دوای ئەوەی لە ١/٨/٢٠٢٥دا هەواڵی دەستگیرکردنی بڵاوبووەوە، تاڕادەیەکی زۆر خەڵکی کوردستان لە پرۆسەی دوای گرتنەکەی بێئاگا مانەوە، نزیکەی مانگێک بەر لە ئێستا هەواڵ بڵاوکرایەوە گوترا دانیشتنی یەکەمی دادگاییەکەی لە دادگای باڵا لە بەغدا لە ٧/٥/٢٠٢٦دا بەڕێوە دەچێت، ئێستا لە ١٤/٥/٢٠٢٦ لە دانیشتنی دووهەمدا دادگا سزاکەی بۆ بڕیووەتەوە. لە دانیشتنی یەکەم سکاڵاکاران و ڕزگاربووان گوزارشتی تاوانەکانی ئەو تاوانبارەیان کردووە، لە دانیشتنی دووهەمدا سزاکەی بۆ دەرکراوە. پرۆسەکە زۆر بە خێرایی ئەنجام درا.
تێبینیەکان: دەبووایە دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان وەکو نوێنەری نەتەوەی قوربانی بە یەک تیمی پارێزەر و شارەزا بچنە دادگا، کە ئەوەیان نەکردووە و دوو لایەن بە دوو یاداشتەوە بەشداریان کردووە (دووبەرەکیەکە لێرەشدا هەبووە)، بەڵام پاشان گوتوویانە یەک تیمین. بەرەی یەکێتی هەوڵی دەرخستنی قارەمانیەتی خۆی لەم بارەیەوە دەدات و وەزارەتی شەهیدان و ئەنفالکراوانیش لەلایەن خۆیەوە تاڕادەیەک ناچاڵاکە. کە دەبووایە وەزارەتی ئەنفالکراوان خاوەنداریەتی بکات، سەرپەرشتی هەموو پڕۆسەکە بکات و لە هەموو پڕۆسەکەدا بەشداریی کاریگەری هەبێت، ڕاگەیاندن بدات و خەڵکی کوردستان لە هەنگاوەکاندا ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ئاگادارکاتەوە. بەڵام نەک ئەوەی نەکردووە، ئەمرۆ کە بڕیاری دادگا دەرچووە، مێش مێوانی وەزارەتی شەهیدان و ئەنفالکراوان نییە و لە ماڵپەڕەکەیاندا هیچ بڵاونەکراوەتەوە.
تائێستا هیچ ڕاپۆرتیكی دادگا دەرنەچووە و نازاندرێ وردەکاریەکان چین، ئەو هەواڵانەی لێرە و لەوێ بڵاودەکرێنەوە زیاتر هەواڵی وروژاندن و ئەم بابەتانەن. بەڵام وەکو دەبیسترێتەوە، خەڵک فێرکراوە کە چی بڵێن و چۆن گوزارشت لە تاوانی ئەم تاوانبارە بکەن. ئەگەر ئەوە ڕوویدابێت، ئەوە گەورەترین هەڵەیە، چونکە پرۆسەی تاوانی گەلکوژیی ئەنفال پێویستی بە هیچ زیادەڕۆیی و هەڵبەستنێک نییە، ڕاستییەکان خۆیان ڕووی ڕاستەقینەی تاوانەکە دەردەخەن. گێڕانەوەی نادروست و ساختە زیان بە کەیسی دادگاکە و کەیسی تاوانەکە دەگەیەنێت. گێڕانەوەی ڕاستییەکان کەیسەکە بەهێز دەکەن و تاوانەکە بە دروستی وەکو خۆی دەکاتە بەڵگەی مێژوویی. بۆ نموونە یەکێ دەڵێ عەجاج وایکردووە و یەکێ دەڵێ نەخێر ئەوە ڕاست نییە و بەڵام ئەوها و ئەوهای کردووە. ئەوەی دەبیسترێت ڕەنگ لە نەشارەزایی و سەرلێشێواوی دەداتەوە.
عەجاج ئەفسەری ئەمن بووە و سەرپەرشتی ناوزڕاوترین قەڵای زیندانی کردووە، پرۆسەی دادگاییەکەی زۆر بە خێرایی و بە داپۆشراوی بەڕێوەچوو. کەسێکی بەشدار بوو دەیگوت، دادگاکە “زۆر بەبێکسی بەڕێوە چوو، پشتگیریی لە لایەن پەرلەمانتار و وەزیرەکانی بەغداوە پێوە نەبیندرا. لەم دوو دانیشتنەدا تەنها یەکێک لەوێ بووە کە سەر بە لایەنی دەسەڵاتدار نەبوو، وەرگێڕ خراپ بووە و وەرگێڕانەکەی لە کوردیەوە بۆ عەرەبی باش نەبوو.”
لە هەر وڵاتێکی ئازاد بایە ئەو پرۆسەی دادگاییە دەچووە بنج و بناوانی وەردەکارییەکان و تاوانکارییەکان لە ڕۆژی یەکەمی هێنانی ئەنفالکراوەکانەوە تاکو ئەو ڕۆژەی کە دوا زیندانیی ئەنفال لەوێ ئازادکراوە. پرۆسەی دادگاییکردنەکە بۆ ژمارەیەکی زۆری دانیشتن و لێکۆڵینەوە دیاردەکرا. کەسانی دیکە ڕاکێشی دادگا دەکران، چونکە عەجاج سوپەرمان نەبووە هەموو تاوانکارییەکان هەر خۆی ئەنجامی دابێت، ئەو هێزی ئەمن، سوپا و پۆلیسی لەژێر چنگدا بووە. تاوانکارییەکان بە تایبەتی لەلایەن ئەفسەرەکانی ئەمن و ئەندامانی سەر بە دەزگای دائیرەی ئەمن ئەنجام دراون. ئەوانە کێ بوون و ئێستا لە کوێن؟ بۆ کەسیان نەگیران و نەهێندرانە دادگا؟
گەلی کورد بێ خاوەنە و لاوازە، ئەگینا دەبووایە تاوانبارانی ئەنفال یەک یەک ڕاکێشی دادگایەکی تایبەت و سەربەخۆ لە کوردستاندا بکات، بە زمانی کوردی و بە پێی یاسا نێونەتەوەییەکان دادگایی تاوانبارانی ناوخۆی بکردایە. لەم کەیسەی عەجاجدا سووڕ بێ لەسەر ئەوەی ئەو تاوانبارە ناوزڕاوە بهێندرێتە کوردستان و بە کراوەیی لە پرۆسەیەکی پشوودرێژ و چڕدا دادگاییەکە بەڕێوە بچێت. لەم بارەدا ڕزگاربووی تاوانی ئەنفال و ‌هەڵەبجە نەدەچوو بۆ بەغدا و لەبەردەم دادوەری عەرەب، لە ژینگەیەکی زاڵی عێراقی و عەرەبیدا سکڵا بدا، ئەوجا ئایا لێی وەردەگرن یان نا، ڕێگەی دەدەن یان نا، یا لە پەلەپەلی و بە وەرگێڕی نوقسانەوە بەشدار بێت. ئەم ژینگەیە کاریگەریی دەروونی نەرێنی لەسەر ڕزگاربووانی کوردستانەوە هەیە، جگەلەوەی کورد وەکو نەتەوەی خاوەن قوربانی مافی یاسایی هەیە کاریگەریی لەسەر چۆنیەتی دادگاییەکە و پڕۆسەی بەڕێوەبردنی دادگاییەکەدا هەبێت. بەداخەوە دەسەڵاتدارانی هەرێم نەیانهێشتووە کوردستان بگاتە ئەو ئاستە و خاوەنی گوتنی خۆی بێت و گوێی لێ بگیرێت.
خەڵک دڵیان خۆشە و دەڵێن عەجاج سزای لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو، بەڵام سزای لە سێدارەدان زیان بە کەیسی تاوانی ئەنفال و تاوانەکانی دیکە دەگەیەنێت، چونکە یەکەم، ئەو تاوانبارە زانیاری زۆر لایە و بە کوشتنی هەموو زانیاریەکان ون دەبن، دووەم سزای زیندانی هەمیشەیی قورسترە وەکو لە سزای کوشتن. پێویستە ئەو مرۆڤە تاوانبارە لە زینداندا بڕزێتەوە و هەموو ڕۆژێک خەون بە مردنەوە ببینێت، نەک زوو پەتێکی لە مل بکرێت و بیکوژن و ڕزگاری بکەن. دیارە هێشتا ئەم کەیسە تەواو نەبووە و نازانین چارەنووسی بە چی دەگات. لە عێراق و هەرێمی کوردستاندا ئاسایی مامەڵە بە زیندانیانەوە دەکرێت و خەڵکیش هەن دەیانەوێ عەجاج لە زیندان ڕزگارکەن. ئەم مەترسیە هەیە، چونکە لە عێراقدا ڕێگەی دەچتێ. بۆ نموونە کاتی خۆی جەلال تاڵەبانی فڕۆکەوانی تاوانبار تاریق ڕەمەزانی لە زینداندا دەرهێنا و ئازادی کرد، نە دادگا و نە دەسەڵاتی جێبەجێکردنی عێراقیش هیچیان نەگوت.
ئێستا لێرە و لەوێ دەسەڵاتدرانی هەرێم پیرۆزبایی دەکەن و بە دادوەریدا هەڵدەڵێن، بەڵام ئەوان خۆیان تاوانباری لە عەجاج گەورەتریان پەناداو و ڕزگارکرد و پلەوپایەیان پێدان و دژی دادگاییکردنیشیان وەستانەوە. تاوانی ئەو سەرۆکجاشانەی خەڵکیان گرت و ڕادەستکرد، لە تاوانی عەجاج کەمتر نییە. ئاشکرایە سەدان تاوانبار لە کوردستاندا هەن و بە ئازادی دەسوڕێنەوە.

