ئـاوی زیندوو نه‌گه‌یشتبووه‌ لووتكه‌كان.. شیعر \ نه‌ژاد عزیز سورمێ

مێژوو،
خوێـن و پێــكه‌نینی پـێدا دێ..
بـاران،
به‌ سه‌مای گه‌رده‌لوول ده‌چێ
كه‌زی تاڤـگان ڕاده‌كێشێ..
زیخ و چه‌وی كانی و جـۆگان،
له‌ گوێماندا گه‌وره‌ بوون..
خه‌باتی دره‌خت،
دژی ئاسمانی بـێده‌نگ به‌رده‌وامه‌..
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش
په‌لـكه‌گیا
تاك تاك
سه‌ریان له‌ ناو پووشدا
ده‌ردێـنن..
( مێـژوو..
خوێن و پێـكه‌نـین..
سه‌مای گه‌رده‌لوول..
خه‌باتی دره‌خت..)

هه‌میشه‌ به‌ نه‌خۆشیان بیـنیوین
‌ خه‌ریكه‌ ده‌مارمان
به‌ ده‌رمانی ئێــكسپایه‌ر
ده‌ردێـنن..
په‌نجه‌مان،
چاوی بێدارمان
هه‌ڵده‌گـڵووفێ..
ئه‌ستێره‌،
به‌ جل وبه‌رگی دڕاوه‌وه‌
ده‌رده‌كه‌ون
چیرۆكی (دونیای بێ شه‌ڕ) مان
بۆ ده‌گێڕنه‌وه‌..
( بـیـنـیـن..
ده‌مار..
ده‌رمانی ئێـكسپایه‌ر..
چاوی بێدار.. )

شه‌ڕ نه‌یهـێشت
زمانمان بێـته‌ گـۆ..
چـیا چه‌ند په‌نا بوو
نه‌فرین بوو..
كه‌س په‌یدا نه‌بوو بـڵێ :
پـاشا ڕووتـه‌.
( چیا..
شه‌ڕ..
نه‌فرین..
پاشای ڕووت.. )

هه‌ندێ جار
داگیرسانی ده‌نكه‌ شقارته‌كه‌ی ده‌ستم
ملپـێـچی بازنه‌ به‌ناوبانـگه‌كه‌م
به‌بیر دێنێـته‌وه
ئه‌وه‌ی له‌ دێری دێره‌وه‌‌
ده‌مباته‌ ئایینده‌یه‌ك
ته‌نیا له‌خۆی ده‌چێ..
( ده‌نكه‌ شقارته‌..
بازنه‌ی به‌ناوبانگ..
دێری دێر..
ئاییـنده‌.. )

كه‌ مه‌ستم
خۆم له‌ خه‌نه‌به‌ندانی مه‌رگ
ده‌بـینمه‌وه‌
له‌ هشیاریشمدا
چاو له‌و ڕه‌نگانه‌ ده‌گـێڕم
هێز ده‌ده‌نه‌ خۆر
سپێده‌ ڕوون ده‌كه‌نه‌وه‌.
سازی ژێی پساو
به‌ دیوار نا،
به‌ ناخم هه‌ڵپه‌سێردراوه‌
ئاوازه‌ له‌بیركراوه‌كانی،
ئاوازی نۆستالیژیای ناچاریـیه‌..
( خه‌نه‌به‌ندانی مه‌رگ..
هشیاری..
ساز..
نۆستالـیژیا.. )

كاژه‌كان
سه‌ره‌تاتكێ
له‌گه‌ڵ لووتكه‌دا ده‌كه‌ن
كاژه‌كان
چه‌تری گۆڕستانی
داگیركه‌رانن..
گیای هه‌ژار..
ڕۆخانه‌ی زیندانی..
شه‌وقی به‌فر..
پاڵـیان به‌ (با)ی نوستوو داوه‌..
خه‌ون،
به‌ كۆتوشه‌ڵوارێـكی پینه‌كراوه‌وه،‌
به‌ناو جه‌سته‌ی بنیساویاندا
دێ و ده‌چێ..
سه‌عات،
چیدی كات ناپـێوێ
مناڵان باڵداری
گه‌وره‌تر له‌ شه‌ڕ
له‌سه‌ر تۆز و غوباری
كه‌ڵه‌كه‌بووی دیواران
ده‌كێشن..
ته‌وژم،
خۆیان به‌ گێژه‌نا ئه‌ده‌ن..
گوڵی كه‌ناران،
بێ هه‌ست
بێ جووله‌
چروچیلكه‌یان به‌خۆیان
داداوه‌..
( سه‌ره‌تاتكێ..
چه‌تری گۆڕستان..
كۆتوشه‌ڵوار..
جه‌سته‌ی بنیساو.. )

ئاده‌می،
له‌وه‌ته‌ی له‌ ئاوی زیندوو دابڕاون
ئینسانیه‌تیان لێ
داماڵـڕاوه‌
له‌ نه‌شئه‌ی به‌تاڵـی
ئوتێـله‌ بێ ئه‌ستێره‌كان
ده‌ركه‌وتوونه‌ته‌وه‌..
له‌و ساوه‌
له‌گه‌ڵ یه‌كه‌مین چه‌خماخه‌دا
پـێـیان ده‌ڵـێـین:
ته‌نێ ئێواره‌ یا زه‌رده‌په‌ڕمان
بۆ ئازادكه‌ن
پـێده‌كه‌نن..
( ئیـنسانییه‌ت..
داماڵـین..
نه‌شئه‌ی به‌تاڵـی..
پێـكه‌نین.. )

نیشتمانی جه‌سته‌،
گه‌واڵه‌یه‌كی ناوه‌خت بوو
به‌سه‌ر بنمیچی سووتاومان..
ملیاره‌كانی به‌غدا،
كه‌ زلـهێزه‌ (مرۆڤدۆست)ـه‌ نه‌دیتـكه‌كان
بۆ نه‌هه‌نگانییان هه‌ڵـڕشت
لافاویان ڕاماڵـی
گـۆڕستانیان ئاوه‌دان كردنه‌وه‌
له‌و ساوه‌،
له‌وێ
له‌ كه‌ناره‌ ئاولـێـبـڕاوه‌كانی
دیجله‌ و فورات
باڵداری شووم
به‌ ئاسمانی ڕوانینمان
دێن و ده‌چن
تـۆی ڕووتـبوون،
له‌ كێـڵـگه‌ی پۆشته‌مان
ده‌چێـنن..
( نیشتمانی جه‌سته‌..
بنمیچی سووتاو..
باڵداری شووم..
تۆی ڕووتبوون.. )

ده‌بووایه‌
نوخشه‌ی لاسه‌نـگی
ڕه‌هایه‌تی لێ بده‌ین
ده‌بووایه‌
پـێشبینی په‌ژموورده‌یی
لق و چـڵی ده‌ره‌تان بكه‌ین
سه‌ربرده‌ سه‌یر و سه‌مه‌ره‌كانمان
له‌ كه‌لاوه‌ی
گونده‌‌ وێرانه‌كانمان
كه‌ ئاوی زیندوویان تـیا ون بوو
پاك كه‌ینه‌وه‌
ده‌بووایه‌ بزانـین
به‌ری نـزار،
به‌و هه‌موو سڕه‌ و شه‌خته‌به‌ندییه‌ی
بۆ ڕۆژێ گله‌یی
له‌ خۆر نه‌كرد ؟
هه‌ناسه‌مان،
پـڕ به‌ سییه‌كانمان نییه‌ ؟
( نوخشه‌..
ده‌ره‌تان..
كه‌لاوه‌..
به‌ری نـزار.. )

تا چاو تیشكـیان لێ ده‌بووه‌وه‌
ساده‌ بووین .. ساویلكه‌ نا
مامۆستایانی نهێـنی،
ڕۆژانه‌
یادداشتی
تـاو و سێبه‌ریان ده‌نووسییه‌وه‌..
بایی خۆمان بووین..
سنگمان قه‌ڵغانی خه‌ونه‌كانمان بوو
كه‌ هێشتا،
ئاودیوی سنوورانمان نه‌كردبوو
هێشتا پاشگری
مۆڵ و
كۆمه‌ڵی فابریقه‌ی بێ ناسنامه‌ی
پـێوه‌ نه‌كرابوو
له‌ درۆی سپیمان زیاتر نه‌ده‌زانی..
شه‌وان چه‌كمان
له‌ تریفه‌ی مانگ ده‌شارده‌وه‌..
به‌ بۆردوومانی دژمن و
ته‌قـقه‌ی خاییـنان
به‌یانیمان ده‌كرده‌وه‌
حیكایه‌تی
ده‌ست و په‌نجه‌ی شه‌قارمان
بۆ پێده‌شتی به‌فرینی كوێستانان
ده‌گێڕایه‌وه‌
هاتین
به‌ هه‌ڵپه‌ی ده‌ركه‌زایان
له‌ شاره‌ به‌ژاوه‌ژاوه‌كان
هه‌موویمان له‌ده‌ست دا
هاتـین
ئـاوی زیندوومان مراند
به‌ تـاوه‌وه‌
خۆمان له‌ بندیواری چه‌شه‌خوازان و
مه‌یدانی قسه‌فرۆشاندا دیته‌وه‌
هه‌وای سه‌رابێـك لێی داین
نه‌ له‌ خه‌و
نه‌ له‌ بێداری
به‌رمان نادا..
( مامۆستایانی نهێنی..
درۆی سپی..
ته‌قـقه‌ی خایینان..
مه‌یدانی قسه‌فرۆشان.. )

ئه‌و زه‌مینه‌ی
هه‌ر یه‌كه‌مان ناوێـكمان لێ نابوو
ئه‌و زه‌مینه‌ی پشتی ڕاست ده‌كردیـنه‌وه‌
ئه‌و زه‌مینه‌ی
دایكمان بوو ، باوكمان بوو
له‌ خه‌می ئێمه‌ پـیر بوو..
ڤیان و خۆشه‌ویستی
سه‌ریان هه‌ڵگرت
ئێستا له‌ هه‌نده‌ران
به‌ یادگاری و
بۆ یادگاری ئه‌و ده‌ژین ..
( پشت ڕاست كردنه‌وه‌..
سه‌رهه‌ڵـگرتن..
هه‌نده‌ران..
یـادگاری.. )

چوارگۆشه‌ سازگارتـر بوو
یان بۆشایی؟
سه‌فه‌ر فێنكـتر بوو
یا باوه‌ش؟
تاڵیشك شیرینتر بوو
یا ده‌سته‌پاچه‌یی؟
ساوی كاوبا هێمنتر بوو
یا جێوه‌ڕێـیی؟
لاڤایی ڕۆشنتر بوو
یا په‌نگاو؟
چه‌شه‌خوازی كۆمید‌یتر بوو
یا بێـنیازی؟
ئاوی زیندوو به‌ شه‌وقـتر بوو
یا بۆنی ڕه‌نگ؟
( بۆشایی..
سه‌فه‌ر..
كـاوبا..
بێـنیازی.. )

بڵێسه‌ به‌ دره‌ختان هه‌ڵده‌گه‌ڕێ
ئاوی زیندوو
به‌سه‌ر سنگی زه‌نوێران..
ڕێی هه‌وادارانی گوڵـپه‌ڕ،
داری عاشقكوژانی لێ شین بووه‌
بوونه‌وه‌ری ده‌مامكداری گیرفان زل
له‌ هه‌ر كونجێك خه‌ونێــك بـبـیـنن
سه‌ری گۆشاوگۆش ده‌بڕن..
( هه‌ڵگه‌ڕان..
سنگی زه‌نوێران..
ده‌مامكدار..
گۆشاو گۆش.. )

شه‌وڕه‌و بوو
پرسیارێك
ڕوئیای دایساندم
كه‌ڤاڵێك بوو
له‌و كه‌ڤاڵانه‌ی
له‌ پیشانگاكانمدا
زۆر جار نمایشیان ده‌كه‌م
ده‌نگه‌ نووساوه‌كانی ده‌رده‌بڕی
له‌ ناوه‌ڕاستی (هیچ)دا،
له‌ ڕقی (درۆن)ـه‌ كوێره‌كان
وێنه‌ی لامپاییه‌كی شكاو
خۆیان به‌ ته‌نته‌نه‌ی ئاسمان
شۆڕ ده‌كرده‌وه‌
دووكه‌ڵی سه‌رده‌می ئیفلیجیان
هه‌ڵده‌مژی
به‌ چاوی كراوه‌وه‌ ده‌نووستن
سه‌ریان به‌ (با) ڕووت ده‌بووه‌وه‌‌..
( شه‌وڕه‌و..
درۆن..
ته‌نته‌نه‌ی ئاسمان..
سه‌رده‌می ئیفلیج.. )

چیا له‌ با ده‌پرسن
كێ ڕێی نـێوانی
نه‌خشه‌ی ئاگر و
بێده‌نگی ئاوی زیندووی بـزر كرد؟
خانمی هاوار هاوار
له‌ كام قه‌سابخانه‌ هاتبوو‌
به‌و كراوه‌یی‌ و بـێباكییه‌
سه‌ر له‌ لاشه‌
جـیا ده‌كاته‌وه‌
كه‌ خواوه‌ند
ده‌ستووریان نه‌دایه‌ ( نینئه‌ننا )
له‌ دونیای ژێری ژێره‌وه‌ بـیكا؟
( نه‌خشه‌ی ئاگر..
خانمی هاوار هاوار..
قه‌سابخانه‌..
نینئه‌ننا.. )

سیمامان له‌ تووڕه‌یی هه‌ڵـێـنجراوه‌
خاك،
له‌ به‌ره‌به‌یانی مێژووه‌وه‌
كـێشمانه‌ی خۆی ئه‌دا
دره‌ختێـكی لێ نه‌بینرا
(بۆشایی)ـه‌ پڕه‌كان،
هه‌میشه‌
‌له‌(ببووره‌)یان زیاتر
بۆ نه‌مایه‌وه‌..
داهـۆڵه‌كان به‌ ئاوی مردوو
په‌ڕوبـاڵـیان ده‌ركرد
بـێستانه‌كانیان به‌ تاڵان دا
لووتكه‌ له‌ داخی
هه‌ناسه‌بڕكێی دارستانان
ده‌گرین
فرمێسكـیان
به‌ پانتۆڕی یاخه‌ ئوتوكراوه‌كان
دێـته‌ خوارێ
بوونمان،
به‌ تـۆز و گه‌ردی
خه‌تـایه‌ سه‌تـباره‌بووه‌كانمان
ئاڵووده‌یه‌..
ئاوی زیندوو
نه‌گه‌یشتبووه‌ لووتكه‌كان
بۆیه‌ نـابێ
به‌ مه‌رگی خۆمان بمرین
ئینجا بۆ ئه‌وه‌ی
بێ هـۆ نه‌مرین
ده‌چـیـنه‌ شه‌ڕ
دروشم،
به‌ مه‌ره‌كه‌بێـك ده‌نووسین
به‌ چه‌پڵه‌ی گه‌رم ڕه‌ش ده‌بێـته‌وه‌..
ئاوی زیندوو
نه‌گه‌یشتبـووه‌ لووتكه‌كان
بۆیه‌
‌له‌ پرسیاره‌ تێــكشكاوه‌كان
نه‌گه‌یشتین
گوڵه‌گه‌نم
بڕوایان به‌ هه‌ور نه‌ما.

                             نه‌ورۆزی 2026



(شار)ی شاعیری گریكی ناسراو كوسته‌نـتین كه‌فـافی*.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

وتم :
بۆ نیشتمانێكی دی ده‌چم،
بۆ كه‌نارێـكی تر..
شارێكی له‌م شاره‌ چاتر ده‌بینمه‌وه‌‌.

هه‌موو هه‌وڵێكم بێهووده‌یه‌
دڵم وێنه‌ی مردوو گۆڕ كراوه‌.
تا كه‌ی ئارام له‌م شوێنه‌دا بگرم
عه‌قڵم بشێوێ..؟

چه‌ندی چاوم هه‌ڵبڕی
چه‌ند سه‌یری ده‌وروبه‌رم كرد
كه‌لاوه‌ی ڕه‌شداگه‌ڕاوم
لێره‌
له‌ ژیانمدا دی
كه‌ چه‌ندان ساڵم
به‌سه‌ربردن و
ون بوون و
وێرانم كردن..

وڵاتی تر و كه‌ناری دی‌ نادۆزیـه‌وه‌
ئه‌و شاره‌ت به‌ دوا‌وه‌یه‌..
له‌ هه‌مان ئه‌و شه‌قامانه‌دا ده‌بـی
له‌ هه‌مان كووچه‌شدا
پـیر ده‌بی
له‌ هه‌مان ئه‌و ماڵانه‌دا
سه‌رت سپی ده‌بێ..
چاره‌نووست
هه‌میشه‌ له‌و شاره‌دا ده‌بێ
له‌ شوێنی دی
له‌ هیچ شتێكه‌وه‌ مه‌ڕوانه‌
هیچ كه‌شتییه‌كت بۆ نییه‌
هیچ ڕێگایێ
له‌ كاتێكا ژیانت لێره‌
له‌م گۆشه‌ بچووكه‌دا چوواند
كه‌واته‌
له‌ هه‌موو شوێنێكی دیكه‌ی ئه‌م جیهانه‌
وێرانت كرد.

(*) شاعیری ناسراوی گریكی.

(**) له‌:
https://www.blackcoffee.tech/2017/09/thecity.html
كراوه‌ به‌ كوردی




کتێب\ بەختی ڕەش یا کۆمەڵی چەوت.. نەژاد عەزیز سورمێ

چەند لاپەڕەیەک لە رۆژگارەکانی دوای کۆربوونەوەی (ئاگردان)ێکی دی..
چاپی یەکەم ٢٠٢٦

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..




به‌ختی ڕه‌ش یـا كـۆمه‌ڵی چه‌وت*- به‌شی سێیه‌م و كۆتایی.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

               () ()

چه‌ند وێستگه‌یه‌كی كورت له‌ ڕۆژگاره‌كانی
دوای كۆربوونه‌وه‌ی (ئاگردان)ێـكی دی

نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌شی سێیه‌م و كۆتایی

ڕوونـكردنه‌وه‌
ویستم خوێنه‌ر له‌وه‌ باخه‌به‌ر بكه‌م كه‌ ئه‌م نووسینه‌ نه‌ بیره‌وه‌ریه‌ و نه‌ یادداشتنامه‌،
به‌و مانایه‌ی‌ ده‌خوازێ له‌م دوو ژانره‌دا هه‌بن ..
ته‌نیا نووسینێكه‌ به‌ داوا و جه‌ختی چه‌ند جاره‌ی هه‌ر دوو دۆستم (نیعمه‌ت عه‌بدوڵا و تاریق جامباز)وه‌ ‌ بۆ پرۆژه‌یه‌ك نووسراوه تایبه‌ت به‌‌ تۆماركردن و دیكۆمێنتـكردنی نه‌فیكراوانی كوردستان دوای نسكۆی ساڵی 1975 كه‌ له‌ دووتوێی كتێبێـكدا به‌م دواییه‌ به‌شی یه‌كه‌مییان
لێ بڵاو كرده‌وه‌.
هیوادارم له‌م قاوخه‌دا بخوێنرێته‌وه‌.
له‌باره‌ی تایتڵی سه‌ره‌كی نووسینه‌كه‌یشه‌وه‌(به‌ختی ڕه‌ش یا كۆمه‌ڵی چه‌وت)
وه‌ك له‌ په‌راوێزیشدا ئاماژه‌ی پێدراوه‌، ئه‌وه‌ ناوونیشانی یادداشتنامه‌ی
باوكم بوو كه‌ نزیكه‌ی 900 و قسوور لاپه‌ڕه‌ی فۆڵسكابی ده‌ستنووس ده‌بوو
به‌ داخه‌وه‌ به‌ هۆی بۆمبابارانی خانوو و ماڵمان(ناوه‌ڕاستی ساڵی 1974 )
به‌ فڕۆكه‌كانی سوپای عیراق له‌ گه‌ڵاڵه‌ تیاچوو .

