکوتکران.
ئەم ئازارە درێژەی کێشا تاوەکوو ئەمڕۆ. کۆتایی هەفتەی ڕابردوو عەفرین کەوتە بەر تۆپبارانی سوپای تورکیا، ئەو ناوچەیەی کە لە ژێر دەسەڵاتی کوردەکانی سوریەدان و بە ڕۆژاڤا دەناسرێت. بەڵام کێشەکە لێرەدا هەر دەوڵەتە داگیرکەرەکان نییە، کێشەکە ئەوەیە هەندێک جار ڕابەرە کوردەکان هاوپەیمانی لەگەڵ هێزە ئیمپریالیستێکان دەبەستن، بەتایبەتی ئەمریکا.
ئەمە ستراتیجیەکی دوورو درێژی هەردوو پارتە نەتەوەییەکەی باکوری عێراق بوو، پارتی دیموکراتی کوردستان (KDP)و یەکێتی نیشتمانی کوردستان(PUK ) . لە ئاکامی شەڕی کەنداودا کە لەلایەن ئەمریکاو هاوپەیمانانیەوە دژ بە سەدام حوسین و عێراق کرا، کوردەکان توانییان سودمەندبن لەو دەرفەتەو ناوچەیەک بۆ خۆیان داببڕن و بەهرەمەند بن لە ناوچەی دژەفڕین کە لەلایەن فرۆکەکانی ئەمریکاوە دەپارێزران.
پاش هێرشی ئەمریکاو بەریتانیا لە 2003 بۆ سەر عێراق، ڕێگا درا بە کوردەکان زیاتر خۆیان تۆکمەبکەن و ناوچەکانیان ئارامتر بوو لە چاو بەشەکانی تری عێراق.
دەرکەوتنی داعش و دەستگرتنی بەسەر موسڵدا لە 2014 دا هەلی زۆرتریان بۆ هاتە پێشەوە، لە ئاکامی باری شێواوی بەغدادا توانییان دەست بەسەر زۆرێک لە ناوچە جێناکۆکەکاندا بگرن، لەسەروی هەموو ئەوانەشەوە چاڵە نەوتەکانی کەرکوک. پاڵپشتیەکی زۆریان لێکرا لە لایەن ئەمریکاوە، هەروەها شانبەشانی حکومەتی عێراقی شەڕی داعشیان کرد بۆ وەدەرنانیان لە ناوچەکانیان.
لە سێپتامبەری ڕابردو، پاش ئەوەی هێزە هاوپەیمانێکان بە ڕابەرایەتی ئەمریکا تەوقی موسڵیان کرد، مەسعود بەرزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستانی عێراق، وە سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق بانگەوازی ڕیفراندۆمی کرد بۆ سەربەخۆیی. سەرباری بردنەوەی بەدەنگی زۆرینە، بەڵام کارتەکانی دەستی مردبون.
حکومەتی عێراقی موسڵی گەڕانەوە، لە سای نەک هەر ئەمریکا بەڵکو ئێرانیش. میلیشیا شیعێکان کە لە لایەن ئێرانەوە پشتیوانیان لێدەکرێت، ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لە شکستی داعشدا.
لە ئۆکتۆبەردا پاش کۆنترۆڵکردنەوەی موسڵ، سەرۆک وەزیرانی عێراق حەیدەر عەبادی داوای گەڕانەوەی ئەوناوچانەی کردەوە کە کوردەکان لە 2014 دا دەستیان بەسەردا گرتبو. کوردەکان زۆر بە خێرایی شکستیان هێنا، ئەوەش وا مەزەندە دەکرێت سەودایەک بوبێت لەگەڵ ئێران لە ڕێی دژەکانی بەرزانی لە ناو PUK.
پاش گۆڕانکارێکانی سوریا و کشانەوەی هێزەکانی بەشار ئەسەد لە ڕۆژئاوا لە 2011 کە شەڕی لە پێناوی مانەوەدا دەکرد لەدەستەڵات، زۆر بەخێرایی هێزەکانی YPG (یەکێتی پاراستنی گەل) بەڕێوەبەرایەتی ئەو ناوچانەیان گرتە دەست. ئەم ڕێکخراوەیە پەیوەندییەکی پتەویان هەیە بە PKK وە (پارتی کرێکارانی کوردستان) کە لەشەڕێکی درێژ خایەندایە لەگەڵ وڵاتی تورکیادا.
بەهەمان شێوەی عێراق، واشنتن هاوپەیمانییەکی سازکرد لە گەڵ YPG . هێزەکانی سوریایی دیموکرات کە کوردەکان ڕابەرایەتی دەکەن، بە پشتیوانی 2000 سەربازی ئەمریکاوە، ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لە شکستی داعش و وەدرنانی لە ڕەقەی پایتەختی. لە ئێستاشدا %٢٥ی خاکی سوریایان لە ژێر دەستدایە.
کێشەی ئەمریکا ئەوەیە، تێکشکانی داعش بە قازانجی ئێران دەزانێت کە یارمەتیدەری ئەسەد و عەبادییە. هەفتەی ڕابردوو واشنتن بڕیاری مانەوەی هێزەکانی دا لە سوریا. پاساوی مانەوەشی مەشق پێکردنی 30 هەزار سەربازی بەرگریکارە بە درێژایی سنوورەکانی باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا.
لەڕاستیدا نانی ئەم هەنگاوە بەڕووی ئێراندایە، چونکە دۆناڵد ترامپ بڕوای بە ڕووبەڕوبونەوەی ڕاستەوخۆ هەیە لەگەڵ ئێراندا. سیاسەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا وەکو یاری شەترەنج وایە، ڕەهەندی جۆراو جۆری هەیە، ئەمەشیان بەباری دوژمنایەتی تورکیادا کەوتەوە. حکومەتەکەی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان لە چەند ساڵی ڕابردودا شەڕی گەرمتر کردووە لەگەڵ PKK، ئامادە نەبوو دوژمنەکانی خۆی لە بارێکی بەهێزدا ببینێ.
فاکتەرێکی تری هاوکێشەکە ڕوسیایە، کە لە 2016 ڕاستەوخۆ بە قازانجی بەشار ئەسەد دەخاڵەتی لە شەڕی ناوخۆ کرد لە سوریا. ڕوسیاش بە هەمان شێوە پشتیوانی لە YPG کرد، بەڵام پاش ئەو دانیشتنەی هەفتەی ڕابردووی ڕوسیا و تورکیا لە مۆسکۆ، هێزەکانی پۆلیسی ڕوسیا لە عەفرین کشانەوە.
لەڕاستیدا ئەوکارەی ڕوسیا هەڵکردنی گڵۆپی سەوزبوو بۆ هێزەکانی تورکیاو ئەوانیش دەستیان بە هێرشەکانیان کرد.
ئەمریکا لە کاتێکدا دۆستە کوردەکانی لە عێراقدا شەرمەزارکرد، ئایا هەمان کار ناکاتەوە لە سوریا؟
بەهەرحاڵ، وەڵامی پرسیارەکە هەرچییەک بێت، ئەوەی هەیە خەڵکی کورد ئازار دەچێژێت. با هیواداربین ڕابەرایەتی سیاسی کورد وانەیەک وەرگرن و دڵنیابن هیچ دەستکەوتێک وەدەست ناهێنن، لە هێزە دڕندە ئیمپریالیستێکانی وەکوو ترامپ و پۆتین.