شاخەوان قادر شۆڕش
١٤/٥/٢٠٢٦

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..

چڵ ساڵە، ڕۆژانە و بەشێوەیەكی بەردەوام، لەگەڵ مرۆڤێكی خاوەن پێداویستی تایبەت مامەڵە دەكەم، كە ئەویش خوشكە كەڕو ڵاڵەكەمە كە هەر لەزگماكەوە، بە داخەوە نابیست بوو، بەو هۆیەوەش فێری زمان نەبووە، جگە لە چەند دەربڕینێكی ناڕێكخراو، كە تەنها من تێیان دەگەم و بگرە ڕۆڵی وەرگێڕیش لە نێوان ئەو و دایكم و باوكم و هەمووكەسەكانی دیكەش دەبینم، كە ئەو بیەوێت باسێكیان تێ بگەیەنێت ! بۆیە زۆرباش لەوە گەیشتووم ئەم جۆرە مرۆڤانە، كە بە داخەوە لە نێو كۆمەڵگە ناهوشیارەكەی ئێمە، بەردەوام شكۆیان دەشكێت و دەكرێنە بابەتی پێكەنین و توانج و كۆمێنتی بێ مانای سۆسیال میدیا، چەندە مرۆڤی تێگەیشتوو، زیت، بە توانا و بە هەستن و گەر ئەندامێكی لەشیان نەبێت، پەروەردیگار بە شێوەیەكی دیكە و زیاتریش بۆی قەرەبوو كردوونەتەوە. هەر بۆ نموونە ئەو خوشكەی من، هەرچی ڕابردووە، هی تەنانەت سی ساڵ زیاتر لەمەوبەریش بە بیری ماوە. لە هەموو ژیانی، یەكجار مرۆڤێكی بینیبێت، دوای یەك سەدە بیبینێتەوە دەیناسێتەوە ! بۆیە ئەو مرۆڤانە، كە بە هۆی زگماكییەوە، یان ڕووداوێكی سیاسی و سرووشتییەوە، كەم ئەندام دەبن، لە ڕاستیدا كەم ئەندام نین، بەڵكو نوقسانەكان ئەوانەن كە ئەقڵی درك پێ كردنیان نییە، گەر هەموو لەشیشیان ساغڵەم بێت، بە پێچەوانەوەش، ئەوانەی ئێمە بە خاوەن پێداویستی تایبەتیان دەزانین، لە ئێمە هوشیارتر و بە هەستترن. بەداخەوە لەو كۆمەڵگەی ئێمەدا، مرۆڤ كە خاوەن پێداویستی تایبەت بوو، ئیدی هەست بە شكانەوە و بۆشایەكی گەورەی دەروونی و ڕوحی دەكات و لە ناخەوە هەمیشە بریندارە و لە هەر دەركەوتنێك و تێكەڵاوییەك، دەبێ خۆی بۆ دڵشكانێك ئامادەكردبێت. بۆیە هەمیشە دەیەوێت، دووربكەوێتەوە و نوقسانییەكەی لە چاوی ئێمەی گوایا تەواو بشارێتەوە. دیمەنی گەنجێكی گەشتیار، كە بە مەبەستی بازاڕكردن لە نێوشەقامی سەرەكی شاری ڕواندز، لە ئوتومبێلەكەی دابەزی، لە ناخەوە برینداری كردم و ئەو دیمەنە، ڕەنگە تا ئەو ڕۆژەی دەمرم، بە دیواری یادەوەریمەوە هەر بە هەڵواسراوی بمێنێتەوە. گەنجەكە هەردوو دەستی لە دەستی ئاسایی كورتتر بوون وبە قەبارە بچووكتربوون، بۆیەهەركە لە ئوتومبێلەكە بە بەردەمەوە دابەزی، یەكڕاست دەستەكانی شاردەوە وخستییەوە نێوگیرفانی. بەم شێوەیە بەردەوام بوو تا بازاڕكردنەكەی لەگەڵ هاوڕێكانی تەواوكرد و دەستەكانی نەهێنایە دەرەوە، تا سواری ئوتومبێلەكە نەبووەوە. لە كۆمەڵگەی دواكەوتووی ئێمەدا، مرۆڤەكان لە سەر بنەمای مرۆڤبوونەوە نابینرێن، بەڵكو لە سەر بنەمای جەستە و قۆزی و پۆست و ناوبانگ و ئەقڵی عەشیرەتی و دیوەخانییەوە دەبینرێن، بۆیە ئەوانەشی كە ساغڵەمن، لە ڕووی پلە بەندی كۆمەڵایەتییەوە زۆرجار دەكەونە بەر گاڵتە و شكانەوە، چ جای ئەوەی مرۆڤ خۆی كەم ئەندام بێت. خاوەن پێداویستییە تایبەتە ڕاستەقینەكان ئەوانەن، كە جەستەیان ساغە ومێشكیان بەكار ناهێنن، نەك ئەوانەی هزر ودرك كردنیان هەیە و ئەندامێكی جەستەیان تەواو نییە. مەگەر ئێمە هەموومان مرۆڤی نین؟ كەواتا دەبێ وەك مرۆڤیش تەماشای یەكتری بكەین. گرنگە نییە مرۆڤ بین، گرنگە مرۆڤبوون پەیڕەو بكەین، بۆیە دەبێ بە چاوی مرۆییانەوە سەیری ئەوانە بكەین، كە هیچیان لە ئێمە كەمتر نییە و ئەگەر زیاتریش نەبێت، لەگەڵ ئەمەشدا بە داخەوە زۆر بێ خزمەتگوزار و بێ نازن، وێرای ئەوەی كاریان نادەنێ، كەچی مووچەكەشیان بارتەقای یەك شەوە لایڤی بەرپرسێكی گەندەڵی ئەم هەرێمە نییە، كە خۆی هەزارن نوقسانی گەورەی هەیە و دەستە جوانەكانی ئەو جۆرە مرۆڤە جوانانە، لە مێژووی ناشیرینی ئەو بەرپرسانە هەزاران جار بەهادارترە.