ئه‌وه‌ی‮ ‬منی‮ ‬برده‌ ژووره‌وه‌،‮ ‬له‌ هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌یدا سڵاوی‮ ‬بۆ كابرای‮ ‬پشت مێزه‌كه‌ سه‌ند و چووه‌ ده‌ره‌وه‌‮. ‬ئیتر به‌ته‌نیا مامه‌وه‌‮. ‬كابرای‮ ‬پشت مێز به‌جۆریك سه‌یری‮ ‬ده‌كردم جیاواز ،‮ ‬من وه‌ستابووم ،‮ ‬كابرای‮ ‬ته‌نیشت مێزه‌كه‌یش ته‌ماشای‮ ‬ده‌كردم‮..‬كابرای‮ ‬پشتی‮ ‬مێز‮ ‬یه‌كه‌م پرسیاری‮ ‬لێ كردم به‌م جۆره‌ ده‌ستی‮ ‬به‌قسه‌ كرد‮: ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬كابرای‮ ‬ئه‌من‮:‬‮ (‬ئیه‮) ‬كاكه‌ انت شوداك للعباسیة‌‮..‬؟ واته‌ كاكه‌ تۆ چی‮ ‬بردیتیه‌ عه‌بباسیه‌‮ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬من‮:‬‮ ‬استاذ‮ ‬غیر انتم‮- ‬ئوستاد‮ ‬غیر ئێوه‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م وت و نه‌وت‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ كابرای‮ ‬ئه‌من تووڕه‌ بوو هه‌ستایه‌ سه‌ر پێ لێم و پاڵێـكی به‌ ده‌م كۆمه‌ڵێك جنێوه‌وه‌ پێوه‌نام ، خۆم گرته‌وه‌ ده‌نا پشت و پشت ده‌كه‌وتم ئینجا وتی : ( ترتكبون الجرائم ضد الحزب و الثوره‌ و تغشمون نفسكم .) واته‌ تاوان به‌رامبه‌ر حزب و شۆڕش ده‌كه‌ن و خۆشتان ‌ غه‌شیم ده‌كه‌ن ،‮ پاشان وتی ( ماكو چاره‌ ویاكم راح نأدبكم ) هه‌ر چه‌ند وتم من تا ئێستا نازانم له‌سه‌ر چی بانگ كراوم بێ سوود بوو ، ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ی وت ( اخرس
وتی‮: ‬باشه‌‮. ‬به‌ده‌م ئه‌و باشه‌یه‌شه‌وه‌ هه‌ستایه‌ سه‌رپێ و به‌ره‌و لای‮ ‬من هات ئاوا دوو مه‌تریك له‌من دوور بوو ،‮ ‬ وتی:‮ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‮- ‬احنا نعرف انت متورط ویاهم ،‮ ‬لكن نرید نسمع منك‮. ‬وتم‮: ( ‬العفو أستاذ ما افهم قصدك‮) ‬واته‌ ئوستاز له‌ مه‌به‌ستت ناگه‌م ،‮ ‬وتی‮: ‬پێمان بڵی چۆن نه‌خشه‌تان بۆ كوشتنی‮ ‬تاوانلیكراو ئه‌و وتی‮ (‬المجنی‮ ‬علیه‌‮) ‬عوسمان محه‌مه‌د فائق به‌ڕێوه‌به‌ری‮ ‬گشتی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬كێشا ،‮ ‬له‌و كاته‌دا تێگه‌یشتم من له‌سه‌رچی‮ ‬گیراوم چونكه ‬پێش دوو ڕۆژ له‌ڕۆژنامه‌كاندا هه‌واڵی‮ ‬ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌م خویندبووه‌وه ‌،‮ ‬به‌ڵام ڕاستی‮ ‬له‌وكاته‌دا شتێك له‌نێوان سه‌رسڕمان و پێكه‌نین به‌ خۆم نه‌بوو دایگرتم،‮ ‬كه‌من هه‌ر له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ له‌به‌غدا نه‌بووم له‌و‮ ‬ڕاسته‌دا وتم : ئوستاز من هیچ شتێك له‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نازانم ته‌نها وه‌كو هه‌ر هاووڵاتیه‌ك له‌ڕۆژنامه‌دا خویندومه‌ته‌وه‌ هێشتا قسه‌ی‮ ‬خۆم ته‌واو نه‌كردبوو كه‌ پاڵیكی‮ ‬ دی توندی‮ ‬پێوه‌نام و شه‌قازیله‌یه‌كی‮ ‬لێدام و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵیك
لێره‌وه‌ زانیم خه‌ڵكی‮ ‬تریش گێراون هه‌ر ته‌نیا من نیم كه‌ له‌دوایشدا هه‌روا ده‌رچوو ئێمه‌ نزیكه‌ی‮ ژماره‌یه‌ك له‌نووسه‌رو‮ ‬ڕۆژنامه‌نووس بێجگه‌ له‌ خه‌ڵكی‮ ‬تر له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ گیرابووین‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
كاره‌كه‌ش وه‌ك له‌دوایدا بۆمان ڕوون بووه‌وه‌ له‌لایه‌ن‮ ‬ڕێكخراوێك به‌ ناوی ‮ ‬(هه‌ڵۆی‮ ‬سوور)ـه‌وه‌ ‮ ‬ئه‌نجام درابوو،‮ ‬ئه‌مه‌مان له‌دوای‮ ‬به‌ربوون بۆ‮ ‬ڕوون بووه‌ هه‌رواش بوو،‮
به‌هه‌رحاڵ دوای‮ ‬پرسیار و وه‌ڵامیكی‮ ‬زۆر و لێدان و ترساندنی‮ ‬زۆره‌وه‌ كه‌ ‌ سێ جار ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬دووباره‌یان كرده‌وه‌ ماوه‌ی‮ زیاتر له‌ سێ سه‌عاتی خایاند له‌ ژووری جیا جیا ‬ ،‮ وا دیاره‌ (ڕه‌وانشاد ڕه‌ووف حه‌سه‌ن ) كه‌ دوایی زانیم له‌ زیندانی ئینفیرادی بوو ده‌نگ و هاواری منی له‌ كاتی لێداندا ناسیبووه‌ و وا دیاره‌ نزیك ئه‌و شوێنه‌ بووه‌ ( ئه‌و ئه‌وه‌ی له‌ یادداشته‌كانیدا نووسیوه‌ته‌وه‌ و كاتێ له‌ ڕۆژنامه‌ی (باس) به‌ زنجیره‌ بڵاوی ده‌كرده‌وه‌‬) .‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
پاش هه‌موو ئه‌و لێدان و ترساندنه‌ ، پێم وا بێ خۆیان ماندوو بوون . كه‌ هیچیان هه‌ڵنه‌كڕاند ، چونكه‌ به‌ڕاستی دوور و نزیك په‌یوه‌ندیم به‌و كاره‌وه‌ نه‌بوو به‌ جه‌سته‌یه‌كی كوتراوه‌وه‌ و تینوویه‌تێـكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر منیان هێنایه‌وه‌ لای ئه‌فسه‌ره‌كه‌ی پێشوو كه‌ كابرای‮ له‌ته‌نیشت مێزه‌كه‌ دانیشتبوو ده‌ینووسیه‌وه‌،‮ ‬جارێكیتر كابرای ئه‌فسه‌ر كه‌وته‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ و وای تێگه‌یاندم كه‌ دواجار ده‌بێ دان به‌ تاوانه‌كانتان بێنن ( ئه‌وه‌شی به‌ جه‌مع وت) ، هه‌ر چه‌نده‌ من تاقه‌تی به‌رگری له‌ خۆشم نه‌مابوو ، به‌ڵام جارێكیتر وتم ئوستاز من له‌ دوور و نزیك ئاگادار نیم ، دوایی چه‌ندین پرسیاری دیكه‌ی لێ كردم كه‌ هه‌ندێكیانی پێشتر لێ كردبووم ، ئینجا كابرای ته‌نیشتی كه‌ ده‌ینووسییه‌وه‌ وه‌ره‌قه‌یه‌كی‮ ‬دایه‌‮ ئه‌فسه‌ره‌كه‌ و به‌ سه‌یدی بانگی كرد وا دیار ئه‌فسه‌ره‌كه‌ (‬محقق‮) پله‌ی له‌و به‌رزتر بوو هه‌ر چه‌نده‌ هه‌ر دووكیان جل و به‌رگی مه‌ده‌نییان له‌به‌ر بوو ئینجا ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬كه‌ تحقیقی‮ ‬له‌من ده‌كرد ئه‌ویش به‌ ئیشاره‌ت به‌ منی وت‮: ‬وه‌ره‌ ئیمزای‮ ‬بكه‌‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌ڕاستیدا له‌وكاته‌دا من دوو دڵ بووم له‌ئیمزاكردن ،‮ ‬چونكه‌ ده‌ترسام له‌وه‌ی‮ ‬كه‌ شتی‮ ‬هه‌ڵبه‌ستراوی‮ ‬تێدابێ ، ‬له‌لایه‌كی‮ ‬تریش له‌ تینوویه‌تییان‮ ‬و ماندوویه‌تی‮ ‬كه‌ ‮ گه‌یشتبووه‌ ده‌وروبه‌ری‮ نیوه‌ شه‌و‌ وڕ ببووم نه‌شمده‌زانی‮ ‬به‌م نیوه‌ شه‌وه‌ چیم به‌سه‌ر دێت ،‮ ‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆ من ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی‮ ‬گرنگ بوو كه‌ وه‌ڕه‌قه‌كه‌ بزانم چی‮ ‬تێدایه‌ ئینجا ئیمزای‮ ‬بكه‌م ،‮ چونكه‌‌ له‌ زۆر كه‌سم بیستبوو بۆت هه‌ڵده‌به‌ستن ، ‬بۆیه‌ جورئه‌تم دایه‌ به‌ر خۆم و به‌كابرام وت ئوستاز ده‌توانم بیخوێنمه‌وه‌ كابرا دوای‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬ته‌ماشایه‌كی‮ ‬منی‮ ‬كرد به‌ ئیشاره‌ت بێ ئه‌وه‌ی‮ ‬قسه‌ بكات وتی‮: ‬باشه‌‮. ‬كه‌ ‬به‌م جۆره‌ ئیمزام كرد . ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌و جار ‬هێنیامیانه‌ ده‌ره‌وه ‌،‮ ‬ڕاستی‮ ‬ترسی‮ ‬ئه‌وه‌م هه‌بوو بمبه‌نه‌وه‌ ژێرزه‌مینه‌كه‌،‮ ‬به‌ڵام نه‌یانبردمه‌وه‌ ئه‌وێ ،‮ ‬كورسیه‌ك له‌حه‌وشه‌كه‌ داندرابوو له‌نزیك ده‌رگاكه ‌،‮ ‬سه‌لاجه‌یه‌كی‮ ‬ئاوی‮ ‬لێبوو دۆڵكه‌یه‌كی‮ ‬له‌سه‌ربوو ،‮ ‬كابرا به‌منی‮ ‬وت لێره‌ دانیشه‌ من دانیشتم ،‮ ‬ئیتر بێ ئه‌وه‌ی‮ ‬پرس به‌كه‌س بكه‌م دۆڵكه‌كه‌م پڕی‮ ‬ئاو كرد و ده‌مم پێوه‌ ناو خواردمه‌وه‌ ئێستاش له‌بیرم نه‌چووه‌ته‌وه‌ چونكه‌ گه‌رمایش بوو دوای‮ ‬ئاو خواردنه‌وه‌‌ ئاره‌قێكی‮ ‬زۆرم ده‌ردا چونكه‌ هیچیشم نه‌خواردبوو هێڵنجم ده‌هاتێ‮. ‬پاش چه‌ند جگه‌ره‌كێشانێك كابرا هات ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ‮ ‬یه‌كه‌م جار بردبوومیه‌ ژێرزه‌مینه‌كه ‌،‮ ‬دیسان چاوی‮ ‬به‌ستم ، منیش به‌و شه‌كه‌تییه‌ی لێدان و تێهه‌ڵدانه‌وه ‌، سه‌ره‌ڕای برسییه‌تی و ترس له‌وه‌ی بمباته‌وه‌ ژێرزه‌مینه‌كه‌ یا شوێنێكی وه‌ك ئه‌وێ هه‌زار و یه‌ك بیرم به‌ مێشكا ده‌هات ، به‌هه‌ر حاڵ‮ ‬ڕۆیشتین ‮ ‬ڕه‌نگبی‮ ‮به‌ مه‌زه‌نده‌ ‬تا‮ 005 پێنجسه‌ت مه‌ترێك به‌ به‌پێ‮ ‬ڕۆیشتین ،‮ ‬ناوه‌ ناوه‌ش كابرا ده‌یگوت سه‌رت داخه ‌و سه‌رت به‌رز كه‌وه‌ تا گه‌یشتین چه‌ند جارێك ئه‌مه‌ی دووباره‌‮ ‬كرده‌وه‌ ده‌ستی‮ ‬گرتبووم تا گه‌یشتینه‌ شوێنیك به‌عه‌ره‌بی‮ ‬وتی‮ (‬دیر بالك سلالم‮) ‬واته‌ ئاگاداربه‌ په‌یژه‌یه‌‮ (‬قادرمه‌‮) ‬ئیتر ئه‌وه‌ بوو له ‌په‌یژه‌كان سه‌ركه‌وتین‮ ، ‬وا دیاربوو په‌یژه‌كان زۆربوون‮ ‬ڕه‌نگه‌‮ ‮ 51 پازده‌ په‌یژه‌ زیاتر ده‌بوو ،‮ ‬وه‌ختیك كه‌ چاویان كردمه‌وه ‌،‮ ‬ڕووناك بوو خه‌ڵكێكی‮ ‬یه‌كجار زۆر له‌و دیوی‮ ‬شیشه‌كانه‌وه‌ دیاربوون ‮. ‬كابرا منی‮ ‬ته‌سلیمی‮ ‬به‌رپرسی‮ ‬ئه‌و جێگاكه‌‌ كرد ئه‌ویش قه‌ڵه‌م و قایشی پشت و ‮ ‬سه‌عاتی لێ سه‌ندم ،‮ ‬ ،‮ ‬ئینجا ده‌رگای‮ ‬سجنی‮ ‬بۆ كردمه‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی‮ ‬ناو و زانیاری‮ ‬نووسیه‌وه‌ كه‌ چوومه‌ ئه‌و دیوی‮ ‬شیشه‌كه‌وه‌ ده‌توانم بڵێم به‌س من جلم له‌به‌ربوو چونكه‌ زۆر گه‌رم بوو خه‌ڵكێكی‮ ‬زۆر ، ‬ڕووبه‌ریكی‮ ‬كه‌م ،‮ ‬كه‌ قاوش قاوش بوو‮ ‬ڕه‌نگبی‮ ‬05م به21 مه‌تر بێ ، درێژووكانی بوو ، قاوش قاوش به‌ محه‌جه‌ره‌ جیا كرابووه‌وه‌ كه‌ له‌وانه‌یه‌ به‌ مه‌زه‌نده‌ نزیكی هه‌شت سه‌ت نه‌فه‌ریان تێدا ئاخنیبوو ‌‮‬كه‌ پاسه‌وانه‌كه‌ ده‌رگای‮ ‬داخسته‌وه‌ من نه‌مزانی‮ ‬له‌ زیندانه‌كه‌ به‌ره‌و كوێ بچم،‮ ‬ته‌نانه‌ت جێگای‮ ‬وه‌ستانیش نه‌بوو‮ . ‬به‌ناچاری‮ ‬هه‌ر له‌نزیك ده‌رگاكه‌وه‌ به‌حاڵ له‌سه‌ر چیچكان دانیشتم ،‮ ‬به‌جله‌كانیشم دیار بوو كه‌
‬ڕاستی‮ ‬ئه‌م زیندانه‌ هه‌موو جۆره‌ مرۆڤیكی‮ ‬تێدابوو له‌هه‌موو جۆره‌ قه‌زیه‌یه‌ك به‌سیاسی‮ ‬و غه‌یره‌ سیاسی( پاشان ئه‌وه‌م زانی) له‌به‌ر ئه‌وه‌ زۆر ناخۆشبوو ،‮ ‬گه‌رما و
به‌هه‌رحاڵ نازانم چۆن بوو كابرایه‌ك له‌ته‌نیشتم بوو پێی‮ ‬گوتم له‌سه‌ر چی‮ ‬گیراوی‮ ‬منیش له‌بێتاقه‌تی‮ كه‌ پێشمه‌وه‌ دیار بوو لێیان داوم ‬وتم نازانم ،‮ ‬زۆری‮ ‬پی نه‌چوو یه‌كێكی دی كه‌ له‌ به‌رامبه‌رم دانیشتبوو جگه‌ره‌ی ده‌كێشا وتی ‮ (‬أنت كاكه‌‮ موو) ، به‌و مانایه‌ی تۆ كوردی ؟ ‬وا دیاربوو له‌شیعه‌ و ئه‌وانه‌ ده‌چوو،‮ ‬منیش له‌سه‌رخۆ وتم‮ (‬ئا‮) ‬وتی‮: ‬جه‌ماعه‌ته‌كه‌ت هه‌موویان لێره‌ن ،‮ ‬ئیشاره‌تی‮ ‬بۆ لای‮ ‬سه‌ره‌وه‌ كرد‮. ‬منیش‮ ‬ڕاستی‮ ‬زۆرم پێ بڕوا نه‌كرد وام زانیی‮ پێم ‬ڕاده‌بوێرێ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌هه‌زار حاڵ تۆزی چوومه‌ سه‌ره‌وه‌ چاوم گێڕا وه‌ختیك پاش پێنج شه‌ش مه‌تر ڕۆیشتن ئاوڕم له‌لای‮ ‬ڕاستم دایه‌وه‌ ،‮ ‬له‌یه‌كی له‌قاوشه‌كان وه‌ك وتم زیندانه‌كه‌ له‌كۆمه‌ڵی قاووش پێكهاتبوو،‮ ‬بێجگه‌ له‌وه‌ی‮ ‬مه‌مه‌ڕێكی‮ ‬هه‌بوو ،‮ ‬ته‌ماشام كرد بالفعل كۆمه‌ڵیك براده‌رم به‌رچاوكه‌وت وه‌ك گوڵ گه‌شامه‌وه‌ له‌خۆشیان به‌تایبه‌تی‮ ‬كه‌ زۆر ماندوو بووم‮.
ئه‌وانه‌ی ‌‮ ‬له‌وكاته‌دا له‌وێ بوون چیرۆكنووس م.(‬حسێن عارف‮) ‬م (‬حمید عزیز‮) ‬كه‌ ئێستا دكتۆره‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ له‌ زانكۆی‮ ‬سه‌ڵاحه‌ددین ،‮ (‬ئه‌حمه‌د زه‌رده‌شت‮) ‬ڕۆژنامه‌نووس‮ (‬عه‌بدوڵڵا عه‌باس ‮) ‬ڕۆژنامه‌نووس‮ (‬محمد عبدالخالق‮) ‬ڕۆژنامه‌نووس كه‌مال كه‌ هه‌ردووكیان له‌‮ ‬ڕۆژنامه‌ی‮ (‬بیری‮ ‬نوێ‮)ی حزبی شیوعی ‬كاریان ده‌كرد‮ ،
كابرایه‌كی‮ ‬لوبنانیشیان له‌گه‌ڵ بوو هه‌ر چه‌نده‌ دوایی زانیم له‌ قاووشێكی دیكه‌یه‌ كه‌ ده‌یانگوت ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی حزبی به‌عسه‌ له‌ لوبنان ‮، خۆی ناوی( فاروق حسین الساحلی) بوو ، ئێمه‌ پێمان ده‌گوت (ئه‌لتلوو ئه‌للو) ، چونكه‌ ئه‌وه‌ی له‌ قسه‌كردندا زۆر دووباره‌ ده‌كرده‌وه‌ ‌، ئیتر كۆمه‌ڵیك براده‌ری‮ ‬تریش بوون كه‌‮ ‬ڕه‌نگه‌ ئێستا ناوه‌كانیان نه‌یه‌ته‌ خه‌یاڵم بێجگه‌ له‌ م. (‬ڕه‌ئوف حه‌سه‌ن‮) ‬چیرۆكنووس و‮ ‬ڕۆژنامه‌نووس كه‌ ئه‌ویان بردبووه‌‮ (‬زیندانی‮ ‬ئینفرادی‮) ‬به‌مجۆره ‌و له‌و حاڵه‌ته‌دا
زۆرجار پاگه‌نده‌ی‮ ‬وایان له‌ناو زینداندا بڵاوده‌كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ی‮ ‬له‌سه‌ر فڵانه‌ مه‌سه‌له‌ گیراون واو وایان لێده‌كرێ‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ یا هه‌ندێ جار كه‌ ڕۆژنامه‌ی ( الثورة)مان بۆ ده‌هات چه‌ند جارێك پارچه‌یه‌كیان له‌ لاپه‌ڕه‌یه‌ك لێ ده‌كرده‌وه‌ ئێمه‌ وام لێك ده‌دایه‌وه‌ ئه‌وه‌ ئه‌مری ئیعدامی ئێمه‌یه‌ .. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌‮ ‬ڕووی‮ خۆراكه‌وه‌ ،‮ ‬خواردنمان له‌ نیسك،‮ ‬جاروباریش هه‌ندێ برنج كه‌ زۆر وشك بوو زیاتر نه‌بوو‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
حه‌فته‌ی‮ ‬جارێك پارچه‌ (‬زبده‌)یه‌كیان پێ ده‌داین ،‮ ‬هه‌ندێجاریش نه‌ختی شیری‮ ‬قوتوو‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ڕاستی‮ زۆربه‌مان ‬زبده‌كه‌مان هه‌ڵده‌گرت و نه‌مانده‌خوارد بۆ ئه‌وه‌ی‮ ‬ئه‌گه‌ر لێیان داین له‌باتی‮ ‬مه‌لحه‌م شوێنی‮ ‬لێدانی‮ ‬پێ چه‌ور بكه‌ین ،‮ ‬ئه‌گه‌ر نه‌خۆشیش بووباین، ‮ له‌ حاڵی مه‌لایش باین ‬ده‌بووایه‌ سره‌ بگرین تا به‌ حه‌فته‌یه‌ك‮ ‬یان زیاتر دوای‮ ‬ئه‌وه‌ی‮
دكتۆریش كه‌ ده‌چووینه‌ لای له‌ دووری دوو مه‌تر زیاتر به‌ توڕه‌ییه‌وه‌ لێی ده‌پرسی ( شبیك ؟) واته‌ چیته‌ ؟ سه‌یره‌ ئه‌وه‌ به‌ دڵی خۆ پزیشكه‌ و سوێندی یاسایی ئه‌بوقراتی خواردووه‌ !!
له‌‮ ‬ڕووی‮ ‬مواجهه‌وه ‌،‮ ‬تا به‌ریش بووین هه‌موو مواجهه‌یه‌كمان قه‌ده‌غه‌ بوو ته‌نیا ئه‌وه‌بوو ، ‬ڕێگایان ده‌دا كه‌سوكارت كه‌ دوایی‮ ‬زانیمان له‌ زۆر دوور‌‮ ‬ڕایانده‌گرتن و ته‌نیا بۆیان هه‌بوو گلۆسێك پاكه‌تی‮ ‬به‌غدا له‌گه‌ڵ فانیڵایه‌ك و ده‌رپێ قوته‌یه‌ك و‮ ‬5 ‮پێنج ‬دیناری‮ ‬ئیراقیمان بۆ بنێرن و بۆشمان نه‌بوو بپرسین كێ هێاویه‌تی ،‮ ‬به‌به‌ڵگه‌ی‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬براده‌ران ده‌زانن جارێ من پرسیم كابرای‮ ‬ئه‌من ،‮ ‬پاش كۆمه‌ڵێك جنێو ئینجا
بۆ هه‌موومان وابوو‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌هه‌رحاڵ ئێمه‌ تا‮ ‮ نزیكه‌ی چوار مانگ ماینه‌وه‌‮. ‬دواجار ،‮ ‬پاش ئه‌وه‌ی‮ ‬ئه‌وانه‌یان گرت ( كه‌ دوای ئه‌وه‌ی به‌ كه‌فاله‌ت ئازاد كراین‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ زانیمان) ئێمه‌ زۆربه‌مان به‌ كه‌فاله‌ت ئازاد كراین‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌وانه‌ی‮ ‬له‌گه‌ڵ مندا گیرابوون و له‌ (زیندانی‮ ‬ئه‌منی‮ ‬عامه‌ له‌ به‌غدا )ئه‌و براده‌رانه‌ی‮ ‬خواره‌وه‌ بوون‮:‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-1‮ حسێن عارف‮- ‬ڕۆژنامه‌نووس و چیرۆكنووس ئێستا نیشته‌جێی‮ ‬شاری‮ ‬سلێمانییه‌‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-2‮ ڕه‌وانشاد ‬عه‌بدوڵڵا بابه‌ عه‌لی‮- ‬ڕۆژنامه‌نووس خه‌ڵكی ‬كه‌ركووك،‮ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-3‮ ‬احمد زه‌رده‌شت‮- ‬كوڕی‮ ‬توێژه‌ری‮ ‬مێژوو مامۆستا حه‌مه‌بۆر‮- ‬ڕۆژنامه‌نووس له‌‮ ‬ڕۆژنامه‌ی‮ (‬بیری‮ ‬نوێ‮)‬ی‮ ‬حزبی‮ ‬شیوعی‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-4‮ ‬محمد عبدالخالق‮- ‬ڕۆژنامه‌نووس له‌ ڕۆژنامه‌ی (بیری نوێ) و مامۆستا .‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-5‮ ‬شاعیر و ڕۆژنامه‌نووس عه‌بدوڵڵا عه‌باس ، كه‌ ئێستا دانیشتووی سلێمانییه‌.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-6‮ حه‌مید عزیز كه‌ ئێستا دكتۆره‌ و له‌ زانكۆی‮ ‬سه‌ڵاحه‌ددین،‮ ‬كۆلیژی‮ ‬ئاداب به‌شی‮ ‬فه‌لسه‌فه‌ مامۆستایه ‌و خه‌ڵكی‮ ‬قه‌ڵادزییه‌.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-7‮ ‬بێستوون مه‌لا عومه‌ر‮- ‬ئه‌ویش له‌سه‌ر هه‌مان قه‌زیه‌‮ – ‬بێستوون له‌ سلێمانی‮ ‬گیرابوو‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ به‌ داخه‌وه‌ وابزانم شه‌هید كرا . ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
8 – براده‌رێكی دی به‌ ناوی كه‌مال ، كه‌ هونه‌رمه‌ند بوو له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د عه‌بدولخالق گرتبوویان.
ئه‌وی ڕاستی بێ كه‌ وتت زیندان ، به‌ تایبه‌تی زیندانی به‌عسییان كه‌ ئیعدامیان پێ ئاوخواردنه‌وه‌ بوو .. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئازارێكی جه‌سته‌یی و نه‌فسی زۆریان داین ، به‌ڵام دیسان خاڵـی نه‌بوو له‌ هه‌ڵوێست و دیمه‌نی كۆمیدی ، به‌ نموونه‌ كابرایه‌كی لێ بوو له‌ ته‌نیشت قاووشی ئێمه‌ ناوی ( ئیبره‌ و خێت – داو و ده‌رزی ) بوو كه‌ پرسیم وتیان تاكه‌ كه‌سه‌ توانیویه‌تی ده‌رزی و داو بێنێته‌ ژوورێ ، ده‌یانگوت ڕۆژێ گوایه‌ چه‌ند مریشكێكی كڕیوه‌ و بردوویه‌تیه‌وه‌ ماڵێ كه‌ به‌ڕه‌ڵڵای كردوون یه‌ك یه‌ك ناوی لێ ناون و وتوویه‌تی ئه‌وه‌ قائید ئه‌لموئسسه‌ ، ئه‌وه‌ سه‌ید و ئه‌لنائبه‌ ( مه‌به‌ستی سه‌ددام حسێن) بووه‌ ، ئه‌وه‌ ئه‌ندامی قیاده‌ی قوتری فڵانه‌ و تاد .. تومه‌ز ژنه‌كه‌ی پێ ده‌چێ دۆستی هه‌بووبێ ، خه‌به‌ری لێ ده‌دا و ده‌یگرن به‌ تۆمه‌تی (سب و شتم ) واته‌ جنێودان ، ئینجا زۆر جار به‌ ده‌نگی به‌رز هاواری ده‌كرد ( بس اطلع) واته‌ به‌س ئازاد بم ، گوێمان لێ ده‌بوو هه‌ر له‌ قاووشه‌كه‌ی خۆی پێیان ده‌گوت ( بابه‌ ما تطلع) بابه‌‌ ده‌رناچی ..
یان كۆمه‌ڵێك شه‌قاوه‌ی به‌غدایان گرتبوو ، نه‌مانزانی له‌سه‌ر چی بوو‌ ، به‌ڵام ده‌یانگوت كۆنگره‌ی لاوانی عه‌ره‌ب له‌و ماوه‌یه‌ له‌ به‌غدایێدا ده‌به‌سترێ بۆیه‌ گیراون ( وایان ده‌گوت) ئه‌وانه‌ زۆریان كوردی فه‌یلی بوون ، هه‌موو زیندانییان لێیان ده‌ترسان ، به‌ڵام خۆشبه‌ختانه‌ زۆر ڕێزی ئێمه‌یان ده‌گرت ، یه‌كێكی زه‌به‌ڵڵاحیان تێدا بوو وای نیشان ده‌دا گه‌وره‌یانه‌ ( گه‌وره‌ی شه‌قاوان) ده‌هات به‌ كا حوسێن عارفی ده‌گوت ، (كه‌ ئێمه‌ش به‌ پێی ته‌مه‌ن ئه‌ومان به‌ گه‌وره‌ی خۆمان دانابوو) – خۆ ممحتاجین شی- خۆ هیچتان پێویست نییه‌ ، هه‌ر هه‌مان كه‌سی زه‌به‌للاح ڕۆژێ پێی له‌سه‌ر پێی كه‌سێك دانابوو ، كابرا ده‌یهێشا و هاواری ده‌كرد . ئه‌ویش پێی ده‌گوت
( اخ الگحپه‌ لیش مخلی رجلك تحت رجلی) واته‌ خوشك هین بۆ پێت له‌ بن پێی من داناوه‌ ؟ !!
یان كابرای لوبنانی كه‌ زۆر ده‌هاته‌ لامان ، ئه‌و له‌ قاووشێكی سه‌ره‌و‌تر بوو ، عه‌رش و كورشی باس ده‌كرد ، هه‌میشه‌ش ده‌یگوت من یا ئیعدام ده‌كرێم یان ئازاد ده‌كرێم و به‌رپرسیاریه‌تێكی گه‌وره‌م ده‌ده‌نێ ، پاشان دوای ماوه‌یه‌ك ئازاد كرا ، ئێمه‌ به‌وه‌مان زانی هه‌ندێ پاكه‌ت و په‌نیر و ئه‌وانه‌ی بۆ قاووشی ئێمه‌ ناردبوو .. ئه‌و پیاوه‌ خۆی وه‌ك چه‌پ نیشان ده‌دا كه‌ له‌ زیندانه‌وه‌ به‌رگری له‌ میشێل عه‌فله‌ق ده‌كرد و به‌ بیریاری حزبی به‌عسی ده‌زانی ، له‌و سه‌ره‌كه‌ی دی ( جه‌بهه‌ی قه‌ومی ته‌قدوومی ) نێوان به‌عس و حزبی شیوعی به‌رقه‌رار بوو و باره‌گایان له‌ به‌غدا و نزیكه‌ی زۆربه‌ی شاره‌كان مابوو ، ئینجا زیندان پڕ بوو له‌ شیوعی ..
به‌و جۆره‌ مامه‌وه‌ تا ڕۆژێ من سره‌ی سه‌رئاوێم (ته‌والێت )م گرتبوو ، ئاخر سه‌رئاویش به‌ سره‌ بوو به‌شی هه‌مووانی نه‌ده‌كرد ده‌بووایه‌ كه‌مترین كات به‌یانیان نیو سه‌عات بچیت سره‌ بگری تا به‌رت ده‌كه‌وێ چۆڕه‌ میزه‌كی بكه‌ی ئه‌ویش تا ته‌واو ده‌بووی ده‌یان ( شسوێت)ت – چیت كردتیان له‌و دیوی ده‌رگاوه‌ بۆ ده‌هات وه‌ك وتم ئه‌و ڕۆژه‌ دوای نزیكی چوار مانگ له‌ زیندان ئه‌و به‌یانییه‌ هه‌ر سره‌م به‌ركه‌وت و چوومه‌ ژووره‌وه‌ ، گوێم له‌ چه‌ند ناوێك بوو ، له‌وانه‌ ناوی خۆم ، چیت لێ بشێرمه‌وه‌ میزم به‌ پاش‌ وه‌چووه‌وه‌ و پێم نه‌كرا كه‌ گوێم له‌ ناوی خۆم بوو كابرا وتی ، فڵانی كوڕی فڵانی ( لم غراضك) واته‌ فڵان (واته‌ من) شڕوشیتاڵت كۆ كه‌وه‌ ، خۆیشی وابوو ئه‌گه‌ر به‌یانیان بانگیان كردبای یا بۆ ئازاد كردن بوو یا گواستنه‌وه‌ ، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئێواران یا شه‌و ئه‌وه‌ بێگومان ده‌مانزانی بۆ ته‌عزیب و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ ، ناوی ئێمه‌ كه‌ بانگ كراین به‌یانی زوو بوو ده‌وری سه‌عاتی هه‌شت تا هه‌شت ونیوی به‌یانی بوو ، بۆیه‌ له‌ ڕواڵه‌ته‌وه‌ ترسی كه‌متر بوو ، هه‌ر وایش ده‌رچوو من یه‌كسه‌ر له‌ ته‌والێته‌كه‌ هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌ ، هیچ شڕو شیتاڵیشم نه‌بوو ، یه‌كسه‌ر چووم خواحافیزیم له‌و براده‌رانه‌ی مابوون ، (چونكه‌ هه‌ندێكیان پێشی من به‌ر ببوون )كرد و هاتمه‌ لای ده‌رگا خۆم ناساند و كابرا لیستێكی پێ بوو سه‌یرێكی كرد و ده‌رگایان لێ كردمه‌وه‌ ، كابرا پێشه‌كی منی برده‌ لای سه‌رتاشی زیندان ، چونكه‌ ڕیشم زۆر درێژ بوو و له‌ هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌شدا چه‌هره‌ی خۆمم نه‌بینیبوو ، سه‌رتاش زۆر به‌ په‌له‌ ڕیشی تاشیم نیوه‌ی ڕوومه‌تی بڕیم ، ئینجا كابرا بردمییه‌ لای ده‌رگایه‌ك كورسییه‌كی لێ بوو ، وه‌ك ئه‌وانه‌ی بۆ ده‌رگه‌وانانی داده‌نێن و وتی لێره‌ دانیشه‌ (ئه‌و به‌ عه‌ره‌بی وتی) ..
چووه‌ ژووره‌وه‌ ، دوو تا سێ ده‌ققه‌ی پێنه‌چوو ده‌رگای كرده‌وه‌ به‌ وشه‌ی (تفضل) فه‌رموو ، كه‌ ده‌مێك بوو گوێم لێ نه‌ببوو ، له‌وه‌ڕا زانیم بانگ كردنم بۆ به‌ربوونه‌ .. كه‌ چوومه‌ ژووره‌وه‌ كه‌سێ به‌ جل وبه‌رگی مه‌ده‌نی ته‌مه‌نی به‌ سه‌رووی چل و پێنج ساڵی ده‌رده‌كه‌وت له‌ پشت مێزێكی داری پان و پۆڕ دانیشتبوو كه‌ دوو كورسی له‌م سه‌ر و ئه‌و سه‌ر داندرابوون ، ژووره‌كه‌ش پاك و خاوێن و قه‌نه‌فه‌ی گرانبه‌های لێ بوو ، به‌وه‌ زانیم كه‌ ئه‌فسه‌رێكی پله‌ باڵایه‌ ،كه‌سێكی سووركه‌ڵه‌ی قه‌ڵه‌وی له‌لادا له‌سه‌ر یه‌كێك له‌ كورسییه‌كانی به‌رده‌می دانیشتبوو له‌گه‌ڵ چوونه‌ ژووره‌وه‌ كابرای پشت مێز ئاماژه‌ی بۆ كورسییه‌ك كرد لای ده‌رگا داندرابوو و وتی : (استریح) دانیشه‌ .
نه‌خێر زۆری نه‌برد چایه‌كیشیان بۆ هێنام ، ئینجا كابرای قه‌ڵه‌و به‌كوردی پێی وتم تۆ چ كارت به‌وانه‌ دایه‌ ، تۆ ئه‌ولی ته‌مه‌نته‌ بۆ یارمه‌تی باوكت ناده‌ی …( كه‌ر له‌ كوی كه‌وتووه‌ و ئاشه‌وان له‌ چ خه‌یاڵێ ، ده‌بێ په‌نده‌كه‌ی ئاوا بۆ تێكه‌ڵ بكه‌ی ) وتم مامۆستا من له‌ جنووب ده‌ژیم ، خوا شایه‌ده‌ خۆشم نازانم بۆ گیراوم .. كابرا له‌سه‌ری نه‌ڕۆی یه‌كسه‌ر وتی ئه‌مڕۆ به‌ر ده‌درێی من هاتووم ده‌بمه‌ كه‌فیلت ، ئێنجا كابرای پشت مێز وتی: (راح نطلق سراحك) واته‌ به‌رت ده‌ده‌ین ،پاشان كۆمه‌ڵێ قسه‌ی كرد به‌و ئاراسته‌یه‌ی كه‌ هیچ تاوانبارێك ئه‌و ( مجرمین) ی به‌كار هێنا له‌ عه‌داله‌تی حزب و سه‌وره‌ ده‌ربازیان نابێ.. به‌هه‌ر حاڵ من تا ئه‌و كاته‌ ده‌مم بۆ چایه‌كه‌ی پێشم نه‌بردبوو، كابرای پشتی مێز وتی : ( اشرب چایك تعال وقع ) چایه‌كت بخۆوه‌ و وه‌ره‌ ئیمزا بكه‌
چایه‌كه‌ سارد ببووه‌وه‌ یه‌ك دوو فڕم له‌به‌ر قسه‌ی ئه‌و لێدا و به‌ره‌و لای مێزه‌كه‌ هه‌ستام و بینیم فه‌رمانی به‌ربوونمه‌ ئیمزام كرد ، دیار بوو وه‌ره‌قه‌یه‌كی تریشی به‌ كابرای قه‌ڵه‌و ئیمزا كرد ، ئینجا كابرای قه‌ڵه‌و كه‌ به‌ ئه‌بوو فلان ( ناوه‌كه‌یم بیر نه‌ماوه‌) خوافیزی له‌ كابرا كرد و منی به‌ پێشه‌ خۆی دا و پسووله‌یه‌كیشی به‌ ده‌سته‌وه‌ بوو كه‌ ده‌رچووین له‌ پرسگه‌ ته‌سلیمی كرد و ئیمزایه‌كی بۆ له‌ ده‌فته‌رێك بۆ كردن و هاتینه‌ ده‌رێ ..
ئاوا سه‌ت مه‌ترێك ڕۆیشتین گه‌راجیكی لێ بوو ، كابرا ئۆتۆمبیلی له‌وێ ڕاگرتبوو ، ڕاستیی من یه‌كسه‌ر زانیم ئه‌م (كورده‌ قاره‌مانه‌) پیاوی خۆیانه‌ و به‌ پاره‌ بووه‌ته‌ كه‌فیلم كه‌ هه‌ر وایش ده‌رچوو ، پاره‌یه‌كی زۆری له‌ باوكم وه‌رگرتبوو ، بۆیه‌ من هه‌ر خوا خوام بوو له‌ نزیكترین شوێن بێمه‌ خوارێ ، بینیم ئێمه‌ له‌ كۆڵانه‌كانی پشت ( قصر الابیض) گیرا بووین كه‌ نزیكیشه‌ له‌ گۆڕه‌پانی ئه‌نده‌لووس ، ئه‌و وتی بتگه‌یێنمه‌ كوێ ، وتم له‌ گۆڕه‌پانی نه‌سر دێمه‌ خوارێ ، گۆڕه‌پانی نه‌سر زۆر دوور نه‌بوو له‌وێ و‌ پاسی مه‌یدان یش ده‌هاتنه‌ ئه‌وێ ، به‌هه‌ر حاڵ پێی وتم ئێستا خه‌به‌ر ده‌ده‌مه‌ باوكت ، وه‌ڵامم نه‌دایه‌وه‌ ، پاشان ده‌ركه‌وت به‌ پاره‌ ئه‌و كابرایه‌یان بۆ باوكم دۆزیبووه‌وه‌ كه‌ ماڵی له‌ به‌غدا بوو .
له‌ گۆڕه‌پانی نه‌سر هاتمه‌ خوارێ ، پیاسه‌یه‌كم له‌ گه‌راجی پاسان كرد ، له‌ چاوه‌ڕوانی پاسی ژماره‌ 4 كه‌ ده‌چووه‌ مه‌یدان هه‌ستم كرد پێیه‌كانم زۆر ئازاریان هه‌یه‌ به‌ هۆی ئه‌وه‌ی له‌ لایه‌ك لێدانی كاتی گرتنم و له‌ لایه‌كی دی به‌هۆی دانیشتنی زۆر و بوار نه‌بوون بۆ پێ درێژ كردن .
تا پاس هات هه‌وڵم دا به‌ هۆی جامی چه‌ند ئۆتۆمبیلێك چه‌هره‌ی خۆم ببینم كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر بوو نه‌مدیبوو ، پاشان وازم لێ هێنا وتم نه‌ڵێن ئه‌و كوڕه‌ بۆچی سه‌ری ده‌باته‌ ناو‌ جامی ئۆتۆمبیلان !!
پاس هات سوار بووم ، له‌ناو پاس به‌بیرم هاته‌وه‌ كه‌ بردمیان بۆ قاووش سه‌عات و قایش و هه‌ندێ شتومه‌كیان لێ ستاندبووم ، ئه‌ویش ڕۆیی ، تازه‌ چی ، من خوا خوام بوو بێمه‌ ده‌رێ ..
پاسی ژماره‌ 4 به‌ درێژایی شه‌قامی ڕه‌شید دا ده‌ڕۆی تا ده‌گه‌یشته‌ گۆڕه‌پانی مه‌یدان ، من پێش ئه‌وه‌ی بگاته‌ مه‌یدان له‌ وێستگه‌یه‌كی نزیك مزگه‌وتی ( حه‌یده‌رخانه‌) هاتمه‌ خوارێ ، چونكه‌ من عاده‌ته‌ن كه‌ له‌ عه‌بباسیه‌ش بهاتمایه‌ به‌غدا یا لای م . عزیز گه‌ردی و ئه‌وان ده‌مامه‌وه‌ یا له‌ ئوتێلی ( نزار ) نزیكی مه‌یدان .
ئۆتێلی نزار ئه‌وسا ، محمد موكری و مارف عومه‌ر گوڵ ( كه‌ خاوه‌نی ئوتێل خاڵی بوو ) هه‌روه‌ها زۆر له‌و نووسه‌ر و ئه‌دیبانه‌شم لێ ده‌دیتن كه‌ له‌ به‌ غدایێ له‌ زانكۆ ده‌یانخوێند له‌وانه‌ به‌ نموونه‌ شێرزاد حه‌سه‌ن كه‌ له‌ به‌شی ئینگلیزی ده‌یخوێند ..
ژماره‌یه‌كی‮ ‬دیكه‌ش بوون ،‮ ‬ ‬ناوه‌كانییانم له‌بیر نه‌ماوه‌‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌ نزیكی ئوتێل نزار له‌ وێستگه‌یه‌ك دابه‌زیم ، له‌وێ ته‌له‌فۆنم بۆ محه‌لی خاڵم ڕه‌حمه‌تی محه‌مه‌د گه‌ڵاڵی كرد كه‌ ئه‌وسا كارگه‌ی كاشی هه‌بوو و شوێنی خۆم پێ وتن ، بۆ ئێواره‌كه‌ی باوكم له‌گه‌ڵ هه‌ندێ له‌ خزم و دۆستان گه‌یشتنه‌ لام ، شه‌و له‌ به‌غدا ماینه‌وه‌ بۆ به‌یانی به‌ره‌و هه‌ولێر به‌ڕێ كه‌وتین ، ڕاستی تا ئازاد نه‌كرام به‌ دایكمیان نه‌وتبوو ، به‌ڵام دایكم به‌ (حدس) زه‌ینڕوونی دایكایه‌تی هه‌ستی كردبوو شتێك بووه‌ و پێی ناڵێن .. به‌هه‌ر حاڵ سێ چوار ڕۆژێك له‌ هه‌ولێر له‌ ماڵه‌وه‌ مامه‌وه‌ پاشان یه‌كسه‌ر به‌ره‌و عه‌بباسیه‌ ، شوێنی لێی گیرام گه‌ڕامه‌وه‌ ، كه‌ چوومه‌ كتێبخانه‌ ( وه‌ك له‌ پێشدا وتم من كاتب بووم له‌وێ) به‌ڕێوه‌به‌ری كتێبخانه‌ پێی ڕاگه‌یاندم كه‌ من ماوه‌ی مانگێك زیاتره‌ گواستراومه‌ته‌وه‌ به‌غدا ( ئیداره‌ی محه‌لی) ، هه‌ر چه‌نده‌ زۆرم پێ خۆش بوو ، به‌ڵام له‌ دڵی خۆمدا سه‌یرم پێ هات كه‌ له‌ كاتێكدا من له‌ زیندان بووم فه‌رمانی گواستنه‌وه‌م دراوه‌ ، ئینجا یان كه‌س به‌ كه‌س نه‌بووه‌ و ئیداره‌كان ئاگاداری یه‌كتر نه‌بوون یان به‌ مه‌به‌ست ئه‌وه‌ كراوه‌ ..
نوسخه‌یه‌ك له‌ فه‌رمانی گواستنه‌وه‌م له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری كتێبخانه‌ وه‌رگرت و خواحافیزم له‌وان و چووم له‌ ماڵی قادریش كرد و به‌ره‌و به‌غدا له‌ نه‌جه‌فه‌وه‌ كه‌وتمه‌ ڕێ ..
ئه‌و ڕۆژه‌ی گه‌یشتمه‌ به‌غدا به‌ دره‌نگم زانی بچم بۆ پارێزگای به‌غدا – ئیداره‌ی محه‌لی – هێشتمه‌وه‌ بۆ به‌یانی ، شه‌و وه‌ك زۆر جاران چوومه‌ لای م. عزیز گه‌ردی و حه‌كیم كاكه‌وه‌یس و ئه‌وان و ڕاستی سه‌ره‌ڕای ترسێكی په‌نهان دڵخۆش بووم به‌وه‌ی گواستراومه‌ته‌وه‌ به‌غدا ، ته‌نانه‌ت باسی ئه‌وه‌شم له‌گه‌ڵ براده‌ران كرد كه‌ منیش چۆن ژوورێك له‌وناوه‌ به‌ كرێ بگرم ..
بۆ به‌یانی چوومه‌ پارێزگا كه‌ ئه‌و ده‌مه‌ باره‌گای پارێزگا له‌ مه‌یدان دوور نه‌بوو له‌ بینایه‌یه‌ك بوو پێیان ده‌گوت (قشڵه‌) ، له‌ پرسگه‌ نوسخه‌ی فه‌رمانی گواستنه‌وه‌كه‌مم پێشان دان یه‌كسه‌ر بێ ئه‌وه‌ی پێم بڵێن چاوه‌ڕێ بكه‌ ( كه‌ ئه‌وه‌ش ترسی زیاتر كردم) بردمیانه‌ لای به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ( له‌سه‌ر ده‌رگاكه‌ی وا نووسرابوو) ، به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی بێ ئه‌وه‌ی لێم بپرسێ ئه‌و ماوه‌یه‌ بۆچی ( نه‌هاتووی موباشه‌ره‌ بكه‌ی ) یه‌كسه‌ر له‌سه‌ری نووسی ( الأملاك .. شعبة التركات لاجراء اللازم) ، خزمه‌تگوزارێكم له‌گه‌ڵ هات بردمی بۆ لای به‌ڕێوه‌به‌ری به‌شی ئه‌ملاك ، ئه‌ویش ( موباشه‌ره‌) ی بۆ نووسیم ڕه‌وانه‌ی به‌شی (التركات)ی كردم ، ته‌ریكات چ ته‌ریكات ، ڕاسته‌ وه‌ك به‌شێك بوو له‌ ئه‌ملاكی ئیداره‌ی محه‌لی ، به‌ڵام له‌ كۆمه‌ڵێك تۆماری تۆزاوی زیاتری لێ نه‌بوو ، كه‌ ده‌شڵێم تۆزاوی هه‌رگیز به‌ ته‌وسه‌وه‌م نییه‌ ، به‌ڕاستی تۆزی ساڵه‌های ساڵی لێ كۆببووه‌وه‌ ، ئه‌و تۆمارانه‌ به‌ئه‌سڵ هی جووله‌كه‌كان بوون ، ئێمه‌ش یه‌ك دوو فه‌رمانبه‌ر بووین بێ ئیش و كار وه‌ك پاسه‌وانی ئه‌و تۆمارانه‌ وا بووین ، ڕاستی له‌ توانادا نه‌بوو له‌ ژووره‌وه‌ له‌به‌ر تۆز دابنیشین به‌ ناچاری زۆربه‌ی كاتی ده‌واممان له‌ ڕێڕه‌وه‌كه‌ به‌سه‌ر ده‌برد كورسیمان ده‌هێنایه‌ ده‌ره‌وه‌ ( من له‌و كاته‌وه‌ تووشی ئه‌وه‌ی به‌ حه‌ساسییه‌ ناسراوه‌) بووم كه‌ ئێستاش له‌ كۆڵم نه‌بووه‌ته‌وه‌ ..
ماوه‌ی چه‌ند مانگێكیشم به‌و ڕه‌نگه‌ به‌ڕێ كرد تا ڕۆژێ به‌ ڕێكه‌وت كوردێكم بینی كه‌ وا بزانم له‌ به‌شی خۆیه‌تی ئه‌وێ كاری ده‌كرد كوردێكی خه‌ڵكی كه‌ركووك بوو ناوی ( مه‌جید بیبانی ) بوو ، ده‌رچووی به‌شی كوردی بوو ( پاشان بیستم دكتۆرای وه‌رگرتووه‌) ئه‌و له‌ ڕێی نووسین و ڕۆژنامه‌كانه‌وه‌ منی ناسییه‌وه‌ ، منیش بارو دۆخی خۆم بۆ گێڕایه‌وه‌ ، ڕاستی مه‌ردانه‌ به‌ هانامه‌وه‌ هات و شه‌فاعه‌تی لای به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی بۆ كردم ، كه‌ ئه‌وه‌ی لێ كه‌وته‌وه‌ گواستمیانه‌وه‌ كۆگای كتێبان له‌ په‌روه‌رده‌ی كه‌رخ ، هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌وێش خاڵی نه‌بوو له‌ ته‌پ و تۆزی كتێبان ، به‌ڵام زۆر باشتر بوو له‌ جێی پێشترم.
به‌و ڕه‌نگه‌م به‌ڕێ كرد تا نزیكه‌ی ساڵ و نیوێك ، ئینجا گه‌ڕامه‌وه‌ هه‌ولێر ، ئه‌و ده‌مه‌ ماڵیشمان هاتبووه‌ هه‌ولێر و له‌ دوكانێـكی تۆمارگه‌ كه‌ یه‌ك دوو خزم بۆیان دانام ،
دوكانه‌كه‌ به‌ ناوی (تۆمارگه‌ی ژوان) بوو له‌سه‌ر شه‌قامی ئاراس ته‌نیشت بانكی ئاراسی ئه‌وسا ..
لێره‌دا كۆتایی پێ دێنم . له‌م ڕاسته‌یشدا ده‌مه‌وێ خوێنه‌ری ئه‌م چه‌ند دێرانه‌ له‌وه‌ باخه‌به‌ر بكه‌م ئه‌م چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ یاده‌وه‌ری نییه‌ ، به‌شێكی بچووكی یاداوه‌ریش نییه‌ له‌وه‌ی به‌ده‌ر به‌شێكه‌ له‌ پرۆژه‌یه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ نه‌فیكراوان كه‌ من له‌ ڕاستیدا به‌ ئیلحاحی برایان ( تاریق جه‌مباز ، كه‌ به‌جار 126 جاری پێ وتم ) هه‌روه‌ها ( نیعمه‌ت عه‌بدوڵڵا ، كه‌ ئه‌ویش 27 جار) ده‌نا من وه‌كو خۆم ژیانی خۆم وا چاو لێ نه‌كردووه‌ شتێكی تێدا بێ جیا له‌ هه‌ر كوردێك جێی گێڕانه‌وه‌ بێ ، جگه‌ له‌وه‌ش له‌وه‌نده‌ی یادداشتنامه‌م خوێندوونه‌ته‌وه‌ ، مه‌گه‌ر به‌ ده‌گمه‌ن ده‌نا له‌ تێكه‌ڵه‌یه‌كی غه‌ریب و عه‌جیب زیاترم لێ نه‌دیون له‌ نێوان ڕاستی و هه‌ڵبه‌ستن و ناڕاستیدا ، ته‌نانه‌ت خه‌یاڵ بۆ ئه‌وه‌ ده‌چێ هه‌ندێ له‌و یادداشتنامانه به‌ چه‌شنێكن ئه‌وه‌ندیان ته‌فاسیل تێدایه‌ له‌ ڕۆژانه‌ ده‌چێ تا یادداشتنامه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یێنێ ڕۆژانه‌ نووسیبیێتیانه‌وه‌ ، ئاسان نییه‌ له‌ ته‌مه‌نێكی دیاریكراودا ئاده‌مزاد شته‌كانی به‌و وردكارییه‌ به‌بیر بێته‌وه‌.. له‌ ڕوویه‌كی دییه‌وه‌ هه‌ندێ جار ئه‌وه‌ به‌ خه‌یاڵدا دێ حكوومه‌تی به‌غدا نه‌یده‌ویست ئه‌و شاخ و داخانه‌ چۆل بن ئه‌و فشارانه‌ی ده‌كردن گه‌نجی كورد ناچاری هه‌ڵاتن و خۆده‌ربازكردن بكا و‌ شه‌رعییه‌ت بداته‌ خۆی بۆ سه‌ركوتكردن وچه‌واشه‌كردنی هه‌ندێ لایه‌نی نێوده‌وڵه‌تی سۆزدار له‌گه‌ڵ كێشه‌ی ڕه‌وای كوردستان ، ئه‌وه‌ش ڕوونتر له‌وه‌دا ده‌ركه‌وت كه‌ حكوومه‌ت هه‌ر زوو پێش ئه‌وه‌ی بزووتنه‌وه‌ی چه‌كداری ئاهێكی بێته‌وه‌به‌ر له‌ شاخ پرۆسه‌ی ڕاگواستنی چه‌ندان ناوچه‌ و گوندی كوردستانی ، كه‌ یه‌كه‌مین گورزی كوشنده‌ بوو به‌ر ڕۆحی كۆمه‌ڵایه‌تی و سایكۆلۆژی و ئابووری مرۆڤی كورد و كوردستان به‌ گشتی كه‌وت كه‌ له‌ دوایشدا ئه‌نفال و به‌كارهێنانی چه‌كی كۆكوژ و له‌باڵیه‌كده‌رهێنانی بزاڤی ئازادیخوازی كوردی لێ كه‌وته‌وه‌ ، ده‌سپێكرد ..
ڕاستییه‌كانیش هه‌روا ده‌ركه‌وتن كه‌ وه‌ختی خۆی له‌ ئه‌ده‌بیاتی حزبیاندا ده‌ریان ده‌بڕی كوردیان به‌ ( شعبنا الكردی) ناوزه‌د كردبوو و كه‌ تا ئێستاش و تا ئه‌مڕۆ حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانی به‌غدا نه‌ بڕوایان به‌ چاره‌سه‌ركردنی بنه‌ڕه‌تی كێشه‌ی كوردستان هه‌یه‌ و نه‌ پلانێكی جددییان بۆ هه‌بووه‌ و هه‌یه‌ .
‌ ‌ ئه‌م چه‌ند دێره‌ هه‌تیوكه‌وتووه‌یش، بۆیه‌ش ده‌ڵێم هه‌تیوكه‌وتوو چونكه‌ پێم وایه‌ گه‌یشتوومه‌ته‌ قه‌ناعه‌ت دوای هه‌موو ڕووداوه‌ تراژیكۆمیدییه‌كانی پاش ڕاپه‌ڕین و دامه‌زراندنی په‌رله‌مان و حكوومه‌ت له‌م به‌شه‌ی كوردستان نووسین و نه‌نووسینی وه‌ك یه‌ك بێ‌ ، به‌ به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌حمه‌د ناوێكی مه‌نسوولی زیندانییه‌ سیاسییه‌كان كه‌ به‌ دڵی خۆ نیعمه‌ت عه‌بدوڵڵاشم به‌ شایه‌دی له‌گه‌ڵ خۆم بردبوو و هه‌ردوو هاوزیندانیش محه‌مه‌د عه‌بدولخالق و د. حه‌مید عزیز له‌ كاتبی عه‌دل شایه‌دیان بۆ دابووم مه‌نسوولی زیندانیان پێی وتم ناكرێ چونكه‌ تۆ له‌سه‌ر( قتل) گیراوی !
ئینجا ئاغه‌م به‌ توو سه‌لامه‌تدار سه‌یرایه‌تییه‌كه‌ له‌وه‌ دابوو من ته‌ئیدم له‌سه‌ر داوای خۆیان بۆ چه‌ند براده‌رێكی هاوزیندان كرد به‌ ته‌ئیدی من بۆیان ڕایی كردن !!
به‌ داخه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ین ، كه‌چی له‌ یادداشتنامه‌كانماندا ( مه‌گه‌ر به‌ ده‌گمه‌ن) دانی پێدا نانێین ، كه‌ لێشمان ده‌قه‌ومێ هه‌میشه‌ كاره‌سات و نوشووستییه‌كانمان به‌ جلـئاوێزی خه‌ڵكی تره‌وه‌ هه‌ڵده‌واسین ، لێره‌شڕا نه‌خۆشی (ده‌رده‌ كورد) و یه‌كتر تاوانبار كردن هه‌میشه‌ دووباره‌ و سه‌تباره‌ بووه‌ته‌وه‌ و ده‌بێته‌وه‌ ..

(**)ئه‌م وێنه‌ و دیكۆمێنتانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌وه‌ندی لای خۆم بوون و مابوون و به‌ر تاڵان و بـڕۆی شه‌ڕی برایان نه‌كه‌وتن به‌ پێی به‌رده‌ستییان ئه‌وانه‌ن په‌یوه‌ندییان به‌ خودی ئه‌م نووسینه‌وه‌ هه‌یه‌ .

(*) ( به‌ختی ڕه‌ش یـا كـۆمه‌ڵی چه‌وت) له‌ ئه‌سڵدا ئه‌مه‌ ناوونیشانی یادداشته‌كانی باوكم بوو كه‌ نزیكه‌ی نۆ سه‌ت و قسوور لاپه‌ڕه‌ی فۆڵسكاب (A4)ی ده‌ستخه‌ت بوو ، بێجگه‌ له‌ چه‌ندان وێنه‌ و دیكۆمێنتی گرینگ كه‌ به‌ داخێكی زۆره‌وه‌ به‌ بۆردمانی فڕۆكه له‌گه‌ڵ خانوو و ماڵێمان ساڵی 1974 له‌ گه‌ڵاڵه‌ تـیاچوو .




به‌ختی ڕه‌ش یـا كـۆمه‌ڵی چه‌وت*-2-.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

              

چه‌ند وێستگه‌یه‌كی كورت له‌ ڕۆژگاره‌كانی دوای كۆربوونه‌وه‌ی (ئاگردان)ێـكی دی

نه‌ژاد عزیز سورمێ
به‌شی دووه‌م

ڕوونـكردنه‌وه‌
ویستم خوێنه‌ر له‌وه‌ باخه‌به‌ر بكه‌م كه‌ ئه‌م نووسینه‌ نه‌ بیره‌وه‌ریه‌ و نه‌ یادداشتنامه‌، به‌و مانایه‌ی‌ ده‌خوازێ له‌م دوو ژانره‌دا هه‌بن ..
ته‌نیا نووسینێكه‌ به‌ داوا و جه‌ختی چه‌ند جاره‌ی هه‌ر دوو دۆستم (نیعمه‌ت عه‌بدوڵا و تاریق جامباز)وه‌ ‌ بۆ پرۆژه‌یه‌ك نووسراوه تایبه‌ت به‌‌ تۆماركردن و دیكۆمێنتـكردنی نه‌فیكراوانی كوردستان دوای نسكۆی ساڵی 1975 كه‌ له‌ دووتوێی كتێبێـكدا به‌م دواییه‌ به‌شی یه‌كه‌مییان لێ بڵاو كرده‌وه‌.
هیوادارم له‌م قاوخه‌دا بخوێنرێته‌وه‌.
له‌باره‌ی تایتڵی سه‌ره‌كی نووسینه‌كه‌یشه‌وه‌(به‌ختی ڕه‌ش یا كۆمه‌ڵی چه‌وت)
وه‌ك له‌ په‌راوێزیشدا ئاماژه‌ی پێدراوه‌، ئه‌وه‌ ناوونیشانی یادداشتنامه‌ی
باوكم بووكه‌ نزیكه‌ی 900 و قسوور لاپه‌ڕه‌ی فۆڵسكابی ده‌ستنووس ده‌بوو
به‌ داخه‌وه‌ به‌ هۆی بۆمبابارانی خانوو و ماڵمان(ناوه‌ڕاستی ساڵی 1974 )
به‌ فڕۆكه‌كانی سوپای عیراق له‌ گه‌ڵاڵه‌ تیاچوو.