و: گۆران عەبدوڵڵا

ئەوڕاستیە دەمێکە سەلماوە شەڕدرێژەپێدانی سیاسەتە بەشێوەی توندوتیژی ،هەرکاتێک کێشە سیاسیەکان ناگەنە ئامانجی خۆی شەڕدەبێتە ئەلتەرناتیڤی سیاسەت و کۆتایی بەگوتاری سیاسی و دبلۆماسیەت دێت.
مێژووی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی پڕیەتی لەجەنگ و کاولکاری و داگیرکاری و تابەئێستا دەگات جەنگ و ماڵوێرانی بوونی هەبووەو،هەرکاتێکیش زلهێزەکان نەیانتوانی بێت ئەوەی دەیانەوێت بەسیاسەت و تەڵەکەبازی دبلۆماسی بەدەستی بهێنن پەنایان بۆجەنگ و کاولکاری بردووەو ئەمەشیان ناوناوە ،لەپێناوی مرۆڤایەتی دا.
لەکاتێک دا کۆی زلهێزەکانی دنیا هیچ کات شەڕەکانیان کوشتنی خوێن ڕشتنی ئینسانەکان بوەو لەپێناوی مرۆڤایەتی دانەبووەو داگیرکاری ئابووری و سیاسی و زەوی و فراوانکردنی دەسەڵاتی خۆیان بووە،لەپێناوی تاڵانکردنی وولاتانی تر.
ئەگەر ئێستا بەشێوەیەکی گشتی داگیرکاری وەک سەردەمی ئیستعماری نەماوە،بەلام بەجۆرێکی تر بەتایبەت دوای جەنگی جیهانی دووەم و گەیشتنی سەرمایەداری بەقۆناغی باڵای ئیمپریالستی داگیرکارەیەکان و دروست کردنی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان وبەناو ئەنجومەنی ئاسایش وکۆمپانیا فرەڕەگەزەکان و چوارچیوەکانی تری هاوشێوە بەڕێۆەدەبرێت و ئیمپریالیزم بۆداگیرکاری پەنای بردوەتە بەر بانکی نێودەوڵەتی ،لەڕێگەی پاوانکاری ئابوری ووڵاتانەوە سەرمایەگوزاری خۆی دەکات و هەرکاتێکیش دووچاری ئاستەنگەی پاوانی ئابوریی بوەوە،هێرشی میدیایی دەکاتە سەروولاتان بەناوی نادیموکراسی و پێشێل کردنی مافی مرۆڤ بۆداگیرکاری ڕاستەو خۆ.