*ئەم بابەتە لە ژمارە(1845)ی هەفتەنامەی ڕێگای كوردستان، ڕۆژی 12/5/2026بڵاوكراوەتەوە.

ڕەنگە نەزانن بۆچی فەرمانگەکانی هات و چۆ و کارتی نیشتمانیی و پەروەردە و باج و تاپۆ و کارەبا و خانووبەرە و … ئەوەندە قەڵەباڵغ و تاقەت پڕوکێنن.. ڕەنگە نەپرسن هۆکاری ئەو ترس و فۆبیایە چییە کاتێ ساڵانەی ئوتومبیلەکەت تەواو ئەبێ ٭ و کاتی تازەکردنەوەی دێت، یان مۆڵەتی شۆفێریی و کارتی نیشتمانیی و.. بەڵگەنامەکانی ترت بەسەر ئەچن ..
لە ڕاستیدا بە هۆی نەبوونی فەرمانگەی پۆست و گەیاندنە لەم هەرێمەدا، هەروەها هیچ هاووڵاتییەک پۆست بۆکس لە بەردەرگاکەیدا نییە.. واتە بۆ ئیمزایەک یان وەرگرتنەوەی لاپەڕەیەک ئەبێ چەندەها کیلۆمەتر ببڕێت و بگاتە فڵانە فەرمانگە، بڕواتە سەرەوە و عەریزە بنوسێ و فایل بکڕێ،فایل بکڕیت و فڕێی بدەیت، لە کاتێکدا ئێستا لە هەموو جیهاندا پۆستی ئەلیکترۆنیی و پۆستی کلاسیکیی پێکەوە کارپێدەکرێن بۆ نەهێشتنی قەڵەباڵغیی دام و دەزگاکان و .. کات نەکوشتنی هاووڵاتیی و تێکنەدانی ئەعسابیان ..جێی داخە کە هیچ کەسێک لە ڕۆشنفکر و یاساناسەکانمان بابەتی لەبار بردنی فەرمانگەی پۆست و کارپێنەکردنیان نەوروژاندووە ..لە کاتێکدا گرنگترین و دیارترین ڕوخساری شارستانیی و مرۆڤی مۆدێرن ئەوەیە ئەدرێس و ئیمەیڵ و سندوقی پۆستەی هەبێ بۆ ئاسانکردن و خێراکردن و جێبەجێکردن و وەرگرتنەوەی بەڵگەنامەکانی ..
ئەگینا ئەو هەزاران هەزار کەسەی کە لە بەڕێوەبەرایەتیی هات و چۆ و باج و خانووبەرە، بە فایلێکەوە فڕکان فڕکانیانە، خەڵکێکن ئیش و کاریان بەجێهشتووە، بە خاتری تازە کردنەوەی بەڵگەنامەیەک یان مامەڵەیەکی ڕۆتینیی، کە بە هەمان ڕۆتینی سەد ساڵ پێش ئێستا بەڕێوە ئەچن .. ئایا حوکمەت ئەو پرسیارەی لەلا دروست نابێ ئەم هەزاران هەزار مرۆڤە کە بە فایلێکەوە ژوور بە ژوور ڕادەکەن، چۆن شوێنی کارەکانیان به جێهێشتووە ؟ ئایا ئەم هەموو فەرمانبەر و کاسبکارە جێگای کارەکانیان بە جێبهێڵن و چەند ڕۆژێک لە فەرمانگەی باج و هات و چۆ و تاپۆ ماراسۆن بکەن، کار ناکەنە سەر ئیش و کارەکانی دەوڵەت و بازاڕ لە فەرمانگە و شوێنکارەکانی خۆیاندا؟
یان حوکمەت ئەو شتەی بە لایەوە گرنگە ئەوەیە تۆ بێیتە حزووری و پارەی ڕسومات و نوێکردنەوەی خەیاڵیی بکەیتە دەستی، ئیتر خوای ئەکرد هەرچی فەرمانگەکانی ترە، هەر چی دوکان و بازاڕەکانە دادەخران و خاوەنەکانیان ئەچوونە ناو ماراسۆنی بەڕێوەبەرایەتیی هات و چۆ و خانوو بەرە و باج و فەرمانگەکانی تر کە زیاتر وەک گسکی کارەبا، گیرفانی هاووڵاتیان ئەتەکێنن..
پرسیارێک، ئایا ئەگەر ووڵاتانی دنیای مۆدێرن بە گشتی و ووڵاتی چین بە تایبەتی، بەم سیستمەی حوکمەتی هەرێم مامەڵەی هاووڵاتیانیان بەڕێبکردایە، ئەبێ چ کارەساتێک ڕووی بدایە؟؟ بیهێنە بەرچاوی خۆتان؛ دوو ملیار کەس خۆیان بکەن بە فەرمانگەکانی هات و چۆ و باج و خانووبەرەدا.. چ تراژیدیایەک ڕووی دەدا ؟؟ هەرچەندە دڵنیام کە ئێستا کاربەدەستانی هەرێم دەمیان ئاوی کردووە کە مامەڵەی دوو ملیار کەسیان بیستووە.. ئەو هەموو شەست هەزاریی و سێسەد هەزاریی و ملیۆن و چوارسەد هەزارییە .. تۆ بڵێی ئەوسا کێشەی کورت هێنان و ئیفلاسیی و لاتێکەیان لە کۆڵ بووایەتەوە؟
بە ڕاستی، ئەم دۆخەی، جێگای پێکەنین و گریانیشە، تۆ بڵێی حوکمەتی مۆدێرن و شارستانییم و.. قات و بۆینباخ و ئوتومبیل و سەعاتی مەچەکی بەرپرسانت، هی سەرۆکەکانی جیهانیان تێپەڕاندبێ، کەچی فەرمانگەی پۆستی حوکومیت داخستبێ .. یان پوکاندبێتتەوە بە جۆرێک هەبوون و نەبوونی وەک یەک وابن.
گەیاندنی هاووڵاتیانی هەموو جیهان بە هیند و سۆماڵیشەوە، لە ڕێی هۆکاری گواستنەوەی میرییەوەیە، لەڕێی پاسی ئاسایی و پاسی ئۆکۆردیۆن و تراموای و میترۆی ژێر زەویەوەیە..بڕوانە ووڵاتەکانی چوار دەورمان، هەموو ئەو هۆکارانە ئەبینی، کەچی لای خۆمان هۆکاری گواستنەوەی هاووڵاتیانی حوکومیی نەماوە.. ئەو هەموو پاسەی سەردەمی بەعس چییان لێ بەسەرهات؟ هەموویان وەک تەم و مژ ڕەوانەوە و.. بۆ هەتا هەتایه یان هەتا دەسەڵاتی کوردی مابێ، بە تەمای پاس و هۆکاری گەیاندنی گشتی حوکومیی مەبن، چونکە ئەمان کە تەماشای قازانجەکە ئەکەن، هەبوونی پاس و هۆکاری گەیاندنی گشتیی حوکومیی زەرەریانە، ئەگەر پاس و هۆکاری گەیاندنی حوکومیی هەبێ، ئەبێ یەک دنیا شۆفێر و چاودێر و بلیت بڕ دابمەزرێنن و ..