زۆری نه‌برد ئاوا ماوه‌ی حه‌فته‌یه‌ك یان ده‌ ڕۆژ ئێمه‌ كه‌ ڕۆژانه‌ ده‌هاتینه‌ كه‌ربه‌لا و له‌چایخانه‌ له‌گه‌ڵ براده‌رانی دانیشتووی ناو شار داده‌نیشتین و چه‌ندین جار چووینه‌ ئه‌و شووقه‌یه‌ی نیعمه‌ت عه‌بدوڵڵا و ئه‌وانی لێ بوو، وای لێهات خه‌ڵكی دیكه‌شمان دیته‌وه‌، له‌وانه‌ دۆستی دێرینم هونه‌رمه‌ند حه‌سه‌ن گه‌رمیانی كه‌ مامۆستا بوو له‌ئاماده‌یی كشتوكاڵ و هه‌روه‌ها سه‌ید داوود كه‌ ده‌رچووی كۆلیژی قانوون بوو و هه‌روه‌ها نزار ڕه‌حمه‌توڵڵا كه‌ ئه‌فسه‌ر بوو و نه‌قلی وه‌زیفه‌یه‌كی مه‌ده‌نی كرابوو چه‌ندانی دیكه‌ی خه‌ڵكی سلێمانی و هه‌ولێر و كه‌ركووك كه‌ بۆ جاری یه‌كه‌م ناسیمانن و غه‌ریبایه‌تی ورده‌ ورده‌ لێكی نزیك كردینه‌وه‌.
خۆی ڕاسته‌ شتی به‌زۆر و قه‌ول شكاندن و درۆ له‌گه‌ڵ كردن ناخۆش بوو ، كه‌ ئێمه‌ی هه‌ڵدایه‌ ئه‌و شوێنه‌ و هی تریش بۆ شاره‌كانی دی ، به‌ڵام نای شارمه‌وه‌ له‌دوایدا پاش چه‌ندان ساڵ كه‌ مه‌ینه‌تی خراپتر و وێرانتر به‌سه‌ر نیشتمان و گه‌له‌كه‌ماندا هات له‌ئه‌نفال كردن و به‌كیماوی لێدان و پاشان كاره‌ساته‌ تراژیكومییدیه‌كانی دوای ڕاپه‌ڕین…. ئێمه‌ ئه‌وسا كه‌ هێشتا ئومێدمان به‌ ئاینده‌ هه‌بوو به‌به‌راورد، له‌نیمچه‌ به‌هه‌شتێكدا بووین…
ده‌ ڕۆژی نه‌برد پاش پڕكردنه‌وه‌ی زانیاری له‌سه‌ر هه‌موومان هه‌ر یه‌كه‌مانیان له‌فه‌رمانگه‌یه‌ك دامه‌زراند، من كه‌ ئه‌وسا ده‌رچووی سێی ناوه‌ندی بووم ( چونكه‌ خوێندی ئێرانێم بۆ حساب نه‌كرا ده‌نا من به‌ حه‌قیقی له‌وێ گه‌یشتبوومه‌ پۆلی پێنجه‌می ئاماده‌یی ) ، به‌(كرێكاری ناشاره‌زا – عامل غیر ماهر) له‌گه‌راجی (مه‌سڵه‌حه‌ی نه‌قلی ڕووكاب) دامه‌زرام .
ڕاستی به‌هۆی شایه‌دنامه‌كه‌مه‌وه‌ ته‌نیا من به‌كرێكار دامه‌زرام ، براده‌رانی له‌گه‌ڵم بوون ، هه‌موویان به‌فه‌رمانبه‌ر ، ئه‌وه‌ی عه‌سكه‌ریش بووایه‌ ده‌یانهێنایه‌ سه‌ر میلاكی مه‌ده‌نی و به‌فه‌رمانبه‌ر دایانده‌مه‌زراند، وه‌ك به‌نموونه‌ ملازم شوان (عبدولئیلاه‌ احمد) كه‌ ده‌رچووی كۆلیژی سه‌ربازی بوو هێنایانه‌ سه‌ر میلاكی مه‌ده‌نی… من له‌فه‌رمانه‌كه‌مدا وه‌ك كرێكار زۆر ماندوویان ده‌كردم له‌و شوێنه‌ ڕۆژانه‌ پێنج تا شه‌ش ئامانه‌ (پاس)ی گه‌وره‌یان پێ ده‌شووشتم و پاك ده‌كرده‌وه‌ ، ده‌وامێكی زۆر، معاشێكی كه‌م ته‌واو هیلاكیان كردم ، به‌رپرسی گه‌راج تا بڵێی كابرایه‌كی تڕوهات و خۆبه‌زلزانی توند بوو نه‌ك هه‌ر له‌گه‌ڵ من به‌ته‌نیا ، له‌گه‌ڵ هه‌موو كرێكاره‌كان وابوو.
باره‌كه‌ وا ڕۆیشت ، ئێواران كه‌ ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ ئوتێل ، چونكه‌ ئێمه‌ پاش دامه‌زراندن ڕێگه‌یان پێداین بێینه‌ ناو شار، هه‌بوون چوونه‌ شووقه‌ هه‌شبوو چووه‌ ئوتێل ، من له‌ئوتێلی (شه‌یبانی) بووم” ئوتێلێكی بێ پله‌ بوو له‌لاكۆڵانێك ، هه‌ندێ كوردی تریشی لێ بوو، ئێواران به‌جه‌سته‌یه‌كی ماندوو ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ نانێكی هاكه‌زایم له‌چێشتخانه‌یه‌كی نزیك ئوتێل ده‌خوارد و ده‌چوومه‌وه‌ ئوتێل ، ئیتر تا وه‌ختی خه‌وتن لای من باس هه‌ر باسی ئه‌و كابرای به‌رپرسی گه‌راجی پاسان بوو ، كه‌ چۆن ڕێگه‌چاره‌یه‌ك بدۆزمه‌وه‌ نه‌قلی شوێنێكی ترم بكه‌ن…
ئیتر كرێكاری ناشاره‌زای ئه‌وسا ، خۆی چی و به‌نه‌قل چی له‌مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌گۆڕێ ، به‌ڵام من هه‌میشه‌ وام لێك ده‌دایه‌وه‌ بچمه‌ هه‌ر شوێنێك باوه‌ڕ ناكه‌م به‌رپرسه‌كه‌ی وه‌ك به‌رپرسی گه‌راجی (ئامانان‌) پاسان بێ ، ئه‌وه‌ها دڵڕه‌ق و خۆپه‌رست و خۆبه‌زلزان و تڕوهات. به‌و جۆره‌ مامه‌وه‌ ڕۆژانه‌ به‌تایبه‌تی به‌ نیعمه‌ت و ملازم شوانم ده‌گوت ، چ ده‌بێ ئه‌گه‌ر ده‌وام نه‌كه‌م ، ئه‌وانیش هه‌موو جارێ به‌وه‌ ساردیان ده‌كردمه‌وه‌ كه‌ ماوه‌یه‌كی دی سه‌بر بگرم تا بزانین به‌ڵكو ده‌روویه‌ك بكرێته‌وه‌ و بمان گه‌ڕێننه‌وه‌ كوردستان.
منیش ده‌مگوت وایه‌ (ئه‌گه‌ر له‌من نه‌ده‌ن له‌حه‌مه‌دی برا بده‌ن ، له‌من وایه‌ له‌جه‌واڵی كایێ ده‌ده‌ن) ، ئه‌وان جێیان له‌چاو جێی من خۆش بوو، چاره‌كی منیش ماندوو نه‌بوون به‌پاس شوشتنێ ، به‌و جۆره‌ هه‌فته‌ و مانگ تێپه‌ڕین تا ڕۆژێ وه‌ك خدری زینده‌ پارێزگارمان لێ په‌یدا بوو ، هه‌مان پارێزگار كه‌منی له‌گه‌ڵ د.سه‌عدی بینی بوو ئه‌وه‌ی وه‌ك ده‌ڵێن له‌خانووه‌ قوڕه‌كانی عوتێشی به‌سه‌ردانی به‌سه‌ركردنه‌وه‌ی فه‌رمانگه‌كان هاتبوو…
ئێمه‌، كرێكاره‌كانیان كۆكرده‌وه ‌، هه‌موومان جلوبه‌رگی كارمان له‌به‌ر بوو كه‌ بریتی بوو له‌به‌دله‌یه‌كی مۆر، جزمه‌یه‌كی لاستیقی تا چۆكان ، پارێزگار دایه‌ره‌كه‌ی هه‌موو به‌سه‌ر كرده‌وه‌ ، كابرای به‌رپرس له‌پێش پارێزگار نه‌وعێكی تر بوو، ئه‌وه‌ نه‌بوو كه‌ غه‌دری له‌ ئێمه‌ ده‌كرد و ڕۆژانه‌ هه‌ركرێكارێكی لانی كه‌م چوار پاسی پێ ده‌شووشت، پارێزگار زۆر نه‌مایه‌وه ‌، خۆی هه‌ر دایه‌ره‌كه‌ش گه‌راجی پاسی مه‌سڵه‌حه‌ هه‌ر بایی ئه‌وه‌نده‌ بوو ، من هه‌ر له‌فكری خۆمدا بووم ، پێی بلێم پێی نه‌ڵێم ، دواجار جورئه‌تم دایه‌ به‌رخۆم و كۆنه‌ هه‌وییه‌كی ڕۆژنامه‌ی (التاخی)م پێ بوو ده‌رم هێنا و له‌ده‌ستم گرت و به‌ره‌و ڕووی پارێزگار كه‌ تازه‌ خه‌ریك بوو خواحافیزی ده‌كرد بڕوا وتم ( ئوستاز … العفو) مامۆستا ببوورن…ئاوڕی دایه‌وه‌ پێشه‌كی به‌بیرم هێنایه‌وه‌ كه‌ من له‌گه‌ڵ جه‌ماعه‌تی د. سه‌عدی غه‌ریبین ( من الاكراد العائدین) ئه‌وه‌ ناوه‌ ڕسمییه‌كه‌مان بوو ، یه‌كسه‌ر وتی (تفه‌زه‌ڵ ئیبنی) فه‌رموو ڕۆڵه‌ ، وتم ئوستاز ڕاستی من كاتی خۆی ڕۆژنامه‌نووس بووم له‌ ڕۆژنامه‌ی (التاخی) ئێستاش پێمخۆشه‌ جه‌نابت لوتف بكه‌ن به‌ڵكو لێره‌ نه‌قلم بكه‌ن ، یه‌كسه‌ر وتی باشه‌ ، ئه‌و ڕۆژه‌ پێنج شه‌ممه‌یه‌ ڕۆژی شه‌ممه‌ وه‌ره‌ پارێزگا ، وتم ئه‌گه‌ر وه‌رقه‌یه‌كم بده‌نێ نه‌بادا‌ نه‌هێڵن. به‌كه‌سێكی كه‌ له‌گه‌ڵی بوو وت وه‌رقه‌یه‌كی بده‌یێ وابزانم سكرتێری بوو… ئه‌ویش ده‌ست به‌جێ وه‌رقه‌ی بۆ نووسیم پاش ئه‌وه‌ی ناوی سێینه‌ی لێ پرسیم.
پارێزگار ڕۆیشت، ئینجا ما كابرای كه‌لله‌ بۆره ‌، به‌رپرسی گه‌راج لێم ده‌ر بووه‌وه‌، تۆ چۆن به‌بێ پرسی من قسه‌ له‌گه‌ڵ سه‌یدولمحافیز ده‌كه‌ی و شتی له‌و بابه‌ته‌ ، ئێواره‌ پاش ده‌وام براده‌رانم بینی و مه‌سه‌له‌كه‌م بۆ گێڕانه‌وه‌ و ڕاوێژم پێ كردن كه‌ دوو سبه‌ی شه‌ممه‌ چی بكه‌م و چی بڵێم باشه ‌، به‌هه‌ر حاڵ شه‌ممه‌ چوومه‌ پرسگه‌ی پارێزگار و كاغه‌زه‌كه‌م پیشاندان یه‌كسه‌ر منیان نارده‌ لای یاریده‌ری پارێزگار…
هه‌ر لای سكرتێره‌كه‌ی ئه‌وه‌ی لێ پرسیم كه‌ تا چه‌ندت خوێندووه‌ ، كه‌ی له‌ئێران گه‌ڕایته‌وه‌ و شتی له‌و بابه‌ته‌، من ئه‌وسا وه‌ك وتم سێی ناوه‌ندیم ته‌واو كردبوو، بوو بووم به‌چواری ئاماده‌یی كابرای سكرتێری یاریده‌ری پارێزگا بۆ كاروباری ناوخۆ كه‌ ئه‌وسا ئیداره‌ی محه‌لییان پێ ده‌گوت و گه‌راجه‌كه‌ی پاسانیش سه‌ر به‌وێ بوو.
سكرتێر چووه‌ ژووره‌وه‌ پاش ئاوا چاره‌گێك بیست ده‌قه‌ هاته‌وه‌ جێی خۆی و وه‌ره‌قه‌یه‌كی دامێ و وتی بیبه‌ بۆ زاتیه‌ ، لێی نووسرا بوو (بناء علی امر السید المحافیز یعین نژاد عزیز قادر من الاكراد العائدین فی الادارة المحلیة‌ حسب الاصول والقوانین)، ئیمزا وابزانم یاریده‌ری پارێزگا كردبووی ، ئیتر له‌و ڕۆژه‌وه‌ من بووم به‌فه‌رمانبه‌ر له‌ ئیداره‌ی محلی كه‌ربه‌لا به‌ناونیشانی (كاتب) .
ڕاستی سه‌ره‌تا زۆرم كه‌یف به‌خۆ هات كه‌ مێز و كورسییه‌كی ئاسنیان پێدام ، له‌گه‌ڵ دوو كه‌سی دی كه‌ یه‌كێكیان دیار بوو شیوعی بوو ، ئاخر ئه‌وسا هێشتا جه‌بهه‌ی شیوعی و به‌عسی به‌رقه‌رار بوو ، زۆر جاران ڕۆژنامه‌ی (طریق الشعب)ی ڕۆژانه‌ی ده‌هێنا تا ئه‌و كاته‌ش هه‌ر (جه‌بهه‌ی وه‌ته‌نی و قومی ته‌قه‌دومی) بوون له‌گه‌ڵ به‌عسیان، ئه‌وی تر فه‌رمانبه‌رێكی بێ وه‌ی بوو ته‌نیا خه‌ریكی ئیش و كاری خۆی بوو…
كه‌ منیان له‌وێ دانا له‌لایه‌ن به‌رپرسی خۆیه‌تییه‌وه‌ پێی وتن ( ئه‌وه‌ فڵانی كوڕی فڵانه‌ من ئیخواننا ئه‌لئه‌كراد ئه‌لعائدونه‌ معه‌ین جدید راح یشارككم الغورفه‌) ئه‌وانیش یه‌كسه‌ر به‌خێریان هێنام و دوای ئه‌وه‌ی به‌رپرسی خۆیه‌تی ڕۆیی به‌خوا چا و ئاویشیان بۆ داواكردم…
ئه‌و ڕۆژه‌ درۆ چا نییه‌ خۆم نه‌ختێك له ‌به‌ره‌ژێری پاشایه‌كی سه‌ر ته‌ختیدا ده‌دی ، حه‌زم نه‌ده‌كرد ده‌وام ته‌واو بێ هه‌نده‌م لێ خۆش هاتبوو ، ئێواره‌ كه‌ براده‌رانم بینی بۆم گێڕانه‌وه‌ زۆریان پێ خۆش بوو ، هه‌ر ئه‌و ئێواره‌یه‌ش هونه‌رمه‌ند حه‌سه‌ن گه‌رمیانی دۆستی دێرینم بینی ، هه‌روه‌ها دووسێ كه‌سی تازه‌ی تر یه‌كێكیان سه‌ید داوود كه‌ پارێزه‌ر بوو خه‌ڵكی هه‌ولێر بوو ، چه‌ند كه‌سێكی خه‌ڵكی سلێمانیشم بینی ڕاستی ناوه‌كانیانم بیر نه‌ماوه‌ وابزانم یه‌كێكیان ناوی دلێر بوو..
من زیاتر له‌شه‌ش مانگ بوو ‌ گه‌ڕابوومه‌وه‌ خه‌به‌ری ماڵیم نه‌دابوو ، حه‌زم نه‌ده‌كرد، چونكه‌ له‌خۆمان دڵنیا نه‌بووین ، ئه‌وان دووچاری مه‌ترسییه‌ك ببنه‌وه‌ ، به‌تایبه‌تی كه‌ ماڵیشمان ده‌مزانی هێشتا له‌گه‌ڵاڵه‌یه ‌، كه‌ ئه‌وێش چاودێرییه‌كی وه‌ك بیستبووم زۆری له‌سه‌ر بوو به‌حوكمی مێژوو و جواغرافیای شوێنه‌كه‌ ..
به‌و جۆره‌ به‌رده‌وام بووم له‌ده‌وام ، ته‌نانه‌ت له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ ده‌مگوت ئای كه‌ ‌ وه‌زیفه‌ی (كاتب)یه‌تیش خۆشه ، ڕاستی ئه‌گه‌ر ڕۆژێ چه‌ند نووسراوێكی فه‌رمیم نووسیبا یاخود بمنووسیبایه‌وه ‌، كارێكی له‌و چه‌شنه‌ زه‌حمه‌ته‌م نه‌بوو له‌چاو گه‌راجه‌كه‌ ته‌واو وه‌ك پاشای سه‌ر ته‌خت وا بووم.
ڕۆژگارێكی ته‌واومان به‌سه‌ر برد به‌و شێوه‌یه‌ ، من هه‌ر وه‌كو جاران ئێواران له‌گه‌ڵ براده‌ران شه‌ویش له‌ ئوتێلی ( ئه‌لشه‌یبانی)، هه‌ندێ له‌براده‌ران چووبوونه‌ ئوتێلی دی كه‌ له‌مه‌رقه‌دی ئیمام عه‌باسه‌وه‌ نزیك بوو به‌ناوی (ئوتێل ڕافدێن) ڕاسته‌ نرخی گرانتر بوو نه‌ختێ ، به‌ڵام به‌هۆی براده‌رانه‌وه‌ حه‌زم لێ بوو منیش بچم بۆ ئه‌وێ، ئه‌وه‌ بوو شته‌كانی خۆم ده‌ جانتای هاوێشت، هاتمه‌ به‌رده‌م خاوه‌ن ئوتێل كه‌ به‌خۆی له‌سه‌ر مێزی ده‌خیله‌ داده‌نیشت، وتم: ببووره‌ حیسابی من چه‌نده‌؟
وتی: خێر بۆ ده‌ڕۆی؟
وتم: به‌ڵێ ده‌چمه‌ لای چه‌ند براده‌رێك ، به‌ڵام نه‌مووت بۆ ئوتێل ڕافیدین…
وتی: كاكه‌ ئێمه‌ له‌ئه‌منه‌وه‌ ئاگاداركراینه‌وه‌ كه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌ بێ ئیجازه‌ی ئه‌وان له‌م ئوتێله‌ بڕۆی.
كابرا له‌نیازپاكی خۆی نووسراوه‌كه‌ی پیشاندام ، منیش پێم وت باشه‌ ئه‌و نووسراوه‌م بد‌ێ تا مراجه‌عه‌ی پێ بكه‌م و ئیجازه‌كه‌ وه‌ربگرم ، خوا هه‌ڵناگرێ پێی دام ، كه‌ ئێستاش نووسراوه‌كه‌م پاراستووه‌ (نووسخه‌یه‌كی له‌به‌رگیراوی له‌گه‌ڵ ئه‌و نووسینه‌ دایه‌).
به‌هه‌ر حاڵ مه‌سه‌له‌كه‌م بۆ براده‌ران گێڕایه‌وه‌ و یه‌كیان وتی له‌بیرم نه‌ماوه‌ كێ بوو، بۆ به‌ ئه‌وانه‌ی دایه‌ره‌ ناڵێی كه‌ له‌ ژووره‌وه‌ له‌گه‌ڵتن ، به‌ڵكو ئه‌وان كه‌سێك بناسن، به‌یانی زوو له‌گه‌ڵ ده‌وام به‌و دوو كه‌سه‌م وت. كه‌ وتم یه‌كێكیان دیار بوو شیوعی بوو… ئه‌وی دی به‌حیساب بێ ده‌خل بوو، یه‌كسه‌ر هه‌ڵیدایێ وتی : (ئانی ئه‌دبرلك كاكه‌…تده‌لل)، من بۆت جێبه‌جێ ده‌كه‌م كاكه‌ . تۆ ئه‌مر ده‌كه‌ی.. خوا هه‌لناگرێ دوو سێ ڕۆژی پێ نه‌چوو، كابرای خاوه‌ن ئوتێل هاته‌ لام و پێی وتم (به‌لله‌غونا) واته‌ ئاگاداریان كردینه‌وه‌ ئێستا ده‌توانی بڕۆی كاكه‌) له‌گه‌ڵ كۆڵێك داوای لێبووردنه‌وه‌ به‌ده‌ست من نه‌بووه‌ و ئه‌مر بووه‌..تاد.
ئیتر له‌و ڕۆژه‌وه‌ پاره‌ی له‌سه‌رم بوو له‌ ئوتێل (ئه‌لشه‌یبانی) دام و گواستمه‌وه‌ ئوتێل ڕافدین ، له‌چاو ئوتێل ئه‌لشه‌یبانی پاك و ته‌میزتر و به‌خزمه‌تر بوو… له‌سه‌ر شه‌قامی سه‌ره‌كیش بوو نزیك مه‌رقه‌دی ئیمام عه‌باسی بوو ، كه‌ هه‌میشه‌ زیاره‌تكاری بۆ ده‌هاتن… زۆر له‌براده‌رانیش له‌و ئوتێله‌ گیرسابوونه‌وه‌ ، ژیانمان ببووه‌ له‌ده‌وامه‌وه‌ بۆ ئوتێل و چێشتخانه‌ و ئوتێل و نووستن و ده‌وام…
جار نا جار بێ ئیجازه‌ سه‌رمان له‌به‌غدا ده‌دا و ده‌گه‌ڕاینه‌وه‌. ئێستاش له‌بیرم نه‌چووه‌ شه‌وێك من و ملازم شوان و د.سه‌عدی و مارف ژاژڵه‌یی چووبووینه‌ توێریج له‌یانه‌یه‌كی توێریج كه‌ برایانی ئێزیدی به‌ڕێوه‌یان ده‌برد. دره‌نگیش بوو زوو نه‌بوو، به‌یانیش ده‌واممان هه‌بوو، وتیان با سه‌رێكی به‌غدا بده‌ین ، من وتم كوڕه‌ باوكتان چا، دایكتان چا به‌یانی ده‌واممان هه‌یه ‌، ئه‌وان وتیان هه‌ر ده‌چین له‌به‌غداوه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ كه‌ربه‌لا… وه‌ك عادل ئیمام ده‌ڵێ (أسروا الحاحا) چووین، گه‌یشتینه‌ به‌غدا زۆربه‌مان خه‌ومان ده‌هات ، بڕیارماندا بچینه‌ ئوتێل ، پێم وتن براینه‌ ئاخر من هیچ هه‌ویه‌ و ئیجازه‌ و ئه‌مانه‌م پێ نییه ‌، ئه‌وان هه‌ر یه‌ك كۆنه‌ هه‌ویه‌كی پێ بوو، منیش كۆنه‌ هه‌ویه‌كی نوێ نه‌كراوه‌ی ڕۆژنامه‌ی (التاخی)یم هه‌بوو ، به‌ڵام له‌لایه‌ك نوێ نه‌كرابووه‌وه‌‌ پێشم نه‌بوو له‌جانتاكه‌مم دانابوو له‌كه‌ربه‌لا…..
د.سه‌عدی كه‌ خاوه‌ن ئوتێله‌كه‌ ‌داوای ناسنامه‌ی لێكردین ، یه‌كسه‌ر وتی : ( انی د.سعدی عمید كلیه‌ الزراعة‌) من د،سه‌عدیم ڕاگری كۆلیژی كشتوكاڵ ، هه‌ویه‌ی خۆی دایێ و ئینجا وتی ئه‌مه‌ش كوڕمه‌ (واته‌ من) ئیتر كابرا قسه‌ی نه‌كرد.
شه‌و هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی به‌به‌ره‌وه‌ مابوو نه‌ختێك نووستین و خێرا بێ تێشت به‌ره‌و گه‌راجی عه‌لاوی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ كه‌ربه‌لا.. كارێكی عه‌به‌سی بوو كردمان ، پاشان ماوه‌یه‌كی زۆر بوو ڕه‌خنه‌مان له‌خۆمان و ئه‌و براده‌رانه‌ گرت كه‌ (ألحوا اسرارا) بۆ چووین ، تا وای لێهات، ئه‌گه‌ر ڕۆژێك یه‌كێك پێشنیازی چوونه‌ توێریجی بكردابووایه‌ من ده‌مگوت به‌و مه‌رجه‌ی دێم پاشان به‌غدای له‌گه‌ڵ نه‌بێ….
تا ده‌هات ناوه‌ ناوه‌ كوردمان ده‌دیتن ، تازه‌ هاتوو و كۆن ، ناسیاو و نه‌ناس ، كار و ژیان به‌و ڕه‌نگه‌ به‌رێوه‌ ده‌چوو، تا ڕۆژێك (ئه‌مر ئیداری)یه‌كیان بۆ هێنام منیان به‌ته‌نیا نه‌قڵی (كتێبخانه‌ی گشتی) پارێزگای نه‌جه‌ف كردبوو ، ئه‌وسا كتێبخانه‌ گشتییه‌كان هه‌موویان سه‌ر به‌ئیداره‌ی محه‌لی بوون ، وه‌ك بڵێی خۆڵ و دۆم به‌سه‌ردا كرابێ، پاش ئه‌وه‌ی هه‌وڵێكی زۆرم دا بێ سوود بوو، ناچار (ئینفكاكیان) پێ كردم و ئێواره‌ براده‌رانم بینی له‌وانه‌ ملازم شوان و نیعمه‌ت عه‌بدوڵڵا و حه‌سه‌ن گه‌رمیانی و حاكم تۆفیق و صادق و نزار ڕه‌حمه‌تووڵڵا و شێرزاد جوبرائیل كه‌ هه‌موویان له‌چایخانه‌یه‌كدا بوون ، ئه‌وانیش كه‌ خه‌به‌ره‌كه‌یان بیست پێیان ناخۆش بوو لێك داده‌بڕێن ، به‌ڵام چاره‌یه‌كی دی نه‌بوو ، ڕاستی ملازم شوان ته‌كلیفی له‌ د.سه‌عدی كرد به‌و سیفه‌ته‌ی كاتی خۆی مامۆستای پارێزگار بووه ‌، به‌ڵام د. سه‌عدی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی زۆریشی پێ ناخۆش بوو كه‌ نه‌قڵ كراوم ، به‌ڵام وتی بێ سووده‌ و نایكه‌م ، به‌و جۆره‌ خوا حافیزیم لێ كردن ، بۆ به‌یانی كه‌ من هه‌ستام ئه‌وان چووبوونه‌ ده‌وام ،…
كه‌لوپه‌لی خۆم خڕكرده‌وه‌ به‌ره‌و گه‌راج سواری پاسێكی دارین بووم ، هه‌ر خۆم حه‌زم كرد ده‌نا (18) نه‌فه‌رییه‌كانیش هه‌بوون” ئه‌و پاسانه‌ (ده‌گ ئه‌لنجه‌ف)یان پێ ده‌گوت، دونیایه‌كی سه‌یره‌ له‌ناوه‌وه‌، تا گه‌یشتینه‌ نیوه‌ی ڕێ، كه‌ هه‌م پێیان ده‌گوت (خان النص) و هه‌میش ناوه‌ ڕه‌سمییه‌كه‌ی (ناحیه‌ الحیدریة‌) بوو ، هه‌ر ئه‌وێش بوو له‌هه‌رای ئه‌و ساڵی شیعه‌كان دووچاری بۆردوومانی تۆپ و فڕۆكه‌ هات ، به‌هه‌ر حاڵ لای چێشتخانه‌یه‌ك وه‌ستاین كه‌ تككه‌ و كه‌باب و ئه‌وانه‌ی هه‌بوو من جگه‌ له‌وه‌ی تێشتم نه‌خواردبوو ، هه‌موو هه‌ناویشم له‌گه‌ڵ تاسه‌ی پاسه‌كه‌دا هاتبووه‌ خوار، برسیم بوو، نه‌فه‌رێك كه‌بایی مسته‌حه‌قم خوارد پاشان چایه‌كیشم كرد به‌سه‌را به‌جگه‌ره‌یه‌كه‌وه‌، پاس زۆری پێ نه‌چوو ڕێگه‌ی گرته‌وه‌ به‌ر ، ئا‌وا دوای (خان النص) نیو سه‌عاتێكی پێچوو گه‌یشتینه‌ نه‌جه‌ف.
نه‌جه‌ف وه‌ك كه‌ربه‌لا نه‌بوو، شارێكی پاك بێ شه‌قامه‌كانی نه‌جه‌ف بێسه‌ر و به‌ر ده‌هاتنه‌ به‌رچاو ، هه‌روه‌ها ئوتێـله‌كانی نه‌جه‌ف ، جگه‌ له‌وه‌ش به‌هۆی گۆڕستانه‌ گه‌وره‌كه‌یان كه‌ ڕه‌نگه‌ ئێستا ڕووبه‌ری به‌قه‌د شارێكی كوردستان بێ ، شارێكی كه‌ئیب بوو ، دانیشتووانیشی هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ ڕووی فه‌رهه‌نگییه‌وه‌ به‌تایبه‌تی فه‌رهه‌نگی ئیسلامی و به‌تایبه‌ت فه‌رهه‌نگی شیعه‌ مه‌ززه‌به‌كان ، هه‌رچه‌ند له‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ دواكه‌وتنی به‌ئاشكرا پێوه‌ ده‌بیندرا ، به‌ده‌گمه‌ن ئافره‌تی سفووری لێ ده‌بیندرا ، له‌به‌رابه‌ردا چه‌ندین چاپخانه‌ی تێدا بوو ، كۆلیژی (فیقیه‌)ش كه‌ شایه‌دنامه‌ی به‌كالۆریۆسی ده‌دایه‌ ده‌رچووانی…
من به‌خۆم كۆشیعری یه‌كه‌مم له‌نه‌جه‌ف له‌چاپخانه‌ی (النعمان) چاپكرد ،
هه‌رچه‌نده‌ چاپخانه‌یه‌كی دواكه‌وتوو بوو ، به‌ڵام بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ خراپ نه‌بوو ، جگه‌ له‌وه‌ی نرخی چاپكردنیشی تێدا له‌چاو چاپخانه‌كانی به‌غدا هه‌رزانتر بوو…
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش من به‌هۆی هاتوچووم بۆ ئه‌و چاپخانه‌یه‌، زۆر شاعیر و نووسه‌رم ناسین ، له‌وانه‌ خوالێخۆشبوو (مسته‌فا جه‌ماله‌ددین) خاوه‌نی دیوانی (عیناك واللحن القدیم) كه‌ مامۆستاش بوو له‌كۆلیژی فیقه ، هه‌ر به‌بۆنه‌ی چاپكردنی یه‌كه‌مین كۆشیعرم له‌ ساڵی 1977دا له‌و چاپخانه‌یه‌ ڕۆژێ خاوه‌نی چاپخانه‌كه‌ ، ژوورێكی پیشاندام سه‌رتاپای كتێبی گه‌وره‌ی به‌رگ نه‌كراو بوو ، وتی كاكه‌ ئه‌وه‌ هه‌زار كتێبی شه‌رفنامه‌یه‌‌‌ به‌كوردی كاتی خۆی بۆ(كۆڕی زانیاری كورد)م له‌چاپداوه‌ ئه‌وه‌نده‌ی لێ ماوه‌ته‌وه‌ تا ئێستاش نه‌هاتوون وه‌ریبگرنه‌وه‌ ، پاره‌شیان نه‌داوه ‌، ده‌توانی كارێك بكه‌ی خه‌به‌رێكیان بده‌یێ ، منیش قه‌ولم پێدا له‌یه‌كه‌مین سه‌ردانم بۆ به‌غدا پێیان ده‌ڵێم ، وتی بۆ ته‌له‌فۆنیان بۆ ناكه‌ی ، وتم باوه‌ڕ بكه‌ ته‌له‌فۆنیان نازانم چه‌نده ‌، وتی ئه‌گه‌ر كه‌سێك بناسی من بۆت په‌یدا ده‌كه‌م ، وتم باشه‌ ژماره‌ی به‌دداله‌كه‌م بۆ په‌یدا بكه‌، من ڕاسته‌وخۆ ته‌له‌فۆن بۆ سه‌رۆكی كۆڕ ده‌كه‌م ، یان ڕاستر سه‌رۆكی ده‌سته‌ی كورد له‌ كۆڕی زانیاری عێراق ، كه‌ ئه‌و كاته‌ وای لێهاتبوو، ئه‌و ده‌میش مامۆستا مه‌سعوود محه‌مه‌د بوو.
من ڕۆژانه‌ بۆ چاپكردنی كۆشیعریه‌كه‌م سه‌ردانم ده‌كرد بۆ هه‌ڵه‌چنی و ئه‌وانه‌، به‌یانی كه‌ چووم ژماره‌ی به‌دداله‌ی كۆڕی په‌یدا كردبوو..
به‌ته‌له‌فۆنی چاپخانه‌ ژماره‌كه‌م لێدا ، دیار بوو به‌دداله‌ به‌عه‌ره‌بی جوابی دامه‌وه‌، وتم ئه‌گه‌ر بكرێ ده‌مه‌وێ قسه‌ له‌گه‌ڵ ئوستاز مه‌سعوود سه‌رۆكی هه‌یئه‌ی كوردی بكه‌م، من فڵانم له‌نه‌جه‌فه‌وه‌ قسه‌ ده‌كه‌م و كاره‌كه‌ش په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ده‌سته‌ی كوردی كۆڕ‌…كه‌ وام وت یه‌كسه‌ر ته‌حویلی كردم، مامۆستا مه‌سعوود خۆی وه‌ڵامی دایه‌وه‌، یه‌كسه‌ر به‌كوردی وتی فه‌رموو، وتم مامۆستا من ناوم نه‌ژاده‌‌ حاڵ و حیكایه‌تی ئه‌وه‌نده‌ دانه‌ بێ به‌رگه‌ی شه‌رفنامه‌ی مام هه‌ژار له‌چاپخانه‌ی (النعمان) له‌نه‌جه‌ف كه‌وتووه‌، وا دیاره‌ پاره‌ی نه‌دراوه‌ ، بۆیه‌ به‌رگیشی تێ نه‌گیراوه ‌، به‌پێویستم زانی ئاگاداری جه‌نابت بكه‌مه‌وه‌ ، پاشان وتم ئه‌گه‌ر ده‌كرێ خۆتان قسه‌ له‌گه‌ڵ خاوه‌نی چاپخانه‌ بكه‌ن ، ئه‌وه‌تا له‌ته‌نیشتمه‌ له‌گه‌ڵی ببڕێننه‌وه‌، چونكه‌ زۆر ئیلحاحی له‌من كرد، ژماره‌ی به‌دداله‌ی كۆڕیش هه‌ر خۆی بۆ په‌یدا كردم ، ئیتر من گووشی ته‌له‌فۆنه‌كه‌م دایه‌ ده‌ست ئه‌بو نازانم چی ، بیرم نه‌ماوه‌ ، واته‌ خاوه‌نی چاپخانه‌ چونكه‌ بیرم نه‌ماوه‌، پێم وت ئه‌وه‌ ئوستاز مه‌سعووده‌ ڕه‌ئیسی هه‌یئه‌ی كوردی مجمع.
وا دیار بوو پاشان به‌ماوه‌یه‌كی كورت لێژنه‌یه‌ك هاتبوون كتێبه‌ بێ به‌رگه‌كانیان باركردبوو و حه‌قی كابرای چاپخانه‌شیان دابوو، خوا هه‌ڵناگرێ له‌چاكه‌ی ئه‌وه‌ خاوه‌نی چاپخانه‌ له‌چاپكردنی كۆشیعری یه‌كه‌مم خاترێكی چاكی گرتم .
ڕاستی له‌چاپدانی كۆشیعری یه‌كه‌مم له‌ چاپخانه‌ی (النعمان) له ‌نه‌جه‌ف حیكایه‌تۆكه‌یه‌كیشی له‌ پشته‌ ، چوون له‌ هه‌مان وه‌خت بوو پێم باش بوو
به‌سه‌ریدا تێـنه‌په‌ڕم .
ئه‌و كاته‌ی ئێمه‌ بۆ ناوه‌ڕاست و باشووری عیڕاق نه‌فی كرا بووین ، به‌ هۆی ئه‌وه‌ی مووچه‌یه‌كی دیاریكراومان هه‌بوو ، به‌حاڵ به‌شی بخۆوبڕۆی ده‌كرد به‌ تایبه‌تی بۆ من كه‌ به‌ شایه‌دنامه‌ی سێی ناوه‌ندی دامه‌زرا بووم ، چ جای ئه‌وه‌ی بیر له‌ چاپكردنی كتێبان بكه‌ینه‌وه‌..
له‌و كاته‌دا بیرم بۆ ئه‌وه‌ چوو (كۆری زانیاری كورد) وه‌ك ده‌زگایه‌كی كوردی
كه‌ دوو سێ چاپكراویم له‌و شێوه‌یه‌دا بینی بوو پێشكێشی ئه‌وێی بكه‌م .
له‌و ده‌مه‌دا كۆڕ به‌ دوو بژارده‌ یارمه‌تی نووسه‌رانی ده‌دا ، یه‌كیان چاپكرن بوو
وه‌ك بڵاوكراوه‌ی خۆیان ، ئه‌وی دیكه‌یان ده‌سگیرۆیی ( تعضید) بوو ..
منیش به‌ پێی ئه‌و یاسا و ڕێسایانه‌ی كۆڕ كاری پێ ده‌كردن بردم و پێشكه‌شم
كردن ، پاش ماوه‌یه‌كی زۆر كه‌ كۆشیعره‌كه‌م به‌ هه‌ر جۆرێك بێ خستبووه‌‌ ژێر چاپ دوای بێ هیوا بوون له‌ وه‌ڵام كه‌ دوایی وه‌ڵامیان به‌ نه‌رێنی دامه‌وه‌، به‌و مانایه‌ی ‌ نه‌ده‌توانن چاپی بكه‌ن و نه‌ یارمه‌تی له‌چاپدانی بده‌ن ..
ئه‌وه‌ له‌ وه‌خێكدا وه‌كات هه‌ر له‌ كۆشیعر دوو كۆشیعری دی چاپكرابوون كه‌ له‌و ئاسته‌شدا نه‌بوون له‌ ده‌زگایه‌كی وه‌ك كۆڕ ، كه‌ هه‌میشه‌ شایه‌دی باشی له‌م باره‌یه‌وه‌ بۆ دراوه‌ و ده‌درێ چاپ بكرێن ، هه‌ر ئه‌وه‌ش بوو ئه‌نگیزه‌ی ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ بكه‌مه‌وه‌.
له‌و ڕاسته‌شدا كه‌ بێ هیوا بووم له‌ لایه‌ك هه‌وڵم دا قسه‌ له‌گه‌ڵ خاوه‌نی ئه‌و چاپخانه‌یه‌ بكه‌م كه‌ پێشتر به‌ هۆی چه‌ند براده‌رێكه‌وه‌ بینیبووم ، به‌وه‌ی چابخانه‌یه‌كی ئه‌گه‌رچی دواكه‌وتوو بوو به‌ڵام زۆر هه‌رزانتر بوو له‌ چاپخانه‌كانی به‌غدا ، بۆ من یه‌كاویه‌ك بوو
له‌ لایه‌كی دی له‌به‌ر كشامه‌وه‌ نامه‌یه‌كی ئاماڵـگله‌ییم ڕاسته‌وخۆ بۆ سه‌رۆكی كۆڕ مامۆستا مه‌سعود محه‌مه‌د نووسی ، كه‌ تا ئه‌و كاته‌ نه‌مدیبوو ته‌نیا له‌ ڕێگه‌ی كتێب و نووسینه‌كانییه‌وه‌ ناسیبووم .
پاش ئه‌وه‌ی كۆشیعرم ( كه‌ یه‌كه‌م كۆشیعرمه‌) له‌ چاب بوو ، منیش قسه‌م له‌سه‌ر داوای خاوه‌نی چاپخانه‌ به‌ ته‌له‌فۆن وه‌ك كوردێكی جنووب له‌گه‌ڵ مامۆستا كردبوو له‌باره‌ی ئه‌و هه‌زار و هه‌نده‌ نووسخه‌ به‌رگنه‌كراوه‌ حه‌قنه‌دراوه‌ی (شه‌ره‌فنامه‌)ی
مام هه‌ژار ، كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ش وای له‌ خاوه‌نی چاپخانه‌ كرد له‌ نرخی له‌ چاپدانی كۆشیعره‌كه‌م خاترێكی چاكم بگرێ ، چونكه‌ بۆ ئه‌و كه‌ به‌ حه‌قی خۆی گه‌یشتبوو وه‌ك ئه‌وه‌ وا بوو پاره‌كه‌ی له‌ نه‌بوونه‌وه‌ بۆ هاتبێـته‌وه‌ ، سه‌رباری ئه‌وه‌ی له‌ كۆڵ داكردنی ئه‌و حه‌مكه‌ نووسخه‌یه‌ش بووه‌وه‌ كه‌ بۆ نزیكی دوو ساڵ بوو جێیه‌كی زۆریان له‌ چاپخانه‌دا گرتبوو.
نامه‌كه‌م بۆ سه‌رۆكی كۆڕ نووسی .. ماوه‌یه‌كی تا ڕاده‌یه‌ك زۆری به‌سه‌ردا چوو ڕۆژێ وه‌ختی ده‌وام به‌ پۆسته‌ نامه‌یه‌كم له‌باره‌ی له‌چاپنه‌دانی كۆشیعره‌كه‌مه‌وه‌ له‌ خودی سه‌رۆكی كۆڕ م. مه‌سعوود محه‌مه‌ده‌وه‌ پێگه‌یشت ..

ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌قی نامه‌كه‌یه‌(*):
(( مێژوو : 20 \ 2 \ 1977
برای به‌ڕێز كاكه‌ نه‌ژاد
دوای سڵاو
به‌ینۆڵكێكه‌ نامه‌ی مێژوودارت ، 22 \ 1 \ 1977 ، م پێ گه‌یشتوه‌ .. هه‌ڵم گرتبوو بۆ هه‌لێكی خۆشتر له‌وه‌ی كه‌ به‌ عاده‌ت بۆم ڕێك ده‌كه‌وێت، تاكو له‌ بارێكی نه‌فسی
ئارامدا وه‌رامه‌كه‌ی بده‌مه‌وه‌ و بۆتی بنێرم .. تا ئیمڕۆ له‌گه‌ڵ چه‌ند براده‌رێكی خۆشه‌ویست و قه‌دری قه‌درزاندا دوباره‌ بۆ خۆم و ، یه‌كمجاریش بۆ ئه‌وانم خوێنده‌وه‌
چی له‌و نامه‌یه‌دا نۆسراوه جێی خۆیه‌تی .. هه‌مومان مافی گله‌ییمان پێ دایت..
له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا ده‌مه‌وێ دڵنیات بكه‌م ، بڕیاری كۆڕ له‌به‌ر هیچ نیازێكی تایبه‌تی
وه‌یا تێ بینی لاوه‌كی نه‌هاتۆته‌ به‌رهه‌م : بڕیارێكه‌ و وه‌ك هه‌زارانی تری ئه‌م جیهانه‌ پان و به‌رینه‌ ده‌رده‌چن به‌و جۆره‌ی كه‌ ده‌یزانیت..
براده‌رانی كه‌ نامه‌كه‌تم بۆ خوێندنه‌وه‌ كۆڵێك بۆت هه‌سته‌وه‌ر بون و تا بشڵێی رایان
له‌ نووسینه‌كه‌ت بو ، ته‌نانه‌ت گوترا تۆ نوسه‌ری پتر له‌وه‌ی بوێژ بیت..
به‌هه‌رحاڵ و به‌ پێی هه‌ندێ قسه‌ی ناو نامه‌كه‌ت، ئێمه‌ی ئه‌م به‌ره‌ی دولایه‌نی وتووێژ كه‌ خۆت لایه‌نه‌كه‌ی تری ، وامان زانی كه‌ بارمته‌یه‌كی ئێمه‌ بتوانین پێشكه‌شی بكه‌ین به‌شێكی گرنگی ئه‌ركی له‌ چاپدانی ‌ شیعره‌كانت كه‌م ده‌كاته‌وه‌ .. من خۆم (10) دینارم به‌به‌ر خۆم خست ، د. عبدلره‌حمانی حاجی مارفیش (10) دیناری بۆخۆی ناوهێنا ، براده‌رانی تریشس ئاماده‌ی یارمه‌تین .. سه‌ره‌رای ئه‌مه‌، له‌ پاشماوه‌ی هه‌ندێ مامڵه‌تی لێره‌ به‌ پێشه‌وه‌ش میقدارێك كاغه‌زمان لا ماوه‌ته‌وه‌
به‌به‌ریه‌وه‌ هه‌یه‌ ، وه‌یه‌كی تر‌ له‌ سه‌ختی كاره‌كه‌ت ببڕێ ، جا ئه‌گه‌ر له‌ برایه‌تی خۆت راده‌بینیت ئه‌م خزمه‌ته‌ بچوكه‌ له‌ براكانت قبوڵ بكه‌یت ، تكایه‌ ، خه‌به‌رم پێ
بده‌وه‌ تاكو خزمه‌ته‌كه‌ پێشكه‌ش بكه‌ین.. ره‌نگه‌ له‌حاڵی قبوڵ كردنتدا پێویست بێت خۆت یاخود باوه‌ڕ پێ كراوێكت بێته‌ لامان بۆ بزافتنه‌وه‌ی كاره‌كه‌ .. تا ئه‌و رۆژه‌ی نامه‌ی قبوڵكارانه‌ و برایانه‌ت پێم ده‌گاته‌وه‌ به‌ خوات ده‌سپێرم ئاواته‌خوازی خۆشی و به‌ره‌وپێش چۆنتم ..
دڵسۆزت
مسعود محمد )

(*) ده‌قی ده‌ستختی نامه‌كه‌ له‌گه‌ڵ دیكۆمێنته‌كان داندراوه‌.