زیاتر لەشەست ساڵە ئیمپریالیزم بەوشێوەیە پاریزگاری ،لەدەسکەوتەکانی خۆی دەکات و باڵادەستی بەسەر جیهاندا دەسەپێنێت و هەر هیزو ڕێکخراوێکیش دژی ئەو دڕندەییە ئیمپریالیزم بوەستێتەوە بەتیرۆریست ناوزەد دەکرێت ،بەوێنەی سەرجەم ڕێکخراوە شۆڕشگێڕو دژە ئیمپریالیستیەکانی ئەمریکای لاتین و مەکسیک و ئیسپانیا تادەگات بە پارتی کرێکاران .

هەمیشە دەوڵەتە ئیمپریالستیەکان پشتیوانی دەوڵەتە فاشستیەکان دەکەن دژی هەربزووتنەوەیەکی شؤڕشگێڕو ئینسان دۆستەکان و ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکانیش چوارچێوەیەکە بۆ شەرعێەت دان بە دەوڵەتەفاشستیەکان .هەزاران تاوان و پێشێلکاری دەوڵەتەکان بەبەرچاوەیەوە ڕوویداوە ،لەجینوسایدو کوشتن و ئیبادەکردنی گەلێک ،جارێک نەبووە سزای ووڵاتێکی فاشی بدات و بیداتە دادگای نێودەوڵەتی .لەنموونەی هەڵبجەو ئەنفال و کیمیاوی باران و قەتڵوعامی کوردانی باکور لەلایەن ئەردوغانی ئیسلام فاشی و ئێستاش ئەوەی دیسان ئەردۆغانی فاشی دەیکات بەرامبەر خۆرئاوای کوردستان و هەوڵی جینۆساید کردنیان ،نەمان بینی ئەو ڕێکخراوە ئیدانەی ئەو تاوانە بکات ،تەواوی ووڵاتانی سەرمایەدارو ئیمپریالستی لەژێر لێوەوە باسی دەکەن و هیچ هەڵوێستێکیان نی یە بۆ وەستانی ئەو جینۆسایدەی ئەردۆغانی فاشی دەیکات .نەئەنجومەنی ئاسایش و نە نەتەوە یەکگرتوەکان ،چونکە ئەو چوارچێوانە پارێزەری ئیمپریالیزم سەرمایەداری یە نەک ئینسانە چەوساوەکان.

بەدرێژایی بوونی نەتەوەیەکگرتوەکان پشتیوانی یەک بزووتنەوەی شۆڕشگێرانەی نەکردووە دژی دەوڵەتەفاشی و دیکتاتۆرەکان ،بۆیە دەبێت تەنها لەڕووی تاکتیکیەوە مامەڵە لەگەڵ ئەو ڕێکخراوانە بکرێت، ناکرێت بزووتنەوە شۆڕشگێڕو حەقخوازەکان چاوەڕوانیەکیان ،لەوڕێکخراوە ئیمپریالستیە هەبێت ،کەبەدژی هەنگاوەکانی ئیمریالستی بوەستێتەوە.
لەوڕوانگەیەوە دەبێت خۆرئاوای کوردستان دووتاکتیکی یەک ستراتیژ بگرێتەبەر و هەنگاو بنێت ،لەڕووی تاکتیکیەوە ماڵەڵە لەگەڵ دەوڵەتە ئیمپریالستیەکان بکات و دبلۆماسیەتی سیاسی بەکاربهێنێت جەبهەی دژی داگیرکاری وە شەڕبەهێزبکات و لەلایەکی تریشەوە هەوڵی پەیوەندی بدات ،لەگەڵ بزووتنەوە هێزە شۆڕشگێڕەکانی دنیاو جەبهەی شەڕی دژی سەرمایەداری ئیمپریالستی فروان بکات و پشتیوانی بۆستراتیژی گەیشتن بەئامانجەکانی بنێت .وەک تاکتیکیش بەردەوام بێت لەوەی کە دژی بەکارهێنانی هیزو بەردەوام شەڕبێت و لەهەمان کاتیش داخەریکی بەهێزکردنی خۆیی بەدەست هێنانی پشتیوانی ڕاستەقینەو بەژداری پێکردنی هێزە شۆڕشگێڕو دژە سەرمایەداری ئمپریالستیەکان بێت و،لەو ڕێگەیەوە جەبهەی بەرگری فراوان بکات فشاری هەمە ڕۆژە لەناو دڵی دەوڵەتە ئیمپریالستەکان دروست بکات .