بەنزین و گاز و چاکسازیی خۆڕاییان بۆ دابین بکرێ و بە نرخێکی زۆر کەمیش هاووڵاتیان بگوێزنەوە .. تۆ سەیری ئەو هەموو زەرەرە ..پاشان خەڵکەکە ناچار نابن ئوتومبیل بۆ خۆیان و ژن و مناڵەکانیان بکڕن، ئای لەو زەرەرەی حوکمەتی نیشتمانیی لێی ئەکەوێ.. ئەوسا ئەو هەموو تابلۆی ئوتومبیلە کە هەرزانترینیان بە ملیۆنێک زیاترە، کێ بیانکڕێ؟؟ ئەو هەموو پارە خەیاڵییەی کە لە تازەکردنەوەی ساڵانە و مۆڵەتی شۆفێریی و سزاکانی تیژڕەویی، لە کیسی حوکمەت ئەچێ.. بێجگە لەوە ئەو هەموو کۆمپانیای هاوردەکردنی ئوتومبیلی بێ کوالێتیی و دەعمکردووە کە زۆربەیان کۆمپانیای بەرپرسە دڵسۆز و ماندوو نەناسەکانن، قوڕی کوێ بکەن بە سەریاندا؟ ئەی ئەو هەموو گومرکی ئوتومبیلە ئیتر لە کوێ و کێ وەریبگرن؟ ئەی ئەو هەموو بەنزین و گاز و ڕۆنەی کە لە زەوی دەردێنن و بە نرخی جیهانیی بە هاووڵاتییە قارەمانەکانی ئەفروشنەوە، ئەگەر پاس و هۆکاری گەیاندنی گشتی حوکومیی هەبێ، بە کێی بفرۆشنەوە ؟؟
وەڵا برا زەرەرێک ئەکەن، لە مێژووی زەرەردا، هاوتا و هاوشێوەی نەبووە و نییە و نابێ، هەر بۆیە ڕەنگە ناخۆشترین خەون و کابوسی بەرپرسانی هەرێم ئەوە بێ شەقامەکان پاس و میترۆی حوکومیی لەسەر بن و هاووڵاتیان بگوێزنەوە.. ئای نەنەڕۆ! لەو کارەساتە ئابوورییە ترسناکە، لەو شۆکە، لەو بەناخی زەویدا چوونەی دەسەڵات کاتێ هاووڵاتی واز لە تابلۆی ئوتومبیل کرین و باجەکانی ساڵانە و مۆڵەتی شۆفێریی و بەنزین و گاز و ڕۆن کڕین دێنێ..
بە ڕاستی کارەساتە.
ئێستا ڕەنگە بڵێن تۆ بۆچی ئەوەندە ڕەش بینیت؟ ئەی ئەوە نییه هەندێ فەرمانگەی پاسپۆرت و ڤیزە، پاسپۆرت و ڤیزەکان بە دیلیڤەری بۆ خاوەنەکانیان لە ماوەی هەفتەیەکدا !! ئەگەڕێنێتەوە ..
لە ڕاستیدا ئەوە پۆست نییە، ئەوە کارەساتێکی مرۆیی گەورەیە، کە ڕەنگە بۆ نوکتە و کاریکاتێر دەست بدات، لە کاتێکدا نەدەبوو هاووڵاتی بۆ وەرگرتنی ڤیزە و تازەکردنەوەی پاسپۆرت سەردانی ئەو فەرمانگانە بکات و تەنها لە ڕێی ئیمەیڵەوە زانیاری و داواکارییەکانی بۆ بناردنایه، ئەوانیش لە ڕێی پۆستی حکومییەوە مامەڵە تەواوکراوەکانیان بۆ بناردنایەتەوە بۆ ناو سندوقی پۆستی بەردەرگاکانیان..کەچی ئەم حوکمەتە ڕەشیدە، هاووڵاتیان پەلکێشی فەرمانگەی ڤیزە و پاسپۆرت ئەکات و لەناو قەڵەباڵغیی و ڕۆتینیی سەد ساڵ پێش ئێستادا، کات و ئەعسابیان ئەسوتێنێ و لە کار و کاسپییان ئەکات، دوایی لە دوا قوناغدا کە مامەڵەکەیان تەواو ئەبێ، نایانداتەوە، ئەڵێ بڕۆنەوە لە ڕێی جەماعەتێکەوە کە ناویان لە خۆیان ناوە پۆست، مامەڵەکەت بە هەفتەیەک بۆ دەنێرینەوە ماڵەوە بە دە هەزار یان بە پەنجا هەزار دینار !!! لە کاتێکدا بە پەنجا هەزار دینار هەموو ئێران و تورکیا لە ڕێی پاس و میترۆی گشتی حوکومییەوە ئەگەڕێیت.
ئەمە پۆست نییە، ئەمە کارەساتە.. چونکە پۆستی حوکومی لە هەموو جیهاندا بە خۆڕاییە، ئەو کەسە یان ئەو دەزگایەی پۆستەکەت بۆ دەنێرێ، چەند پولێکی پۆستە بە نرخێکی هەرزان ئەکڕێ و ئەیدات لە زەرفی پۆستەکە.. یادی بەخێر، لە سەردەمی بەعسی عەفلەقییدا ئەو خزمەتگوزارییە هەبوو، من ئێستایش هەندێ لەو نامانەم ماوە کە لە گۆڤاری کاروان و بەیان و ڕۆشنبیریی نوێوە لە هەولێر و بەغدادەوە، بە خۆڕایی ئەیانگەیاندە دەستم.

ماوەتەوە بڵێین ڕەنگە حوکمەتی هەرێم ناحەقیشی نەبێ کە پۆست و پاسەکەی نەماون و پوکاونەتەوە، ئێ ئاخر وەک دەڵێن دوو شوتی بە یەک دەست هەڵناگیرێن.
ئەو هەموو پۆستەی کە بۆ خۆیان و بنەماڵە و کەس و کاریان لە هەرێم و بەغدادا وەریانگرتووە و وەری دەگرن، وای لێکردوون فریای پۆست و گەیاندن نەکەون، چۆن دوو جۆر پۆست بە یەک دەست هەڵدەگیرێن؟ گرنگەکەیان هەڵگرتووە و .. بێ سوودەکەیان پشتگوێ خستووە.
پاسکردنی کۆشک و تەلار و پاڵاوگە و کۆمپانیاکانیشیان لە ڕێی قورسترین و چڕترین تۆڕی کامێرا و سکیوریتیی و هێزی تایبەت، وای کردووە پاسی سەر شەقامەکانیان لە بیر بچێتەوە یان نەتوانن بچنە ژێری.. ئێ به پێی لۆژیک و قسەی نەستەق و کولتووریش، دوو پاس لە یەک کاتدا هەڵناگیرێن، پاسە گرنگەکەیان کە پەیوەندیی بە ژیان و کۆشک و تەلار و کۆمپانیا و داهاتی بەرپرسەکانەوە هەیە، جێبەجێ دەکرێ و .. پاسەکەی تریان کە هاووڵاتیی بێدەنگ و نابیست و نابینا و عاقڵ !! ، بە نرخێکی ڕەمزیی ئەگوێزێتەوە، ترسناکە و تاقەتپڕوکێنە و زیان لە داهات و پەیڕەوی ناوخۆی گیرفانە تایبەتەکان ئەدات، پێویستە بە هەتا دوای دەسەڵاتی کوردی، پەک و دوا بخرێت ….. هتد.