له‌وساوه‌ پاش نامه‌یه‌كی دیكه‌ی من له‌ وه‌ڵامی ئه‌م نامه‌یه‌ كه‌ به‌و مانایه‌م نووسیبوو:
( جه‌نابی مامۆستا سوپاسی هه‌ڵوێستی به‌ڕێزتان و هه‌موو ئه‌و مامۆستا به‌ڕێزانه‌ ده‌كه‌م .. به‌ڕێزتان به‌و نامه‌یه‌ لوتفتان بۆ به‌نده‌ نواند ، به‌ڵام مامۆستا به‌ داوای لێبووردنه‌وه‌ من‌ سواڵم نه‌كردووه‌ ، من داوام له‌ ده‌زگایه‌كی كوردی كردووه‌ كه‌ به‌ مافی خۆمم زانیوه‌ داوای لێ بكه‌م …)
هیوام زۆره‌ ئه‌م نامه‌یه له‌ ئارشیفی كۆڕ یا هی مامۆستا (ئه‌گه‌ر هه‌یبووبێ) مابێ ..
له‌وێ ڕۆژێوه‌ دوای ئه‌وه‌ی له‌ باره‌گای كۆڕ به‌ دیداری مامۆستا شاد بووم تا وه‌فاتیشی هه‌میشه‌ سه‌ردانیم ده‌كرد ، ته‌نانه‌ت كه‌ له‌ به‌غدایش له‌ زانكۆ ده‌مخوێند
له‌ ماڵێشیان سه‌ردانم ده‌كرد ، ته‌نانه‌ت پێشنیازی دامه‌زراندنه‌وه‌ی كۆڕی زانیاریش پاش ڕاپه‌ڕین كه‌ سه‌رۆك مسعود بارزانی زۆری له‌سه‌ر سوور بوو و هه‌موو ئاماده‌ییه‌كی ده‌ربڕیبوو بۆ دامه‌زراندنه‌وه‌ی و فه‌راهه‌م كردنی پێداویستی و هێنانی خه‌ڵكی شاره‌زا له‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان هه‌روه‌ها له‌ ناو هه‌نده‌راننشینان( كاك محه‌مه‌دی كوڕیان ئاگاداره‌) به‌ من سپێررا به‌ جه‌نابی ڕابگه‌یێنم ..
به‌ڵام پاش تێپه‌ڕبوونی نزیكی چوار مانگ ، بۆ سۆراخی پرۆژه‌كه‌ له‌ ماڵی م. ئه‌مجه‌دی خزمیان بوو له‌ هه‌ولێر به‌تایبه‌تی چووم به‌ بیرم هێنایه‌وه‌ ، به‌ داخه‌وه‌ به‌ هۆی كۆمه‌ڵێك ئه‌گه‌ر ، كه‌ ئێره‌ جێی باسكردنی نییه‌ وه‌ڵامێكی ئه‌رێنی له‌وباره‌یه‌وه‌ نه‌دایه‌‌وه‌.
به‌ هه‌ر حاڵ له‌نه‌جه‌ف ئوتێلێـكم هه‌ڵبژارد له‌سه‌ر شه‌قامی سه‌ره‌كی بوو، له‌ده‌ره‌وه‌دا خاوێن دیار بوو، هه‌ر چه‌ند له‌ناوه‌وه‌ به‌و جۆره‌ نه‌بوو، نرخی مانه‌وه‌ی تا ڕاده‌یه‌ك بۆ ئه‌وسای من كه‌ مووچه‌كه‌م مانگێ له‌به‌ینی سی و پێنج دینار بوو له‌بار بوو، وابزانم ئوتێله‌كه‌ ناوی (الغدیر) بوو ، ئه‌وه‌ی باش بوو ژووره‌كان بالكۆنیان هه‌بوو به‌سه‌ر شه‌قامدا ده‌یانڕوانی ، ئێواران تا دره‌نگانی شه‌و نیمده‌رێـكم ڕاده‌خست داده‌نیشتم، ڕووناك بوو ، ده‌متوانی به‌شه‌وقی دارتێله‌كانی شه‌قامیش بخوێنمه‌وه ‌، ئێمه‌ و مانان چیترمان هه‌بوو له‌غه‌یری خوێندنه‌وه ‌، دوای ده‌وام وه‌ختی پێ بڕوێنین، هه‌رچه‌نده‌ خوێندنه‌وه‌ ده‌مێك بوو بۆ من ببوو به‌ خوو..
له‌براده‌ره‌كانم دووركه‌وتمه‌وه ‌، كه‌ ئێواران له‌چایخانه‌دا كۆده‌بووینه‌وه‌، ئه‌و شه‌وه‌ به‌خه‌یاڵ و خه‌یاڵپڵاوی زۆر خه‌وتم.
به‌یانی زوو هه‌ستام و نان و چایه‌كی به‌په‌له‌م له‌چایخانه‌یه‌كی ته‌نیشت ئوتێل خوارد، هه‌ر دوێنێ ناونیشانی (كتێبخانه‌ی گشتی نه‌جه‌ف)م وه‌رگرتبوو، دوور نه‌بوو به‌پێیان چووم ، گه‌یشتمه‌ كتێبخانه‌ و به‌ڕێوه‌به‌ری كتێبخانه‌ نووسراوی نه‌قڵی لێ وه‌رگرتم و ده‌ست به‌جێ (موباشه‌ره‌)ی به‌نووسراوێك بۆ نووسیم و خوا هه‌ڵناگرێ به‌ڕێزه‌وه‌ كه‌ زانی كوردم پێشوازی لێ كردم ، زۆر له‌من گه‌وره‌تر بوو به‌باوكم تۆ بڵێ به‌باپیرم ده‌شا ، من ئه‌وسا ته‌مه‌نم ده‌وری 20 ساڵ ده‌بوو…
كتێبخانه‌ی گشتی نه‌جه‌ف هه‌زاری به‌ر‌هه‌زاری بوو ، چه‌ند (كاتب)ێكی دیكه‌ی وه‌ك من بێجگه‌ له‌به‌ڕێوه‌به‌ر كاریان تێدا ده‌كرد ، به‌ڕێوه‌به‌ر هه‌رچی چۆنێك بوو جێیه‌كی له‌قوژبنێك بۆ كردمه‌وه‌ و مێز و كورسییه‌كی ئاسنیان بۆ دانام ، وا دیار بوو به‌یه‌كێك له‌كاتبه‌كانی وت ئیش و كاری ئێره‌ی فێر بكه ‌، له ڕووی داخڵكردنی كتێب و خواستن و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی بۆ شوێنی خۆی چۆن داده‌نرێنه‌وه‌. هه‌روه‌ها تۆماركردن و ژماره‌ بۆ دانان به‌پێی ناوه‌رۆك و دانه‌ری كتێبه‌كه‌ ، ماوه‌ی شه‌ش مانگێك له‌وێ مامه‌وه‌، له‌هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌دا ژیانێكی ڕۆتینیم به‌سه‌ر برد بۆیه‌ شتێك نییه‌ شایه‌نی گێڕانه‌وه‌ بێ له‌وه‌ی به‌ده‌ر خه‌ڵكی (نه‌جه‌ف )م زۆر بێسه‌روبه‌ر ده‌دی له‌ ڕووی په‌یوه‌ندی و شیرازه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی ، له‌ لایه‌ك ئیدعای دینیان ده‌كرد وه‌كی دی ده‌مبینی له‌ هه‌ڵسوكه‌وت و بازاڕ و گرانفرۆشی و و نیفاق و هه‌رچی خوا پێی ناخۆش بوو ئه‌وه‌یان ده‌كرد ، ته‌نانه‌ت له‌ گۆڕستانیش كه‌ بۆ یه‌كه‌م جارم بوو ببینم نووسینگه‌ی ناشتن (مكاتب الدفن) وه‌كو نووسینگه‌ی عه‌قارات هه‌بێ ، ده‌مبینی ده‌سنوێژیان به‌ په‌رداخێك ئاو هه‌ڵده‌گرت ، تا جارێ به‌ یه‌كیانم وت ئێوه‌ چۆن به‌ په‌رداخێك پاك ده‌بنه‌وه‌ ، باوه‌ڕ بكه‌ن گاڵته‌ی به‌ قسه‌كه‌م هات !! به‌ڵام له‌و ماوه‌یه‌دا به‌قه‌د سێ چوار ساڵ كتێبم خوێندنه‌وه‌، كه‌ كۆشیعره‌كه‌شم ده‌رچوو دونیایه‌ك كه‌یفم خۆش بوو. هه‌رچه‌نده‌ كه‌ بڵاو بووه‌وه‌ بایه‌خی زۆریشی به‌هه‌ردوو دیو له‌ ڕۆژنامه‌ و گۆڤاره‌ كوردییه‌كانی ئه‌وسا پێدرا ، به‌ڵام دوای چه‌ند ساڵێك هه‌ستم كرد په‌له‌م كردووه‌ له‌چاپكردن…
به‌هه‌ر حاڵ دوای چه‌ند مانگێك ده‌نگۆی ئه‌وه‌ بڵاو بووه‌وه‌ كه‌ كتێبخانه‌ له‌ (ناحییه‌ی عه‌بباسیه‌‌) بیناكه‌ی ته‌واو بووه‌ و كتێبیشی بۆ ده‌ست نیشان كراون‌ و پێویستی به‌به‌ڕێوه‌به‌ر و كاتبێـك و فه‌ڕاشێك و پاسه‌وانێك هه‌یه‌، وا دیار بوو، به‌ڕێوه‌به‌ریان ڕازی كردبوو (كاتب) من بنێرێ ، كاتبێكی دی لێ بوو به‌ناونیشانی به‌ڕێوه‌به‌ر، كه‌ ناوی (صادق) بوو، پاسه‌وانیش شیعه‌یه‌كی خه‌ڵكی وێ بوو، ناوی (ماجد) بوو. پیشه‌وه‌رێكیش به‌ناوی محمد خۆشناو ئه‌ویش هه‌ر كوردی عائیدون بوو .
هه‌رچه‌نده‌ من هه‌وڵێكم دا بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر له‌وێ بمێنمه‌وه ‌، ئه‌گه‌ر نه‌جه‌فم به‌ دڵیش نه‌بێ لانی كه‌م شار بوو ، به‌ڵام به‌ڕێوه‌به‌ر نه‌یسه‌لماند ، منیش له‌دڵی خۆما وتم ده‌با یچم عه‌بباسیه‌ش تاقی بكه‌مه‌وه‌ ، ئێمه‌ بووین به‌ كێڵگه‌ی تاقیكردنه‌وه‌.
ڕۆژی چوونیان بۆ دیاری كردین ، پاش ئه‌وه‌ی ئه‌وان له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌ری تازه‌ دانراوی كتێبخانه‌ی تازه‌ی عه‌بباسیه‌ كتێبه‌كانیان دامه‌زراند بوو ، وا دیار بوو به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كتێبخانه‌ی نه‌جه‌ف خۆیشی سه‌ردانی كردبوو ، پێش ئه‌وه‌ی من بچم ، كه‌ چووم هه‌موو شتێك دانرا بوو ، كتێبخانه‌یه‌كی خنجیلانه‌ی تازه‌ له‌سه‌ر شه‌قامی گشتیی ناحیه ‌، بچووك به‌ڵام تا ڕاده‌یه‌ك بۆ ناحیه‌یه‌كی وه‌ك عه‌بباسیه‌ كه‌ هه‌ر پێویست نه‌بوو ، چونكه‌ له‌هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌وێ بووم ، نزیكه‌ی ساڵێك ده‌بوو بیست كه‌س نه‌هاتن كتێب بخوێننه‌وه‌ یان بخوازن.
عه‌بباسیه‌ ناحیه‌كی په‌رش و بڵاو بوو ، خانوو و باخچه‌ی له‌قه‌د خۆی زیاتری تێدا بوو، ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر ڕووباری فورات هه‌ر به‌و هۆیه‌وه‌ش هه‌وایه‌كی مامناوه‌ندی هه‌بوو، له‌چاو نه‌جه‌ف و كووفه‌ (كه‌ ناحییه‌كه‌ سه‌ر به‌ كووفه‌ بوو) تاڕاده‌یه‌ك هاوینان هه‌ستت ده‌كرد چه‌ند پله‌یه‌ك فێنكتره‌، به‌ڵام چونكه‌ گه‌رمایه‌كه‌ی به‌هۆی فوراته‌وه‌ شێدار بوو ، زۆرجار به‌تایبه‌تی كه‌ پله‌ی گه‌رما به‌رز ده‌بووه‌وه‌ به‌تایبه‌تی بۆ یه‌كێكی وه‌ك من كه‌ نیوه‌ی ته‌مه‌نم لهناوچه‌ی شاخاویدا به‌سه‌ر بردبوو ‌، گه‌رماكه‌ی به‌هۆی (شێ) وه‌ هه‌ناسه‌ی ته‌نگ ده‌كردم ، دانیشتووانی عه‌بباسیه‌ زۆربه‌ی زۆری ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی ئه‌وێ نه‌بن وه‌كو من ، عه‌ره‌بی شیعه‌ مه‌ززه‌به‌كان ته‌بعیان له‌چاو خه‌ڵكی كه‌ربه‌لا نه‌ك نه‌جه‌ف ، هه‌ستم نه‌كرد بیانه‌وێ یارمه‌تی من وه‌ك نه‌فیكراوێك بده‌ن ، ته‌نانه‌ت جاروبار گوێم له‌هه‌ندێ ناڕازبوونیش ده‌بوو له‌به‌رامبه‌ر حكوومه‌ت كه‌ ئه‌وانه‌ چین به‌سه‌ر ئێمه‌یان وه‌ركردوون ، مه‌به‌ستیان ئێمه‌ بوو كه‌ به‌ڕه‌سمی پێیان ده‌گوتین (ئه‌لئه‌كراد ئه‌لعائیدوون).
من كه‌ چوومه‌ كتێبخانه‌ و ده‌سبه‌كاریی خۆم نووسی ، به‌ڕێوه‌به‌ری كتێبخانه‌م ده‌ناسی، چونكه‌ وه‌ك وتم هه‌ردووكمان له‌كتێبخانه‌ی نه‌جه‌ف ناونیشانمان (كاتب) بوو ، ناوی باوكیم بیر نه‌ماوه ‌، پیاوێكی كورته‌ باڵا له‌من به‌ته‌مه‌نتر بوو ، به‌ڵام هه‌میشه‌ حه‌زی ده‌كرد پۆز لێ بدا وه‌كو به‌ڕێوه‌به‌ر خۆی بنوێنێ (موباره‌كه‌) من بیر له‌چی ده‌كه‌مه‌وه‌، ئه‌و خه‌ریكی چی ، هاتبوو مێزه‌كه‌ی خۆی لای سه‌ره‌وه‌ به‌كورسی زیاده‌وه‌ له‌م سه‌رو ئه‌وسه‌ر دانابوو، هی منیشی له‌خواره‌وه‌ی خواره‌وه‌ له‌قوژبنه‌كه‌ی لای ده‌رگا…
ئه‌وانه‌ هیچی جێی سه‌رنجی من نه‌بوون ، چوون هه‌ر له‌نه‌جه‌ف وه‌ختی كاتبایه‌تی كابرام خوێندبووه‌وه ‌، گرینگ لای من شوێنی مانه‌وه‌م بوو، به‌ڕێوه‌به‌ر به‌خۆی ماڵی له‌نه‌جه‌ف بوو، هاتوچووی ده‌كرد و به‌كه‌یفی خۆی بوو ، كه‌چی به‌منی ده‌گوت (لازم نلتزم بالدوام كاكه‌) واته‌ پێویسته‌ ئیلتزام به‌ده‌وامه‌وه‌ بكه‌ین ، له‌كاتێكدا ئه‌وه‌ی ئیش بوو نه‌مانبوو ، نه‌ كه‌س ده‌هات كتێبێك بخوێنێته‌وه‌ نه‌ كه‌س كتێبێكی ده‌خواست. ئێستاش تێنه‌گه‌یشتم ئه‌و كتێبخانه‌یان بۆ له‌وێدا كردبووه‌وه‌ ، منیش پێم وت سه‌ید صادق ئه‌ی له‌كوێ نیشته‌جێ بم ، وتی بڕۆ له‌كووفه‌ له‌ئوتێل به، نزیكه‌ و تێمسیش هه‌رده‌م هه‌یه‌ به‌ینی ئێره‌ و كووفه‌ واته‌ عه‌بباسیه‌ و كووفه‌ ، وتم مووچه‌كه‌م ئه‌وه‌نده‌ نییه‌ خۆت ده‌زانی بایی ئوتێل و خواردن و هاتوچوو بكا… وتی ده‌ كه‌واته‌ بڕۆ موراجه‌عه‌ی ناحیه‌ (نه‌شی گوت به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌) وتی ناحیه بكه‌‌ ، وتم ئینجا ناحیه‌ چیم بۆ ده‌كا ، وتی نووسخه‌یه‌كی نه‌قلی تۆیان پێداون بزانه‌ چیت بۆ ده‌كه‌ن ، له‌و ئان و ساته‌دا بووم هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌ بچمه‌ ناحیه ‌، ناحیه‌ به‌ به‌ینێـك له‌سه‌ره‌وه‌ی كتێبخانه‌ بوو ، به‌جاده‌دا ده‌ڕۆیشتم ، ناكاو وه‌ك ئه‌وه‌ی خه‌ون بێ تووشی قادر بووم ، ئه‌دی ناڵێم وه‌ك خه‌ون وابوو، قادر مه‌جید قشووری هاوڕێ و هاوپۆلم له‌به‌شێكی سه‌ره‌تایی و هه‌موو ناوه‌ندی تا سێیه‌می ناوه‌ندیمان له‌دوا ناوه‌ندی گه‌ڵاڵه‌ی تێكه‌ڵاو ته‌واو كرد بوو ، ئه‌و زوو ژنی هێنا بوو منداڵیشی هه‌بوون بێجگه‌ له‌ باوك و دایك و خوشكێـكی، هه‌ر ‌ بانگم كردن و نه‌كردن باوه‌ش به‌یه‌كداگرتنمان تێكی كرده‌وه‌ ، ناحیه‌م هه‌ر له‌بیر چووه‌وه ‌، چوینه‌ چایخانۆكه‌یه‌ك ، كه‌ به‌حیساب له‌ناو بازاڕ بوو ، بازاڕه‌كه‌ له‌خۆیدا له‌سێ چوار دوكان زیاتر نه‌بوو ، ئه‌و حیكایه‌تی خۆی ، من حیكایه‌تی خۆمم به‌دوور و درێژی گێڕایه‌وه‌، بۆم ده‌ركه‌وت ماڵی له‌عه‌بباسیه‌ به‌رامبه‌ر كتێبخانه‌ ئه‌ویش له‌یه‌كێك له‌فه‌رمانگه‌كاندا دامه‌زرا بوو ، وا دیار بوو كه‌ هه‌م خێزاندار بوو هه‌م ژماره‌ی خێزانه‌كه‌شیان زۆر بوو ، خانوویه‌كیان پێدا بوو ، ماڵی ده‌وێدا بوو، ئه‌وه‌نده‌ پێكه‌وه‌ له‌وێ دانیشتین كه‌ڵكی ناحیه‌ی نه‌ما و ده‌وام ته‌واو بوو ، وتی ئه‌مشه‌و لای من به‌ خوا كه‌ریمه‌ بۆ سبه‌ینێ.
قادر مه‌جید قشووری، به‌ئه‌سڵ كوردی باكووره‌ ، ده‌یان ساڵه‌ كه‌وتوونه‌ته‌ باشوور ، ئێستا دوكتۆرای له‌شه‌ریعه‌ت هه‌یه‌ و مامۆستایه‌ له‌یه‌كێك له‌كۆلیژه‌كانی زانكۆی سه‌لاحه‌ددین له‌هه‌ولێر، ئه‌و هه‌ر كه‌ ماڵیان له‌عه‌بباسیه‌ بوو كۆلیژی فیقهی له‌نه‌جه‌ف ته‌واو كرد و پاشان دیراسه‌ی باڵای ته‌واو كردوو و شایه‌دنامه‌ی دوكتۆرای هێنایه‌وه ‌، ئه‌و شه‌وه‌ له‌ماڵی قادری مامه‌وه‌ ، ماڵه‌وه‌شیان باوكی ڕه‌حمه‌تی كه‌ به‌داخه‌وه‌ له‌وێ كۆچی دوایی كرد به‌ناچاری له‌گۆڕستانی شیعان (وادی السلام) به‌خاكمان سپارد، هه‌روه‌ها دایكی و خێزانه‌كه‌یشی منیان پێشتر ده‌ناسی ، ماڵێكی به‌ڕێز بوون هه‌میشه‌ له‌و ماوه‌ی له‌وێ بووم زۆر یارمه‌تی به‌تایبه‌تی یارمه‌تی مه‌عنه‌وی و دڵدانه‌وه‌ ، زۆرجارانیش به‌زۆر ته‌كلیفی نان خواردن و ئه‌مانه‌ی لێ ده‌كردم ، نموونه‌ی هاوڕێ و هاوپۆلێكی به‌وه‌فا و قه‌دری براده‌رزان…
ئه‌و شه‌وه‌ تا به‌ره‌به‌یان له‌گه‌ڵ قادر دانیشتین یاده‌وه‌ره‌كانمان ده‌گێڕانه‌‌وه‌ بۆ به‌یانی سه‌عاتی نۆی سه‌رله‌به‌یانی تێشتم له‌ماڵی ئه‌وان خوارد سه‌عات بۆ ده‌ی به‌یانی ده‌هات، پێكه‌وه‌ به‌ره‌و ناحیه‌ چووین ، من داوام لێكرد له‌گه‌ڵم بێت ، چونكه‌ پێشی من له‌وێ بوو، هه‌ندێ له‌فه‌رمانبه‌رانی ناحیه‌شی ده‌ناسی ، پێشتر چووینه‌ لای كاتبی ناحیه ‌، قادر منی پێ ناساند، كه‌ فه‌رمانبه‌ری كتێبخانه‌ی گشتیم و تازه‌ له‌نه‌جه‌فه‌وه‌ گواستراومه‌‌ته‌وه‌ عه‌بباسیه‌ ، كاتب ناحیه‌ یه‌كسه‌ر وتی ده‌زانین ، چونكه‌ نووسخه‌یه‌ك له‌نووسراوی گواستنه‌وه‌ی بۆ ئێمه‌ش هاتووه‌ ، پاشان وتی: كاكه‌ ئێمه‌ ئاگادار كراوینه‌ته‌وه‌ كه‌ پێویست ده‌كا هه‌موو ئێواره‌یه‌ك له‌ناحیه‌ خۆت بناسێنی و ئیمزا بكه‌ی. منیش وتم یانی چۆن؟ وتی ئه‌وه‌ ته‌علیماته‌ له‌ئه‌منی نه‌جه‌فه‌وه‌ بۆمان هاتووه‌ ، وتم بۆچی به‌ڕێز من حه‌پسم ، وتی نا نا به‌ڵام ئه‌وه‌ ئه‌مره‌ پێویسته‌ ئێواران خۆت لای ( السید سامر) بناسێنی كه‌ لێره‌ی…
منیش وتم ئینجا به‌ڕێز من بێ شوێن و جێم به‌ڕێوه‌به‌ری كتێبخانه‌ش كه‌ پێم وت بارگه‌م له‌كوێ ده‌بێ پێی وتم ده‌توانیت یا له‌كووفه‌ یاخود نه‌جه‌ف له‌ ئوتێل بی، منیش ڕۆژانه‌ ئه‌و هاتوچووه‌م پێ ناكرێ… وتی باشه‌ بزانم ئێستا قسه‌ له‌گه‌ڵ (السید مدیر الناحیة‌) ده‌كه‌م ، قادریش نه‌ختێك به‌رگری لێ كردم..كاتب ناحیه‌ وتی بڕۆ ده‌وری سه‌عاتی دوازده‌ وه‌ره‌وه‌..كه‌چوومه‌وه‌ وتی (ابشر) واته‌ مژده‌ (السید مدیر ناحیه‌) ئه‌مری كرد له‌قه‌سابخانه‌ی نه‌جه‌ف كه‌ له ‌عه‌بباسه‌ بوو ژوورێكی ئیداره‌ هه‌یه‌، به‌شێوه‌یه‌كی كاتی له‌وێ بمێنه‌وه ‌، پاشان بزانین چۆن ده‌بێ..
ئه‌و ژووره‌ی كلیله‌كه‌یان پێدام له‌ ده‌ره‌ی عه‌بباسیه‌ بوو ژوورێكی چوارگۆشه‌یی 5-7م ده‌بوو ، مێز و كورسیه‌كی لێ بوو ، په‌نجه‌ره‌یه‌كی بچووك ، ‌ناو قه‌سابخانه‌كه‌ نزیكه‌ی هه‌زار مه‌تر ده‌بوو ، به‌زنجیره‌ قه‌ناره‌ی بۆ ئاژه‌ڵان تێدا بوو، قه‌سابخانه‌ خۆی له‌ده‌ره‌وه‌ی ناحیه‌ بوو، شوێنێكی چۆلی بێ سه‌بر، جگه‌ له‌وه‌ش ، سه‌ره‌ڕایی شووشتنی ڕۆژانه‌ بۆنی خوێن و پاشماوه‌ی ئاژه‌ڵی سه‌ربڕاو ڕۆژه‌ ڕێیه‌ك ده‌ڕۆیی، شه‌وێك، دووان ، هه‌فته‌یه‌كی پێچوو ئیتر ئارامم له‌به‌ر بڕا نه‌متوانی چیتر به‌رده‌وام بم ، هه‌موو ئێوارانیش كه‌ ده‌چووم لای‌ (سامر) ناوه‌كه ئیمزا بكه‌م ، پێم ده‌گوت به‌ڕێز وه‌ڵڵاهی وه‌زعم له‌و ژووره‌ زۆر خراپه‌ و حاڵ و حیكایه‌تم له‌گه‌ڵ قه‌‌سابخانه‌ ئه‌وه‌یه ‌، كه‌ به‌ره‌به‌یان سه‌عاتی سێی شه‌و ده‌رگا گه‌وره‌ دووده‌ریه‌كه‌ی قه‌سابخانه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، من كه‌ تازه‌ وه‌نه‌وز بردمێـتییه‌وه‌‌ به‌ناچاری خه‌به‌رم ده‌بێته‌وه‌ ناتوانم بنوومه‌وه‌، ده‌بێ چاوه‌ڕێ بم تا ڕووناك دادێ به‌و به‌یانییه‌ زووه‌ بچمه‌ ده‌وام ، من بچم ماجدی پاسه‌وان له‌خه‌و هه‌ستێنم تا ده‌رگام بۆ بكاته‌وه ‌، ئه‌ویش هه‌موو جارێ ده‌یگوت (الله كریم) به‌خوای نزیكه‌ی دوو هه‌فته‌ی تریشم به‌ ( الله كریم) به‌ڕێ كرد، به‌ڵام چی له‌و ماوه‌یه‌دا له‌ بێخه‌وی و بێ ئاوده‌نگی و به‌ته‌نیایه‌كی وه‌ڕسكه‌ره‌وه‌ چه‌ندین كیلۆم كه‌م كردبوو به‌جۆرێك بنیسا بووم هه‌رچی بیدیبام ده‌یگوت له‌ گۆڕستان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌.
ئه‌و جاره‌ به‌ڕاوێژ له‌گه‌ڵ قادر عه‌رزی حاڵێكم ڕاسته‌وخۆ بۆ به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ نووسی، مه‌گه‌ر به‌ده‌ستی خۆتی بنووسی ئه‌وه‌نده‌ جوانم نووسیبوو به‌ڵكو چاره‌یه‌كم لێ بكا، به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ ناوی (ابراهیم مسته‌فا جمالدین) بوو ، له‌سه‌ری نووسیبوو (للحفز)، واته‌ بۆ هه‌ڵگرتن !!! به‌هۆی هاتوچووی چاپخانه‌ی (النعمان) له‌نه‌جه‌ف كه‌ باوكی ئه‌و ئیبراهیمه‌یش مامۆستا مسته‌فا جه‌مال الدین هاتوچووی ده‌كرد و منیان پێ ناساند بوو ئه‌و مامۆستا‌ بوو له‌ (كلیه‌ی فیقهه) له‌نه‌جه‌ف شاعیریش بوو ، كۆ شیعرێكی جوانی پاشان بڵاوكرده‌وه‌ به‌ناوی (عیناك واللحن القدیم) وتم به‌ڵكو به‌و بڵێم…
نه‌جه‌ف خۆت بگره‌ و چاپخانه‌ی ( النعمان ) كه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی زۆر ڕێزی ده‌گرتم، به‌تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌موو كتێبیه‌ به‌رگ نه‌كراوه‌ حه‌ق نه‌دراوانه‌ی شه‌رفنامه‌م له‌كۆڵ كرده‌وه‌، پێم وت جه‌ناب حاڵ و حیكایه‌تم ئه‌وه‌یه ‌، ئوستاز خۆ من عائیدونم كافر نیم ، به‌ڵكو وابكه‌ی م. مسته‌فای باوكی به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ ببینم چاره‌سه‌رێكم بكا ، خوا هه‌ڵناگرێ خۆی به‌ئۆتۆمبێلی خۆی بردمیه‌ ماڵی م، مسته‌فای باوكی به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌…
بەخێری هێناین ، خاوه‌نی چاپخانه‌ وتی كاكه‌ت له‌بیره ‌، دیار بوو ناسیمیه‌وه‌ ، ئینجا حاڵ و مه‌سه‌له‌كه‌م به‌درێژی بۆ باس كرد ، جارێ تاوێك داما پاشان دوو جار وتی ( لاحول و ولا قوه‌ الا بالله‌) ئینجا ڕووی له‌من كرد و وتی : (شوف كاكة هذا كلب بن كلب هذا بعثى ماكو جاره ويا) بزانه‌ ببینه‌ كاكه‌ ئه‌و سه‌گی كوڕی سه‌گه‌ به‌عسیه‌ به‌و مانایه‌ی به‌قسه‌ی ناكا.
منیش بۆ موجامه‌له‌ وتم : نا مامۆستا حاشا له‌ جه‌نابت ..
وتی : نا نه‌خێر منیش لێی ڕازی نیم.
به‌هه‌ر حاڵ ، هه‌م به‌ هۆی ئه‌و و هه‌روه‌ها به‌ هۆی خاوه‌نی چاپخانه‌ی (النعمان)ـه‌وه‌ كه‌ شه‌فاعه‌تییان بۆ لای به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كتێبخانه‌ گشتییه‌كانی نه‌جه‌ف بۆ كردم كه‌ كتێبخانه‌ی عه‌بباسییه‌ش سه‌ر به‌ ئه‌وێ بوو تا ڕازی بكه‌ن به‌وه‌ی له‌ بینای كتێبخانه‌كه خۆی بمێنمه‌وه‌ ، ئه‌وه‌ بوو به‌ ته‌له‌فۆن به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری كتێبخانه‌ی عه‌بباسییه‌ی وت با كاكه‌ له‌ كتێبخانه‌ بمێنێته‌وه‌ ، بزانه‌ هه‌وڵ بده‌ شوێنێكی بۆ دیاری بكه‌ له‌وێ .
به‌م جۆره‌ هه‌وارم گواسته‌وه‌ كتێبخانه‌ و له‌ قه‌سابخانه‌ ڕزگارم بوو و نه‌خته‌ئاهێكم هاته‌وه‌به‌ر ، به‌ڵام پاشی چی ، دوای ئه‌وه‌ی سێ مانگ و نیو پێستم بردرایه‌ ده‌بباغخانه‌ و له‌بارودۆخێكی ده‌روونی وادا بووم كه‌ به‌ ڕاستیش به‌ قسه‌ بۆم ناگێڕدرێته‌وه‌ ..
كتێبخانه‌ی گشتیی عه‌بباسییه‌ ( ناوه‌كه‌ی وا بوو ) له‌سه‌ر شه‌قامی سه‌ره‌كیدا بوو ، له‌ لایه‌كی دی نزیك بوو له‌ ماڵی قادری هاوڕێ و هاوپۆلی چه‌ندان ساڵی ته‌مه‌نم له‌ قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و دواناوه‌ندی گه‌ڵاڵه‌ ی تێكه‌ڵاو كه‌ له‌و ئان و ساتیدا بۆم بوو به‌ خدری زینده‌ به‌تایبه‌تی كه‌ ئه‌و به‌ ماڵ و منداڵه‌وه‌ له‌وێ بوو.
بینای كتێبخانه‌ چونكه‌ بینایه‌كی نوێ بوو له‌ بابه‌تی ئه‌سبابی ته‌ندروستی پاك و ته‌میز بوو ، هه‌ر به‌وه‌شڕا ده‌ركه‌وت كه‌ هه‌ر پاش چه‌ند ڕۆژێكی كه‌م هێزم هاته‌وه‌به‌ر و كه‌وتمه‌وه‌ سه‌ر خوێندنه‌وه‌ و نووسین ، ئێوارانیش زۆرجار له‌گه‌ڵ قادر بووایه‌ یا به‌ته‌نێ پیاسه‌یه‌كم به‌ سه‌ر پرده‌كه‌ له‌ كه‌ناری زێی (فوورات)یدا ده‌كرد ، یا له‌ چایخانه‌ بچووكه‌كه‌ی ناحییه‌ كه‌ كه‌بابخانه‌ تاقانه‌كه‌ی ناحییه‌شی به‌ ته‌كه‌وه‌ بوو داده‌نیشتم ئینجا به‌ره‌به‌ری ئێواره‌ ده‌چوومه‌ ناحییه‌ لای سامر ئه‌فه‌ندی ئیمزام ده‌كرد كه‌ به‌ڵێ من لێره‌م و به‌هیچ لایه‌كدا نه‌چووم ..
ئه‌و باره‌ش ماوه‌ی چه‌ند مانگێكی خایاند ، پاشان چارم نه‌ما بیرم له‌ پلانێك كرده‌وه‌ ، نه‌ده‌كرا وه‌ك حه‌پس وابم و نه‌توانم به‌ سه‌فه‌ریش به‌هیچ لایه‌كدا بچم ، به‌ قادرم وت بڕیارم داوه‌ خۆم نه‌خۆش بكه‌م له‌م باره‌یه‌وه‌ به‌ڵكو یارمه‌تیم بده‌ی ، به‌م جۆره‌ به‌تانییه‌كم له‌خۆم لوول ده‌دا و قادریش ده‌ستی ده‌گرتم و ده‌یبردمه‌ ناحییه‌ و له‌وێش نووسراوی حه‌واڵه‌ كردنی نه‌خۆشخانه‌ی كووفه‌یان بۆ ده‌كردم .
جاری یه‌كه‌م به‌ دكتۆرم وت كه‌ عه‌ره‌ب بوو : به‌ڵكو چه‌ند ڕۆژێك ئیجازه‌م بۆ بنووسی بچم له‌ به‌غدا چاره‌سه‌ری خۆم بكه‌م ، خوا هه‌ڵناگرێ بۆی كردم ..
پاشان له‌ جاری دووه‌مدا به‌ ڕێكه‌وت دكتۆرێكی كوردم دیته‌وه‌ له‌ هه‌مان نه‌خۆشخانه‌ كاری ده‌كرد ، خه‌ڵكی زاخۆ بوو ، به‌ داخه‌وه‌ ناوه‌كه‌ییم به‌بیر نه‌ماوه‌ ، وه‌زع و حاڵی خۆمم تێگه‌یاند وتم به‌ڵكو وا بكه‌ی ناوه‌ ناوه‌ ئیجازه‌م بۆ بنووسی ، ڕاستیی مه‌ردانه‌ هاته‌پێش ، به‌م جۆره‌ كه‌ ده‌چوومه‌ به‌غدایش ده‌چوومه‌ لای هه‌ر سێ ڕه‌وانشاد ، م. عه‌زیز گه‌ردی و كاردۆ گه‌ڵاڵی و حه‌كیم كاكه‌وه‌یس كه‌ له‌ حه‌یده‌رخانه‌ – شه‌قامی ڕه‌شید خانووییان گرتبوو ، ئه‌وی ڕاستییه‌ كاك حه‌كیمم له‌وێ ناسی ئه‌و ده‌مه‌ له‌ به‌شی كۆمپیۆته‌ری وه‌زاره‌تی پلاندانی عیراقی كاری ده‌كرد ، به‌ڵام م. عه‌زیز و كاردۆ دۆستی زووترم بوون .
به‌و حاڵه‌ چه‌ند مانگێكم له‌ به‌ینی ده‌وام و ناوه‌ ناوه‌ی ئیجازه‌ بۆ به‌غدا به‌ڕێ كرد.. زۆر جار براده‌رانی تریشم ده‌دیتن ، كه‌ هه‌بوون له‌ به‌غدا ده‌ژیان ، هه‌شبوون وه‌ك خۆم هه‌ر یه‌ك به‌لایه‌كدا كه‌وتبوون ، شێركۆ بێكه‌س كه‌ له‌ (به‌غدادیه‌)ی شاری ڕوومادی ده‌ژیا ، هه‌روه‌ها حه‌سه‌ن ڕه‌مه‌زان (حاكم حه‌سه‌ن) یش هه‌ر له‌و ناوه‌ بوو ، وابزانم ئازاد جندیانیش هه‌ر له‌و ده‌وروبه‌ره‌ بوو .
زۆر جار ڕێكده‌كه‌وت له‌ براده‌رانی هه‌ولێریش كه‌ ده‌هاتنه‌ به‌غدایێ ڕێكه‌وتی یه‌كدیمان ده‌كرد له‌ چایخانه‌ بووایه‌ یا له‌سه‌ر شه‌قام .