گرتنەبەری دووتاکتیکی یەک ستراتیژ بۆ ئێستای خۆرئاوای کوردستان زۆرگرنگەو دەتوانێت کاریگەری ئەرێنی هەبێت بۆ هەنگاوەکانی دواترو گەیشتن بەئامانجەکان ،هەڵبەت خۆرێکخستن و ئامادەکاری بۆ بەرنگاریش نابێت خاوبکرێتەوە ،بەلکو لەمیانەی کارکردن بەتاکتیک دەبێت هێزی بەرەنگاربوونەوە تۆکمەتربکرێت و هەموو ساتێک ئامادەی بەرنگاری بێت .

هۆڵەندا
١٨/١٠/٢٠١٩

بە بڕوای من پیلانەکە لە یەکەم ڕۆژەوە بۆ دروستکردنی ناوچەی ئارام لە لایەن تورکیاوە، یاریەکی سیاسیی سەخیف بوو دژ بە کەمکردنەوەی هێزی کوردی ڕۆئاوا. تورکیا وەک لایەنە فاشیە نەتەوەییە حوکمڕانییە مێژوویەکەی، هەمیشە خەونی بووە گەلی کورد لە سەر گۆی زەوی بە یەکجاری جینۆساید بکات و بیسڕێتەوە، بە تایبەتی لەسەر دەمی حوکمڕانی ئەردۆغان و ئاکپارتیدا، هەروەها لەگەڵ ئەوەی خەونی ئەردۆغان و ئاکپارتی دروستکردنەوەی خەلافەتی عوسمانیە، لەگەڵ ئەوەی ئیخوانەکانی ناوچەکە بە پشتیوانی ئەردۆغان خواستیان بوو لێدانێکی بەهێز لە بەرەی سیکۆلار و پێشکەوتووخواز و دیموکراتخواز بدەن، بە تایبەتی کە زانیان ڕۆژئاوا دەستپێکێکی سەرکەوتووی ئەم بەرە سیکۆلارەیە. بەڵام لەگەڵ ئەمانەشدا لای ئەردۆغان و ئیخوانەکانیش ئاشکرا بوو، کە بە ئاسانی بە هێرشێکی سەربازی بۆ سەر خاکی سوریا و کوردەکانی ڕۆژئاوا ناتوانن ئەو خەونانە بهێننە دی.
یەکەم/ چونکە ئەم هێرشە بۆ سەر ڕۆژئاوا کە ڕەهەندی توانەوەی گەلی کوردی لە خۆگرتووە،لە لای ئەو سۆزە گەورەیەی لە دنیادا بۆ گەلی کورد بە گشتی و بە تایبەتی گەلی کوردی ڕۆژئاوا دروست بووە قبووڵ نەکراو دەبێت. وەک بینیشمان ڕای گشتی خەڵکی ئەمەریکا و ئەوروپا هەروا کەوتەوە و بوو بە فشارێکی گەورە دژ بە ئۆپەراسوێنەکەی ئەردۆغان و سوپاکەی.
دووەم/ لە لایەکی تر ئۆپەراسوێنەکە بۆ داگیرکردنی ڕۆژئاوا کە بەشێکە لە خاکی وڵات و دەوڵەتێک، کە بە رسمی لە دنیادا ناسراوە، ڕۆژ بە رۆژیش دژایەتی ئەم وڵاتە بە پشتیوانی ڕوسیا و ئێران لە کەمبوونەوەدایە، وا خەریکە جارێکی تر دەستوری بۆ دادەڕێژرێتەوە، ئەمەش ڕەهەندێکی نێودەوڵەتی لە خۆ دەگرێت، بۆیە داگیرکردنی خاکی سوریا لە لایەن تورکیاوە، جێگەی قبووڵکردن نییە لە لایەن ئەنجومەنی ئاسایش و نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.
سێیەم/ جگە لەمانەش داگیرکردنی سوریا لە لایەن تورکیاوە، ڕەهەندی لاوازکردنی بەرژەوەندی ڕوسیا و ئێرانی هەیە لە سوریادا، کە لە دواجاردا ئەمانیش ئەم ئۆپەراسیۆنەیان پێ هەرس ناکرێت.