٭ تێبینی :
بیرۆکەی کامێرا و تاسە بەرزە ترسناکەکانی سەر ڕێگا لە تورکیا و ئێرانەوە هاوردەکراون بە شێوەیەکی چڕ و پڕ، واتا گەر لەوێ لە سەد کیلۆمەتردا چوار کامێرا و دوو تاسه هەبن، لێرە لە دە کیلۆمەترا شەش کامێرا و هەشت تاسه هەیە.
کەچی نەیانتوانیوە لەوەدا لاسایی ئێران بکەنەوە کە ساڵانەی ئوتومبیل لەئێران، یەک جارە و تازه کردنەوەی پێویست نییە هەموو چوار ساڵ جارێک تازه بکرێتەوە .. ئایا ناپرسن حیکمەت چییە لە حازەکردنەوەی ساڵانەی ئوتومبیلدا لە کاتێکدا هەموو ساڵێک فەحسی توند و تۆڵیی بۆ ئوتومبیلەکان ئەکرێ؟ یان ئەمە تەنها بۆ بێزار کزدنی هاووڵاتیی و کۆکردنەوەی پارەیەکی زۆرە کە هیچ عەقڵ و لۆژیکێک پێی قوت ناچێ.
پاشان گەورەترین خزمەت کە پۆست و پاسی حوکومیی پێشکەش بە هاووڵاتیانی ئەکەن، تەنها ئەوە نییە کە خزمەتگوزاریەکانت لە ڕۆتین ڕزگار ئەکەن و ژیان و کاتەکانت بۆ ڕێک دەخەن.. بەڵکو لەوانە گرنگتر هەستکردنی هاووڵاتییە بە بوونی حوکمەت و دڵسۆزیی حوکمەت و سێبەری حوکمەت لەگەڵیدا ..هەست ئەکەی حوکمەت و هاووڵاتیی تێکەڵاون و بەریەککەوتنیان هەیە و تەواوکارییەک هەیە لە نێوانیاندا .
هاوڕێیەکم ئەیووت کاتێ ئەچمە هەر ووڵاتێکی بێگانەوە هەست بە سێبەر و پشت و پەنای حوکمەت ئەکەم و جۆرێک لە ئارامیی و دڵنیایی دەکەم، ئەوە حوکمەتە نامەیەکم ئەگەیەنێتە دەست بە خۆڕایی و .. پاس و میترۆکانی بە نرخێکی ڕەمزیی بۆ هەموو جێگایەک ئەمگوێزنەوە .. ئەوە حوکمەتە کە خەمم ئەخوات و یارمەتیم ئەدات و دڵنیام ئەکاتەوە.. خۆ کاتێک وەزیرێک لە بەردەم سەمونخانەیەکدا ئەبینم وەک من سەمون ئەکڕێ و ..پاشای ووڵات لە میترۆدا، ئەبینم لە تەنیشتمدا دانیشتووە، دڵم پڕ ئەبێ و لە پڕمەی گریان ئەدەم..