به‌غدا شارێكه‌ له‌ قبووڵ كردنی غه‌ریبان له‌ هه‌ولێر ده‌چێ ئه‌گه‌ر له‌پێشتر نه‌بێ ، بۆیه‌ هه‌موو جارێ كه‌ ده‌هاتمه‌ به‌غدا ، ئاهێكم ده‌هاته‌وه‌به‌ر ، ئه‌وسا له‌و شه‌قامی ڕه‌شید و جمهووری و سه‌عدوونه‌ به‌ ده‌یان كوردت به‌ جل وبه‌رگی كوردییه‌وه‌ ده‌دی ، جگه‌ له‌وه‌ش به‌غدا وه‌ك ئه‌وه‌ی بنكه‌ی فه‌رهه‌نگی عه‌ره‌بی بوو له‌ هه‌موو ئه‌و ڕۆژنامه‌ و گۆڤارانه‌ی لێی بڵاوده‌كرانه‌وه‌ و ئه‌وانه‌ی له‌ دونیای عه‌ره‌بستانێ و ده‌ره‌وه‌یدا بۆی ده‌هاتن ، بنكه‌ی كولتوور و ڕۆشنبیری كوردیش بوو به‌وه‌ی زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری ، ئه‌گه‌ر نه‌ڵێم هه‌موو ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و كتێبانه‌ی به‌ كوردی بڵاوده‌كرانه‌وه‌ له‌ به‌غدایێ بوون ، مه‌گه‌ر یه‌ك دوو چاپخانه‌ی دواكه‌وتوو له‌ هه‌ولێر و سلێمانی ئه‌ویدی چاپخانه‌ پێشكه‌وتووه‌كان له‌ به‌غدایێ بوون ، ته‌نانه‌ت كرێكاری چاپخانه‌كان زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان كه‌ له‌و ڕۆژنامه‌ و گۆڤارانه‌ و هه‌روه‌ها كتێب تایپكردن تا ماوه‌یه‌كی زۆر عه‌ره‌ب بوون و ده‌بووایه‌ نووسینی كوردییان به‌ هێڵی لاری وشه‌ لێكدابڕاندنه‌وه‌ بچێته‌ به‌ر ده‌ست تا تێكه‌ڵی نه‌كه‌ن چونكه‌ تێی نه‌ده‌گه‌یشتن و كوردییان نه‌ده‌زانی .
به‌م دواییه‌ وابزانم ده‌وروبه‌ری ساڵی 1972 یا 1973 چاپخانه‌یه‌كی پێشكه‌وتوو له‌ هه‌ولێر دامه‌زرا كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ی عیراقی بوو (چاپخانه‌ی په‌روه‌رده‌ ژماره‌ 2 ) كه‌ ئه‌ویش تایبه‌ت بوو به‌ چاپكردنی كتێبی قوتابخانه‌ و ئه‌میری بوو كتێبی دی چاپ نه‌ده‌كردن .
بێجگه‌ له‌وه‌ی كۆڕی زانیاری كورد ، كه‌ پاشان دوای هه‌رای 1975 كرا به‌ ده‌سته‌ی كورد له‌ كۆڕی زانیاری عیراق و كۆمه‌ڵه‌ی ڕۆشنبیری كوردی و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی خوێندنی كوردی و ڕادیۆی كوردی به‌غدا و ده‌زگای هاوكاری كه‌ له‌ دوایدا بوو به‌ ده‌زگای ڕۆشنبیری و بڵاوكردنه‌وه‌ی كوردی و ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ خوێندكارانی كورد له‌ زانكۆكانی به‌غدا كه‌ به‌رچاو بوون و هه‌ست به‌ جموجۆڵ و چالاكیان ده‌كرا هه‌میشه‌ له‌و كۆڕ و سیمینارانه‌ كه‌ له‌ باره‌گای كۆمه‌ڵی ڕۆشنبیری كوردی له‌ گه‌ڕه‌كی وه‌زیریه‌ پێشكێش ده‌كران ئاماده‌ ده‌بوون و به‌شداری كارایان تێدا ده‌كرد.
به‌هه‌ر حاڵ تا حه‌وت هه‌شت مانگی دی هه‌ر وا مامه‌وه‌ ، هه‌موو ئێوارانیش ده‌بووایه‌ له‌ ناحییه‌ ( ئیسپاتی وجوود بكه‌م ) له‌و ماوه‌یه‌ش كه‌ له‌ كتێبخانه‌ ده‌مامه‌وه‌ و ده‌وام و نووستنم هه‌ر له‌وێ بوو كابرای پاسه‌وانیش كه‌ ناوی (ماجد) بوو هه‌ندێ جار هه‌ر به‌دوایی نه‌ده‌هات ئه‌گه‌ر جارجاریش بهاتبووایه‌ ته‌نیا یه‌ك دوو سه‌عات ده‌مایه‌وه‌ و ده‌ڕۆیشت به‌و حسابه‌ی من به‌رده‌وام له‌وێ ده‌بووم پاسه‌وانییه‌كه‌یشی به‌من ‌سپارد بوو!!
سۆپایه‌كی عه‌لاوه‌ددین (علاءالدین)ی لێ بوو چێشت و چام پێ ئاماده‌ ده‌كرد وه‌كی دی شه‌وانه‌ زۆربه‌ی كاتم به‌ خوێندنه‌وه‌ به‌سه‌ر ده‌برد ، گڵۆپه‌كانم هیچی نه‌ده‌كوژانده‌وه‌ ، هه‌میشه‌ هه‌ڵ بوون ، به‌وه‌ش هه‌ست به‌ ته‌نیایی كردنم سووكتر ده‌بوو وه‌ك داریوش ده‌ڵێ ( له‌ هه‌ر كوێدا چرا هه‌ڵبێ له‌ ترسی ته‌نیایی بوونه‌ ) كه‌ خودی گۆرانییه‌كانی داریۆش خۆیشی به‌شێكی دی بوون له‌ دڵنه‌وایی و سه‌بری ئه‌و ڕۆژگاره‌ زینده‌به‌تاڵانه‌ ..
هه‌ندێ جاریش به‌ڕۆژ دوای ده‌وام چه‌ند سه‌عاتێك ده‌چوومه‌ كووفه‌ و له‌وێ ئه‌گه‌ر زه‌خیره ‌و سه‌وزه‌یه‌كم پێویست بووایه‌ ده‌مهێنا ، جاریش هه‌بوو هه‌ر له‌ عه‌بباسیه‌ ده‌مامه‌وه‌ لای قادر له‌ ماڵیان یاخود پێكه‌وه‌ پیاسه‌یه‌كمان به‌ كه‌ناره‌كانی فوورات دا ده‌كرد یا ده‌چووینه‌ چایخانه‌كه‌ ..
ورده‌ ورده‌ هه‌ندێ براده‌ری عه‌ره‌بیشم بۆ په‌یدا بوون ، له‌وانه‌ یه‌كێك به‌ناوی (حه‌لیم) كه‌ كوڕی شێخێكی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ بوو ، ئه‌و ده‌م له‌ پۆلی شه‌شه‌می ئاماده‌یی له‌ نه‌جه‌ف ده‌یخوێند دوای چه‌ندان ساڵ به‌ ئه‌فسه‌ری پله‌ نه‌قیب له‌ هه‌ولێر بینیمه‌وه‌ وا دیار بوو له‌ سه‌ربازگه‌ی هه‌ولێر ده‌وامی ده‌كرد .
ئه‌م حاڵ و باره‌ وا تێده‌په‌ڕی و ژیانی ئێمه‌ش به‌و شێوه‌ وه‌ڕسكه‌ره‌ ، نه‌شمانده‌زانی تا كه‌ی به‌رده‌وام ده‌بێ و ده‌گه‌ینه‌ كوێ و چیمان لێ دێ ..
جاروبار كه‌ ئیجازه‌یان پێ بدابوومایه‌ ده‌چوومه‌ لای براده‌رانی كه‌ربه‌لا و چه‌ند شه‌وێك ده‌مامه‌وه‌ ، زۆرجاریش پێكه‌وه‌ له‌گه‌ڵ د. سعدی و ملازم شوان و حه‌سه‌ن گه‌رمیانی له‌و به‌ینه‌ ده‌هاتینه‌ ( توێریج) كه‌ وه‌ك وتم یانه‌ی لێ بوو ، چونكه‌ نه‌ كه‌ربه‌لا و نه‌ نه‌جه‌ف یانه‌یان لێ نه‌بوو .
به‌م جۆره‌ له‌ عه‌بباسیه‌ به‌رده‌وام بووم ، تا ڕۆژێ له‌ ڕۆژنامه‌ خوێندمانه‌وه‌ كه‌ (به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی ده‌زگای ڕۆشنبیری و بڵاوكردنه‌وه‌ی كوردی )یان كووشتوه‌ ، ڕاستیی من دوور و نزیك ئه‌و پیاوه‌م نه‌دی بوو نه‌ ناسیبوو ، به‌ڵام ده‌یانگوت خه‌ڵكی سلێمانییه‌ و یه‌كه‌مین به‌یانی كوده‌تای به‌عس له‌ 1968 ئه‌و له‌ ڕادیۆدا خوێندویه‌تییه‌وه‌ ، ده‌یانگوت به‌ ده‌ستی ئه‌نقه‌ست و به‌ پلان دژی زمان و كولتووری كوردی بووه‌ و قه‌ت به‌ كوردی قسه‌ی نه‌كردووه‌ و ئه‌وه‌یشی نووسیویه‌تی بۆیان كردووه‌ به‌ كوردی كه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی (هاوكاری) بڵاوی ده‌كرده‌وه‌ ، ڕاستیی له‌ زه‌مانی ئه‌ودا زۆر له‌ نووسه‌رانی كورد له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كانییان خۆیان له‌ بڵاوكراوه‌كانی ده‌زگا ده‌پاراست ، كه‌ یه‌كێكیان من خۆم بووم .
هه‌ر دوو ڕۆژ پاش بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و هه‌واڵه‌ له‌ ڕۆژنامه‌كانی عیراق ، له‌ كتێبخانه‌ بووم كه‌ پیاوانی‮ ‬ئه‌منی‮ ‬عه‌بباسییه‌ هاتن یه‌كه‌م جار به‌ ئاسایی پێیان وتم له‌ ئه‌منی نه‌جه‌ف داوات ده‌كه‌ن ، منیش وام زانی هه‌ر بۆ مه‌سه‌له‌ی مانه‌وه‌ له‌ كتێبخانه‌ یا شتێكی له‌و بابه‌ته‌ بێ بۆیه‌ به‌ ئاساییم وه‌رگرت له‌گه‌ڵیان چووم ، به‌ ڕێككه‌وت برابچووكی قادر له‌به‌ر ده‌رگای ماڵه‌وه‌یان بوو ( بۆ ئاگادار كردنه‌وه‌ی قادر) پێم وت مسته‌فا ئه‌گه‌ر قادر هاته‌وه‌ بڵێ نه‌ژادیان برد ، وتم با هه‌ر بزانێ ، ده‌نا بیرم له‌وه‌ نه‌ده‌كرده‌وه‌ یا شتێكم به‌ خۆم شك نه‌ده‌هات ، ئه‌و كاته‌ تا ڕاپه‌ڕینیش من له‌ هیچ حزبێك یا ڕێكخستنێك نه‌بووم ، به‌هه‌ر حاڵ منیان برد بۆ ئه‌منی‮ ‬نه‌جه‌ف ، كه‌گه‌یشتینه‌ ئه‌وێ ،‮ ‬هه‌ر به‌گه‌یشتنمان ،‮ ‬منیان برده‌ ژوورێك دوو كه‌سی‮ ‬لێ بوون به‌جلوبه‌رگی‮ ‬مه‌ده‌نی‮ . ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
پاش ئه‌وه‌ی‮ ‬ناو و ناونیشانییان لێ پرسیم من هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م گوت‮ ( استاذ ‬اگدر اعرف أنی‮ ‬لیش هنا‮) ئوستاز ‬ئایا ده‌توانم بزانم من بۆ لێره‌م؟ هه‌ر كه‌ ئه‌وه‌م گوت،‮ ‬یه‌كێكیان كه‌‮ به‌ پێوه‌ بوو ،‮ ‬زڕته‌ بۆزیك بوو‮ ‬ڕه‌شتاڵه‌ ته‌مه‌نی‮ ‬له‌به‌ینی‮ ‮ ‬04 تا 54 ‬ساڵ ده‌بوو چه‌ند زلله‌یه‌كی ‮ ‬لێدام له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵیك جوینی‮ ‬ناشیرین به‌وه‌ی‮ ‬وای‮ ‬پیشان دا كه‌من چۆن نازانم بۆ لێره‌م‮ . ‬هه‌رچه‌ندی‮ ‬ وه‌ڵڵا و بیلام زۆر بۆ هێنایه‌وه‌‮ ‬ سوودی‮ دوای‮ ‬ئه‌وه‌ بانگی‮ ‬كرد منیان برده‌ ده‌ره‌وه ‌،‮ ‬گه‌راجێكی‮ ‬لێ بوو له‌ژێر زه‌مین ده‌چوو،‮ ‬منیان له‌و گه‌راجه‌ دانا‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬پاش دوو سه‌عات زیاتر.. كه‌متر،‮ ‬دووكه‌س هاتن سواری‮ ئۆتۆمبیلێكی‮ ‬پیكابی‮ ‬گه‌وره‌ی‮ ‬شۆفرلێتیان كردم و هاتینه‌ ده‌ره‌وه‌‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬سه‌ره‌تا نه‌مزانی‮ ‬بۆ كوێم ده‌به‌ن ،‮ ‬ڕاستی‮ ‬نه‌شموێرا چیتر پرسیار بكه‌م‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
پاش كه‌میك‮ ‬ڕۆیشتن ،‮ ‬زانیم به‌ره‌و‮ ‬ڕێگای‮ ‬شاری‮ (‬حیله‌‮)‬یه‌‮ ، ‬له‌و ده‌مه‌دا نه‌ختیك ترسام به‌ڵام به‌سه‌رخۆم نه‌هێنا ،‮ ‬له‌هه‌مانكاتدا زۆرم تینو بوو ،‮ ‬چونكه‌ هه‌م گه‌رمابوو،‮ ‬هه‌میش له‌به‌یانییه‌وه‌ ئاوم نه‌خواردبووه‌وه‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌م جۆره‌ ،‮ ‬ئۆتۆمبیله‌كه‌‌ زۆر به‌خێرای‮ ‬ده‌ڕۆیشت و له‌ هیچ سه‌یته‌ره‌ و بازگه‌یه‌كیش نه‌ده‌وه‌ستا‮ ‬یه‌كسه‌ر تێده‌په‌ڕی‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
گه‌یشتینه‌‮ (‬حیله‌‮)‬،‮ ‬وام زانی‮ ‬له‌وی ده‌مهیڵنه‌وه‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
نه‌خیر له‌‮ (‬حیله‌)یش‮ ‬ڕه‌ت بووین كه‌ له‌‮ (‬حیله‌‮) ‬ڕه‌ت بووین ترسم زیاتر بوو جورئه‌تم دایه‌ به‌رخۆم و له‌كابرای‮ له‌گه‌ڵم بوو پرسی‮ (‬اگدر اعرف وین نروح‮) ‬ده‌كرێ بزانم بۆ كوێ ده‌چین‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌و بێ ئه‌وه‌ی‮ ‬ته‌ماشام بكا ته‌نیا گوتی‮ (‬بعدین‮) ‬واته‌ پاشان‮.. ‬به‌هه‌رحاڵ ئۆتۆمبیل ده‌ڕۆیشت،‮ ‬ورده‌ ورده‌ له‌گه‌ڵ بڕینی‮ ‬ڕێگادا زانیم ده‌چینه‌ به‌غدا به‌ڵام تا ئه‌و كاته‌ش كه‌ نزیك بووینه‌وه‌ له‌به‌غدا ئه‌وه‌نده‌ی‮ ‬بیرم ده‌كرده‌وه‌ نه‌مده‌زانی‮ ‬بۆچی‮ ‬گیراوم‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ده‌وروبه‌ری‮ ‬سه‌عاتی‮ ‬ 2 دووی ‬پاش نیوه‌ڕۆ گه‌یشتنه‌ به‌غدا ئۆتۆمبیله‌كه‌ به‌ره‌و ساحه‌ی‮ ‬ئه‌نده‌لووسی‮ ‬نزیك‮ (‬قصر الابیض‮) ‬ڕۆیی‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
چووه‌ كۆڵانیك ،‮ ‬خۆی‮ ‬له‌ كۆڵانیكی‮ ‬ئاسایی‮ ‬ده‌چوو ،‮ ‬پاشان له‌به‌ر ده‌رگای‮ ‬خانوویه‌ك وه‌ستا‮ ، ‬خانووه‌كانی‮ ‬ئه‌و گه‌ڕه‌كه‌ زۆربه‌یان خانووی‮ ‬تاڕاده‌یه‌ك گه‌وره‌ بوون‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
منیان هێنایه‌ خواره‌وه ‌و بردمیانه‌ ژووره‌وه‌ له‌وێ له‌ناو خانووه‌كه‌ بردمیانه‌ ژوورێك كابرایه‌كی‮ ‬لێ‮ ‬ڕاكشابوو له‌سه‌ر قه‌ره‌وێله‌یه‌ك وادیاره‌ بوو ئه‌فسه‌ری‮ ‬ئه‌من بێت چونكه‌ ژووره‌كه‌ مێز و كورسیشی‮ ‬تێدابوو ، ‬كابرا به‌عه‌ره‌بی‮ ‬به‌كابرای‮ ‬ڕاكشاوی‮ ‬گوت‮: (‬سیدی‮ ‬هذا نزاد،‮ ‬جبنا من النجف‮) ‬واته‌ گه‌وره‌م ئه‌وه‌ نه‌ژاده‌ كه‌ ئه‌و به‌‮ (‬نزاد‮) ‬ناوی‮ ‬بردم و له‌نه‌جه‌ف هیناومانه‌‮. ‬كابرا‮ ‬یه‌كسه‌ر هه‌ستایه‌وه‌ وه‌ك بڵێی تاوانبارێكی بزربووی چه‌ند ساڵه‌یان دۆزیبێته‌وه‌ وتی‮: (‬ئی‮ ‬ئی‮..) ‬پاشان ته‌ماشایه‌كی‮ ‬منی‮ ‬كرد به‌نه‌وعێك و
كابرا به‌پێشه‌خۆی‮ ‬دام‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
كه‌ هاتینه‌ ده‌ره‌وه‌،‮ ‬یه‌كسه‌ر چاویان به‌ستم و ده‌ستیان گرتم نزیكه‌ی‮ ئاوا سێسه‌ت مه‌تریك‮ ، كه‌متر زیاتر ‬ڕۆیشتین وا دیاربوو له‌و خانووه‌ دووركه‌وتبووینه‌وه‌‮. ‬وه‌ختیك چاویان كردمه‌وه‌ له‌شوێنیكی‮ ‬تر بووین ،‮ ‬له‌وێ بردمیانه‌ ژێرزه‌مینێك كه‌ به‌ په‌یژه‌ بۆی‮ ‬چووین بنمیچی ‬زۆر نزم بوو ،‮ ‬دوای‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬كابرا به‌ر و باخه‌ڵی ‮ پشكنیم پاكه‌ت و شخاته‌م پێ بوو ،‮ ‬شخاته‌كه‌ی‮ ‬لێ ستاندم و پاكه‌ته‌كه‌ی‮ ‬دامه‌وه‌ و وتی‮ ‬هه‌ر وه‌ختیك
كه‌ ده‌رگا داخرا سه‌یریكی‮ ‬ده‌وروبه‌ری‮ ‬خۆمم كرد له‌و ژێر زه‌مینه ‌،‮ ‬ڕاستی‮ ‬جگه‌ له‌ هه‌ست به‌ته‌نیایی‮ ‬كردن ترسایشم و ئیتر وام لێكدایه‌وه‌ ده‌بی ئیخباریه‌كی‮ ‬زۆر گه‌وره‌م لێ كرابی‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ژێرزه‌مینه‌كه‌ مرۆڤ نه‌یده‌توانی‮ ‬به‌ڕاوه‌ستان تێیدا‮ ‬ڕابوه‌ستێ به‌هۆی‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬بنمیچی ‬زۆر نزم بوو‮. ‬زۆریش پیس بوو، ‬ته‌نانه‌ت پاشماوه‌ی‮ ‬پیسایشی‮ ‬تێدابوو، ‬دیواره‌كانی‮ ‬هه‌ندێ نووسینی‮ ‬به‌سه‌ره‌وه‌ بوو ،‮ ‬هه‌ندێكیان ناو و‮ ‬ڕۆژی‮ ‬گرتن و به‌ڕه‌ڵڵابوونی‮ ‬خۆی‮
كه‌هه‌ندێكیانم دیت ،‮ ‬ڕاستی‮ ‬زۆر په‌شۆكام كه‌ هه‌بوو دوو تا سێ مانگ له‌و ژێر زه‌مینه‌دا ماوه‌ته‌وه ‌،‮ ‬به‌تایبه‌تی‮ ‬كه‌ ژێرزه‌مینه‌كه‌ هیچ‮ ‬ڕووناكیه‌كی‮ ‬تێدا نه‌بوو‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌ڵام ده‌نگه‌ ده‌نگی‮ ‬خه‌ڵكی‮ ئاسایی (‬ڕێبواران) له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌هات دوو په‌نجه‌ره‌ی‮ ‬درێژووكانی‮ ‬بچووكی‮ ‬له‌لای‮ ‬سه‌ره‌وه‌ هه‌بوو‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌هه‌رحاڵ ،‮ ‬من داوای‮ ‬ئاگرم نه‌كرده‌وه‌ پاكه‌تیكی‮ ‬به‌غدام پێ بوو،‮ ‬جگه‌ره‌م به‌جگه‌ره‌ داده‌گیرساند‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
تینیوویه‌تی‮ ‬هێـزی‮ ‬له‌به‌ر بڕیبووم قورگم وشك ببوو پێكه‌وه‌ نووسابوو ،‮ ‬نه‌مده‌زانی‮ ‬چی‮ ‬بكه‌م ،‮ ‬تۆ حساب بكه‌ له‌به‌یانییه‌وه‌ كه‌ ئێستا ئێواره‌یه‌كی‮ ‬دره‌نگه ‌و به‌و‮ ‬ڕۆژه‌ درێژانه‌ی‮ ‬هاوین و به‌م گه‌رمایه‌ی به‌غدا ئاوم نه‌خواردبووه‌وه‌‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
دونیا تاریك داهات ،‮ ‬ژێرزه‌مینه‌كه‌ زۆر تاریك بوو ،‮ ‬تاریكی‮ ‬له‌و ئان و ساتانه‌دا ده‌یان خه‌یاڵت بۆ دێنێ‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ده‌وری‮ ‬سه‌عاتی‮ ‬9ی‮ ‬شه‌و،‮ ‬ده‌نگی‮ ‬پێم هاته‌ به‌رگوێ به‌ره‌ولای‮ ‬ده‌رگاكه‌ به‌ په‌یژه‌كه‌وه‌ ده‌هاتنه‌ خوار به‌پێی‮ ‬ئه‌و زانیاریانه‌ی‮ ‬هه‌مبوو و له‌زیندانیانم‮ بیستبوو ،‮ ‬یه‌كسه‌ر خه‌یاڵم بۆ شتی‮ ‬خراپ چوو ،‮ ‬له‌دڵی‮ ‬خۆمدا وتم ده‌مبه‌ن ده‌مكوژن ،‮ ‬له‌هه‌مان كاتیشدا بیرم له‌وه‌ ده‌كرده‌وه ‌،‮ ‬تۆ بڵیی‮ ‬من له‌سه‌ر چی‮ ‬گیرابم ،‮ ‬كی ئیخباری‮ ‬لێ كردبم و شتی‮ من له‌و فیكر و خه‌یاڵانه‌دا بووم كه‌ ده‌رگایان كرده‌وه‌ ،‮ ‬دوو كه‌س بوون ،‮ ‬یه‌كیان وتی‮ (‬گوم)واته‌‮ (‬هه‌سته‌‮) ‬ ،‮ ‬ئیتر به‌ پیشه‌خۆیان‮ ‬دام به‌ره‌وسه‌ره‌وه‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
بۆ‮ ‬یه‌كه‌م جار پاش چه‌ندین سه‌عات،‮ ‬چاوم به‌ ئاوه‌دانی‮ ‬ڕوون بووه‌وه‌ ،‮ ‬به‌ڵام زۆرم تینوو بوو‮. ‬به‌یه‌كێكیانم گوت زۆرم تینووه‌،‮ ‬وتی :(‬بعدین‮) ‬واته‌ دوایی‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
منیان برد له‌پیش ژوورێكیان دانام وتیان‮ (‬ئینته‌زیر‮) ‬واته‌ چاوه‌ڕێ به‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
كابرا چووه‌ ژووره‌وه‌،‮ ‬ماوه‌یه‌كی‮ ‬كورت له‌ژووره‌وه‌ بوو هاته‌ ده‌ره‌وه ‌،‮ ‬پێی‮ ‬وتم وه‌ره‌‮! پێش خۆی‮ ‬دام بۆ ژووره‌وه‌‮.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ژووره‌كه‌ مێز و كورسی‮ ‬و قه‌نه‌فه‌ی‮ ‬لێ بوو ،‮ ‬له‌ژووری‮ ‬ئه‌فسه‌ر ده‌چوو،‮ ‬دوو كه‌سی‮ ‬لێ بوو‮ن ‬یه‌كێكیان له‌پشتی‮ ‬مێزه‌كه‌وه‌ به‌ كه‌ماڵی سه‌نته‌نه‌ته‌وه‌ دانیشتبوو ،‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬دیكه‌یان له‌ته‌نیشت مێزه‌كه‌ چه‌ند وه‌ره‌قه‌یه‌كی‮ ‬سپی‮ ‬له‌به‌رده‌م بوو قه‌ڵه‌مێكی‮ ‬له‌سه‌ر

(*) ( به‌ختی ڕه‌ش یـا كـۆمه‌ڵی چه‌وت) له‌ ئه‌سڵدا ئه‌مه‌ ناوونیشانی یادداشته‌كانی باوكم بوو كه‌ نزیكه‌ی نۆ سه‌ت و قسوور لاپه‌ڕه‌ی فۆڵسكاب (A4)ی ده‌ستخه‌ت بوو ، بێجگه‌ له‌ چه‌ندان وێنه‌ و دیكۆمێنتی گرینگ كه‌ به‌ داخێكی زۆره‌وه‌ به‌ بۆردمانی فڕۆكه له‌گه‌ڵ خانوو و ماڵێمان ساڵی 1974 له‌ گه‌ڵاڵه‌ تـیاچوو .




به‌ختی ڕه‌ش یـا كـۆمه‌ڵی چه‌وت*.. -1-.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

چه‌ند وێستگه‌یه‌كی كورت له‌ ڕۆژگاره‌كانی
دوای كۆربوونه‌وه‌ی (ئاگردان)ێـكی دی

نه‌ژاد عزیز سورمێ
به‌شی یه‌كه‌م

ڕوونـكردنه‌وه‌
ویستم خوێنه‌ر له‌وه‌ باخه‌به‌ر بكه‌م كه‌ ئه‌م نووسینه‌ نه‌ بیره‌وه‌ریه‌ و نه‌ یادداشتنامه‌،
به‌و مانایه‌ی‌ ده‌خوازێ له‌م دوو ژانره‌دا هه‌بن ..
ته‌نیا نووسینێكه‌ به‌ داوا و جه‌ختی چه‌ند جاره‌ی هه‌ر دوو دۆستم (نیعمه‌ت عه‌بدوڵا و تاریق جامباز)وه‌ ‌ بۆ پرۆژه‌یه‌ك نووسراوه تایبه‌ت به‌‌ تۆماركردن و دیكۆمێنتـكردنی نه‌فیكراوانی كوردستان دوای نسكۆی ساڵی 1975 كه‌ له‌ دووتوێی كتێبێـكدا به‌م دواییه‌ به‌شی یه‌كه‌مییان لێ بڵاو كرده‌وه‌. هیوادارم له‌م قاوخه‌دا بخوێنرێته‌وه‌.