چوارەم/ لە هەموو ئەمانە زیاتر ئەردۆغان و ئاکپارتی باش دەیانزانی کە هێزی کورد و هەسەدا هەروا پارویەکی ئاسان نییە بۆیان قوت بدرێت، بە تایبەتی لە ئۆپەراسیۆنێکی وادا کە چەندین ملیار دۆلار لەسەر دەوڵەتی تورکیا دەکەوێت، لە کاتێکدا کە لە قەیرانێکی ئابووری قووڵدان.
کەواتە ئێستا ئەم پرسیارە دێتە ئاراوە، ئەی بۆچی ئەگەر وایە، ئەردۆغان ئەم ئۆپەراسیۆنەی دەست پێکرد و هەڕەشەی گەورەی لە گەلی کورد و هەموو هێزە نێودەوڵەتیەکان کرد؟
لە ڕاستیدا، بە پاڵپشتی حوکمڕانییە مێژوویە فاشییەکەی تورکیا دژ بە گەلی کورد ئەگەر “لە ئەفەریقاشدا بێت نایەڵن بگەن بە ئامانجی خۆیان”، هەروەها بە پاڵپشتی هێزە کۆنەپەرستییە ئیسلامییەکەی ئەردۆغان و ئاکپارتی و، پاڵپشتی ئیخوانەکانی ناوچەکە، دژایەتیەکی سەرسەختی هەرچ بزاوت و جوڵەیەکی سیکۆلارن لە ناوچەکەدا، هەر ئەمەشە کە خەونی گەڕانەوەی خەلافەتی عوسمانییان هەیە. لەم پێناوەدا ئۆپەراسوێنەکەیان دەست پێکرد، بۆ ئەوەی هێزی گەلی کوردی ڕۆژئاوا لاواز بکەن، تا لە نووسینەوەی دەستوری سوریادا گەلی کورد هیچ مافێک بە دەست نەهێنێت، یان کەمترین ماف بە مسۆگەر بکات.

جگە لەمەش بۆ لاوازکردنی بەرەی سێکۆلار بوو لە ڕۆژئاوادا.
ئەردۆغان و تامپ، لە کاتی ڕێکەوتنە تەلەفوونیەکەیاندا، هەموو ئەم ڕاستیانەیان لەبەرچاو بووە، بەڵام بەم ئۆپەراسێنە ئەگەر کەمترین خەونی ئەردۆغانیش بێتە دی، کە لاوازکردنی گەلی کورد و بەرەی سێکۆلارە ئەوە براوەن، ئێستاش بە گوێرەی قسەی ئەردۆغان و وەزیری درەوە و بەرگریەکەی براوەن! جگە لەمەش ترامپ وەک سەڕۆکێکی بزنسکار و بازرگان، یەکەم سەربازەکانی ئەمەریکا دەپارێزت لە کوشتن و بریندارکردن، دووەم دۆستایەتی خۆی لە گەڵ تورکیادا نۆژەن دەکاتەوە، لە دوای ئەوەی کە تورکیا خەریکبوو بە تەواوەتی بچێتە باوشی پۆتین و ڕوسیاوە.
خەونی سوریا و ئێرانیش بەم ئۆپەراسێونە هاتە دی، ئەم دوو لایەنەش خەونیان ئەوە بوو، کە گەلی کورد بەو هێزە گەورەیەوە داوای تۆمارکردنی مافە ڕەواکانی خۆی نەکات لە دەستوری سوریدا.
کەواتە پیلانەکە دژ بە گەلی کورد و بەری سیکۆلار بوو، لە لایەن تورکیا و ئەمەریکا و سوریا و ئێرانەوە، هەروەها ڕوسیاش لەم کەین و بەینەدا نەک زیان ناکات، بەڵکو خەونی ئەوەی هاتە دی کە سوریا بەهێز دروست بکاتەوە.
بەڕای من بە گوێرەی ئەم پیلانە گڵاوە ناوچەیی و نێودەوڵەتیە، هێشتا گەلی کورد بەهێزە و، ڕازیبوونی بە رێکەوتن لەسەر ناوچەی ئارام، تەسلیمبوون نییە.

جیهاد موحەمەد
١٨/٠٩/٢٠١٩