لە سەروبەندی ڕۆژی زمانی کوردی گەرەکە کەمێ بە ڕێنووسدا بچینەوە، ھەڵبەتە ڕێنووس بنەمای زانستی خۆی ھەیە و بە داخەوە لەم بازاڕی نووسینەدا، هەڕاجکراو و بێنرخ و بێبەهاکراوە، ھەر بابایە و کاڵاکەی خۆی بەو جۆرە دەخاتەڕوو کە مەیلی لێ بێت، یان بە بازاڕکردنی ئایدیۆلۆژيیەتی سەقەتی تاکەکانە لە ھەمبەر ڕێنووسی کوردی، گەلان و نەتەوەکانی دونیا خودان دوو جۆر شێوازن لە نێوان قسەکردن و ڕێنووسدا جياوازی زۆريان هەيە، ئێمە تا ئێستا ئەو لايەنەمان فەرامۆش کردووە و کەسێک ئاوڕی لێ نەداوەتەوە، هەندێ پيت هەن ناکرێ ببێتە مەزاجی تاکە کەسی وەک پيتی ” ی ” لەم حاڵەتانەدا، ” ئەوەش ” ئێمە بە زار و گوتن دبێژين ئەوەش وەلێ زۆر گرينگە بنووسين ” ئەوەيش ” کاتێک نووسەرێک دەنووسێت ” منيش ” ئەو پيتی ” ی ” لە پێش پيتی ” ش ” دادەنێت، کەچی بۆ ئەوەيش فەرامۆشی دەکات، ئەم پيتە زۆر گرينگە لە جێی خۆی دابنرێت، کاتێک ئێمە دەڵێن عەزيز ڕۆشت بۆ سەيران، دەبێ بنووسين ” عەزيز ڕۆيشت بۆ سەيران ” يان بڵێین ” ژوان گەشت ” گەرەکە بێژين ” ژوان گەيشت ” نێوان ” گەشت ” و ” گەيشت ” جياوازی زۆرە. زۆرجار و بەردەواميش ” و ” پەيوەندی دەبينين لە گەڵ وشەی يەکەم لێکدراوە ئەمەيش هەڵەيە و گەرەکە جودا بکرێتەوە، وەک (( ئازادو نەوزاد” سەوزەو ميوە” پێم بەرزکردەوەو ئينجا شەقم ” دەستپێکراو هەتا سەرەتای ” گوندو شارەکان )) ئەو ” و” لە کۆتایی وشەکانی ” ئازاد، سەوزە، بەرزکردەوە، دەستپێکرا، گوند ” گەرەکە جيا بکرێنەوە، چونکە ئەو ” و ” انە تەنها و تەنها ” و ” ی پەيوەندين.
بە داخەوە زۆر لە کەناڵە تەلەفزيۆنەکانی کوردستان بە شداری سەرەکين لە سەقەتکردنی زمانی کوردی دەکەن هەندێکيان ئەوەندە ملهوڕن بە نامەيش پێيان دەڵێی نووسينەکانتان چاک بکەنەوە لە سەر سەرەڕۆیی خۆيان و هەڵەکەيان بەردەوامن، پێيان وايە زمانزانی تەواو ئەوانن، کە لە بنەڕەتدا نەزان و کاڵفامی زمانن، بۆ نمونە، يەکێک لە کەناڵەکان ” دەيانگوت : دياسپۆرانشين” ئەمە پێويستی بە هەڵوێستە لە سەرکردنە، با بزانين دياسپۆرا بە واتا چی؟(( تاراوگەنشين بە ئينگليزی : دەاسپۆرا، ئاماژەيە بۆ تاکێک يان کۆمەڵە دانيشتوانێک کە لە نيشتيمانی دايک کۆچيان کردووە و بە شێوەيەکی بەرفراوان بە جيهاندا بڵآوبوونەتەوە” (١) وشەی دياسپۆرا لە بنەڕەتدا وشەيەکی يۆنانييەکە بە واتای ” بڵاوبوونەوە” يان ” پەرشوبڵاوکردن” دێت، لە زانستە کۆمەڵايەتييەکاندا، تاراوگەنشين))(٢). هەرچەندە لە بنەڕەتدا هەرناکرێ لە ناو کورددا وشەی دياسپۆرا بەکار بهێنرێت، جونکە جوانترين وشەی کوردی جێگرەوەمان هەيە، ئەويش تاراوگەنشين، کاتێک ئەو کەناڵانەی ئەم دەستەواژەيە بە سەقەتی بەکاری دەهێنن و دەڵێن دياسپۆرانشين، بێئاگان لەوەی کە بە کوردييەکەی دەکاتە: تاراوگەنشين نشين ” هەی نەزان وەک زمانەکە دەشوێنن و دەستەواژەی بێگانەی تێدەئاخنن، بۆ ئەو تێئاخنينەيش بەسەقەتی دێننە نێو زمانەکەمانەوە هەی گەمژەيينە، هەق وايە حکومەتی هەرێمی کوردستان دادگای زمان دابمەزرێنێت و بۆ سزادانی ئەو لاسارانە، جێگەی ئەوەيە باسی ئەوە بکەين کە کۆمەڵێک چەپخوازی بێدەربەست بە زمانی کوردی لە کۆتاييەکانی سەدەی ڕابردوو، کۆمەڵی دەستەواژەی بيانيان ئانييە نێو زمانی کوردييەوە لێنەپرسينەوەيشيان بووە مايەی ئەوەی لە ناو زمانەکە جێگير ببێت و کەسيش نەبێت پێيان بڵێ بەرچاوت کلی پێوەيە، نامەوێ درێژدادڕێ بەم نووسينە بدەم بە وشەی ” دووکان ” دوکان ” کۆتایی پێدێنم، خوايار بێت لێکۆڵينەوەيەکی دوورودرێژ لەم بارەوە ئامادە دەکەم، ئەم وشە لە بنەڕەتدا دوو وشەی جياوازن، يەکێکيان بە دوو واو و ئەوی ديکەيان بە يەک واو دەنووسرێت، ڕەنگە لاتان سەير بێت چۆن وا دەبێت، وشەی ” دووکان ” دەشێ ئەمە بگەڕێتەوە بۆ دوو کانی يان دوو کان، وەک شارۆچکەی دووکان، ئەمەيان بە دوو واو دەنووسرێت ” دووکان “، ئەوەی ديکەيان ” دوکان ” وەک دوکانی عەتار و سەوزە و ميوە و بەقاڵ و ….تاد. ئەم وشە بە پێی سەرچاوەکان لە نێو فارسەکانەوە خزاوەتە زمانی عارەبی تەعريبکراوە، دەشێ لە بنەڕەتيشدا هەر لە کوردەوە وەرگيرا بێت، ئەگەر لە کوردەوە وەگيرابێت و هەر بە مەبەستی ” دوو کان ” واتا کەرەستەکانی ناوی پەيوەست بە دوو کانی جياواز بن، ئەوا نەنگييە بۆ کورد کە ئەم وشە لەم ڕوانگەوە بکاتە موڵکی خۆی چونکە کەرەستە ” دوکانەکان ” کەرەستەی دوو کان نين وەلێ چەندين کانن، لێرەيشدا نەزانينی کورد لە بواری پيشەسازی جاڕدەدەين، هەرچەندە تائێستا هيچ سەرچاوەيەکم نە ديوەتەوە کە باس لەوە بکات ئەم وشە ” دوکان ” لە کوردەوە هاتبێتە نێو زمانی فارسی، وەلێ سەرچاوەکان باس لەوە دەکەن کە عارەب لە فارسەکانەوە وەريانگرتووە و تەعريبيان کردووە.

سەردار ڕەزا جاف
شاعير و ڕەخنەگر، ئەڵمانيا

سەرچاوە
١-ويکپيديای کوردی
٢-هەمان سەرچاوە

نەخۆشییە نویەکانی ڕۆح و دەرون و قوڵبوونەوەی بۆشاییەکانی مرۆڤ..

شەممە ١٦ی ئایار
کاتژمێر ٦ی ئێوارە

شوێن: عەقاری دوو کۆڵان خوار ئەمنەسوورەکە..

دادگاییكردنی عەجاج ئەحمەد حەردان، دڕندەكەی زیندانی نوگرەسەلمان، هەنگاوێكی پێویست و گرنگ بوو بۆ گەیشتن بە دادگەری و گەڕانەوەی ماف بۆ كەسوكاری قوربانییەكان. پێویستە ئەم پرۆسەیە هەنگاوێكی كردەیی بێت بۆ دادگاییكردنی سەرجەم تۆمەتبارانی كەیسی ئەنفال بە تایبەت جاشە كوردەكان و هەموو ئەو تۆمەتبارانەی سەرپەرشتیاری زیندانەكانی تایبەت بە دۆسیەی ئەنفال بوون، بە تایبەتی ( سەربازگەی تۆبزاوە، دووبز، نزاركێ، تەوارییەكەی سلێمانی، قەلای سوسێ، لیوای چەمچەماڵ و قەلای قۆڕەتوو، تكریت و مەركەز شەبابەكەی دووز و…….).
ئێمە ئەو كەسانەی كە لە خوارەوە ناومان هاتووە داواكارین:

1. داواكاری گشتی حكومەتی هەرێمی كوردستان بێتە سەرخەت و دۆسیەی دادگاییكردن جاش و موستاشارەكان، ئەوانەی دەستیان لە جینۆسایدی گەلی كورددا هەبوو كارا بكاتەوە, تاوەكو ئەوانیش بە سزای دادپەروەرانەی خۆیان بگەن, وەزارەتی ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش بە ئەركی خۆی لە دەستگیركردنیان هەڵبستێت.
2. هەوروەها ڕایدەگەنین كە هیچ كەس و لایەنێك بە هەرپاساوێك بێت، مافی دەركردنی بڕیاری لێبوردنی گشتی بۆ تاوانبارانی ئەنفال و هەر تاوانبارێكی تاوانی جینۆسایدی نییە.
3. پیویستە پەلەنەكرێت لەجێبەجێكردنی سزای لەسێدارەنی بەسەر عەجاجدا، تاوەكو دركاندن و خستنەڕووی تەواوی نهێنییەكانی تایبەت بە ئەنفال و زیندانی نوگرەسەلمان و گۆڕە بەكۆمەڵەكانی.