له‌باره‌ی تایتڵی سه‌ره‌كی نووسینه‌كه‌یشه‌وه‌(به‌ختی ڕه‌ش یا كۆمه‌ڵی چه‌وت)
وه‌ك له‌ په‌راوێزیشدا ئاماژه‌ی پێدراوه‌، ئه‌وه‌ ناوونیشانی یادداشتنامه‌ی
باوكم بووكه‌ نزیكه‌ی 900 و قسوور لاپه‌ڕه‌ی فۆڵسكابی ده‌ستنووس ده‌بوو
به‌ داخه‌وه‌ به‌ هۆی بۆمبابارانی خانوو و ماڵمان(ناوه‌ڕاستی ساڵی 1974 )
به‌ فڕۆكه‌كانی سوپای عیراق له‌ گه‌ڵاڵه‌ تیاچوو .
ناوچه‌ی باڵه‌كایه‌تی ‌كه‌ سه‌ركردایه‌تی (شۆڕش)ی لێ بوو كه‌ زێدی خۆشمه‌ له‌ چاو ده‌شتی هه‌ولێرێ به‌هاری دره‌نگ ده‌گاتێ .
ئه‌و ده‌مه‌ی له‌ نه‌زانی و به‌دبه‌ختی خۆمان بێ یا گه‌له‌كۆمه‌كی به‌رژه‌وه‌ندیخوازانی هێزه‌ ئێقلیمی و جیهانگیره‌كانه‌وه‌ ، ڕێككه‌وتنی (جه‌زاییر)ی لێ كه‌وته‌وه‌ كه‌ به‌ ڕێككه‌وتنی دوو نه‌یاری مێژوویی و دوو دۆستی مێژوویی دژ به‌ كورد ( عێراق – ئێران ) ی له‌ 6 ی ئاداری جه‌زاییری 1975 ناسراوه‌.
ئه‌و ڕێككه‌وتنه‌ له‌ پاشاندا مه‌ینه‌تی و ماڵوێرانی و خانه‌گه‌ردانییه‌كی وای به‌ دوای خۆیدا هێنا به‌ كتێبان بگێڕدرێته‌وه‌‌ كه‌ چ كاره‌سات و كوێره‌وه‌ری و ماڵ و گوند و شاروێرانی به‌دوادا هات ئێستایش شوێنه‌واری ڕه‌ش نه‌بووه‌ته‌وه‌ و باوه‌ڕیش ناكه‌م به‌و ساڵ و زه‌مانانه‌ ڕه‌ش ببنه‌وه‌ .
ئه‌وسا من له‌ (ئیستگه‌ی ده‌نگی كوردستان) كارم ده‌كرد ، یه‌كه‌مین په‌یامنێری جه‌نگ بووم سه‌ردانی به‌ره‌ی هێزه‌كانم له‌ زۆربه‌ی سه‌نگه‌ره‌كانی پێشه‌وه‌دا له‌ چیاكانی كۆڕه‌ك و هه‌ندرێن و زۆزك و سه‌رتیز و ڕواندز و گه‌لی‌ مێـگر و گه‌لی شێخ سه‌ید و كه‌پكی ئارمووشین و (چنێراوه‌) له‌‌ بناری چیای هه‌ندرێن كه‌ باره‌گای سه‌ره‌كی هێزی لێ بوو هه‌میشه‌ ڕۆژانه‌ به‌ ژماره‌یه‌ك ڕاپۆرتی ڕۆژنامه‌نووسی تۆماركراوه‌وه‌ ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ ..
ئه‌وان ڕۆژان ئێمه‌مانان به‌ هێزی هیوا و خه‌ونی ئومێدێـكی زۆر له‌ ئاسۆی بیناییمان فراوانتر ،‌ لێبڕاوانه‌ كارمان ده‌كرد ، به‌ دڵێكی ساف و سه‌رگه‌رمییه‌ك قابیل به‌ ته‌مه‌نمان ، ته‌مه‌نی ده‌سپێكی گه‌نجایه‌تی و سه‌ره‌تای هه‌ڕه‌تی به‌جێهێشتنی قۆناخی هه‌رزه‌یی كه‌ له‌ دوایدا ڕۆژگاری نه‌فره‌تی وێنه‌ی ئۆقیانووسێكی‌ بێ بن لێی هه‌ڵلووشین ، نه‌یهێشت وه‌ك ئاده‌مزاد بیبینین و به‌ كامی دڵ هه‌ستی پێ بكه‌ین ، ئێستاش وه‌ختێ له‌ هه‌ڵسووكه‌وتێكی نامۆی له‌ چه‌شنێك‌ هه‌ڵده‌نگوین به‌ جۆرێكی دی لێكده‌درێته‌وه‌ و مۆری دواكه‌وتوویی و نه‌دیدكه‌یمان پێوه‌ ده‌نرێ .
با سه‌رتان نه‌یه‌شێنم .. كه‌ ئه‌و كاره‌ساته‌ ڕوویدا من ته‌نیا بووم ، ماڵه‌وه‌مان له‌ دیوی ئێرانێ له‌ ئوردووگای په‌نابه‌ران بوون ، ماڵ و خانوومان زووتر به‌ بۆردوومانی فڕۆكه‌كانی عیراق وێران ببوو و هیچمان نه‌مابوو ، ( له‌ هه‌مووی سه‌یرتر بۆیان گێڕامه‌وه‌ كه‌ پاش بۆردوومان ئه‌وه‌ی مابوو له‌ پاشماوه‌ی شڕ و شیتاڵی ماڵێمان كه‌س به‌ كه‌س ڕانه‌ده‌گه‌یشت له به‌ تاڵان‌ بردنی !! )
من به‌ خۆم كه‌ له‌ به‌ره‌كانی شه‌ر ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ ، باره‌گایه‌كمان له‌ ده‌وروبه‌ری ده‌ربه‌ندی ڕایه‌تێ (كانیی گۆرینان) له‌ دۆڵێكدا هه‌بوو ، من و حه‌مه‌ڕه‌شید هه‌ره‌س و مه‌هدی ئومێد و ڕه‌وانشاد ڕه‌حمان فه‌رهاد كه‌ بێژه‌ری به‌شی ئینگلیزی ئیستگه‌ بوو له‌ خیوه‌تێكدا بووین ، براده‌رانی تریش به‌و لا و به‌م لا ، سه‌ر و خواری ئێمه‌ له‌ خیوه‌تی دیكه‌ ، له‌وانه‌ ڕه‌وانشاد بارزانی مه‌لا خالید بێژه‌ری سه‌ره‌كی هه‌واڵ ، هه‌روه‌ها حافز ئه‌نوه‌ر مایی و ڕه‌وانشاد ده‌نسا هه‌ریری بێژه‌ری به‌شی سریانی و خه‌ڵه‌ف زێباری و زۆربه‌ی بێژه‌ر و هه‌ندێ له‌ نووسه‌رانی به‌شی عه‌ره‌بی و توركمانی و ئینگلیزی له‌وانه‌ دارا سه‌دیق نۆرجان بێژه‌ری به‌توانای عه‌ره‌بی گه‌لێكی دی كه‌ به‌ داخه‌وه‌ هه‌موو ناوه‌كانم له‌بیر نه‌ماون‌ ، جاروباریش له‌ بنكه‌ی ئیستگه‌ له‌ مه‌میخه‌لان كه‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی ته‌كنیكی و ئه‌ندازیاره‌كانی لێ بوون له‌پێش هه‌مووانه‌وه‌ شه‌هید عبدولخالق مه‌عرووف ، هه‌روه‌ها له‌ ئه‌میندارییه‌تی گشتیی ڕاگه‌یاندن كه‌ له‌ گردمه‌یدان (ئازادی)ی به‌رامبه‌ر گوندی زینوێی شێخی لای له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و ڕه‌وانشاد جه‌لالی میرزا كه‌ریم و فه‌رهاد (ئه‌نوه‌ر) شاكه‌لی و سه‌لاح شوان و ئه‌نوه‌ر قادر محه‌مه‌د و ڕه‌وانشاد عومه‌ر عه‌لی ئه‌مین و خاتوو گه‌زیزه‌ی كچی كه‌ به‌رنامه‌ی له‌ ئیستگه‌ هه‌بوو ڕێكده‌كه‌وت ده‌مامه‌وه‌..
دوای ڕێككه‌وتنی 6 ی ئادار له‌ جه‌زاییر ڕاسته‌وخۆ ده‌مانبینی ، به‌به‌ر چاوی ئێمه‌وه‌ چی چه‌كی قورسی وه‌ك تۆپ و دژه‌ فڕۆكه‌ به‌ره‌و ئێران ده‌كشانه‌وه‌ .
سه‌ره‌تا هه‌وڵێك به‌و ڕووكاره‌ هه‌بوو له‌ شێوه‌ی سه‌رپشككردن بۆ به‌رده‌وامی دان به‌ شۆڕش ، پاشان ده‌ركه‌وت پیلانه‌كه‌ له‌وه‌ زۆر گه‌وره‌تره‌ بیرمان لێ ده‌كرده‌وه..
‌ئه‌وه‌ بوو هه‌ر له‌ دوادواكانی ناوه‌ڕاستی مانگی ئادار ورده‌ ورده‌ له‌ پێشدا خه‌ڵكی مه‌ده‌نی پاشان پێشمه‌رگه‌ ڕوویان له‌ سنوور كرد ، هه‌ر چه‌نده‌ له‌ هه‌ندێ به‌ره‌ شه‌ڕێكی مه‌ردانه‌ كرا و عیراق ئه‌وسا به‌ بۆمبای فسفۆر لێی دابوون تا به‌ پێشمه‌رگه‌ ڕاده‌گا زۆر له‌ خه‌ڵكی مه‌ده‌نیشی شه‌هید و بریندار كردبوو ، كه‌ هه‌ندێ له‌ برینداره‌كان هێنرابوونه‌ نه‌خۆشخانه‌ی خانێ ، من دوایی كه‌ په‌ڕیمه‌وه‌ ئه‌و دیو له‌ سۆراخی براده‌رێكمدا چوومه‌ نه‌خۆشخانه‌ هه‌ندێ له‌و بریندارانه‌م بینی زۆربه‌یان به‌ فسفۆر سووتابوون ، به‌داخه‌وه‌ ئه‌و براده‌ره‌ی من ( م . سه‌ردار ) كه‌ پێشتر وتیان برینداره‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ شه‌هید ببوو .
به‌ینی 18-20 مانگ بوو، به‌خۆ و خه‌می هه‌موو دونیا (ئاوه‌هام خۆ ده‌هاته‌ به‌رچاو) وه‌كو ئه‌و خه‌ڵكه‌ به‌پیاده‌ ڕێم گرته‌به‌ر به‌ره‌و سنووری ئێران.
ڕێگه‌ی هاملتۆن جاده‌یه‌كی به‌رین و ڕاستان نه‌بوو ئه‌وسا ( ئێستاش شێوه‌ی جارانی ون نه‌كردووه‌) ئه‌و هه‌رای ڕاكه‌ ڕاكه‌ و دۆخی بێئومێدبوونه‌ش ته‌واوی خه‌لكی له‌لایه‌ك سه‌رسڕما و له‌لایه‌كی دی سه‌رلێشواو كردبوو .. نه‌یانده‌زانی چی بكه‌ن و به‌ری خۆیان له‌كوێ بكه‌ن..
پرسیار ده‌هاته‌ به‌رابه‌ر پرسیار، وه‌ڵامیش هه‌ر پرسیار بوو… (بۆ؟)
زۆر له‌وانه‌ی چه‌كیان پێ بوو هه‌ڵیان ده‌دایه‌ ڕووباری شێخی (ئێمه‌ به‌و ڕووباره‌ی هاوته‌ریبی ڕێی هاملتۆن ده‌ڵێین – ڕووباری شێخی-)، هه‌رچه‌نده‌ گیرفانپووڵییه‌كی وام پێ نه‌بوو به‌شی حه‌فته‌یه‌كم بكا، به‌ڵام چونكه‌ ته‌نیا بووم له‌زۆربه‌ی ئه‌‌و خه‌ڵكه‌ باشتر بووم ، كه‌ ماڵ و منداڵی وردیان پێ بوو… وه‌ك عاده‌تیش له‌چاوترووكانێكدا ئازووقه‌ نه‌ما ، هه‌ر ماڵێك بوو چه‌رده‌یه‌كی گل ده‌دایه‌وه‌..
بڕۆ … بڕۆ نه‌ژاد، به‌هاره‌ به‌وه‌خت ، ڕاسته‌، به‌ڵام هێشتا سووی ساردی هه‌ر هه‌ستی پێ ده‌كرێ و تا به‌ره‌و ژووریش ده‌بووینه‌وه‌ ساردتر ده‌بوو، من كۆڵه‌پێشتێـكم له‌شێوه‌ی جانتایێكدا پێ بوو، كه‌ هه‌ندێك بجگوڕ و چه‌ند كتێبێك و وه‌رده‌واڵه‌ی وه‌ك تاخمی ڕیش تاشینی تێدا بوو…
بڕۆ .. بڕۆ نه‌ژاد! به‌ڵام بۆ كوێ؟بۆ چاره‌نووسێكی نادیار ، كه‌ به‌ڕاستیش نه‌ماده‌زانی چی ده‌گوزه‌رێ و بۆچی ، هه‌واڵی ناخۆشیش وه‌ك ئاگری ناو پووش وابوو تێكه‌ڵی سترێسی ده‌روونمان ده‌بوو ، هه‌ندێ جار بۆ هه‌ندێك گه‌یشتبووه‌ ڕاده‌ی كۆتایی به‌ژیان هێنان نه‌ك ته‌سلیم بوون به‌قه‌ده‌رێكی نادیار…
له‌ڕێگه‌دا زۆر له‌براده‌ر و ناسیاو و خزمم دیتن ، بێ ئه‌وه‌ی ورته‌یه‌كمان لێوه‌ بێ، ته‌نیا سه‌یرێكی یه‌كمان ده‌كرد و حه‌په‌ساو لێك تێده‌په‌ڕین.. هه‌ر له‌ڕێگادا ، له‌هه‌ندێ شوێن خه‌ڵكانێكم ده‌بینی ، له‌په‌نا به‌ردێك ، له‌جاده‌ لایان داوه‌ ئاگریان كردووه‌ته‌وه‌ تا گه‌یشتمه‌ سنوور، له‌چوار پێنج جێی ئاوا لام دا به‌بۆنه‌ی ده‌ست و قاچ گه‌رم كردنه‌وه‌ ، هه‌رواش بوو به‌ڕاستی ده‌ست و قاچم سڕ ببوون ، به‌ڵام من ئه‌وسا تازه‌ ته‌مه‌نی هه‌رزه‌یم به‌ته‌واوی تێنه‌په‌ڕاندبوو، زیاتر به‌رگه‌ی سه‌رمام ده‌گرت و به‌پێ ڕۆیشتنی ئه‌و هه‌موو ڕێگایه‌ش، ئه‌گه‌ر ماندووشی كردبم. گوڕی به‌ر قاچ و ده‌ستم دابوو‌..
سه‌یر له‌وه‌دابوو ، ئه‌و خه‌ڵك‌ و خوایه‌ش ، هه‌ندێكیان به‌ماڵ و خێزان بوون ، كه‌ ده‌‌چوومه‌ لایان ، قسه‌یه‌كی ئه‌وتۆیان نه‌ده‌كرد ، له‌وه‌ی به‌ده‌ر هه‌ندێكیان ، هه‌موویان نا ، چایه‌كیان له‌قۆغه‌یه‌كی فافۆن یان په‌رداخێك بێده‌نگ له‌پێش داده‌نام. بێ ئه‌وه‌ی قسه‌یه‌ك بكه‌ن ، به‌ڵام هه‌زاران پرسیارم له‌چاویاندا ده‌خوێنده‌وه ‌، بۆ وای لێهات ئه‌وه‌ چ قه‌ده‌رێكی شووم بوو ، بۆچی كه‌س ته‌نیا ورته‌یه‌كیشی له‌سه‌ر ئێمه‌ لێوه‌ نایێ ، كورد بۆچی به‌ درێژایی مێژوو ئه‌ونده‌ مه‌زڵووم و خۆشباوه‌ڕ و ساویلكه‌یه‌ و چ نه‌زانه‌ باوه‌ڕ به‌ دژمنانی ده‌كا و …تاد ..؟
سه‌رتان نه‌یه‌شێنم هه‌رچی چۆنێكه‌ پێش خۆر ئاوابوون گه‌یشتمه‌ حاجی ئۆمه‌ران.
‌ ئه‌و ده‌مه‌ی باسی ده‌كه‌م حاجی ئۆمه‌ران جمه‌ی ده‌هات له‌خه‌ڵك و پێشمه‌رگه ‌، كه‌ زۆریان چه‌كداریش بوون.
لاونیو پرسیارم ده‌كرد ، چی بكه‌ین؟ هه‌مدیس وه‌ڵامم به‌پرسیاری تر وه‌رده‌گرته‌وه‌.. جێگا و شوێنێكی دیاریكراو نه‌بوو شه‌وی تێدا به‌ڕێ بكه‌ین ، هه‌رچه‌نده‌ من وه‌ك خۆم زۆر دۆست و ناسیاوی نزیكیشم له خه‌ڵكی ‌حاجی ئۆمه‌ران هه‌بوو ، به‌ڵام دۆخه‌كه‌ به‌جۆرێك شێواو بوو له‌ئاپۆڕه‌ و قه‌ره‌باڵغی و كه‌س به‌كه‌س نه‌بووی ئه‌و ساته‌ حاجی ئۆمه‌رانم لێ ببووه‌ به‌غدا كه‌سم نه‌دۆزیه‌وه‌ ناچار هه‌ر وا له‌په‌نا و په‌سیوان ، هه‌بوو له‌بن سوانده‌ی ماڵان ، له‌سه‌ر بانان ، كه‌ زۆر ساردیش بوو و حه‌وانه‌وه‌ی تێدا ئه‌سته‌م بوو ، شه‌ومان به‌كوتكه‌خه‌و یان به‌بێداری یا به‌دواداچوونی هه‌واڵان به‌ڕێ كرد.
له‌گه‌ڵ كازیوه‌ و ورده‌ ورده‌ لێچوونه‌وه‌ی ڕه‌شایی شه‌و خه‌ڵك تێكڕا خۆیان ته‌یاركردبوو به‌ره‌و گوندی (شیوه‌ڕه‌ش) دوا گوندی سنووری عێراق و پاشان سنوور به‌ ئیستڵاحی ئێرانیان مه‌رزی ئێرانێ.
له‌و لاشه‌وه‌ هه‌واڵه‌كان و پێوه‌نانی هه‌ندێكیش وه‌ك عاده‌تی هه‌رده‌می كۆمه‌ڵگه‌ی دواكه‌وتوو ‌ له‌باره‌ی پێشڕه‌وی هێزه‌كانی سوپا و فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی عیڕاق دونیای لێ كردبووینه‌ چه‌رمی كێژووله‌ (چۆله‌كه‌).
ڕێچكه‌ به‌ستنی ئه‌و حه‌شاماته‌ ‌ له‌گه‌ڵ به‌یانی دا تا ده‌هات زیاتر ده‌بوو… له‌ناو ئاپۆڕای ئه‌و هه‌موو خه‌ڵكه‌ و فشاری به‌رپرسانی سنووری ئێران له‌پاڵنان و پشكـنین و چه‌ككردنی ئه‌وانه‌ی چه‌كیان پێ بوو (من به‌ خۆم تفه‌نگه‌كه‌م له‌گه‌ڵاڵه‌ به‌ته‌مای خزمێك به‌جێهێشت ، ده‌مانچه‌یه‌كم هه‌بوو پێشتر باوكم به‌دیاری بۆی هاتبوو دابووی به‌من، دڵم نه‌ده‌هات بیده‌م به‌كه‌س به‌ئاگاداری باپیرم له‌‌ له‌ده‌وروبه‌ری زه‌وییه‌ك ئێمه‌ پێمان ده‌گوت زه‌وی(دۆڵاوه‌ گه‌رمێ) له‌بن پارده‌یه‌ك شارده‌‌وه‌ به‌هیوای ئه‌وه‌ی وه‌ختێـك دێ ده‌ریده‌هێنمه‌وه ‌، دیاره‌ ئه‌و وه‌خته‌ ئێستاش نه‌هات .. واته‌ من له‌كۆڵه‌ پشتێكی سووك زیاترم پێ نه‌بوو، كه‌ سێ چوار كتێب و هه‌ندێ گه‌لوپه‌لی پێویستی ڕۆژانه‌ و چه‌رده‌یه‌كی كه‌م له‌نان و خواردنی قووتووكراو، كه‌ هه‌میشه‌ پێم ده‌بوو به‌تایبه‌تی، كه‌ بۆ ڕووماڵی هه‌واڵ و ڕاپۆرت بۆ ئیستگه‌ی ده‌نگی كوردستان سه‌ردانی به‌ره‌كانی شه‌ڕم ده‌كرد ، به‌ڵام كێشه‌ له‌وه‌دابوو له‌ناو ئه‌و ئاپۆڕایه‌ و ئه‌و پاڵه‌په‌ستۆیه‌ ئاسان نه‌بوو بگه‌یته‌ لای كابرای مه‌رز ، به‌هه‌ر حاڵ من له‌گه‌ڵ كازیوه‌دا وه‌ڕێ كه‌وتبووم، ئینجا به‌هه‌زار حاڵ پێش داخستنی مه‌رز ، كه‌ له‌گه‌ڵ بوولێڵدا داده‌خرا په‌ڕێمه‌وه‌ ئه‌و دیو.. له‌وبه‌ر به‌ده‌یان ئۆتۆمبێل و پاس وه‌ستابوون نه‌فه‌ریان ده‌بردنه‌ خانێ (پیرانشه‌هر)، جێی خۆم له‌پاسێكدا كرده‌وه ‌، هه‌رزانتر بوو، ڕاستی من پاره‌یه‌كی له‌و ڕه‌نگه‌م پێ نه‌بوو ، پێشمه‌رگه‌ ئه‌وسا مووچه‌ ، وه‌ك مووچه‌ی نه‌بوو ، ناوه‌ ناوه‌ گیرفانپووڵییه‌كیان به‌ناوی (یارمه‌تی) ده‌داینێ ، من مانگانه‌ چوار دینارم وه‌رده‌گرت ، به‌حیساب په‌یامنێری جه‌نگ بووم و هاتووچووم زۆر بوو ، جاروبار ڕه‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌نووسی بیانیش ده‌كه‌وتم ، ئه‌گه‌ر تاك و ته‌را هاتبان و بیانویستبایه‌ بچنه‌ به‌ره‌كانی شه‌ڕ ، ناڵێم چوار دینار كه‌م بوو ، به‌ڵام بۆ گه‌نجێكی تازه‌ وێڕاگه‌یشتووی وه‌ك من به‌حاڵ ده‌یگه‌یاندمه‌وه‌ یارمه‌تییه‌كی دی، به‌تایبه‌تی زۆربه‌ی جاران نان و خواردنم یا له‌باره‌گاكانی پێشمه‌رگه‌ ده‌بوو ، یان له‌باره‌گای ئیستگه‌ به‌تایبه‌تیش له‌باره‌گای هه‌میشه‌یی خۆمان ، تیمی كارمه‌ندانی ئیستگه‌ له‌ (كانی گۆڕینان) نزیك ده‌ربه‌ندی ڕایاتێ كه‌ له‌پێشدا باسم كرد…
به‌ینی سنووری ئێراق-ئێران دانراوه‌ (كه‌ له‌ڕاستیدا نه‌ عێراقه‌ و نه‌ ئێران).
تا خانێ كه‌ ئه‌وسا ئه‌گه‌ر له‌بیرم نه‌چووبێ ( ناحییه‌) بوو ، نه‌ده‌گه‌یشته‌ سه‌عاتێك، به‌ڵام به‌هۆی ئاپۆڕای په‌نابه‌ران كه‌ هه‌موو به‌پێ ڕێیان گرتبوو و ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ی ئۆتۆمبێل و پاسان ، ده‌تگوت له‌سه‌ر هێلكان ده‌ڕۆین به نزیكه‌ی ‌چوار سه‌عات زیاتریش گه‌یشتینه‌ شاری خانێ ، خه‌ڵكی خانێ ده‌تگوت خۆڵ و دۆیان به‌سه‌ردا كراوه‌ ، ماته‌مینیێـكی ڕانه‌گه‌ینراو له‌چاوی كوردی ڕۆژهه‌ڵاتێشدا ده‌خوێندرایه‌وه‌.
ماڵی ئێمه‌ له ئۆردوگای ئاواران له‌شنۆیێ (نه‌لێوان)ێ بوو، شه‌ویش بوو به‌و حاڵ و وه‌زعه و دڵشكان‌ و نیگه‌رانی و خه‌م و بێهیوایی و چاره‌نووسی نادیار وه‌كو ماری ئه‌فسانان له‌زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆرمان ئاڵا بوو نه‌ پێوه‌ی ده‌داین نه‌ به‌ریشی ده‌داین ، كه‌ ڕه‌نگه‌ ئه‌گه‌ر پێوه‌ی بدابوواین زۆرمانی ئاسووده‌ ده‌كرد.
ماڵی خاڵێكم له‌خانێ بوو، ئه‌و شه‌وه‌م له‌وێ به‌ڕێكرد ، به‌ڵام چ به‌ڕێكردنێـك، به‌چه‌ندان كابووسی تۆقێنه‌ر.
خانێ به‌ئاپۆڕای په‌نابه‌رانی كوردی گه‌رمێنێ(كوردی باشوور) چواربه‌رابه‌ری خۆی خه‌ڵكی تێ ڕژابوو و به‌رده‌وامیش بوو.. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی ئه‌وێ میواندۆست و میهره‌بان بوون یارمه‌تیان ده‌داین ، ئێ دیسان هه‌ندێ له‌ئاواره‌كان به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی ماڵ و حاڵیان نه‌بوو یان ئه‌گه‌ر هه‌یشیان بووبێ له‌ئۆردووگا دووره‌ ده‌سته‌كان بوون كارێكی ئاسان نه‌بوو له‌و كاته‌دا جێیان ده‌سكه‌وێ ..
بۆ ڕۆژی دوایی هه‌رچی چۆنێك بوو خۆم گه‌یانده‌ ئۆردووگای نه‌لیوان له‌شنۆیێ ، به‌ڵام گوتیان گواستراونه‌ته‌وه‌ ئۆردووگای(ڕه‌به‌ت) نزیك شاری سه‌رده‌شتێ ، گه‌یشتمه‌ ئه‌وێ ، ئۆردووگایش له‌خانێ پشێوتر و قه‌ره‌باڵغتر بوو، به‌حاڵ ماڵی خۆمانم دۆزیه‌وه ‌، دایكم كه‌ منی بینی یه‌كسه‌ر دایه‌ پڕمه‌ی گریان ، ئیدی نازانم له‌خۆشی ئه‌وه‌ بوو جارێكی دی منی بینیوه‌ته‌وه ‌، كه‌ ئه‌وسا پاگه‌نده‌ و ده‌مگۆی هه‌مه‌جۆر كرابوو ، له‌بۆردوومانی باڵه‌فڕه‌كانی حكوومه‌تی به‌غدا كوژران و بریندار بوونی خه‌ڵكێكی زۆر به‌تایبه‌تی له‌ئیستگه‌ی ده‌نگی كوردستان ، یاخود بۆ حاڵی خۆمان بوو، كه‌ ماڵ و خانوومان له‌گه‌لاڵه‌ به‌بۆردوومانی فڕۆكه‌ ته‌خت بوو بوو …( دایكم تا وه‌فاتی كرد چه‌ندین جار ماڵی وێران بووه‌ دواجاری له‌شه‌ڕی نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردووی برایان بوو )
له‌و ئان و ساته‌دا حكوومه‌تی به‌غدا عه‌فووی دا له‌پاڵیشیدا چه‌ندان وه‌فدی حكوومه‌ت سه‌ردانی ئۆردووگای په‌نابه‌رانیان ده‌كرد و هانیان ده‌داین بۆ گه‌ڕانه‌وه ‌، ئیتر به‌كورتی چه‌ند ڕۆژێكی نه‌برد چ به‌هۆی فشاری به‌ردوامی ئێران بێ یاخود نیازی گه‌ڕانه‌وه‌ی خه‌ڵك ئۆردووگاكان به‌ره‌به‌ره‌ چۆل ده‌بوون ، كۆچی پێچه‌وانه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دیوی عێراقێ ده‌ستی پێكرد ..
ڕاستی من بڕیاری خۆمم دابوو ، ‌ نه‌گه‌ڕێمه‌وه ‌، به‌و جۆره‌ ئه‌وان به‌ره‌و گه‌ڵاڵه‌، منیش دوای ئه‌وه‌ی هه‌ندێ له‌براده‌رانی هاوپۆلم دۆزینه‌وه‌ پاش مانه‌وه‌ی ماوه‌یه‌ك له‌ شنۆ و نه‌غه‌ده‌ و خانێ و مهاباد، چوومه‌ ئۆردووگای (زێوێ) له‌ده‌ڤه‌ری مه‌رگه‌وه‌ڕ، له‌وێ به‌حیساب به‌پێی پرۆگرامی په‌روه‌رده‌یی عێراق ده‌خوێندرا قوتابخانه‌مان بۆ كرایه‌وه‌، ( دواناوه‌ندی زمناكۆ) من ئه‌وسا له‌پۆلی پێنجی ئاماده‌یی ده‌ستم به‌خوێندن كرده‌وه‌، ژماره‌یه‌ك له‌هاوپۆلانی دواناوه‌ندی گه‌ڵاڵه‌یشم له‌وێدا بینینه‌وه ‌، به‌ڵام داخه‌كه‌م ئێران ئه‌و قوتابخانه‌شی پاش چه‌ند مانگێك داخست ، قبووڵی نه‌بوو به‌پرۆگرام و به‌رنامه‌ی په‌روه‌رده‌یی له ‌عێراق په‌یڕه‌و ده‌كرا به‌رده‌وام بێ.
( له‌ لایه‌كی دی هه‌ر له‌و كاودانه‌دا كه‌ نه‌مانده‌زانی چاره‌نووسمان به‌ چی ده‌گا ، بێده‌ستی خۆم به‌داوی خۆشه‌ویستییه‌كه‌وه‌ بووم ، یه‌كه‌مین خۆشه‌ویستی .. كاژێك له‌ كاژه‌ به‌ژن بڵنده‌كانی ڕۆژهه‌ڵات..
به‌ داخه‌وه‌ دوای گواستنه‌وه‌مان به‌ زۆری بۆ شارێـكی دووره‌ده‌ستی باكووری ئێران لێی دابڕام ، هه‌ر ئه‌و دابڕانه‌ بوو تا ئه‌مڕۆ ، به‌م جۆره‌ ئه‌و زامه‌یش هاته‌ پاڵ زامه‌كانی دی ئه‌وسا و ئێستا .. ڕاستیی ئه‌و داوه‌‌ له‌ خۆیدا چیرۆكێكه‌ كه‌ پێم وا نییه‌ ئێره‌ جێی گێڕانه‌وه‌ی بێ ..)
پاشان من گه‌ڕامه‌وه‌ شاری مهاباد له‌وێ هه‌ندێ له‌براده‌ر و ناسیاوه‌كانی نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسم بینینه‌وه‌، له‌وانه‌ ڕه‌وانشاد جه‌لالی میرزا كه‌ریم ، سه‌ڵاح شوان ، هه‌روه‌ها مامۆستا ئه‌حمه‌د هه‌ردی و ژماره‌یه‌كی دی…
كه‌س له‌كه‌سی نه‌ده‌پرسیه‌وه‌ ڕۆژگارێك بوو وه‌ك چوو نه‌یه‌ته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ به‌داخه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی دی هاته‌وه ‌، وه‌ك بڵێی ئه‌مه‌ قه‌ده‌ری كورد بێ ، به‌دبه‌ختی بیداته‌ ده‌ست به‌دبه‌ختیه‌وه‌… ئه‌مه‌شم به‌و بۆنه‌یه‌وه‌یه‌ ده‌گێڕمه‌وه‌ ئێمه‌ ناوه‌ ناوه‌ سه‌ردانی نه‌غه‌ده‌مان ده‌كرد كه‌ له‌و كاتیدا تاڕاده‌یه‌ك هه‌موو سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی لێ گیرسابوونه‌وه‌.
له‌یه‌كێك له‌و سه‌فه‌رانه ‌، له‌گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ مهاباد به‌ پاسێكی 18نه‌فه‌ری له‌ڕێگادا وه‌رگه‌ڕا ، هه‌ندێ سه‌رنشینی تێدا بریندار بوون ، یه‌كێكیان من بووم كه‌ پیلم شكا ، پاش ئه‌وه‌ی له‌هۆشی خۆم چوو بووم كه‌ به‌خه‌به‌رهاتم وا دیار بوو نه‌شته‌رگه‌ریان بۆ كردبووم ، خۆم بینی به‌ته‌نیا له‌سووچێك له‌سه‌ر قه‌له‌وێره‌یه‌كی سه‌فه‌ری له‌نه‌خۆشخانه‌ی مهابادێ فڕێ دراوم ، هه‌رچی چۆنێك بوو ئێستاش بیرم نه‌ماوه‌ چۆن كاك جه‌لالی میرزا كه‌ریم زانیبووی له‌نه‌خۆشخانه‌ هاته‌ لام ، من ئه‌وسا به‌قه‌رزی كه‌ی خوا ده‌روویه‌كی كرده‌وه‌ له‌ ئوتێلی (پارس) ده‌نووستم، هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ش نانم له‌ چێشتخانه‌ی (پارس) كه‌ به‌ته‌ك ئۆتێلكه‌وه‌ بوو ده‌خوارد…
(هه‌رگیز له‌بیرم ناچێ به‌ هۆی ئه‌وه‌ی قه‌رزێكی زۆرم له‌سه‌ر كه‌ڵه‌كه‌ ببوو ، كابرای شاگردی چێشتخانه‌ له‌ ئوتێل ، كه به‌‌ پاڵ چێشتخانه‌وه‌ بوو هاته‌ لام و وتی: ئاغا خوایشت ده‌كه‌م به‌ڵام ئاغام ده‌ڵێ ناتوانین چیدی به‌ قه‌رز بده‌ین ، منیش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م پێ گوترا به‌و مانایه‌ پێم وت با ئاغات خاترجه‌م بێ پاره‌كه‌ی ناخورێ و به‌ دڵنیاییه‌وه‌ به‌م زووانه‌ به‌خۆم بۆی دێنم )
ئه‌و شان شكانه‌ی من لێم بوو به‌به‌ڵایه‌كی گه‌وره‌ هه‌موو ئاماژه‌ پزیشكییه‌كان وایان ده‌رده‌خست سه‌قه‌ت ده‌بم ، وا دیار بوو نه‌شته‌رگه‌رییه‌كه‌یان هه‌روایی بۆ كردبووم، به‌ قه‌رز بێ یا به‌ یارمه‌تی هه‌ندێ له‌ خزم و دۆستان زۆر دكتۆرم له‌نه‌غه‌ده‌ و مهاباد و ورمێ و ته‌ورێزێ كرد بێ سوود بوو ، تا ئه‌و ڕۆژه‌ی له‌گه‌ڵ مامۆستا ئه‌حمه‌د هه‌ردی و كاك جه‌لالی میزرا كه‌ریم له‌چێشتخانه‌ی پارس له‌ مهاباد دانیشتبووین پیاوێك هاته‌ لامان ، كه‌ پێیان ناساندم ده‌رچوو مامۆستا نه‌جمه‌دینی ئه‌نیسی بوو به‌ڕێوه‌به‌ری ئیستگه‌ی ڕادیۆی مهاباد، كه‌ سه‌ربرده‌ی پیل شكاندنه‌كه‌ی من هاته‌وه‌ گۆڕێ وتی ئه‌گه‌ر فڵان (واته‌ من) ڕازی بێ چاكی ده‌كه‌مه‌وه ‌، به‌هه‌ر حاڵ منی برده‌ گوندێكی نزیك مهاباد(شۆڕاوا) بۆ ماڵی به‌یتارێكی میللی به‌ناوی (عه‌لی شۆڕاوایی)، ئه‌و پیاوه‌ زۆری ئه‌زیه‌ت دام تا ڕاده‌یی له‌هۆش چوون ، به‌ڵام چاكی كردمه‌وه‌…
دوای ماوه‌یه‌ك خولێكی تایبه‌تی بۆ قوتابییه‌ ئاواره‌كان بۆ فێربوونی زمانی فارسی كرایه‌وه‌ ، به‌و هیوایه‌ی ساڵی دادێ له‌قوتابخانه‌كانی ئێران درێژه‌ به‌خوێندن بده‌ن.، (كه‌ خۆشم یه‌كێك بووم له‌و قوتابیانه‌).
تازه‌ ده‌وره‌كه‌مان ته‌واو كردبوو ژماره‌یه‌ك ناو به‌هۆی دیواری مزگه‌وت و سینه‌ما و شوێنه‌ گشتییه‌كان ڕاگه‌یێنرا ، ئه‌گه‌ر ئه‌و ناوانه‌ له‌ماوه‌ی 48 سه‌عات خۆیان به‌ پۆلیس و كه‌لانته‌ری به‌قه‌ولی ئه‌وان مه‌عره‌فی نه‌كه‌ن ته‌سلیمی عێراقێ ده‌كرێنه‌وه‌، ناوی من یه‌كێك بوو له‌و ناوانه ‌، به‌كورتی دوای ئه‌وه‌ی خۆمان ناساند له‌ترسی ئه‌وه‌ی ڕاده‌ستی عێراقمان نه‌كه‌نه‌وه ‌، ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك بووین چووین خۆمان ناساند و كاتێكی دیاریكراویان بۆ داناین كه‌ نه‌ده‌گه‌یشته‌‌ هه‌فته‌یه‌ك، ئێمه‌یان له‌گه‌راجێكی شاری نه‌غه‌ده‌ كۆكرده‌وه‌ و سواری پاسیان كردین(پاسی هه‌ژده‌ نه‌فه‌ری) هه‌ر پاسه‌ و به‌ ئاراسته‌یه‌ك و كه‌سیش نه‌یده‌زانی بۆ كوێمان ده‌به‌ن و چیمان لێ ده‌كه‌ن ، هه‌ر له‌گه‌راج هه‌ر یه‌كه‌و هه‌زار تمه‌نیان پێ داین ، كه‌ ئه‌وسا ده‌یكرده‌ په‌نجا دیناری عێراقی.
پاسه‌كه‌ی ئێمه‌ ڕێگه‌ی ورمێی گرته‌به‌ر ، ئه‌وسا به‌ (ورمێ)یان ده‌گوت (ڕه‌زاییه‌)، ئێمه‌ ده‌وری سه‌عات 10ی به‌یانی به‌ڕێ كه‌وتین ، هه‌ر له‌ڕێگا شه‌ومان به‌سه‌رداهات، به ‌ته‌ورێز و ئه‌رده‌بیل و چه‌ندان شار و شارۆچكه‌دا تێپه‌ڕێن تا دره‌نگانی شه‌و گه‌یشتینه‌ شاری (ڕه‌شت) ،‌ دوایی زانیمان له‌شاری (ڕه‌شت)ین ، ئێمه‌یان له‌نزیك كارگه‌یه‌ك دانا له‌شوێنێك نزیكی ڕه‌شت ناوی (سوومعه‌ سه‌را) بوو.
له‌وێدا هه‌ر دوو سێ ڕۆژ ماینه‌وه‌ و پێیان وتین ده‌توانن بچنه‌ شار و له‌وێ له‌ ئوتێل بن ، ئێمه‌ چوار پێنج كه‌س بووین ، ئه‌وه‌ی به‌بیرم مابێ خۆم و ملازم شوان ، كه‌ دوایی به‌ملازم شوانی پاسۆك ناسرا ، هه‌روه‌ها خوالێخۆشبووان د.سه‌عه‌دی غه‌ریب، ‌ ڕاگری كۆلیژی كشتوكاڵی زانكۆی سلێمانی و مارف ژاژڵه‌یی چووینه‌ ئوتێلێك ناوی (بین المللی) بوو ( ئوتێلێكی بێ پله‌ و پایه‌ بوو ناوه‌كه‌ی لێ خه‌سار بوو) ، دیاره‌ كه‌ خه‌رجی ئوتێل و خواردن له‌سه‌ر حسابی خۆمان بوو ، ئێمه‌ش ئه‌وانه‌ی كه‌ ناومان هێنان پێكه‌وه‌ بووین ، به‌تایبه‌تی من پاره‌یه‌كی ئه‌وتۆم نه‌بوو ، زۆر جار براده‌ران هه‌قی خواردنێكی هاكه‌زاییان بۆ ده‌دام .
شاری (ڕه‌شت) شارێكی جوان و خۆش و شارستانی بوو و له‌به‌نده‌ری په‌هله‌وی ئه‌وسا (ئه‌نزه‌لی ئێستا)نزیك بوو ، كه‌ به‌تایبه‌تی كه‌شتی سۆڤیه‌تی ئه‌وسا له‌نگه‌ریان لێ ده‌گرت.
برنجێكی ده‌رجه‌ یه‌كیان له‌ته‌واوی ئێرانێدا هه‌بوو ، ده‌ڤه‌رێك بوو‌ به‌برنج به‌ناوبانگ بوو ، هه‌میشه‌ بارانێكی نه‌رمی هه‌بوو ، به‌ڵام به‌ ئێمه‌ چی كه‌ شه‌شده‌رمان لێ گیرا بوو و نه‌ خه‌رجیمان هه‌بوو نه‌ كه‌س خۆی لێ ده‌كردین به‌ ساحێب و لای لێ ده‌كردینه‌وه‌ …
ده‌زگایه‌ك سه‌روكاری په‌نابه‌رانی له‌ده‌ستدا بوو ، هه‌ر ڕۆژه‌ی به‌بیانوویه‌ك خۆیان لێ ده‌دزینه‌وه‌ و هیچیان بۆ نه‌ده‌كردین ته‌نیا قه‌ولیان پێ ده‌داین و به‌قسان ڕایانگرتبووین و كه‌سیش كارێكی پێ نه‌ده‌داین ، ڕێككه‌وتنی جه‌زاییر له‌گه‌رمیدا بوو، ئێران نه‌یده‌ویست عێراق وا تێ بگا هانی په‌نابه‌ران ده‌دا نه‌چنه‌وه ‌، ئه‌وه‌ مایه‌وه‌ تا وای لێهات زۆری نه‌ما بوو بگه‌ینه‌ قۆناخی سواڵی سه‌رجاده ‌، له‌هه‌مووشی وێرانتر پاره‌ی ئوتێلمان زۆر هاتبووه‌ سه‌ر… به‌و جۆره‌ ئێمه ‌، من و ملازم شوان و خوالێخۆشبووان د.سه‌عدی غه‌ریب و مارف ژاژڵه‌یی به‌ناچاری بڕیاری هاتنه‌وه‌مان دا ته‌نانه‌ت من كه‌ پاره‌ی ئوتێلم نه‌بوو ، جانتاكه‌م به‌پشتێنێ له‌باڵه‌كۆنه‌كه‌وه‌ شۆڕ كرده‌وه‌ خوارێ ده‌نا كابرای خاوه‌نی ئوتێل ڕه‌نگ بوو به‌گرتنی بدا بووام ..
به‌هه‌ر حاڵ پێش ئه‌وه‌ی بێینه‌وه‌ ده‌رگا نه‌ما لێی نه‌ده‌ین ، من كه‌ هیچ وه‌رقه‌یه‌كم نه‌بوو دوو جار به‌دزی چوومه‌ تارانێ ، سه‌فاره‌ت نه‌ما ئه‌وه‌ی ده‌ستم پێ ڕاگه‌یشتبێ نه‌چم بێ سوود بوو ، كه‌س پاره‌ی به‌قه‌رزیش پێ نه‌ده‌داین ، ده‌نا هه‌ر له‌هه‌مان ئوتێل خه‌ڵك و خوایه‌كی لێ بوو هه‌بوون بوون ، وه‌كو ئێمه‌ش ئاواره‌ بوون ، (مه‌به‌ستم له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا هاتبوون)… ئینجا به‌من چی؟
ئیمه‌ هه‌ر چوارمان چووینه‌ شوێنی مه‌به‌ست ، كه‌ وا بزانم ئه‌گه‌ر له‌بیرم بێ باره‌گای (شیر و خورشید) بوو ، كه‌ هه‌ر ئه‌وانیش قه‌ولی زۆریان پێ دابووین و هیچیان جێبه‌جێ نه‌كرد بوو ، وا دیار بوو خه‌ڵكی دیشی لێ بوو ، ناویان نووسین ، دوای چه‌ند سه‌عاتێك چاوه‌روانی ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك سواری پاسێكی (هه‌ژده‌ نه‌فه‌ریان) كردین به‌ره‌و سنوور ، له‌ ڕێگای -كرماشان قه‌سری شیرین-خوسره‌وی خانه‌قییه‌وه‌.
پاس كه‌وته‌ ڕێ ، ئاخر به‌ینی ڕه‌شت و سنووری عێراق به‌و ڕێیه‌دا ماوه‌یه‌كه ‌، له‌ڕێگادا شه‌ومان به‌سه‌ردا هات ، وه‌ك ئێستام له‌بیره‌ كه‌ گه‌یشتینه‌ تاق بۆستان د.سه‌عدی ڕه‌حمه‌تی كه‌ نه‌ختیكی له‌ڕێگادا خواردبووه‌وه‌ ده‌ستی كرد به‌گریان به‌ده‌م ئا‌هه‌وه‌ به‌ ده‌نگێكی به‌رزیش هاواری ده‌كرد ئه‌وه‌ تاق بوستانه‌ ، ئه‌وه‌ كوردستانه ‌، ناوی كوردستانی زۆر دووباره‌ ده‌كرده‌وه‌ و ده‌گریا ، گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی زۆر له‌ سه‌رنشینانی هه‌ژده‌نه‌فه‌رییه‌كه‌یشی هێنایه‌ گریان …
سه‌عات دوازده‌ و قسوری شه‌و بوو گه‌یشتینه‌ سنوور له‌دیوی ئێرانێ ، خاو و خێزانێكی زۆری لێ بوو ئه‌ودیویش دیار بوو ، ژماره‌یه‌كی زۆری له‌ بارهه‌ڵگره‌ درێژه‌كان (ترێله‌) وه‌ستا بوون ، ئێمه‌ ئه‌و شه‌وه‌ كه‌ ناوه‌ڕاستی پاییز بوو له‌و بیابانه‌ ماینه‌وه‌، ته‌نانه‌ت من چه‌ند كتێبێكم له‌جانتاكه‌مدا بوو ، كه‌ هه‌ر ئه‌و جانتایه‌شم پێ بوو له‌سه‌رمان سووتاندمان ، به‌یانی له‌گه‌ڵ ڕۆژهه‌ڵات سنوور كرایه‌وه‌ ، ڕاستی زۆربه‌مان په‌شیمان بووینه‌وه هه‌رچه‌نده‌ له‌ناچاریش بووبێ ، به‌ڵام كه‌ بینیمان به‌چ ئیهانه‌ و لێخوڕینی ئاژه‌ڵئاسا له‌و دیوو ده‌مان به‌ن بۆ دیوی عێراقێ ، سه‌ربازه‌كان ئه‌و خه‌ڵكه‌یان سواری ترێله‌ ده‌كرد ، وایكرد به‌ ته‌واوی په‌شیمان ببینه‌وه‌ ، هه‌ر چه‌نده‌ له‌ دیوی ئێرانێش به‌وپه‌ڕی ناچاری بڕیاری هاتنه‌وه‌مان دابوو به‌ڵام تازه‌ چارێـكی دیمان له‌به‌ر ده‌م نه‌مابوو و وه‌ك ده‌ڵێن تازه‌ تیر له‌كه‌وانێ ده‌رچوو بوو .. تازه‌ ڕوویشتبوو به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ڕێگه‌ی گه‌رانه‌وه‌مان له‌پێشدا نه‌مابوو.
تا په‌ڕینه‌وه‌ دیوی ئه‌و سنووره‌ی كردوویانه‌ به‌سنووری عێراق به‌هۆی قه‌ره‌باڵغی چه‌ند سه‌عاتێكی دیكه‌ی پێ چوو ، هه‌ر له‌گه‌ڵ په‌ڕینه‌وه‌مان سه‌ربازێكی زۆری لێ بوو، یه‌كسه‌ر سه‌ری ترێڵه‌كانیان ئاواڵاكرد وه‌ك ئاژه‌ڵ سواریان كردین ، به‌په‌ستان له‌دواوه‌ی ترێڵه‌كانیان ده‌په‌ستاین ، ژن و منداڵی ساوا و پیر و گه‌نج ، كه‌ به‌زه‌حمه‌ت جێی دانیشتمان ده‌بووه‌وه‌ ‌، نزیكه‌ی سه‌عات و نیوێك ئاوا ماینه‌وه‌ تا زۆربه‌ی ترێله‌كان پڕ كران ، ئینجا ورده‌ ورده‌ وه‌جووله‌ كه‌وتن ، یه‌كه‌م شار پێیدا ڕۆیشتین خانه‌قی بوو، خه‌ڵكێكی زۆر له‌و به‌ر و ئه‌و به‌ری جاده‌ بوون ، وا دیار بوو حكوومه‌ت هێنابوونی، هه‌ندێكیش ڕه‌نگه‌ به‌عسی بووبن ، په‌لكه‌ شووتیان تێده‌گرتین ، ئێستاش له‌گوێمدا ده‌زرنگێته‌وه ‌، كه‌ به‌ده‌نگی به‌رز له‌گه‌ڵ هاوێشتنی توێكڵه‌ شووتی ده‌یانگوت (حوكمه‌ زاتییه‌كه‌ هاوردتان)، وا دیار بوو ده‌زگا حزبی و ئه‌منییه‌كانی حزبی به‌عس ئاماده‌كاریان بۆ ئه‌وه‌ كردبوو ، ده‌نا ئێمه‌ دوور و نزیك خه‌ڵكمان ده‌دی ده‌م و چاویان وێك هاتبووه‌وه‌ و به‌ خه‌مبارییه‌وه‌ وه‌ستابوون ‌‌‌، وا دیار ‌بوو زۆربه‌یان به‌زۆر هێنرابوون.
ترێله‌كان خۆشبه‌ز نه‌بوون له‌سه‌رخۆ ده‌ڕۆیشتن ، كه‌ نه‌مان ده‌زانی بۆ كوێمان ده‌به‌ن، هه‌رچه‌نده‌ ئێمه‌ به‌حیسابی (عه‌فووی عام) گه‌ڕابووینه‌وه‌ و قه‌ولی ئه‌وه‌یان پێدابووین هه‌ر كه‌س ده‌چێته‌وه‌ شار و شوێنی خۆی ، ‌ پاشان وا ده‌رنه‌چوو….
ئێستا ترێله‌كان به‌خێراییه‌كی مامناوه‌ندی ده‌ڕێیێدان ، ئێمه‌ش جگه‌ له‌تۆز و غوباری ڕێ، نه‌ تیكه‌ نانێك نه‌ قومه‌ ئاوێكیان پێداین.
ترێله‌كان به‌رێوه‌ن .. خانه‌قییمان به‌جێ هێشت تا گه‌یشتینه‌ به‌غدا به‌ژماره‌یه‌ك شار و شارۆچكه‌دا تێپه‌ڕین ، كه‌ گه‌یشتینه‌ به‌غدا ، ده‌مێك بوو شه‌ومان به‌سه‌ردا هاتبوو، دیاره‌ به‌غدا وه‌ك شارێكی دیار و هه‌ڵكه‌وتوو سه‌رده‌مگه‌لێكی به‌خۆیه‌وه‌ بینووه تا گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌مڕۆ ‌، نه‌ته‌وه‌ و ڕه‌گه‌زی جیاجیا به‌ درێژایی مێژووی حوكمیان تێدا كردووه‌ ، زۆر جاریش كه‌وتووه‌ته‌ به‌ر شاڵاوی شه‌ڕ و داگیركاریی و وێران بوون ، ئه‌وه‌تا ئێستاش به‌و ڕه‌نگه‌یه‌ كه‌ عه‌ره‌ب به‌ پایه‌ته‌ختی به‌نازی خۆیانی ده‌زانن ..‌
ئێمه‌ له‌پشتی ترێله‌كان ئاخنرابووین، چه‌ندان سه‌عات بوو بێ نان و ئاو ، به‌رمان به‌جوانی و ڕووناكی شه‌قامه‌كانی به‌غداوه‌ نه‌بوو ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ڕه‌ونه‌قی ساختمان و شه‌قامه‌كان ، سه‌ره‌ڕایی برسیه‌تی و تینوویه‌تی و ژاوه‌ژاوی قه‌ره‌باڵغی ، زۆربه‌مان له‌پشتی ترێله‌وه‌ جار به‌جار بۆ ته‌ماشا سه‌رمان هه‌ڵده‌بڕی ، سه‌یری جاده‌ و به‌ری ڕووناك و دره‌وشاوه‌ی به‌غدا و گڵۆپه‌ دره‌وشاوه‌كانمان ده‌كرد.
لێ خوا شاهیده‌ گڵۆپه‌كانی به‌غدا له‌ برینه‌ هه‌میشه‌ خوێن له‌به‌ر ڕۆییه‌كانی ئێمه‌ گه‌شتر نه‌بوون ، به‌ڵام برینه‌كانی ئێمه كه‌ ده‌یان ساڵه‌ هه‌ر چه‌ند ساڵ جارێك ده‌كولێندرێنه‌وه‌. ئه‌وه‌تا ئێستاش به‌خۆ و به‌برینه‌ گه‌شه‌ كوولێنراوه‌كانمان له ترێلان ئاخنراوین، كه‌ تا ئه‌م ساته‌ش به‌به‌غدا تێده‌په‌ڕین نازانین بۆ كوێمان ده‌به‌ن و به‌ته‌مان چیمان لێ بكه‌ن.
نازانین له‌كوێدا وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ بوونه‌وه‌ری تێكه‌ڵه‌ له‌كوێدا هه‌ڵمانده‌ڕێژن چۆن له‌سنووردا تێیان هاوێشتین وه‌ك ئه‌وه‌ی ئاژه‌ڵگه‌لێك له‌پشته‌وه‌ی تڕێله‌كان باركه‌ن وابوو..
ماوه‌یه‌ك تاڕاده‌یه‌ك زۆری پێ چوو ‌ هێشتا به‌غدامان به‌جێ نه‌هێشتبوو، دیاره‌ من وه‌ك خۆم كه‌م تا كورتێك شاره‌زای به‌غدا بووم ، به‌ڵام به‌غدا شارێكی گه‌وره‌یه‌ و به‌ ڕووباری دیجله‌وه‌ بووه‌ به‌دوو به‌ر، به‌ری ڕه‌سافه‌ و به‌ری كه‌رخ، من هه‌ر ئه‌وه‌م له‌بیره‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڕه‌كی (الشعب)ـه‌وه‌ له‌ به‌ری ڕه‌سافه‌ هاتینه‌ ناو به‌غدا ئه‌وه‌ی دی به‌هۆی شلۆغی و قه‌ره‌باڵغی شه‌قامه‌كان ، ماوه‌یه‌كی زۆرمان پێ چوو تا بازگه‌ی به‌ری باشووری به‌غدامان بڕی و له‌شاری ده‌رچووین و هاتینه‌وه‌ سه‌ر ڕاسته‌ ڕێی شه‌قامی ده‌ره‌وه‌ی به‌غدا به‌ره‌و باشوور…
ترێله‌كان به‌خێراییه‌كی مامناوه‌ندی ده‌ڕۆیشتن به‌مه‌زه‌نده‌ نزیكه‌ی سه‌عاتێك و هه‌ندێكی پێچوو ڕووناكایی شارۆچه‌كه‌یه‌كمان لێ ده‌ركه‌وت ، هه‌ر له‌دوورڕاش هه‌ندێكمان له‌پشتی ترێله‌كه‌ماندا له‌گه‌ڵدا بوو هێشتا نه‌گه‌یشتبووینه‌ بازگه‌ی شاره‌كه‌ وتیان ئێره‌ (مه‌حموودیه)یه‌…
چه‌ندی له‌مه‌حموودییه‌ نزیك ده‌بووینه‌وه‌ ترێله‌كان خێراییان كه‌متر ده‌بووه‌وه‌ تا ئه‌وه‌ی هه‌ر دوای ده‌ربازبوونمان له‌بازگه‌ی پێشه‌وه‌ی شاره‌كه‌ به‌ماوه‌یه‌كی كورت ترێله‌كان وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ر ترێله‌یه‌ك فارغۆنی شه‌مه‌نده‌فه‌رێك بێ یه‌ك به‌‌دوای یه‌ك له‌جاده‌یان لادا و وه‌ستان ، له‌و ده‌مه‌دا ئێمه‌ بیرمان بۆ ئه‌وه‌ چوو ده‌بێ به‌ته‌مای چی بن… هه‌ندێكمان بیری بۆ شتی خراپ چوو تا ڕاده‌ی كوشتن…زۆرینه‌ش منیش هه‌ر له‌گه‌ڵ زۆرینه‌دا بووم ، وتم‌ ڕه‌نگه‌ نان و ئاوێـكمان بده‌نێ ، كه‌ نزیكه‌ی شانزده‌ سه‌عات بوو به‌ڕێوه‌ بووین هیچیان پێ نه‌دابووین ، منداڵان له‌پشتی ترێله‌ به‌خۆیاندا كردبوو ، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌سه‌رما و تۆزی ڕێـگا له‌پشتی ترێله‌ی سه‌ركراوه‌دا هه‌راسانی كردبووین، كه‌چی ده‌رچوو بۆ پاسه‌وان و شوفێری ترێله‌كانه‌ ‌ پشوویه‌ك بده‌ن و نان و چا له‌و چه‌ند چێشتخانه‌یه‌ بخۆن ، كه‌وا پێ ده‌چوو پێشه‌كی بۆیان ئاماده‌كرابێ ، به‌وه‌ی ترێله‌ به‌ترێله‌ هاتن ئاگاداریان كردینه‌وه‌ كه‌س دانه‌به‌زێ و له‌جێی خۆی نه‌جوولێته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێ له‌و به‌ساڵاچووانه‌ی ناو ترێله‌كان ئاوا شه‌فاعه‌تێـكیان بۆ ژن و منداڵه‌كان كرد كه‌ برسیانه‌ و تێنوویانه‌ و هه‌یه‌ پێویستی به‌سه‌ر ئاوه‌… دادی نه‌دا .
سه‌عات و نیوێـكی زیاتری پێ چوو تا شوفێر و پاسه‌وانه‌كانی له‌گه‌ڵیان بوون ، هه‌ر ترێله‌یه‌ك دوو پاسه‌وانی چه‌كداری له‌گه‌ڵدا بوو ، كه‌ له‌پێشه‌وه‌ی ترێله‌ سوار بوو بوون نان و چایان خوارد ئێمه‌ش له‌ناو ترێله‌دا ئه‌ژنۆمان له‌باوه‌ش گرتووه ‌، ئه‌وه‌ی ده‌بۆرژێ ، ئه‌وه‌ی بیر له‌چاره‌نووسی نادیاری خۆی ده‌كاته‌وه‌، تێشمان دابوو له‌ماوه‌ی وه‌ستانی ترێله‌كان به‌هه‌ر جۆرێك بووه‌ په‌نایه‌كی دروست ده‌كرد میزێك له‌ناو بۆدی ترێله‌دا به‌ناو درزی بۆدی به‌سه‌ر تایه‌كاندا شۆڕ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ هه‌ندێـكیان نیوه‌ی هه‌ڵده‌به‌زییه‌وه‌ و به‌خۆی ده‌كه‌وته‌وه‌ ، ‌ یه‌كیان من بووم له‌گۆشه‌یه‌كی ترێـله‌دا ئه‌و قاره‌مانیه‌تیه‌م نواند و ‌ زۆربه‌یشی هه‌لبه‌زییه‌وه‌ و به‌خۆم ‌كه‌وته‌وه‌، كار له‌وه‌ ترازا بوو چیتر خۆمان ڕابگرین ، ئه‌وه‌ی باش بوو من دوو سێ پاكه‌تی جگه‌ره‌م پێ بوو، كه‌ هه‌ندێ جار جگه‌ره‌ ‌جگه‌ره‌ وێریشم ده‌كرد بۆ جگه‌ره‌كێشانی ناو ترێله ‌، هه‌ندێكی پێ چوو غه‌ڵبه‌ غه‌ڵبی ده‌نگی شوفێر و پاسه‌وانه‌كان په‌یدا بووه‌وه‌ كه‌ تێریه‌تی و ئینته‌للایی ئه‌وان له‌به‌رامبه‌ر برسیه‌تی و تینوویه‌تی ئێمه‌ هاوكێشه‌یه‌كی لاسه‌نگی پێكهێنابوو ، ‌ هه‌ندێ جاریش له‌گه‌ڵ جووله‌ی ترێله‌كان جۆرێك له‌كۆمیدیایه‌كی مرۆییانه‌ی به‌رپا ده‌كرد ، هه‌ندێ دانیشتووانی پشتی ترێله‌ی‌ ده‌خسته‌ پێكه‌نین.
بۆ یه‌كه‌م جار بوو له‌و ڕێیه‌ دوور و درێژه‌ پێبكه‌نین ، به‌هه‌ندێ له‌نووكته‌ی ماوه‌ به‌سه‌رچوو كه‌ زۆر جار له‌ساته‌وه‌ختی ده‌ست له‌خۆ شۆردندا ده‌گێڕدرێنه‌وه‌…
ترێله‌كان كه‌وتنه‌وه‌ ڕێ ، كات له‌نێوه‌ی شه‌و نزیك ده‌بووه‌وه‌ ماوه‌یه‌كی زۆری نه‌برد ژماره‌یه‌كیان به‌ره‌و ڕێـیه‌كی دی له‌زنجیره‌ی ترێلان‌ جیا بوونه‌وه‌ ، ئێمه‌ به‌لایته‌كانیانه‌وه‌ زانیمان لایاندا ، ئه‌وانی دی به‌ترێله‌ی ئێمه‌وه‌ به‌رده‌وام بوون له‌ ڕۆیشتن..
كات بۆ دووی شه‌و ده‌چوو، ڕێگا تا ڕاده‌یه‌ك چۆل بوو ، ئه‌و ترێلانه‌ی به‌ر ڕێڕه‌وی ئێمه‌ كه‌وتن ، پاش ئه‌وه‌ی هه‌ندێكیان له‌گه‌ڵ ده‌رچوونمان له‌قه‌زای مه‌حموودییه‌ به‌مه‌زنده‌ نه‌ده‌گه‌یشتنه‌ ده‌ ترێله ‌، كه‌متر بوون ، نزیكه‌ی سه‌عات و چاره‌گێك بڵێ سه‌عاتێك و نیو ده‌ڕیێدا بووین ، تا گه‌یشتینه‌ شوێنێك نه‌مان ده‌زانی كوێیه‌ باكوور و باشوور و ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوامان لێ تێك چوو بوو ، به‌و شه‌وه‌ شوێنێك بوو له‌دێیه‌ك ده‌چوو، دیار بوو زۆربه‌ی خانووه‌كانی قوڕ بوون ، ترێله‌كان له‌چۆله‌وانییه‌كدا وه‌ستان، پاسه‌وانه‌كان هاتن و ئێمه‌یان هێنا خواره‌وه‌ و به‌سه‌ر ئه‌و خانووه‌ قوڕانه‌یان دابه‌ش كردین ، ئێمه‌ هه‌ر چوارمان كه‌ سه‌ڵت بووین و پێكه‌وه‌ش له‌شاری (ڕه‌شت)ی ئێرانه‌وه‌ گه‌ڕابووینه‌وه‌ ، پاش بگره‌ و به‌رده‌ و حه‌فت و هه‌شتێـكی زۆر تا سه‌لماندمان ئێمه‌ پێكه‌وه‌ین و خانوویه‌ك له‌و خانووه‌ قوڕانه‌یان داینێ ، من و ملازم شوان و هه‌ردوو ڕه‌وانشاد د.سه‌عدی غه‌ریب كه‌ ڕاگری كۆلیژی كشتوكاڵی زانكۆی سلێمانی بوو. هه‌روه‌ها مارف ژاژڵه‌یی كه‌ له‌ڕاستیدا من له‌ (ڕه‌شت)ـه‌وه‌ ناسیبووم ، ئه‌وه‌ی ده‌یڵێم و تا وه‌رگرتنی خانووه‌كه‌ سه‌عات خۆی له‌چواری به‌ره‌به‌یان ده‌دا ، ئێمه‌ تا ئه‌و ساته‌ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ژیانی بایۆلۆژیمانه‌وه‌ هه‌بێ نه‌مان كردبوو له‌ نان و ئاو و …تاد. نان و ئاو دابه‌شكردن تا به‌ر ئێمه‌ كه‌وت كازیوه‌ی دا و سپیایی به‌ره‌به‌یان له‌ده‌ركه‌وتندا بوو ، هه‌ر یه‌كه‌و ده‌به‌یه‌كی ئه‌وه‌ی جاران نه‌فتیان تێ ده‌كرد ئاو و (چونكه‌ ئه‌و شوێنه‌ی لێیان دانا بووین ئاوی لێ نه‌بوو) سێ تا چوار ئه‌ستوورك و هه‌ندێ ماست و یه‌ك دوو هێلكه‌ و یه‌ك دوو سه‌ركه‌ پیازیان پێداین .
وه‌ك شێت و هار (له‌پرۆسه‌یه‌كی كه‌س نه‌دیده‌دا) هه‌موویمانم ته‌خت كرد ، شتێكی چه‌ند خۆش بوو هه‌ست به‌تێر بوون ، خۆڕایی نییه‌ پێشینان وتوویانه‌ (برسیه‌تی ڕه‌گێـكی هاری تێدایه‌)، ئا له‌بیرم چوو یه‌كه‌و دوو به‌تانی عه‌سكه‌ریشیان پێداین، هه‌ندێكمان دوای خواردن به‌تانییه‌كه‌مان ڕاخست و پاڵمان به‌دیواری ژووره‌كه‌ دا، من دوو جگه‌ره‌شم كرد به‌سه‌را ، خه‌وه‌كوتكه‌ ده‌یبردینه‌وه‌، به‌ڵام خه‌وی ناچاری بوو وه‌ك ده‌ڵێی ( خه‌و سوڵتانه‌) ده‌نا هێشتا تا ئه‌و كاتیش له‌خۆمان دڵنیا نه‌بووین چیمان لێ ده‌كه‌ن تا ئه‌وه‌ی ورده‌ ورده‌ ترێله‌كان ‌سوڕانه‌وه‌ و خۆیان ئاماده‌ ده‌كرد و ڕێیان گرته‌ به‌ر و گه‌ڕانه‌وه ‌، بۆ كوێ چوون ، ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ نازانم..
به‌یانیدا ، خۆرهه‌ڵات ، له‌و ناوه‌ تاك تاك خه‌ڵكی گوندمان ، كه‌ دوایی ده‌رچوو (ناحییه‌یه‌) و گوند نییه‌ بینی زۆربه‌یان ده‌ستووری عاره‌بیان له‌به‌ر بوو له‌عه‌گال و چه‌فیه‌ و دیشداشه‌ و نه‌علی پێ… به‌ڵام خوا هه‌ڵناگرێ به‌ڕێز بوون له‌گه‌ڵمان ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان پێیان ده‌وتین (تحاتجون شی) هیچتان پێویست نییه ‌، لێمان پرسین ئێره‌ كوێیه‌ ، وتیان ئێره‌ (عتێیشی)یه ‌، به‌ڵام ناوی ڕه‌سمی (ناحیة‌ الحسینیة‌)یه‌ ، وتیان سه‌ر به‌كه‌ربه‌لایه ‌، كه‌ربه‌لا لێره‌ نزیكه‌ ، كه‌ دوای ده‌رچوو ناونانی (عتێشی) كه‌ ‌ له‌ عه‌تشانی عه‌ره‌بییه‌وه‌ هاتووه‌ ، گوایه‌ له‌م جێیه‌دا ئێمامی حسێن و ئێمام عه‌باسی برای و هاوه‌ڵانی سه‌ریان بڕاوه‌.
نێوان ئه‌وێ و كه‌ربه‌لا ، هه‌ر به‌قه‌د نێوانی هه‌ولێر و عه‌نكاوه‌ نه‌ختێك زیاتر ده‌بوو، له‌و به‌ینه‌دا پاسی (تێمس)ی بچووك كاریان ده‌كرد و نه‌فه‌ریان ده‌هێنا و ده‌بردن.
عتێشی وه‌كو ناحییه‌ بوو به‌ڵام خه‌ڵكێكی هه‌ژاری لێ ده‌ژیا و زۆربه‌یان وا پێ ده‌چوو به‌كشتوكێڵ و ماڵات به‌خێوكردنه‌وه‌ خه‌ریك بوون ، باغ و بێستان و دار و دره‌ختێكی له‌خۆ زیاتری لێ بوو ، زۆربه‌ی ژنان له‌چكدار و عه‌باپۆش بوون ، سوێندی كه‌م تا كورتێك ناخۆم كه‌ پێ ده‌چوو خوێندكاری قوتابخانه‌ بن له‌ناحییه‌كه‌وه‌ هه‌ندێكیان هاتوچووی كه‌ربه‌لایان ده‌كرد ، ته‌نیا له‌چكدار بوون ، به‌ڵام عه‌بایان نه‌ده‌پۆشی… حه‌فته‌یه‌كی برد به‌و حاڵه‌ ماینه‌وه‌ ، له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌ندێك قاپ و قازان و شتومه‌كی پێویستی خواردن و ته‌باخێكی بچووكمان (چووله‌) له‌حسابی خۆمان به‌كۆمه‌كی هه‌موومان په‌یدا كرد ئه‌ویش به‌هه‌زار حاڵ ، چونكه‌ زۆربه‌مان نه‌مان ده‌زانی چاره‌نووسمان چی ده‌بێ ، تا ئه‌وه‌ی ڕۆژێ دوای ده‌ ڕۆژ له‌هاتنمان پێیان وتین ده‌توانن بچنه‌ شار (واته‌ كه‌ربه‌لا) ئێمه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی پێیان وتبین هه‌ر كه‌س بچێته‌وه‌ شار و ماڵی خۆی ئاوامان لێ خۆش هات و چووین ، ئه‌و ناحییه‌یه‌ ته‌نیا یه‌ك چایخانه‌ و كه‌بابخانه‌یه‌كی بچووك زیاتری لێ نه‌بوو ، وه‌ڕس بوو بووین له‌چایخانه‌ و ئه‌و چوار دیواره‌ قوڕه‌ی تێیدا بووین… بنیاده‌م سه‌یره‌ به‌رگه‌ی چه‌ندین سه‌ختیی ده‌گرێ كه‌چی چاوی به‌هیچیش لێ هه‌ڵنایێ ، به‌هه‌ر حاڵ ئێمه‌ هه‌ر چوارمان بڕیارماندا بچینه‌ كه‌ربه‌لا.
بۆ چوون‌ بۆ كه‌ربه‌لا، گه‌راجێك هه‌بوو پێیان ده‌وت گه‌راجی كه‌ربه‌لا ، ژماره‌یه‌ك (تێمیس) پاسه‌ هه‌ره‌ بچووكه‌كانی لێ ده‌وه‌ستان كه‌ ده‌وری دوازده‌ كه‌سی هه‌ڵده‌گرت ، به‌نرخێكی ڕه‌مزی له‌به‌ینی كه‌ربه‌لا و عتێشی نه‌فه‌ری ده‌گواسته‌وه‌، ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌یفمان زۆر ساز بوو به‌تایبه‌تی كه‌ پێیان وتبووین چه‌ند ڕۆژێكی تر داتانده‌مه‌زرێنین.
هه‌ر چوارمان سواری تێمس بووین به‌ره‌و كه‌ربه‌لا، زۆری پێنه‌چوو ئاوا چاره‌گێك یان زیاتر یا كه‌متر گه‌یشتینه‌ شوێنی وه‌ستانی تێمسه‌كان له‌گه‌راجی كه‌ربه‌لا كه‌ له‌ناوه‌ڕاستی شار بوو…
كه‌ربه‌لا دیاره‌ شارێكی پیرۆزه‌ لای شیعه‌كان به‌وه‌ی مه‌رقه‌دی ئیمامی حسێن و ئیمام عه‌باسی برای لێیه‌ و هه‌میشه‌ زیاره‌تكاری بۆ دێن بێجگه‌ له‌عاشوورا كه‌ سێ هێنده‌ی شاره‌كه‌ خۆی زیاره‌تكاری تێ ده‌ڕژێن زۆرجار له‌عاشوورایێ ئه‌وه‌نده‌ قه‌ره‌باڵغ ده‌بوو ده‌رزیت هاوێشتبا نه‌ده‌كه‌وته‌ ئه‌رزی ، جگه‌ له‌وه‌ش كه‌ربه‌لا له‌چاو خۆی و هه‌ندێ شاری تری باشوور شارێكی خاوێن بوو ، ته‌ناته‌ت زۆر له‌نه‌جه‌ف خاوێنتر بوو كه‌ مه‌رقه‌دی ئیمامی عه‌لی لێیه‌. جگه‌ له‌وه‌ش كه‌ربه‌لا به‌ باغ و بێستانه‌كانی ده‌وروبه‌ری به‌ناوبانگ بوو… زۆربه‌ی خه‌ڵكی به‌تایبه‌تی دوكانداره‌كان كه‌ سه‌روكارمان له‌گه‌ڵ ده‌بوون ، زمانی فارسیان ده‌زانی ، له‌جوانی و سه‌رنجڕاكێشی كچ و ژنانیشیان هه‌ر گه‌ڕێ كه‌ ئایه‌تێـك بوون له‌جوانی جیاواز مه‌سه‌لا ئه‌سمه‌ری چاو كاڵ. یان سپی چاو ڕه‌ش و سه‌وز ، یاخود غه‌مزه‌داری شیرین .. هه‌موو ئه‌وه‌ی ئێستا كچ و ژنان به‌جوانكاریش نایگه‌نێ ، له‌كه‌ربه‌لا به‌سرووشتی خۆیان هه‌بوون ، هه‌ندێ وایان لێكده‌دایه‌وه‌ ئه‌وه‌ به‌كاریگه‌ری تێكه‌ڵاوی ڕه‌گه‌زی فارس و عه‌ره‌به‌، من به‌خۆم ئه‌وه‌نده‌ی دیومه‌ له‌جوانانی كه‌ربه‌لام جوانتر نه‌دیوون‌.
له‌لایه‌كی دی كه‌ربه‌لا وه‌ك شارێكی پیرۆز باڕ و مه‌لها و جێی له‌شفرۆشی و قومارخانه‌ی به‌ڕه‌سمی تێدا نه‌بوو و هه‌ر به‌دوایی قه‌ده‌غه‌ بوون ، ئه‌وه‌ی ویستبای بخواته‌وه‌ ده‌بووایه‌ بچێته‌ ناحییه‌ی (توێریج) كه‌ نیو سه‌عاتێك له‌كه‌ربه‌لا دوور بوو، ڕه‌نگه‌ ئێستا قه‌زا بێ.
هه‌ردوو مه‌رقه‌دی ئیمامی حسێن و ئیمام عه‌باسی برای هه‌ر یه‌كێكیان له‌شه‌قامێكی سه‌ربه‌خۆ بوون….
ئێمه‌ هه‌ر دابه‌زین ، به‌پیاسه‌ به‌ناو شاردا سووڕاینه‌وه‌، ئه‌و شه‌قام بۆ ئه‌و.. باڵه‌خانه‌شمان زۆر دیتن ، كه‌ زۆربه‌یان یان ئوتێل بوون یان شووقه‌ی ئاماده‌كراو بۆ زیاره‌تكاران…. جگه‌ له‌وه‌ش زۆر چایخانه‌شمان له‌ڕێڕه‌وی پیاسه‌ماندا بینی… تا ئه‌وه‌ی له‌چایخانه‌یه‌كی ئاوا نه‌ختێك گه‌وره‌تر له‌وانی دی له‌ده‌وروبه‌ری مه‌رقه‌دی ئیمام عه‌باس دی و بڕیارماندا پشوویه‌ك بده‌ین و هه‌ر دانیشتین و دانه‌نیشتین من له‌دوورڕا نیعمه‌ت عه‌بدوڵڵام بینی له‌گه‌ڵ سێ چوار كه‌س له‌سه‌ر قه‌نه‌فه‌یه‌كی داری كۆن ، له‌ وێنه‌ی قه‌نه‌فه‌ی چایخانه‌كانی هه‌ولێر به‌ نموونه‌ چایخانه‌ی مه‌چكۆ دانیشتبوو.
وتم براینه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌وسه‌ر هه‌موو كوردن ، من یه‌كێكیان به‌ناسین ده‌ناسم ئه‌وانی دیشم دیووه‌، به‌ڵام نایان ناسم ده‌چمه‌ لایان، ئه‌وان دانیشتن من به‌ره‌و ڕووی نیعمه‌ت چووم‌، ئه‌ویش كه‌ لێی نزیك بوومه‌وه‌ منی ناسییه‌وه‌، ئاخر ئێمه‌ له ناوه‌ڕاستی حه‌فتاكانه‌وه‌ یه‌كترمان ده‌ناسی ، جگه‌ له‌وه‌ی ساڵی 1974یش زۆر جار ته‌سادوفم ده‌كرد… ئه‌و له‌من ، من له ‌ئه‌و نزیك بووینه‌وه‌ باوه‌شمان به‌یه‌كدا كرد، كه‌ حاڵه‌تێـكی ئینسانییه‌ دوو غه‌ریب له‌شوێنێـكی وا یه‌كتر ببیننه‌وه‌( وكل غریب للغریب نسیب) ‌، وتی وه‌ره‌ ئه‌وه‌ براده‌رانن ، كه‌ چووم حاكم تۆفیق كه‌ وه‌ختی خۆی مدیر ناحیه‌ی گه‌ڵاڵه‌ بوو ناسیمه‌وه ‌، هه‌روا براده‌رێكی تر صادق كه‌ له‌ هه‌ولێر له‌ چاپخانه‌دا كاری ده‌كرد، خوای لێی خۆش بێ كۆچی دوایی كرد، ئه‌ویشم ناسیه‌وه ‌، یه‌كێكی دیكه‌ كه‌ ناوی شێرزاد جبرائیل ئه‌وم نه‌ده‌ناسی، هه‌روه‌ها براده‌رێكی تر، به‌هه‌ر حاڵ منیش ئه‌وانم برده‌ لای براده‌رانی تر كه‌ پێكه‌وه‌ بووین، ئیتر بازنه‌كه‌ فراوانتر بوو و ده‌رده‌ دڵ زۆرتر تا دره‌نگانی عه‌سر، دوای ئه‌وه‌ی هه‌ر له‌ته‌ك ئه‌و چایخانه‌یه‌ چێشتخانه‌یه‌ك هه‌بوو نانی نیوه‌ڕۆمان لێ خوارد. پاشان نیعمه‌ت و ئه‌وان وا دیار بوو له‌شووقه‌یه‌ك ده‌ژیان ، ئێمه‌ دره‌نگمان به‌سه‌ردا هاتبوو چوینه‌وه‌ گه‌راج و گه‌ڕاینه‌وه‌ جێی خۆمان له‌ خانووه‌ قوڕه‌كانی (عتێیشی).
هه‌فته‌یه‌كی نه‌برد پارێزگاری كه‌ربه‌لا (محمد حسین حسن الشامی) كه‌ پاش چه‌ندین ساڵ زانیمان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی چوو بووه‌ پرسه‌ی سه‌ركرده‌یه‌كی خزمی كه‌ سه‌دام حسێن ئیعدامی كردبوو، 6 ساڵیان حوكم دابوو و له‌زیندان بووه‌، به‌هه‌ر حاڵ پارێزگار وه‌ك چۆن چووه‌ لای نه‌فیكراوه‌كانی تر هاته‌ لای ئێمه‌ش.
له‌گه‌ڵ نزیكبوونه‌وه‌ی له‌و حه‌ساره‌ی ژووره‌كه‌ی ئێمه‌ی لێ بوو ، ده‌م و ده‌ست ڕاوانشاد د،سه‌عدی غه‌ریبی ناسیه‌وه‌ كه‌وا دیاره‌ له‌قۆناغی زانكۆدا ده‌رسی پێ وتووه‌، ئیتر له‌گه‌ڵ بینینی د. سه‌عدی ئوستاز وه‌ ئوستازی ده‌كه‌وته‌وه ‌، وا باوه‌ مامۆستا قوتابی خۆی ناناسێته‌وه‌ به‌پێچیه‌وانه‌وه‌ قوتابی مامۆستای ده‌ناسێته‌وه ‌، ناسینه‌وه‌ی د.سه‌عدی غه‌ریب له‌لایه‌ن پارێزگاره‌وه‌ خێری بۆ ئێمه‌ش پێوه‌ بوو، یه‌كسه‌ر بۆ به‌یانی به‌ ئه‌مری پارێزگار ئێمه‌یان له‌بینایه‌كی حكوومی كه‌ بیرم نه‌ماوه‌ قوتابخانه‌ بوو یاخود بۆ فه‌رمانگه‌یه‌ك دروستكرا بوو گواسته‌وه‌ ، ئیتر له‌كۆڵ مێش و كێچ و پێشكه‌ بووینه‌وه‌، بیناكه‌ بۆ ئێمه‌ له‌كۆشكی پاشایان خۆشتر بوو ، به‌تایبه‌تی كه‌ شه‌ش یان هه‌شت حه‌مام و ئاوده‌ستی تێدا بوو ، حه‌وشه‌یه‌كی گه‌وره‌.. هه‌ر له‌وكاته‌‌شه‌وه‌ پارێزگار هه‌رێی ئه‌وه‌ی پێداین وا بكه‌ن په‌له‌ بكرێت له‌دامه‌زراندمان له‌ناو شار وه‌ك د.سه‌عدی داوای لێ كرد ،

(*) ( به‌ختی ڕه‌ش یـا كـۆمه‌ڵی چه‌وت) له‌ ئه‌سڵدا ئه‌مه‌ ناوونیشانی یادداشته‌كانی باوكم بوو كه‌ نزیكه‌ی نۆ سه‌ت و قسوور لاپه‌ڕه‌ی فۆڵسكاب (A4)ی ده‌ستخه‌ت بوو ، بێجگه‌ له‌ چه‌ندان وێنه‌ و دیكۆمێنتی گرینگ كه‌ به‌ داخێكی زۆره‌وه‌ به‌ بۆردمانی فڕۆكه له‌گه‌ڵ خانوو و ماڵێمان ساڵی 1974 له‌ گه‌ڵاڵه‌ تـیاچوو .




ببووره‌ بـێده‌نگی گوڵه‌كان نـایـلۆن بوون.. شیعر: نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ نیشتمان بێـزار نیـم
تاڤگه‌ و ڕووباری
به‌قه‌د فرمێسكی ژنانی
به‌ چیا و ده‌شت و بناران
دێنه‌خوار..
بێزار نیم من
له‌ نیشتمانێ،
نهێنی سه‌ت ساڵه‌یان
له‌ بۆڕسان
به‌ با سپارد..
( نیشتمان..
تاڤگه‌ و ڕووبار..
فرمێسكی ژنان..
بۆڕسه‌.. )

شه‌و،
بـۆ ئه‌هلی دڵ
نیشتمانه‌..
گریان و هه‌نسكی تێدا
هاوته‌ریب
گه‌ز گه‌ز ڕاده‌شكێن
ئێمه‌یش تا ونبوون
تا ڕۆحمان دێته‌وه‌ ناو‌
كازیوه‌
له‌ نیشتمان ،
له‌ شه‌و
دانابڕێـین..
( ئه‌هلی دڵ..
گریان و هه‌نسك..
گه‌ز گه‌ز..
كازیوه‌..)

مه‌رگ هه‌ڕه‌شه‌مان لێ نـاكا
مه‌رگ له‌ باوه‌شمانه‌
به‌ زه‌رده‌مسكه‌یه‌ك باوه‌ڕ ده‌كا..
مه‌رگ
جاران لێـكی ده‌كردین
ئێستا له‌ ئاهه‌نگه‌ بێ نه‌شئه‌كانی نیگه‌رانی
كـۆمان ده‌كاته‌وه‌..
( هه‌ڕه‌شه‌..
باوه‌ش..
زه‌رده‌مسكه‌..
بێ نه‌شئه‌..)

شه‌قام نه‌بوو
به‌ شه‌قاممان چوواند..
تووله‌ڕێ نه‌بوون
به‌ تووله‌ڕێـیانمان چوواندن..
كانی نه‌بوون
به‌ كانیـیانمان چوواندن..
برین نه‌بوون
به‌ برینانمان چوواندن..
سه‌رچاوه‌ی میهر و
ئاسووده‌یی نه‌بوون
به‌ سه‌رچاوه‌ی میهر و
ئاسووده‌ییمان چوواندن..
( شه‌قام..
تووله‌ڕێ..
برین..
ئاسووده‌یی..)

چاودێرانی شه‌و
گریـانی بێداران،
به‌ شنه‌ی سپێده‌
ده‌خوێننه‌وه‌..
ته‌م له‌ بێشه‌ڵاندا هه‌ڵخلیسكاوه‌
نێرده‌ی ڕۆشنایی،
به‌ره‌ی كپ و بێده‌نگی مێژوومان،
بـێوچان پێشوازی
له‌ ئاماژه‌ دره‌وشاوه‌كانی ماندووبوون و
نوێنه‌رانی
ڕه‌هێـڵه‌ی تـاولێـبڕاو و
سه‌رده‌مه‌ بازنه‌ییه‌كانی
شه‌ڕ و ئاشتی ده‌كرد..
( شنه‌ی سپێده‌..
هه‌ڵخلیسكان..
ڕه‌هێڵه‌..
شه‌ڕ و ئاشتی..)

ئه‌وه‌یه‌ ڕه‌چه‌ڵه‌كی كوژانه‌وه‌..
ڕووبه‌ندی سه‌حه‌ر..
ئامێـزی له‌بـیركراوی دژواری..
گه‌مه‌ی ژاكان،
دوور له‌ مرۆڤ
دوور له‌و خه‌ونانه‌ی
هه‌میشه‌ خۆمان به‌ هه‌ڵه‌
لێــكیان ده‌ده‌ینه‌وه‌
وێنه‌ی كۆزه‌ سپیداری پاییزیی به‌له‌نجه‌
ده‌شه‌كێـنه‌وه‌..
( ڕه‌چه‌ڵه‌كی كوژانه‌وه‌..
ژاكان..
مرۆڤ..
شه‌كانه‌وه‌.. )

هاواری بێده‌نگیمان،
له‌ داربریایان ئاڵاندووه‌..
نه‌فرینی چیایانه‌،
گوڵی نایلۆنی دووكان و مغـازان
ژه‌نگی ساویلكه‌یی و
په‌نجه‌ی هه‌ڵبڕاوی په‌شیمانی
پێشبینی،
نان و ئاوی سبه‌مان ده‌كا ..
( داربریا..
گوڵی نایلۆن..
په‌نجه‌ی په‌شیمانی..
نان و ئاوی سبه‌ی.. )

جه‌نگێك له‌ سه‌رمدا به‌رپایه‌
مه‌پرسه‌..
شانده‌
كراواتدار و یه‌خه‌ بریقه‌داره‌كانی ئاشتی
به‌ دیارمه‌وه‌ن
چه‌پڵه‌م بۆ لێ ده‌ده‌ن
پێم ده‌ڵێن: ئافه‌رین!
مۆسیقایه‌كی چه‌ند دڵگیره‌
مۆسیقای جه‌نگ
بـازاڕان ئاوه‌دان ده‌كاته‌وه‌..
ڕازی یـاڵه‌ به‌فركووشه‌كان
له‌به‌ر ئاستانه‌ی بێهووده‌ییدا
ده‌دركێنێ..
چه‌ند دڵگیره‌ مۆسیقای جه‌نگ..
( جه‌نگ..
مۆسیقا..
بازاڕ..
ئاستانه‌ی بێهووده‌یی.. )

ئومێدمان له‌ قه‌ده‌حێـكی پیرۆزی زێڕین
له‌پێش نه‌یاران دانا..
ده‌ستمان به‌‌ سێبه‌ری
جه‌سته‌ی شه‌كه‌تمان داهێنا..
چاومان له‌ به‌زه‌یی ئاسمانه‌..
ده‌نووین،
ئێمه‌ دوێنێ
بۆ ئه‌مڕۆ نوستبووین
ئه‌مڕۆش بۆ سبه‌ی..
گه‌وهه‌ری ئایینده‌مان
له‌ ڕامانی سیما شێواوه‌كانه‌وه‌
بۆ ماوه‌ته‌وه‌ ..
شادیمان له‌ بێـچاره‌بوونماندایه‌
ژیانمان،
ئه‌ته‌می هێللانه‌ی باڵدارانه‌
ورد..
گرێـچن..
بڵیند و
ئه‌ندازه‌دار..
لێ هه‌میشه‌
سێره‌لێـگیراو بۆ تێكدان و وێرانكردن..
( شوێنكات..
جه‌سته‌..
ئه‌ندازه‌دار..
تێكدان.. )

خانمی دواڕۆژ
گوڵی نایـلۆنی
گونده‌ نوێـیه‌ بۆگه‌نه‌كانی شارانه‌
به‌ نیگای برسی
گه‌نجانی بێـكار،
دووكه‌ڵی لێ هه‌ڵده‌ستێ..
ئیتر گوڵه‌مێخه‌ك خه‌م ناڕه‌وێننه‌وه‌
خه‌م به‌بیر دێنـنه‌وه‌..
به‌خشش،
كه‌وییه‌به‌فرێكی ڕووتـه‌
له‌به‌ر هه‌تاوی ته‌مووزێ..
( خانمی دواڕۆژ..
نیگای برسی..
دووكه‌ڵ..
به‌خشش.. )

ڕۆژگار،
ڕۆژگاری به‌دنشین و
نه‌رگسیی و لاساران‌..
وه‌رز،
وه‌رزێـكی نـامۆ
نه‌ زستانه‌
نه‌ به‌هار
نه‌ هاوینه‌
نه‌ پاییز..
ڕه‌نگ نه‌ماون، لێچوونه‌ته‌وه‌
هه‌موو ڕه‌نگه‌كان
هه‌موو ژه‌نگه‌كان
هه‌موو خۆزگه‌ و بریاكان..
تێكه‌ڵ بوون..
ژنانی سپی ، گه‌نمڕه‌نگ
له‌به‌ر ده‌روازه‌ی ئــاوه‌ڵای
(جیهانایه‌تی)دا
سنگ بۆ عه‌شقی له‌ده‌ستچوویان
ده‌كوتن..
نه‌وا،
گه‌ردانه‌یه‌كه‌
له‌ ئازاره‌ به‌رده‌وامه‌كانی ڕۆحمان
به‌ ته‌وێڵی سه‌رده‌مه‌وه‌ ..
( وه‌رزی نامۆ..
ژه‌نگ..
جـیهانایه‌تی..
ئازاری ڕۆح.. )

ڕه‌نده‌
مه‌له‌ی پێچه‌وانه‌ی ماسییان
ڕه‌ندن
كه‌روێشكه‌ی به‌رخه‌ل
سه‌مای گه‌رده‌لوول
ئاوی كڕ
په‌شمی خوناو
كوێره‌وه‌ری خوولیا..
( مه‌له‌ی پێچه‌وانه..
كه‌روێشكه‌..
په‌شم..
خوولیا.. )

ڕه‌نگه‌ له‌م ئاوه‌ مه‌ند و بێ ته‌وژم و ڕاوه‌ستاوه‌دا
دوا خنكاو نه‌بم..
هه‌نگاوم به‌ره‌و خۆم گه‌ڕاندنه‌وه‌..
هه‌وڵ ئه‌ده‌م (خود)یشم
به‌ره‌و خۆم بگه‌ڕێـنمه‌وه‌..
ڕوئیاكانم،
له‌ دارستانێكی چڕ ده‌چن
دره‌ختی لێ به‌لادا دێن..
ئێمه‌ ڕۆڵه‌ی دڵسۆزی
(بازنه‌) به‌نـاوبانگه‌كه‌ین
هه‌میشه‌ له‌ پنتێكه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كه‌ین
ماندوو..
شه‌كه‌ت..
خه‌ولێخراو..
دێـینه‌وه‌ هه‌مان پنت..
گه‌مه‌ی له‌دایك بوونمان ئه‌وه‌یه‌‌
سرووتی بێده‌نگیمانی
پێ به‌ڕێ كه‌ین..
ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و سۆزه‌ی
له‌ نیوه‌خه‌ودا،
به‌ خێرایی ڕك و كینه‌
له‌ ته‌نیاییمان نزیك ده‌كاته‌وه‌ و
به‌ دیـوی بـاڵاپـۆشیدا
ڕووتمان ده‌كاته‌وه‌..
( دوا خنكاو..
بازنه‌ی به‌ناوبانگ..
خه‌ولێخراو..
سرووتی بێده‌نگی.. )

شه‌یدایانی شوێن،
كات هه‌ڵیانده‌لووشێ..
شه‌یدای كات،
شوێن هه‌ڵیلووشیوه‌..
چاوشێركانه‌ی گومڕایان بوو،
كه‌ل و په‌لم
له‌ جانتای ده‌ستم نابوو
جانتام لێ دزرا
بێ چاویلكه‌
بێ جگه‌ره‌
بێ زه‌رده‌خه‌نه‌
كه‌ چه‌ند دانه‌یه‌كم
بۆ كاتی پێویست تێداویشت
بێ ده‌سماڵ و
بێ كتێب و ده‌فته‌ر و قه‌ڵه‌م و
بێ گیرفانپووڵی مامه‌وه‌ ..
( شه‌یدای كات..
چاوشێركانه‌ی گومڕایان..
جگه‌ره‌..
گیرفانپووڵی.. )

ببووره‌ بێده‌نگی!
ئه‌و چڵه‌ زه‌یتوونه‌ی باسی ده‌كرێ
ده‌ستمان نه‌گه‌یشتێ ..
له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌
به‌ مه‌رگی دواخراو ده‌وره‌ دراوین..
ببووره‌ بێده‌نگی!
تۆیش هاتیه‌ ناو
ئه‌ڵقه‌ی ته‌وافی
كه‌وانه‌ نه‌بینراوه‌كان
پاك
ڕۆشن
له‌ ده‌ستێـكی ئه‌مین دای
ده‌ستی مرۆڤ
كه‌ كلیلی هه‌موو ده‌رگایانی پێیه‌
ده‌رگای خۆی نه‌بێ..
ببووره‌ بێده‌نگی!
مه‌ودا دووره‌ و
ته‌مه‌ن كورت
شه‌قاوی سه‌فه‌رم
ته‌نێ بایی دیـتنی
مه‌رگی (ئه‌نكیدۆ)ی هاوڕێم بوو
كه‌ هاتمه‌وه‌،
هه‌موو به‌جێیان هێشتم
هه‌ر كه‌س خه‌ریكی خۆی بوو
كه‌س پێی نه‌گوتم:
ماندوو نه‌بی گه‌لگامش
كه‌س سه‌ره‌خۆشی لێ نه‌كردم..
ببوره‌ بێده‌نگی!
گوڵه‌كان
كه‌ داماننابوو
به‌ هه‌وای خوا و
ئاوی سازگاری كوێستانان ڕسكاون
وا ده‌رنه‌چوون..
ببووره‌ بێده‌نگی!
گوڵه‌كان نایلۆن ده‌رچوون.

                                    
نه‌ژاد عزیز سورمێ
  ئه‌یلوولی 2025



هه‌مزاتۆڤ له‌ (ده‌وڵه‌تی خۆشه‌ویستی)دا.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

هاتم (ده‌وڵه‌تی خۆشه‌ویستی)م دامه‌زراند
ئه‌وجا بیرم له‌ دروشمێك
بۆ ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ كرده‌وه‌ :
ئه‌ویش،
ده‌ستت له‌ ده‌ستمدا
پرچت،
ئه‌و كه‌وانه‌یه‌ی
سێبه‌رمان لێ ده‌كا..

بۆ ده‌وڵه‌ته‌كه‌م،
بیرم له‌ سروودێك كرده‌وه‌ :
ئه‌و سرووده‌،
ئه‌ڵمانیا نییه‌ له‌ سه‌رووی هه‌مووان
داغستانیش نییه‌..
ئه‌و سرووده‌
خۆشه‌ویستییه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ی هه‌مووان
ئا ئا ، خۆشه‌ویستی له‌ سه‌ره‌وه‌ی هه‌مووان..

ئه‌و جار،
بیرم له‌ ئاڵایه‌ك بۆ ده‌وڵه‌ته‌كه‌ كرده‌وه‌ :
سوور.. خه‌باته‌
سپی.. ئاشتی
زه‌رد.. جیابوونه‌وه‌..

پاشان ده‌سته‌چیله‌یه‌كم چنی و
ڕه‌نگێكم له‌
په‌لكه‌زێڕینه‌ پێكهێنا و
نووسیم:
عاشقانی دونیا یه‌كگرن!
ئه‌وه‌نده‌ی نه‌برد په‌شۆكام
نه‌مده‌زانی ده‌وڵه‌ته‌كه‌م
ئه‌و هێزه‌ له‌بننه‌هاتووه‌ی هه‌بێ،
ملیۆنان ڕوویان تێكرد
داوای په‌نابه‌ری سیاسییان تێدا كرد.‌

() ڕه‌سوول هه‌مزاتۆڤ، شاعیری ناسراوی داغستان نووسه‌ری (داغستانی من). (*) له‌ ڕۆژنامه‌ی (الصباح)ی به‌غدایی ژماره‌ 118 ی16ی11ی2003 وه‌
كراوه‌ به‌ كوردی.




نادری نادرپوور له‌ قه‌سیده‌ی (سته‌م)دا(*).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

جگه‌ له‌ گۆڕه‌پانی پڕ له‌ ئاگر و دووكه‌ڵ
بێجگه‌ ‌ لافاوی نه‌خۆشی و كوشتار و خوێن
به‌ده‌ر له‌ ناڵه‌ی تـژی نه‌فره‌ت ، تـووڕه‌یی
جگه‌ دۆزه‌خی سه‌رنگوون و وه‌رگه‌ڕاو
بێجگه‌ ڕه‌شه‌با
كه‌ له‌سه‌رخۆ
سروودی خه‌می
به‌ گوێی بـیاباندا ده‌خوێنێ
به‌ده‌ر له‌ تۆڵه‌ی تاڵ و كاڵ
پێم بڵێ ئه‌ی دڵ
چی به‌ پـیاو ماوه‌؟

ئێوه‌ ئه‌ی میره‌كان!
گه‌وره‌كان!
ئه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ بڵیندییان دانیشتوون!
ئێوه‌
خاوه‌ن كۆشك و بێ خه‌مه‌كان!
ئێوه‌
جه‌نگاوه‌ره‌ داناكان!
نازی چی به‌سه‌ر
داستانه‌كانی مێژووه‌وه‌ ده‌كه‌ن؟
پشتی چی
به‌ زۆردارانی سبه‌ی ده‌به‌ستن؟
بمرن!
ئێوه‌ سزاتان مردنه‌
بمرن!
چونكه‌ ئێوه‌ن ده‌رد و ئافات.

له‌وه‌ ده‌ترسم ئاگرپـژێـنه‌كان
ڕۆژێ زاری خوێنینی خۆیان بكه‌نه‌وه‌..
ترسم له‌وه‌یه‌،
ده‌ریای سه‌رشێت
نه‌ریت و ڕه‌وشت
به‌ جارێ سه‌رنگوون كات
شار و ماڵ و كۆساران
تێك و پێك دا و
له‌ مه‌شخه‌ڵی كینه‌دا بیانسووتێنێ..
ئاسمانه‌ شینه‌كان،
له‌ یه‌كدی بـپچڕێنێ و
ئه‌و گومبه‌زه‌ تریفه‌ییه‌ به‌ربێته‌وه‌ ..

سه‌یره‌
له‌و تاریكه‌شه‌وه‌ به‌سامه‌دا
خوا ده‌رگایه‌كی لێ كردمه‌وه‌
له‌و ده‌رگایه‌وه‌،
له‌سه‌رخۆ ته‌ماشام كرد:
له‌ هه‌ر گۆشه‌یێ
لاشه‌یه‌كی بێ سه‌رم بـینی..
تۆ ئه‌ی هه‌موو سه‌رزه‌مینی گـێـتی!
ئه‌وه‌ چ ئازادییه‌كه‌
به‌ ناڕه‌سه‌نانت داوه‌!

دایخه‌!
چۆنی به‌چاكی ده‌زانی ڕێی لێ بگره‌
جیهان له‌ گوناهه‌كانی بشۆره‌وه‌
زه‌مین
له‌ قینی نهێنیدا ده‌توێته‌وه‌
كینه‌یه‌ك له‌ وێنه‌ی تاریكه‌شه‌ودا..

خۆشن ئه‌و ساته‌ تاڵ و
ئه‌وڕۆژه‌ شیرینانه‌
كینه‌ی ئه‌و
به‌ گوناهان سزا ده‌دا..
وه‌ڕس بووم
له‌و هه‌موو خۆخواردنه‌وه‌یه‌ ، وه‌ڕس بووم..
ئای ژیان له‌گه‌ڵ ڕه‌شایێدا چه‌ند خۆشه‌.

كه‌ سرووشت نوقمی خاك و خوێن بوو
شارستانییه‌ت گه‌ر ئه‌مه‌ بێ
ده‌بێ دڕ‌نده‌یی چی بێ؟
() نادرپوور له‌ تاران له‌ دایك بووه‌ ،خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی له‌وێ ته‌واو كردووه‌ .سێ ساڵان له‌ پاریس و ساڵ و نیوێكیش له‌ ئیتاڵیا ماوه‌ته‌وه‌ و هه‌ردوو زمانیش ده‌زانێ. (*) له‌ (برگذیده‌ شعرهای نـادر نـادرپور)ل. 43 كراوه‌ به‌ كوردی.




فازڵ عه‌زاوی له‌ شیعری (قومارچی)دا.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

جیهان لە پێش خۆتدا

لەسەر سفرە دابنێ و

پارچە پارچە

قوماری پێ بکە..!

قومار لەسەر خۆر و مانگ بکە !

ئەگەر دۆڕاندت ،

ڕوناهی ئەستێرانت بۆ دەمێنێـتەوە.

قومار لەسەر درەختی دارستان و باخچان بکە !

ئەگەر دۆڕاندت ،

قومار لەسەر بیابان و دەریا بکە

قومار لەسەر شار و گوند و شەقامان بکە.

هەمیشە ئەشکەوت و بنـتاوێـرم خۆشویستوون.

قومار لەسەر زێڕ و زیو بکە !

دەتوانی گەنجینەکانت پڕ لە خۆڵیش بکەی ..

قومار لەسەر خواوەند بکە !

ئەگەر دۆڕاندت لانی کەم شەیتانت بۆ دەمێنێـتەوە..

لە بەرابەر ژووری پڕ لە دووکەڵتدا

ئارام لێبڕاو دادەنیشێ چاوەڕێت دەکا..

ئینجا بەیەکجاری قومار لەسەر هەموو شتێک بکە

چ باکتە ببەیەوە یا بدۆڕێنی ؟

مادەم دەزانی جارێکی دی.. تا کۆتایی

یارییەکە دەکەیـتەوە.

(*) له‌ كۆشیعری شاعیر(فراشة فی طریقها الی النار) بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌زگای (المدی)- 1998 كراوه‌ به‌ كوردی.




په‌راوێـزی حه‌ڤده‌یه‌میـنی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

هه‌ستێكی‮ ‬جوامێرانه‌ و ڕوانینێـكی‮ ‬ئامانجداره‌،‮ ‬هه‌بن بیر له‌ ده‌رچوون له‌بازنه‌ قه‌دگرتووه‌كان بكه‌نه‌وه‌،‮ ‬به‌تایبه‌تی‮ ‬له‌بوارێـكی‮ ‬به‌هه‌ستی‮ ‬وه‌ك میدیا… ‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
دیاره‌ ئه‌و ئازادییه‌ی‮ ‬دوای‮ ‬ڕاپه‌ڕیـن به‌رپابوو،شتێك بوو بۆ نووسه‌ر و‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسان له‌ خه‌ون ده‌چوو تا واقیع،‮ ‬به‌ڕاده‌یه‌ك تێكـكردنه‌وه‌ی‮ ‬ئاسان نه‌بوو‮…‬ له‌و هه‌لومه‌رجه‌ نوێیه‌دا،‮ ‬كه ‌له‌نێوان هه‌ر باره‌گای‮ ‬حزبێـك و باره‌گای‮ ‬حزبێـكی‮ ‬دی‮ ‬باره‌گای‮ ‬حزبێـك بوو‮! ‬نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسان چی‮ ‬بكه‌ن و كام ڕێگا بگرنه‌به‌ر‮…‬ تۆ له‌وه‌گه‌ڕێ هه‌ریه‌ك له‌و حزبانه‌ ڕۆژنامه‌‮ ‬یا بڵاوكراوه‌ی‮ ‬تایبه‌ت به‌خۆی‮ ‬هه‌بوو،‮ ‬یاهه‌وڵی‮ ‬ده‌دا هه‌یبـێ،‮ ‬گرووپ و كۆمه‌ڵی‮ ‬جیاجیایش هه‌وڵیان ده‌دا له‌كاودانێكی‮ ‬ئاوه‌هادا به‌هه‌ر شێوه‌ێك بێت ده‌نگیان هه‌بێت‮.‬ به‌م جۆره‌ ورده‌ ورده‌ هات،‮ ‬تا گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی‮ ‬پرۆسه‌ی‮ ‬هه‌ڵبژاردن هاته‌ پێش و له‌دوایشدا دامه‌زراندنی‮ ‬په‌رله‌مان و حكوومه‌تی‮ ‬لێكه‌وته‌وه‌،‮ ‬وێـڕای‮ ‬كتێبخانه‌كان،‮ ‬شه‌قام و شۆسته‌كانیش پڕ‮ ‬بوون له‌ ڕۆژنامه ‌و گۆڤار و بڵاوكراوه‌ی‮ ‬هه‌مه‌جۆر و هه‌مه‌لایه‌ن و هه‌مه‌بابه‌ت‮…‬ به‌ڵام هه‌موو ئه‌و ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و بڵاوكراوانه‌( لایه‌نگیربوون‮) ‬یاخود زمانحاڵی‮ ‬ئه‌و لایه‌نه‌ سیاسیانه‌ بوون،‮ ‬به‌واتا به‌ئاشكرا لایه‌نێك باروبووی ده‌كرد و بڵاوی‮ ‬ده‌كرده‌‌وه‌‮..‬ بێگومان ئه‌وئاشه‌یش كه‌به‌و تاوه‌ كه‌وتبووه‌گه‌ڕ،‮ ‬به‌هێز و توانای‮ ‬نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسان ده‌گه‌ڕا‮..‬ ڕابردنی‮ ‬ماوه‌یه‌ك به‌سه‌ر ئه‌زموونی‮ ‬په‌رله‌مان وحكوومه‌ت و ده‌سپێكردنی‮ ‬شه‌ڕی‮ ‬بێهووده‌ی ‮ ‬ناوخۆ به‌ویست بێ‮ ‬یانه‌ویستن،‮ ‬ئاسته‌نگی‮ ‬زۆری‮ ‬خسته ‌پێش ئه‌و ڕۆژنامه‌ و بڵاوكراوانه‌،‮ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬به ‌ڕاده‌یه‌ك كار به‌وه‌ گه‌یشت كتێبخانه‌ تاڵان كران و ڕۆژنامه‌ سووتێنران، ئیتر شته‌كان به‌ وه‌همی‮ ‬خۆنه‌بان كردن بێ‮ ‬یا ڕاستی،‮ ‬لێك هه‌ڵاوێردران‮ ..‬ له‌و ناوه‌دا حه‌قیقه‌تی‮ ڕووداوه‌كان،‮ ‬وه‌كو جارانی‮ ‬زه‌مانی‮ ‬ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌تی به‌غدا كه‌ ده‌یگرت و نه‌یده‌پاراست گه‌ڕایه‌وه‌ ناو هۆیه‌كانی‮ ڕاگه‌یاندنی‮ ‬ده‌ره‌وه‌،‮ ‬له‌وێنه‌ی‮ CBB , NNCو ‬و ده‌نگی‮ ‬ئه‌مریكا و هی‮ ‬تر‮…‬جارێكی‮ ‬تر (جه‌ماوه‌ر)‬ی‮ ‬بێ حه‌ول و قووه‌ت ده‌بووایه‌ ڕاستیی ڕووداوه‌كانی‮ ‬خۆی‮ ‬له‌ده‌ره‌وه‌ بزانێته‌وه‌‮…‬ له‌‮ ‬BBC ‮ ‬یه‌وه‌ بزانێت چ له‌هه‌ولێر و سلێمانی‮ ‬ڕووده‌دا‮…‬ ئه‌مه‌ وا چووه‌سه‌ر تا چه‌ند لایه‌نێـك بیریان له‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤ كرده‌وه‌‮ ‬،‮ ‬ئاوه‌ها له ‌وێنه‌ و باڵای‮ ‬ڕۆژنامه‌ی(الراصد)‬ی‮ ‬سه‌رده‌مانێك،‮ (له‌گه‌ڵ به‌هه‌ندگرتنی‮ ‬جیاوازی‮ )‬،‮ ‬ئه‌گه‌ر ڕۆژنامه‌ی‮ (الثورة‌) ‬نه‌یویستبایه‌ هه‌واڵێك‮ ‬یا بۆچوونێكی‮ ‬دیاریكراو بڵاوبكاته‌وه‌، له‌سه‌ر حكوومه‌ت یا ده‌سه‌ڵات بكه‌وێ یا لانی كه‌م دووچاری ئیحراجیان نه‌كا‮ ‬له‌وێی‮ ‬بڵاو ده‌كرده‌وه‌‮..‬ پاشان ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش به‌داخه‌وه‌ بێ ودم و ئیجازه‌ هاته‌ ناوململانێی‮ ‬سیاسی‮… ‬به‌و ڕه‌نگه ‌و به‌و ڕووكار و ئاراسته‌یه‌ ڕۆژنامه‌ی‮ ‬دیكه‌ له‌ سلێمانی‮ ‬و هه‌ولێر هاتنه‌ بڵاوكردنه‌وه‌ به‌ شێوازی‮ ‬ئه‌و ڕۆژنامانه‌،‮ ‬به‌رگ و پۆشاكی‮ ‬وایان پۆشی‌،‮ ‬خوێنه‌ری‮ ‬به‌دیقه‌ت نه‌بێ،‮ ‬ڕه‌نگه‌ سه‌باره‌ت به‌وه‌ی‮ ‬سیمایان جیا بوو به‌‮ ‬ڕۆژنامه‌ی‮ ‬بێلایه‌نی‮ ‬بزانن‮..‬ له‌حاڵێكدا‮ (هه‌ربۆ ئاگاداری) ‬له‌ هه‌موو دونیا ڕۆژنامه‌یه‌ك نییه‌ بێلایه‌ن و سه‌ربه‌خۆ‮ .. ڕوونبێژی‮ ‬و شه‌فافیه‌تیش كه‌ له‌هه‌ندێ ڕۆژنامه‌ی‮ ‬به‌ناوبانگی‮ ‬دونیادا ده‌بینرێ ئه‌وه‌ ناگه‌یێنێ ئه‌و ڕۆژنامانه‌ لانی‮ ‬كه‌م به‌لایه‌نی‮ ‬وه‌به‌رهێنه‌ر وابه‌سته‌نین‮ ‬ئه‌گه‌ر نموونه‌یشت ویست دوور مه‌ڕۆ،‮ له‌ پاڵه‌وه‌‬ڕۆژنامه‌ی‮ ‬له‌ چه‌شنی (الحیاة‌)ی ئه‌وسا و‮ (الشرق الاوسط) ئه‌وسا و ئێستا ‬بكه‌ به‌نموونه‌‮.
‬ به‌ڵێ ڕاسته‌ ئه‌وه‌ی‮ ‬له‌و ڕۆژنامانه‌دا بڵاوده‌بێته‌وه‌ زۆرجار ناكرێت له‌ ڕۆژنامه ‌و بڵاوكراوه‌ی‮ ‬سه‌ر به‌حزبه‌كان بڵاوبێته‌وه‌،‮ ‬ئه‌وه‌ش نه‌له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‮ ڕۆژنامه‌ی‮ ‬حزبه‌كان‮ ‬یاخود ئه‌وانه‌ی‮ ‬زمانحاڵیان له‌ سه‌ر نووسراوه‌ بیروڕای‮ ‬ئازاد هه‌ر به‌دوایی‮ بڵاوناكه‌نه‌وه‌،‮ ‬یا ڕۆڵیان له‌ چالاكی‮ ‬ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ و میدیای‬كوردستاندا نه‌بووه‌ و نیه‌،‮ ‬به‌پێچه‌وانه‌وه‌ مێژووی‮ ‬ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬كوردی‮ ‬هه‌ر له ‌ئه‌ساسدا به‌هۆی‮ ‬زۆر ئه‌گه‌ر ده‌ور و كۆششی‮ ‬نووسه‌ران و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی‮ ‬به‌ئاشكرا و نكۆڵی‮ ‬لێنه‌كراوه‌وه‌‮ ‬پێوه ‌دیاره‌‮..‬ به‌ڵكو مه‌به‌ست له‌و گۆشه‌نیگایه‌وه‌یه‌ كه‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬حزبی‮ ‬به‌كۆمه‌ڵێك ڕه‌هه‌ند و ئیلتزامه‌وه‌ پابه‌نده‌ له‌وانه‌یه‌ له ‌بڵاوكردنه‌وه‌ی‮ ‬هه‌ندێ بابه‌ت تێبگیرێ و دووچاری‮ ‬هه‌ندێ ئیحراج بوون ببێ له‌به‌رامبه‌ر حاڵه‌تێكی‮ ‬دیاریكراو‮..‬ به‌ڵام هه‌ردیسان ئه‌گه‌ر لێی‮ ‬وردبینه‌وه‌،‮ ‬تاك و ته‌رای‮ ‬هه‌واڵ و ده‌رهاورده‌كانی‮ ‬نه‌بێت،‮ ‬ئه‌وانی‮ ‬تر كه‌ له‌و ڕۆژنامانه‌دا بڵاوده‌بنه‌وه‌ زیاتر ده‌چنه‌وه‌ پاڵ بابه‌تی‮ ‬وروژێنه‌ر‮..‬ لێره‌دا ئێمه‌ ڕوومان له‌ ڕۆژنامه‌یه‌كی‮ ‬دیاریكراو نیه‌،‮ ‬به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شمانه‌ له‌و وێنه‌یه‌دا ده‌رده‌كه‌ون‮..‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا،‮ ‬ئه‌و بڵاوكراوانه‌ی‮ ‬به‌ناوی‮ (ئه‌هلی) ‬ده‌رده‌چوون،‮ ‬با به‌هه‌ر مه‌به‌ستێكیش ده‌رچووبن،‮ ‬دیسان له‌خۆیاندا هه‌موو هه‌وڵه‌كان هه‌نگاوێكن به‌ره‌و سه‌رهه‌ڵدانی‮ ‬میدیای ‬له‌وچه‌شنه‌ كه‌ده‌چێته‌وه‌ ناو پرۆژه‌ی‮ ‬وه‌به‌رهێنانی‮ ‬ئابووری‮ له‌و ‌بواره‌دا‮ ‬ ‬سه‌ره‌ڕای‮ ‬به‌پیشه‌ییكردنی‮ ‬كاری‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسیی،‮ ‬دیارده‌یه‌كی‮ ‬مژده‌به‌خشه‌ به‌ئاراسته‌ی‮ ‬پێكهاتنی‮ ‬كۆمه‌ڵگه‌ی‮ ‬مه‌ده‌نی‮ ‬كه ‌میدیا‮ ‬ستوونێكی‮ ‬به‌هێزیه‌تی،‮ ‬له‌ ڕێی‮ ‬خزمه‌تگوزاری‮ ‬كۆمه‌ڵایه‌تی‮ ‬و ئاراسته‌كردنی‮ ‬ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬و پێكهێنانی‮ ده‌سه‌ڵاتی‮ ‬چواره‌م.. به‌ڵام…‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌و به‌ڵامه‌یش هه‌ویرێـكه‌ ئاوێكی زۆری ده‌وێ به‌وه‌ی بتوانرێ ئه‌و ڕاستییانه‌‌ ڕوون ببنه‌وه‌
داخۆ ئه‌وه‌ی به‌و لێشاوه‌ پێشتر نه‌دیتراوه‌دا له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌نووسیی كوردی و پاشان دیارده‌ی به‌ پاشوه‌چوونه‌وه‌یان به‌ هه‌مان گوڕ و تاوی سه‌رهه‌ڵدانییان زۆربه‌یان سیما بوو یا تارمایی ؟!
ئه‌م پرسیاره‌ وه‌چه‌ی نوێ ، وه‌چه‌ی سۆشیالمیدیا و سه‌رده‌می (جیهانایه‌تی)
ڕه‌نگه‌ بتوانن وه‌ڵامی بده‌نه‌وه‌ .
‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