ناوەکان:

1. عەلی مەحمود محەمەد/ چالاكوانی جینۆساید
2. رێكخراوی كوردستان بێ جینۆساید
3. شێرزاد خورشید/ كەسوكاری ئەنفالكراو
   4- تۆڕی رێكخراوە كوردستانییەكان بۆ دادگای تاوانی نێو دەوڵەتی
4. گەردە مامە حەمە/ خوشكی ئەنفالكراو
5. بەختیار رەئوف/ كوڕە ئەنفالكراو
   7 پەری نوری/ راوێژكار لە سەرۆكایەتی كۆمار
6. جەبار ئەحمەد/ لێكۆڵەر لە بواری جینۆساید
7. جەوهەر كانی هەنجیری/ فۆتۆگرافەری بواری جینۆساید و كەسوكاری ئەنفالكراو
8. رێكخراوی بەرگری لە قوربانیانی گۆڕە بە كۆمەڵەكان
   11-.كۆچەر رەشاد موراد/ سەرۆكی رێكخراوی بەرگری لە قوربانیانی گۆڕە بە كۆمەڵەكان و كوڕی شەهید
9. فوئاد عوسمان/ رۆژنامەوان و چالاكوان
10. بەختیار هەڵەبجەیی/ هونەرمەند
11. رۆژان شەهید حەمە رەش/ ئەندامی خولی پیچشووی پەرلەمانی كوردستان
12. سۆران سدیق حەمە ساڵەح/ كورە ئەنفال
13. جەماڵ مەجید/ توێژەر لە بواری جینۆساید
14. رێبوار رەئوف/ كوڕە ئەنفال
15. رۆژنامەی نگرە سەلمان
16. هەڵمەتی دادپەروەری
17. رزگار شەمدین سەرچناری/ زیندانی نوگرە سەلمان
18. زانا یادگار/ سەرۆكی رێكخراوی دۆز بۆ پرسی ئەنفال
19. قاسم كازم/ بنەماڵەی ئەنفالكراو
20. رێكخراوی مانەوە/ بۆ پرسی شەهیدان و ئەنفالكراوان
21. پەرژین جەعفەر حاجی رۆستەم/ خوشكی شەهید و ئەنفال
22. حەمە زرنگ/ زیندانی سیاسی و خاوەندی شەهید و چالاكوانی بواری جینۆساید
23. ناوەندی داكۆكی پشدەر بۆ قوربانیان و جینۆساید كراوان
24. دیاری نامیق زەنگەنە/ توێژەر و نووسەری بواری جینۆساید
25. نەسرین رەمەزان عەلی/ رزگار بووی تاوانی هەڵەبجە گوردانی شوان
26. هێمن حەسیب/ نووسەر و چالاكوانی بواری جینۆساید
27. گۆڤاری تۆبزاوە
28. مەلا هاوار شافعی/ رزگاربووی ئەنفال
29. هەدار زوبێر بارزانی/ پارێزەری كەیسی ئەنفال و جینۆسایدی بارزانییەكان لە دادگایی باڵایی تاوانی عێراقی/پەرلەمانتاری پێشووی عێراقی.
30. هاوار رەفعەت/ سەرۆكی سەنتەری توێژینەوەی زانكۆی چەرموو بۆ تاوانەكانی ئەنفال و جینۆساید
31. ڕێبەند ئەحمەد/ چالاكوانی سیاسی
32. سەوسەن محمد میرخان/ سەرۆكی لێژنەی كاروباری شەهیدان و جینۆساید و زیندانیانی سیاسی لە خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان،.
33. وەرزێر منصور/ چالاكوانی سیاسی هەڵەبجە

لەم جیهانە شارستانییەدا، کاتێک کۆمپانیایەک لە ڕووی دارایی و کارگێڕییەوە فەشەل دەهێنێت، بە سادەیی و بە پێی یاسا دەچێتە بەردەم دادگا، ئیعلانی ئیفلاسبوون (کۆنکۆرس) دەکات و بە ڕاشکاوی بە خەڵک و کڕیارەکانی دەڵێت: “من کۆتاییم هات و توانای بەردەوامبوونم نەماوە”. ئەمە جۆرێکە لە داننانی بەرپرسیارانە بە شکستدا. بەڵام لەم وڵاتەی ئێمەدا، گیرمان خواردووە بەدەست دوو “کۆمپانیای” سیاسییەوە، کە ساڵانێکی درێژە نەک هەر ئیفلاسیان کردووە، بەڵکو لە ناوەوە بۆگەنیشیان کردووە، کەچی هێشتا بە زۆر و بە هێزی چەک خۆیان بەسەر خەڵکدا سەپاندووە و ئامادە نین ئیعلانی فەشەلی خۆیان بکەن! پارتی و یەکێتی دەمێکە کۆنکورسیان کردووە، نەک تەنها لە ڕووی ئابوورییەوە، بەڵکو لە ڕووی ئەخلاقی، نەتەوەیی و سیاسییەوە.
بۆ ئەوەی لەم فەشەلە قووڵە بگەین، با سەیرێکی حاڵیان بکەین لە بەغدا، چەندە سووک و بێ ئیرادە دەرکەوتن! کارنامەی حکومەتەکەی عەلی زەیدی و حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی بەغدایان پەسەند کرد، بەبێ ئەوەی یەک داخوازیی ڕاستەقینەی کوردی تێدا بێت. لە بڕی مافی نەتەوەیەک، کەوتنە پاڕانەوە بۆ چەند پۆستێکی کاتی و بێبەها. ئەمە لوتکەی مایەپووچییە، کاتێک حیزبێک بە ناوی نەتەوەیەکەوە قسە بکات، بەڵام بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە تایبەتەکانی خۆی و وەرگرتنی چەند پۆستێک، هەموو شتێک هەڕاج بکات.
ئەم دووفاقی و دووڕووییەی ئەم دوو حیزبە شکستخواردووە، تەواو لەو تابلۆ دەروونییە دەچێت کە نووسەر ڕۆبەرت لوی ستیڤنسن لە ڕۆمانی شەدەکاریدا کێشاویەتی: (دکتۆر جەیکڵ و مستەر هاید)، کە بەلای منەوە گرنگترین ڕۆمانە. وەک چۆن دکتۆر هێنری جەیکڵ لە ڕواڵەتدا پزیشکێکی بەڕێز، خاوەن پێگە و ئەتەکێتە، بەڵام لە ناوەوە لایەنێکی تاریک و دڕندەی هەیە بە ناوی “مستەر هاید” کە هێمایە بۆ غەریزە هەرە سەرەتایی، تاریک و وێرانکەرەکانی مرۆڤ.
“جەیکڵ بۆ کامێرا، هاید بۆ خەڵک”
پارتی و یەکێتی، ڕێک بەرجەستەی ئەم نەخۆشییە دەروونییەن! کاتێک لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان دەردەکەون، یان کاتێک پێشوازی لە دیپلۆماتکارانی بیانی دەکەن، ماسکەکەی “دکتۆر جەیکڵ” دەپۆشن؛ قسە لەسەر دیموکراسی، مافی مرۆڤ، خەمخۆری بۆ میللەت و خەباتی نەتەوەیی دەکەن. دەیانەوێت بەم ڕووخسارە ساختەیە کۆمەڵگا و جیهان بخەڵەتێنن و خۆیان وەک ڕزگارکەر نیشان بدەن.
بەڵام لە واقیعدا، لە پشت دەرگا داخراوەکان، لە مامەڵەکردن لەگەڵ قووتی خەڵک، و لە کاتی چوونە بەغدا بۆ بەشکردنی کێکەکە، ڕووخسارە ڕاستەقینەکەیان کە “مستەر هاید”ە دەردەکەوێت. لێرەدا غەریزە ئاژەڵیی و سەرەتاییەکانیان (پەرستنی دەسەڵات، چاوچنۆکی، دزی، ملکەچی بۆ بێگانە و سەرکوتکردنی نەیارەکانیان) کۆنترۆڵیان دەکات. هایدی ناو پارتی و یەکێتی، ڕێک وەک ئەوەی لە دەقە سکۆتلەندییەکەدا هاتووە، ئەو غەریزە تاریکەیە کە کۆمەڵگا باجەکەی دەدات. ئەوان کەرامەتی تاک و کۆمەڵگایان خستووەتە ژێر پێی غەریزەی مانەوەی خۆیانەوە.
ئەوان وەک دوو کۆمپانیای ئیفلاسکراو وان کە تەنها بە فرتوفێڵ و دزینی پشکی هاوڵاتیان ماونەتەوە. فەشەلیان هێناوە لە دروستکردنی دەوڵەت، لە دابینکردنی مووچە، لە پاراستنی کەرامەتی مرۆڤی کورد. کاتی ئەوە هاتووە کۆمەڵگا ئەم ماسکانە بدڕێنێت و ڕووخساری ڕاستەقینەی “هاید” بۆ هەمیشە ئاشکرا بکات، و دەرگای ئەم کۆمپانیا مایەپووچانە بۆ هەمیشە دابخات!

سەرچاوەکان
ڕۆمانی شەدەکاری: Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde لە نووسینی ڕۆبەرت لوی ستیڤنسن (Robert Louis Stevenson).
قضية الدكتور جيكل والسيد هايد الغريبة: https://www.hindawi.org/books/96040379/

کاتێک باس لە ڕامانی وشە دەکەین لەنێو دوورگەی ونبووندا، باس لە پرۆسەیەکی فیزیکی یان جوگرافی ناکەین، بەڵکو باس لەو نامۆییە هزری و ئاکارییە دەکەین، کە نووسەری سەربەخۆ لەناو نیشتمانی خۆیدا تێی دەکەوێت. ئەم دوورگەیە، پانتاییەکی داخراوە کە تێیدا مێدیای لایەنگر و دەسەڵاتی ڕامیاری، دیوارێکی ئەستوور لە نێوان وشەی ڕاستگۆ و گوێی جەماوەردا دروست دەکەن. لەم ژینگەیەدا، وشە چیتر ئامرازی گەیاندن نییە، بەڵکو دەبێتە قوربانییەکی بێدەنگ کە لەسەر سێدارەی بەرژەوەندییە تەسکەکان هەڵدەواسرێت.
ڕامان لەم دوورگەیەدا، جۆرێکە لە خەڵوەتی ناچاری. کاتێک نووسەر دەبینێت سەکۆکانی ڕاگەیاندن بوونەتە دیوەخانی پارتەکان و تەنها جێگەی ئەو دەنگانەی تێدا دەبێتەوە کە ئاوازی ستایش و پیاهەڵدان دەژەنن، ئیتر وشە پەنا دەباتە بەر ڕامان. ئەم ڕامانە پڕە لە پرسیارە قورسەکان؛ چۆن بوو پێنووسەکان کە بڕیار بوو مەشخەڵبن، بوونە داردەستی شاردنەوەی ڕاستییەکان….؟
چۆن بوو مێژوویەکی چەندین ساڵە لە تێکۆشان و نووسین، بە تەنها ئاماژەیەکی سێبەرەکان دەخرێتە ناو بازنەی بزربوون و فەرامۆشکردنەوە….؟
دیارنەمان لێرەدا، مەرگێکی بەرنامە بۆ داڕێژراوە . مێدیای لایەنگر تەنها دژایەتی نووسەر ناکات، بەڵکو هەوڵی سڕینەوەی دەدات. دەیانەوێت نووسەری خاوەن هەڵوێست بگەیەننە لێواری بێهیوایی،هەتا ئەو شوێنەی هەست بکات وشەکانی هیچ بەهایەکیان نییە و کەس نایانبیستێت. بەڵام کارەساتە گەورەکە لێرەدایە: کاتێک مێدیا دەبێتە دوورگەیەکی دابڕاو لە ئازاری خەڵک، خۆی لە ڕاستیدا تووشی لەناوچوون دەبێت. ئەو مێدیایەی وێنەی درۆینەی بارو دۆخ دەڕازێنێتەوە، لە ناوەوە خەریکی خۆکوشتنی پیشەیی و ڕەفتارییە.
لەم دوورگەیەدا، نووسەر تەنها نییە، بەڵکو لەگەڵ برینە پاکەکانیدا دەژی. ئەو زامانەی کە لە ئەنجامی نە چەمانەوە و سازشنەکردن دروست بوون. کاتێک نووسەرانی ئێستا دەبنە پاشکۆی حیزب و هەڵوێست دەبێتە کاڵایەکی دەگمەن، ڕامانی وشە دەبێتە تاکە چەکی بەرگری. ئەم ڕامانە دەبێتە هێزێک بۆ ئەوەی نووسەر نەکەوێت، بۆ ئەوەی خۆی بەدەستی ئەو دۆخە ناهەموارەوە نەدات ، کە دەیەوێت بیکاتە پارچەیەک لە پاشکۆیەتی.
ئەو پێنووسەی لەناو برینی پاکیدا هەڵواسراوە، هەرچەندە لە ڕووی مادییەوە بێبەشە و مووچە و پشتگیریی نییە، بەڵام لە ڕووی ورەوە پاشایەکی بەشکۆیە لەدورگەی پیرۆزیدا . چونکە مێژوو ئەوەمان پێدەڵێت: زۆربەی ئەو دەنگانەی ئەمڕۆ لە مێدیا لایەنگرەکاندا دەنگ دەدەنەوە، سبەی وەک کەفێکی سەر چڵپاو دەتەقنەوە، بەڵام ئەو وشەیەی لە ناو ڕامان و ئازاری دوورگەیەکی ونبوودا لەدایک دەبێت، دەبێتە بەشێک لە ویژدانی زیندووی میللەت.
پێویستە ئەم دوورگەی پشتکوێخستنە تێکبشکێنرێت. وشە بگەڕێتەوە بۆ سەر ڕێڕەوە ڕاستەقینەکەی خۆی. ناکرێت تەمەن و ئەزموون ببنە قوربانیی بڕیاری چەند کەسێک کە مێدیایان کردووەتە موڵکی تاکە کەسی. ڕامانی وشە، بانگەوازێکە بۆ هۆشیاربوونەوە، بۆ ئەوەی بڵێین: پێنووسێک کە بە پاکی مابێتەوە، هیچ سێدارەیەک ناتوانێت کۆتایی بە ژیانی بهێنێت، چونکە ڕاستی لەناو کاکڵەی بزربوونیشدا هەر دەدرەوشێتەوە.

ستار ئەحمەد

ووتم بڕۆ..
زوو پێم ووتی ،
باپەروانەی عەشقی پاکت..
بۆ هەڵاڵەی خونچەی شیعرم ..
لەنگەر…نەگرێ
زووپێم ووتی …ئازیزەکەم
چرۆی ووشەم
هی ئازاری دابڕانە
هی شەونم و
هی ئاوەنگی
نازەنین ونازدار نیە
هەمووی ژانە
زوو پێم وتی ..:
ئەو دڵەی من …ڕێبوارێکە
زۆر سەرە ڕۆ …
نەدڵی تۆ ..و
نەهیچ دڵێ..تازە ئیدی
ناگرێتە خۆ..
زووپێم ووتی…
ووتم …. : بـــــــــــــــــڕۆ

نەو شیروان ئازاد
سلێمانی ۱٥/٥/۲۰۱۷