په‌راوێزی شازده‌مینی تێكست.. ‌نه‌ژاد عزیز سورمێ

سه‌ربرده‌ی ئه‌وده‌سه‌ڵاته‌ دزێو و ناشیرن و نا هه‌موو شته‌ی به‌ )دیكتاتۆریه‌ت) ناسراوه‌، پێم وانییه‌ پێویست به‌ گێڕانه‌وه‌ بكا، به‌تایبه‌تیش بۆ ئێمه‌ به‌ تاك و به‌ كـۆ…
به‌ڵام هه‌ر بۆ وه‌بیرهێنانه‌وه‌: مێژوو له‌ باسی )ترۆخیلۆ)ی دیكتاتۆری كۆماری دۆمه‌نیكان، كه‌ ته‌نها سی و یه‌ك ساڵی حوكم كردووه‌ و ته‌واوی شه‌قام و ئوتێل و كارگه‌ و كارخانه‌كانی وڵاته‌كه‌ی به‌ناوی خۆی كردبوو، به‌ پایته‌خـتیشه‌وه‌.. به‌ (ڕه‌سه‌نترین) سیسته‌می دیكتاتۆریی دونیا داناوه‌‌‌.
ئه‌و ترۆخیلۆیه‌ )ڕوفائیل لۆندراس)، هه‌ر وه‌زیرێك یا فه‌رمانبه‌رێكی به‌رزی بۆ دامه‌زراندن ده‌ستنیشان كردبا، پێشه‌كی ده‌سله‌كاركێشانه‌وه‌)یه‌كی به‌ خه‌تی خۆی پێ ده‌نووسی، ئه‌وسا دایده‌مه‌زراند، تا وه‌ختێ كه‌یفی هێنا كاركه‌ناری بكا!!
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، كابرا له‌ ماوه‌ی ئه‌و سی و یه‌ك ساڵۆكه‌ی حوكمیشی بیری له‌وه‌ نه‌كرده‌وه‌ به‌ چه‌كێكی ڕه‌شه‌كوژی قڕانكه‌ری وه‌ك كیمیاوی له‌ خه‌ڵكی وڵاتێك بدا خۆی حوكمی تێدا ده‌كا…
بێگومان ئه‌مه‌ خاڵێكی بچووك و نادیاره‌ له‌چاو ئه‌و په‌ڵه‌ڕه‌شه‌ گه‌ورانه‌ی وان به‌ ته‌وێڵی مێژووی ئینسانیه‌ته‌وه‌..
ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌، ئه‌مڕۆ گرینگ بۆ ئێمه‌ ‌ هه‌نگاومان بخرێته‌ سه‌ر ڕێی ئومێد و هه‌لومه‌رجی ده‌ره‌كیمان )هه‌لومه‌رجی نێوده‌وڵه‌تیی) ڕه‌نگه‌ تا ڕاده‌یه‌ك بۆ ڕه‌خسا بێ‌ یا بۆ بڕه‌خسێ، هه‌وڵ بده‌ین له‌ناوه‌خۆشدا هه‌لومه‌رجی له‌بار بخوڵقێنین، تا ئه‌و ئامانجه‌ی تایه‌كه‌ی تری هاوكێشه‌كه‌ پێك دێنێ به‌لاسه‌نگی نه‌مینێته‌وه‌…

دیكتاتۆرییه‌ت له‌ ساڵانی ڕابردوودا، ساڵانی (ئازار بكێشه‌ و شه‌ڕ بكه‌ و ده‌نگ مه‌كه..)‌ كه‌ ببوو به‌ ئایكۆنی‌ هه‌شتاكانی سه‌ته‌ی ڕابردوو، وێڕای ئه‌وه‌ی وڵاتی هێنایه‌وه‌ سه‌ر ساغه‌ و ڕووبه‌ڕووی ئه‌و هه‌موو ماڵوێرانییه‌ی كرده‌‌وه‌، هه‌ستێكی وایشی له‌ ناوماندا په‌روه‌رده‌ كرد، ئێستاش شوێنه‌واری له‌ زیهنماندا ڕه‌ش نه‌بووه‌ته‌وه‌..
ئه‌و هه‌سته‌ تا به‌وه‌زاره‌ت و ده‌زگا و دایه‌ره‌كان ڕاده‌گا، وه‌به‌رماڵانیش نرابوو، وای لێ هاتبوو وه‌زیر ببوو به‌ دیكتاتۆری وه‌زاره‌ته‌كه‌ی و سه‌رۆكی ده‌زگا و به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی دایه‌ره‌كان و سه‌رنووسه‌ری ڕۆژنامه‌كانیش هه‌ر به‌و جۆره‌، ته‌نانه‌ت به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌ و خوێندنگاكانیش..
له‌وسه‌ریشه‌وه‌، له‌كه‌شكه‌ڵان، دیكتاتۆر خۆی ببوو به‌ دیكتاتۆری هه‌موو
ئه‌و ورده‌ دیكتاتۆرانه‌!!

له‌م ڕاسته‌دا: گرینگه‌ به‌ڕاستی بڕوای پته‌و و ته‌واومان به‌ سیسته‌می دیموكراسی وه‌ك ڕێگایه‌ك بۆ ژیان هه‌بێ، به‌تایبه‌تیش له‌م هه‌له‌دا ..
ئێمه‌ هه‌ر به‌ دیموكراسییه‌ت ده‌توانین وابكه‌ین تۆوی دیكتاتۆرییه‌ت ڕه‌ش بێته‌وه‌ و جارێكی تر ڕووبه‌ڕووی هیچ بنبه‌ستێـكی تر نه‌بینه‌وه‌..
قسه‌ و مه‌به‌ستیش له‌ دیموكراسی نه‌ به‌ڕه‌ڵڵاییه‌ نه‌ حوكم كردنیشه‌ به‌پێی‌ ئاراسته‌ كردنی سۆشیالمیدیای سه‌قه‌ت كه‌ پێ ده‌چێ تا به‌ وڵاتانی دواكه‌وتوو ڕاده‌گا سه‌ری هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی بخوا هه‌ر كۆمه‌ڵێك به‌ناوێك له‌ ژێر ئه‌م په‌رده‌یه‌دا مه‌یدان بگرێ و داد و بێدادی له‌ هه‌ر دوو تای ته‌رازوودا هه‌میشه‌ به‌ لای دووه‌مدا دابكه‌وێ.




په‌راوێـزی پازده‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

وا دێته‌ به‌رچاو ئه‌وه‌ی‮ ‬ناومان لێ ناوه‌‮ (‬دواڕۆژ) ‬ته‌نیا ڕووه‌ت بێ و ئه‌وه‌نده‌ی‮ ‬له‌سه‌ر سوور و جیدی‮ ‬نه‌بین‮…‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‮(گه‌شبینایه‌تی) ‬به‌ چه‌مكی‮ ‬شارستانی‮ ‬و به‌ڕووكاری‮ لێڕوانێنێكی هه‌مه‌لایه‌نی ئه‌رێنی بۆ ئێستا و ئایینده‌ و به‌ نیازی ‬گه‌یاندنه‌جێ؛ ده‌خوازێ له‌سه‌ر بناخه‌ و پلان و كڵێشه‌یه‌ك بێ‮ كار له‌ ڕه‌فتاری تاك و كۆمه‌ڵ بكا و ئومێدیان بداتێ كه‌ ژیان له‌گه‌ڵ ئاڵنگارییه‌ ته‌واونه‌بووه‌كانیدا هه‌ر جێی سه‌رنج و شایانی به‌رده‌وامییه‌…‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وشدا هه‌رگیز نابێ به‌و گه‌شدیتـنه‌ كاڵ و چوویتییه‌ش دڵخۆش بین ‌ له‌ بناوانی وشك وبرنگه‌وه‌ دێن..
‬ به‌ڵێ له‌گه‌ڵتام و لچكی‮ ‬لافیته‌ی‮ (‬هه‌میشه‌ گه‌شبینی)‬یشت له‌گه‌ڵ هه‌ڵده‌گرم‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬به‌ڵام داخۆ تۆیش وای‮ ‬نابینی‮ ‬له‌ جهانبینی‮ ‬ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌دا زیاد ڕۆیشتبین؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
كورد ده‌ڵێ‮: »‬تاڵه‌ له‌ ماكه‌وه‌ دیاره‌‮«…‬ ئه‌وه‌تانێ وێنه‌ و ئادگارمان كه‌ تا دوێنێ لـه‌و مرۆڤه‌ زوڵــملێكراو و له‌بیركراوه‌دا ده‌بینرا‮… ‬ئه‌مڕۆ ئه‌و وێنه‌یه‌،‮ ‬به‌و‮ ‬ئه‌گه‌رانه‌ی‮ ‬هه‌موومان ده‌یـزانین و به‌ ناچاری بێ یا هه‌ر ئه‌گه‌رێكی دی‮ ‬لێی‮ ‬لاده‌ده‌ین یا خۆمانی لێ نه‌باین ده‌كه‌ین‬‬‬‬‬‬‬‬….‬‬‬‬‬‬‬‬
ده‌ڵێم به‌هۆی‮ ‬ئه‌و ئه‌گه‌رانه‌وه‌؛ ئه‌م وێنه‌یه‌ خه‌ریكه‌ ورده‌ ورده‌ كاڵ ده‌بێـته‌وه‌،‮ ‬بێ ئه‌وه‌ی‮ ‬هیچ كاردانه‌وه‌یه‌كمان لا دروست بكا،‮ ‬یا به‌ هه‌ندی بگرین ‮! ‬وه‌ك بڵێی‮ ‬ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌مان له‌ پیاسه‌یه‌كی‮ ‬وه‌خت به‌سه‌ربردندا دۆزیبێـته‌وه‌‮!!‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئێمه‌ به‌ خوێن و كاره‌سات و ماڵوێرانی و پشتبه‌كۆڵی چه‌ندان نه‌وه ‌ ‌ سه‌ده‌یك زیاتره‌ به‌وه‌نده‌ گه‌یشتین به‌ سووربوونێك له‌ تاوی فڕین بچێ له‌ ئایینده‌ بڕوانین ‮..‬ كه‌چی؟؟؟‬‬‬‬‬
مرۆڤ داماوه‌ له‌وه‌ی‮ ‬چۆن ده‌ستمان ده‌گـرێ ماڵی‮ ‬خۆمان‮… ‬بنـیاتی‮ ‬ده‌ستی‮ ‬خۆمان،‮ ‬به‌ده‌ستی‮ ‬خۆمان بڕووخێـنین؟‮!…‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




نامەیەک بۆ دایـکم.. سێرگی یه‌سه‌نین*.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

                          

هێشتا ماوی پیرەژنەکەم؟!
هێشتا؟
سڵاوت لێ بێ، سڵاو!
خۆری تاقانەی ئێوارانت
بەسەر ماڵێدا ببارێ…!

بۆم دەنووسن:
تۆ نیگەرانیی و خۆت دەخۆیتەوە و
زۆرم لە خەم دای ..
زۆر جار بە بـاڵـتۆ دڕاوەکەتەوە
دەچیتە سەر ڕێگا..
بۆم دەنووسن،
بە تەنیا خەونێکی
تاریکایی ئێوارەیەکی ڕەش
وات لێ دەکا دڵنیا و سووربی ،
وەک بڵێی
کەسێک لە دەمەقاڵییەکی مەیخانەدا
خەنجەر لە دڵمدا دەچەقێنێ ..!
شتی وا نییە قەدەرگرانێ من !
دڵنیابە !
ئەوە لە وڕێنەیەکی دزێو
بەدەر نییە..
من ئەو بەدمەستە ڕەزاقوورسه‌ نیم
بەرلەوەی بتبینمەوە بمرم..
هەر لەسەر پەیمانی جارانم
بەسۆز..
تەنیا خەون بە شتێکەوە دەبینم
زووتر بەرەو ماڵە بچکۆلەکەمان
بگەڕێمەوە و
لەو خەمۆکییە ڕاماڵە هەڵبـێم..
دەگەڕێمەوە
کە چڵ و پۆپ
لە باخچەی سپی بەهاریماندا
هەڵدەکشێن..
بەڵام نابێ دایە
لەگەڵ کازیوەدا
خەبەرم بکەیتەوە
وەک پێش هەشت ساڵان دەتکرد..
لە خەونە ون بووەکانم
بە ئاگام مەهێنە!
ئەوانەم لەلادا مەورووژێنە
بەدی نەهاتوون..
من هەر زوو ،
زۆر زوو
دەبووایە ،
ماندوویەتی و ون بوون
تاقی بکەمەوە..
فێری نوێژیشم مەکە دایە
پێویست ناکا
گەڕانەوە بۆ دواوە نییە..
تـۆ ،
تەنیا تۆی یارمەتیدەر و
شادی بۆ من..
تەنیا تۆی
ڕوناهی ئەفسووناویم.
کەواتە نیگەرانیی خۆت
لەبیرکە دایە !
خەمم زۆر بۆ مەخۆ
تکایە ئیدی
نەیەیتە سەر ڕێ
بە بـاڵتۆ شڕە کۆنەکەته‌وه‌…

() شاعیری ناسراوی ڕووس (1895 – 1925) . (*) له‌ ماڵپه‌ڕێكی تایبه‌ت به‌ شاعیر، به‌ وه‌رگێڕانی – ثائر زین الدین – بۆ عه‌ره‌بی
كراوه‌ به‌ كوردی.




په‌راوێـزی چوارده‌‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌گه‌ڵ نیشته‌جێ بوونی و به‌جێهێشتنی‮ ‬قۆناخی‮ ‬كۆكردنه‌وه‌ی‮ ‬بژێوی،‮ ‬مرۆڤ هه‌وڵی‮ ‬داوه‌ په‌نایه‌ك بدۆزێته‌وه‌ بارگه‌كانی‮ ‬هه‌ستی‮ ‬تێدا به‌تاڵ بكاته‌وه‌ و هه‌ناسه‌یه‌كی‮ ‬لێ بدا و خه‌مه‌كانی‮ ‬به‌بابدا‮ كه‌ ژیان و ململانه‌كانی له‌گه‌ڵ هه‌موو مه‌ودا شیرینه‌كانییه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی ده‌كه‌نه‌وه‌.. له‌و پانایانه‌ش كه‌ ئاده‌مزاد له‌و ڕاسته‌دا‌ ڕووی‮ ‬تێكردوه‌ داهێنانی‮ ‬نوكته ‌بووه‌‮…‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬نوكته‌ له‌ساده‌ترین پێناسه‌یدا ده‌كرێ هۆیه‌ك بێ له‌ نیشاندانی‮ ‬بێموبالاتی‮ ‬له‌ ئاست پێشهاته‌ تراژیكۆمیدیه‌كانی‮ ‬ژیان‮، هه‌ندێ جاریش هه‌ڵوێست وه‌رگرتن‌ له‌به‌رابه‌ر‮ سته‌م و ‬یاساشكێنـیه‌كی‮ ‬دیاریكراو،‮ ‬وه‌ك هۆیه‌كی‮ ‬ڕاگه‌یاندنی‮ ‬نه‌نووسراوی‮ ‬ژێرا و ژێر ، وه‌ك ئاگری‮ ‬ناو پووش بڵاوده‌بێته‌وه‌ و بێ ئه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی‮ ‬دیار بێ، ‬بۆیه‌ گه‌لێك له‌سه‌رۆك ده‌وڵه‌تان بۆ باخه‌ربوون له‌كـێـرڤی‮ ‬ڕاستینه‌ی‮ ‬شه‌قام زۆرجار پشتیان به‌و نوكتانه‌ به‌ستووه‌ له‌لایه‌ن ڕاوێژكار و ده‌ست و په‌یوه‌ندییه‌كانییانه‌وه‌ بۆیان كۆكراوه‌ته‌وه‌؛ له‌وانه‌ به‌نموونه‌ سه‌رۆكی‮ ‬كۆچكردووی‮ ‬میسر جه‌مال عه‌بدولناسر‮.‬ نوكته‌ به‌شێكیشه‌ له‌و شه‌ڕه‌ی‮ ‬سایكۆلژسته‌كان به‌شه‌ڕی‮ ‬ده‌روونی‮ ‬ده‌ناسن،‮ ‬‌ وه‌ك ده‌مگۆیه‌ك ئه‌م زار و ئه‌و زار ده‌كا‮…‬ له‌مه‌شدا نوكته‌ له‌ ڕۆژنامه‌‮ ‬یا بڵاوكراوه‌یه‌ك‮ ‬یا ئیستگه‌یه‌ك ده‌چێت بێ خاوه‌نی‮ ‬ئیمتیاز و بێ سه‌رنووسه‌ر و بێ چاپخانه‌ و به‌بێ شه‌پۆلی‮ ‬كارۆموگناتیسییه‌وه‌‮ ‬ده‌گات‮.‬ ئه‌و ڕه‌هه‌ندانه‌ی‮ ‬له ‌نوكته‌دا‮ ‬یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌‮ (‬ئه‌گه‌ر له‌بناغه‌شدا بۆ ئه‌وه‌ دانه‌هێنرابن‮) ‬ئه‌و ڕه‌هه‌ندانه‌ن ‌ ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬له‌ به‌رابه‌ر كێشه‌یه‌كی‮ ‬دیاریكراودا پێك دێنن‮… ‬چونكه‌ هیچ نوكته‌یه‌ك نییه‌ مه‌به‌ستێكی‮ ‬ژێراو ژێری‮ ‬له‌ پشته‌وه‌ نه‌بێت،‮ ‬كه‌ ڕه‌نگه‌ هه‌ندێ جار نیازی‮ ‬ڕووخێنه‌ر‮ ‬یاخود ماكی‮ ‬دژمن،‮ ‬یا ئه‌وه‌ی‮ ‬به‌تابووری‮ ‬پێنجه‌م ناو ده‌برێی پێوه‌ ‌بێ به‌مه‌به‌ستی‮ ‬له‌ گرێژنه‌بردنی‮ ‬ئه‌من و ئاسایش‮ ‬یاخود سووكایه‌تی‮ ‬به‌سه‌روه‌ری‮ ‬كردن،‮ ‬یا هه‌ندێ جار به‌پێچه‌وانه‌وه‌ بۆ ڕه‌نگڕشتنی‮ ‬ده‌مارگیریی ، زۆر جاریش ڕه‌خنه‌یه‌ له‌و لادانانه‌ی له‌ سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردندا هه‌ستی پێ ده‌كرێ یا‬ ده‌بینرێ.. نوكته‌ چه‌كێكی‮ ‬كاریگه‌ره‌ له‌شه‌ڕ و له‌ئاشتیشدا،‮ ‬زۆر جار له‌ كاتێكی‮ ‬ناسك و له‌تركزه‌ و چاره‌نووسسازدا تۆوی‮ ‬بێ بڕوایی‮ ‬و بێهیوایی‮ ‬له‌ قاوخێكی‮ ‬پێكه‌نین ئامێزدا ده‌چێنێ‮، ‬یاله‌ قاوخێكی ئاماڵ درۆ و پێوه‌ناندا ده‌بێته‌ هۆیه‌ك بۆ په‌رده‌پۆش كردنی‮ ‬هه‌ندێ ڕاستی‮ ‬و له‌جێدانانی‮ ‬گه‌شبینیه‌كی‮ خه‌یاڵی و بێ بناغه‌ و زه‌وینه‌،‮ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬به‌ ڕه‌وتێكی‮ ‬مه‌یدانی قۆزراوه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ ئه‌وی دی یا له‌ ڕه‌وتێكی دیاریكراوه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌یتر ،‮ ‬به‌تایبه‌تیش له‌و ساته‌وه‌خت و ڕۆژگارانه‌ی‮ ‬سیسته‌می‮ ‬به‌ڕێوه‌بردن ‬یا هه‌ر سیسته‌مێكی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬كۆمه‌ڵایه‌تی‮ هیچ بوارێك بۆ ده‌ربڕین ناهێڵێته‌وه‌،‮ ‬له‌وكاتانه‌دا نوكته‌،‮ ‬باوه‌كو گاڵته‌ئامێز و پێكه‌نیناویش بێ،‮ ‬به‌ڵام له‌خۆیدا تراژیدیایه‌كی‮ ‬خه‌مناك ده‌رده‌بڕێ و هه‌ستێكی‮ ‬خه‌ولێـخراو ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬به‌ئاگا دێنێته‌وه‌‮… ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬هه‌ندێ جاریش به‌كه‌مگرتنی‮ ‬به‌رابه‌ر و سووكایه‌تی‮ ‬پێكردنیه‌تی،‮ ‬به‌تایبه‌تیش كاتێ ڕووی‮ ‬قێزه‌ونی‮ ‬شۆڤێنیایه‌تی‮ ‬تێدا ده‌رده‌كه‌وێ‮…‬ له‌كۆمه‌ڵگه‌ی‮ ‬ئێمه‌دا وه‌كو زۆر كۆمه‌ڵگه‌ی‮ ‬دونیا‮ (‬نوكته‌‮) ‬به‌شێك له‌كلتوورمان پێك دێنێ. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬نوكته‌ له‌ گه‌لێكه‌وه‌ بۆ ئه‌وی‮ دی و له‌ وڵاتێكه‌وه‌ بۆ وڵاتێكی‮ ‬دیكه‌یش ده‌گۆڕێ؛ به‌پێی‮ ‬سیسته‌می‮ ‬ده‌سه‌ڵات و ڕاده‌ی‮ ‬هۆشیاری‮ ‬تاك و جیاوازی‮ ‬كێشه‌ و گرفته‌كانیان به‌ڕاده‌یه‌ك ڕه‌نگه‌ نوكته‌یه‌كی‮ ‬ئه‌ورووپایی‮ ‬لای‮ ‬ئێمه‌ زۆر ساردوسڕ‮ ‬ده‌ربكه‌وێ و جێی‮ ‬بایه‌خدان نه‌بێ،‮ ‬له‌كاتێكدا ڕێی‮ ‬تێده‌چێ هه‌ندێ نوكته‌ی‮ ‬ئێمه‌ش لای‮ ‬ئه‌وان جێی‮ ‬سه‌رنج نه‌بن،‮ ‬یا هه‌ر به‌دوایی‮ ‬تێی‮ ‬نه‌گه‌ن‮…‬ هه‌رچی‮ ‬چۆنێكه‌،‮ ‬نوكته‌ په‌ندگۆیی‮ ‬نییه‌ به‌قه‌د ئه‌وه‌ی‮ ‬حاڵه‌تێكی‮ ‬ئینسانی‮ ‬هه‌ڵكه‌وتووه‌ كه‌ له‌هه‌لومه‌رجێكی‮ ‬بێ ده‌رفه‌تدا باڵانسی‮ ‬مه‌ودا ده‌روونی‮ ‬و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ڕاده‌گرێ‮…‬ هاوارێكی‮ بێده‌نگه‌ له‌ ڕاست خۆهه‌ڵخستنی‮ ‬بۆش و به‌تاڵ و میدیای‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ( شۆ )و بێ په‌یام و ‬له‌ قاڵبدراو‮ ، ‬هه‌روه‌ها كه‌لله‌پڕی‮ ‬و كاڵبوونه‌وه‌ی‮ ‬وێنه‌ ئینسانییه‌كان و ون بوونی‮ ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ ‬عه‌داله‌تی‮ ‬كۆمه‌ڵایه‌تی‮ ‬و ئازادی‮ ‬ده‌ربڕین‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
بۆیه‌ ڕه‌نگه‌ نوكته‌ هه‌ڵكه‌وتێـكی نزیك به‌ڵام جیاواز بێ له‌ پاڵ میدیادا، كه‌ حاڵی حازر به‌هۆی تۆڕه‌ پێشكه‌وتوو و خێراكانی ته‌كنه‌لۆژیای پێكگه‌یشتن، له‌ لایه‌ك به‌ خێراییه‌كی باوه‌ڕنه‌كرده‌ له‌ ڕێی ئه‌وه‌ی به‌ (سۆشیال میدیا) ناسراوه‌ بڵاو ده‌بێته‌وه‌ ، له‌ لایه‌كی دی به‌ هۆی ئاسانی بڵاو كردنه‌وه‌ و زۆری و بۆری و دووباره‌ و سێباره‌ و ده‌باره‌ بوونه‌وه‌ی كاریگه‌ری جارانی له‌ده‌ست دابێ .
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا نوكته‌ وه‌ك هۆیه‌ك بۆ گه‌یاندنی په‌یامێك و به‌شێك له‌ به‌تاڵكردنه‌وه‌ی هه‌ست و نه‌ستی بارگاوی به‌ نیگه‌رانی و مه‌ینه‌تییه‌كانی ژیانی مرۆڤ ده‌مێنێته‌وه‌ با شێوه‌ی گه‌یاندنی به‌ پێی شوێنكاتیش بگۆڕێ. ‬‬‬‬‬‬‬‬




په‌راوێـزی سێـزده‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌وه‌ی‮ ‬له‌ مه‌یدانی‮ ‬ئابووری‮ ‬و سیاسه‌تدا جێگیربووه‌ له‌وه‌ی‮ ‬به‌ وڵاتانی‮ ‬پێشكه‌وتوو و وڵاتانی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬په‌راوێـز،‮ ‬كه‌ به‌خاترانه‌‮ ‬به‌جیهانی‮ ‬سێیه‌م ناسێنرا‮ ، ‬له‌ بواری‮ ‬میدیادا زۆر به‌دیاری‮ ‬له‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌یشی‮ ‬تێپه‌ڕاندووه‌ و به‌ متمانه‌ و باوه‌ڕه‌وه‌ سه‌ری‮ ‬داوه‌كه‌ی‮ ‬به‌ده‌سته‌وه‌ گرتووه ‌و چۆنی‮ ‬بوێ وای‮ ‬هه‌ڵده‌سووڕێـنێ‮،‬ نه‌خاسمه‌ پاش ئه‌وه‌ی‮ ‬شۆڕشی‮ ‬ته‌كنه‌لۆژیای‮ ‬پێكگه‌یشتن به‌ چه‌شنێك په‌ره‌ی‮ ‬سه‌ندووه‌ و پێشده‌كه‌وێ باوه‌ڕ‮‬نه‌كرده‌‮.‬ ئێستا ویستی‮ ‬ڕۆژگار خوێنده‌وار و نه‌خوێنده‌واری‮ ‬له‌ بازنه‌ی‮ ‬ئه‌و ده‌وروبه‌ره‌شدا ترازاندووه‌ تێیدا ده‌ژی‮.. ‬ئه‌و ئاراسته‌یه‌ش به‌رهه‌می‮ ‬شۆڕشی‮ ‬نوێی‮ ‬ته‌كنه‌لۆژیا و كه‌شوهه‌وای‮ ‬كراوه‌یی‮ ‬و نه‌مانی‮ ‬سنووره‌كانه‌،‮ ‬به‌و ئاسته‌ی‮ ‬به‌ هیچ هێزێك به‌ری‮ ‬لێناگیرێ و ئه‌وه‌ی‮ ‬زیاتر و سه‌رنجڕاكێشتر و خێراتریشه‌ له‌ پاشتره‌‮.‬ به‌و ڕه‌نگه‌ لۆژیـكی‮ ‬لێ شاردنه‌وه‌ و سه‌ركوتكردن ئیتر باوی‮ ‬نه‌ماوه ‌و به‌سه‌رچووه‌‮..‬ ده‌بێ خۆشی‮ ‬بێ ترشی‮ ‬بێ،‮ ‬یا جێگا بۆ ئه‌و ئاهه‌نگه‌ نوێیه‌ چۆل بكا،‮ ‬یاخود هه‌وڵێـكی‮ ‬جددی‮ ‬بدا ئه‌و لیاقه‌ته‌ په‌یدا بكا كه‌ پێ به‌پێ له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕه‌وته‌دا بێته‌وه‌ و بڕوا و ئاسۆیه‌ك بۆ خۆی له‌به‌ر چاو بگرێ‮ له‌و په‌یامه‌ی كۆششی بۆ كردووه‌ هه‌وڵ بدا دانه‌بڕێ و نه‌گاته‌ ئه‌وه‌ی قازانج سه‌ری مایه‌ بخوا .‬ ئه‌مڕۆ میدیا وه‌ك ده‌بینین ده‌ستی‮ ‬گه‌ییوه‌ته‌ زۆربه‌ی‮ ‬مه‌یدانه‌كانی‮ ‬ژیان و له‌ ڕیزی‮ ‬پێشه‌وه‌ی‮ ‬به‌شدارانی‮ ‬پێكهێنانی‮ ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬و ڕه‌نگڕشتنی‮ ‬كولتووره‌؛ له‌مه‌شدا ئه‌گه‌ر بگونجێ بڵێین كارگه‌كانی‮ ‬به‌رهه‌مهێنان،‮ ‬ڕه‌نگی‮ ‬ئه‌و شه‌به‌نگه‌ دیاری‮ ‬ده‌كه‌ن و دونیای‮ ‬به‌كاربردنیشی‮ ‬ناچاره‌ تیشكه‌ شكاوه‌كان وه‌ربگرێته‌وه ‌و ده‌قه‌به‌ری‮ ‬واقیعی‮ ‬خۆی‮ ‬بكاته‌وه‌،‮ ‬كه‌ زۆربه‌ی‮ ‬جار نه‌ك هه‌ر باڵانوێن نـین‌،‮ ‬به‌ڵكو ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌یشن‌ تێیدا ون ده‌بـین‮.‬ له‌م كاودانه‌دا دوو دیمه‌نی‮ ‬جیاوازمان دێته ‌پێش،‮ ‬به‌رهه‌مهێن و به‌كاربه‌ر،‮ ‬كه‌ دوو باری ‮ ‬لێك جودا پێك ده‌هێنن،‮ ‬به‌رهه‌مهێن وه‌ك بنكه‌یه‌كی‮ ‬ئاراسته‌كردن و به‌كاربه‌ریش وه‌ك وه‌رگر كه‌ له‌ پاشكۆبوونی‮ ‬زیاتر پێ ناكرێ،‮ ‬ئه‌مه‌ش نهێنییه‌ك نییه‌ تازه‌ ئاشكرا بووبێ،‮ ‬به‌ڵكو ئاكامی‮ ‬هه‌موو ئه‌و ڕواڵه‌ته‌ دواكه‌وتووانه‌یه‌ دونیای‮ ‬دواكه‌وتووی‮ (‬جیهانی‮ ‬سێیه‌می‮) ‬تێكه‌وتووه‌‮.‬ له‌ هه‌لومه‌رجێكی‮ ‬به‌رهه‌ستیی‮ ‬وه‌ك ئه‌مڕۆ كه‌ دواڕۆژی‮ ‬كێشه‌كه‌مان له‌ دووڕیانێكی‮ ‬له‌تركزه‌دایه‌،‮ ‬وه‌كو كورد و نیشتمانه‌كه‌ی، له‌ كڵاوڕۆژنه‌ی‮ ‬كام جیهانبینیه‌وه‌ ڕێ هه‌ڵگرین و چ بكه‌ین ئه‌گه‌ر وه‌ك به‌كاربه‌ری‮ ‬به‌رهه‌می‮ ‬به‌رهه‌مهێنیش بین؟ چۆن ببین به‌ كاربه‌رێكی‮ ‬كارامه ‌و لێزان و له‌ نهێنییه‌كان بگه‌ین و‮ ‬لانی‮ ‬كه‌م و هه‌ر چی‮ ‬نه‌بێ پشكداری‮ ‬له‌ پێكه‌وه‌نانی‮ ئایینده‌ی‮ ‬خۆمان بكه‌ین و هه‌وڵ بده‌ین بگه‌ینه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی‮ ئیتر له‌ بنبه‌ستی‮ ‬میدیای‮ ‬ده‌وروبه‌رمان،‮ ‬به‌ تایبه‌تیش میدیای‮ ‬به‌بنبه‌ست گه‌یشتوو و داخراوی‮ ‬عه‌ره‌بی‮ ‬بترازێـین و به‌گوڕ و تینێـكی‮ ‬تر سوود له‌و هه‌لومه‌رجه‌ نوێیه‌ وه‌ربگرین و به‌ردی‮ ‬بناغه‌ی‮ ‬شۆڕشێكی‮ ‬كولتووری‮ ڕابگه‌یه‌نین و هه‌موومانی‮ ‬تێیدا به‌شدار بین‮.‬ ڕه‌نگه‌ سه‌یر بێته‌ به‌رچاو ئه‌گه‌ر بڵێین ئێمه‌ش ده‌توانین،‮ ‬ئه‌گه‌ر له‌ حه‌قیقه‌تی‮ ‬هاوكێشه‌كان بگه‌ین ببینین ‌لایه‌نی‮ ‬به‌رهه‌مهێن ڕووی له‌ خه‌ڵكی وه‌ك ئێمه‌یه‌ ‬له‌ حاڵێكدا وڵاتی‮ ‬ئێمه‌ له‌ ناوچه‌یه‌كی‮ ‬هه‌ڵایساودا هه‌ڵكه‌وتووه‌ و له‌و ساڵ و زه‌مانانه‌ش‮ ‬هه‌روا ده‌مێنێته‌وه‌‮.‬ به‌نموونه‌(دامه‌زراندنی‮ ‬ئاژانسێكی‮ ‬تایبه‌ت به‌ خۆمان‮ ‬بۆ ده‌نگوباس)،‮ ‬له‌وانه‌یه‌‮ ‬یه‌كێك بێ له‌و ده‌زگا به‌رهه‌مهێنانه‌،‮ ‬ته‌نانه‌ت بۆ میدیای‮ ‬پێشكه‌وتووی‮ ‬جیهانیش‮.‬ له‌سه‌رێكی‮ ‬تره‌وه‌ هه‌وڵ بده‌ین میدیای‮ ‬كوردی‮ ‬له‌مه‌ودای‮ ‬به‌رته‌سكی‮ ‬ئێستای‮ ‬ده‌ربچێ و به‌سوود وه‌رگرتن له‌ ده‌رهاورده‌كانی‮ ‬ته‌كنه‌لۆژیای‮ ‬پێشكه‌وتوو و مامه‌ڵه‌كردنی‮ ‬بابه‌تیانه‌ی دوور له‌ (شۆ) له‌گه‌ڵ ڕووداوه‌كانی‮ ‬ناوخۆ و پشتگوێ نه‌خستنی‮ ‬ڕووداوه‌كانی‮ ‬جیهان و دروست كردنی‮ ‬كه‌شوهه‌وایه‌كی‮ ‬ئازادتر به‌ ڕووكاری‮ ‬چاره‌سه‌ركردنی‮ ‬بابه‌تیانه‌ی‮ ‬هه‌واڵ و ده‌رهاورده‌كانی كه‌ ‬به‌رامبه‌ر ڕابكێشێ و وێنه‌ی‮ ‬ستراتیژیه‌تێكی‮ ‬به‌ فه‌رهه‌نگ و ئاراسته‌گر و دواڕۆژێكی‮ ‬گه‌ش بۆ میدیا و ته‌نانه‌ت كولتووری‮ ‬كوردی‮ ‬به‌ گشتی‮ ‬بكـێشی،‮ ‬كه‌ دیاره‌ له‌ پاڵ هێزی به‌هێزی په‌روه‌رده‌ و خوێندن كۆڵه‌كه‌یه‌كی‮ پته‌و له‌ بنیاتنانه‌وه‌ و دروست كردنی‮ ‬مرۆڤی‮ ‬كورد پێك دێـنن‮.‬ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ كاردانه‌وه‌ی‮ ‬به‌رهه‌مهێنان له‌به‌كاربردنی‮ ڕووت تێنه‌په‌ڕێ،‮ ‬هه‌موو ده‌زگاكانی‮ ‬میدیای‮ ‬كوردی‮ ‬له‌ جێوه‌ڕێی‮(مراوحة‌) و لاسایی كردنه‌وه‌ی لاساییكاران ‬ناترازێنن.‬ ‮دیاره‌ جێوه‌ڕێیش ڕوه‌تێكی‮ ‬هه‌ره‌ دیار‌ی‮ ‬سیماكانی‮ ‬به‌رهه‌مهێنانی‮ ‬دواكه‌وتنه ‌و هیچی‮ ‬تر‮.‬ له‌م ڕاسته‌شدا میدایای كوردی كه‌ به‌ په‌یام و بۆ په‌یام ده‌ستی پێ كرد ، وه‌ك ئێستا كه‌ به‌ر ته‌وژمه‌كه‌ كه‌وتووه‌ هه‌روا له‌ سێبه‌ری ( میدیای بزنس و ڕیكلام)دا ده‌مێنێته‌وه‌ و ته‌كنیكی (شۆئامێز)ی لی نابێته‌وه‌..




په‌راوێـزی دوازده‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

خه‌ریكه‌ دونیا له‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی (جیهانایه‌تی)دا، به‌هه‌موو ڕووه‌ ئاكتیڤ و نێگه‌تیڤه‌كانی ڕاگیرده‌بێ.. پێشهات و گۆڕانكارییه‌ خێراكان ده‌مانبه‌نه‌وه‌ ئه‌و ئاقارانه‌ی پرسی ناسنامه‌مان به‌بیر ده‌هێننه‌وه‌؛ كه‌ ئایا له‌م سه‌رده‌مه‌دا ئێمه‌ی به‌كۆمه‌ڵێك یاده‌وه‌ری كاره‌ساتاویی گرێدراو چ ده‌توانین به‌و ئاست و باره‌ی خۆمان كه‌ جێی به‌خیلی كه‌س نییه‌، له‌ناو هه‌ڵڵای جیهانایه‌تیدا بۆ پاراستنی ناسنامه‌كه‌مان بكه‌ین؟

داخۆ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی دواكه‌وتووماندا، نه‌خشه‌ی چ ستراتیژیه‌تێكمان پێ ده‌كێشرێ، بتوانین له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر دوورنا؛ له‌ جێوه‌ڕێیی‌ (مراوحة)دا ئازاد بین و له‌و چه‌قین و ته‌كئه‌نوایی بێینه‌ ده‌رێ‌ ، له‌ پێش هه‌موو پێویستیانیش چمان له‌ خه‌یاڵدایه‌ بۆ لاینه‌ هه‌ره‌ گرینگه‌كه‌ی هه‌ستانه‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش ( په‌روه‌رده‌ و خوێندنه‌) به‌ ته‌واوی ئه‌و مانایانه‌ی وڵاتێكی وه‌ك( ژاپۆن )ی پێ هه‌ستایه‌وه‌، كه‌ لای ئێمه‌ به‌ داخه‌وه‌ به‌ هۆی سپاردنی به‌وه‌ی ناو نراوه‌ (كه‌رتی تایبه‌ت) یا قه‌تابخانه‌ و زانكۆی ئه‌هلی شیرازه‌ی تێكشێنراوه‌..
بڵێی كه‌شوهه‌وایه‌ك بۆ ده‌سبژێر و ڕووناكبیران هه‌ڵبكه‌وێ دوور له‌ ناچاربوونی هه‌ڵه‌گۆیی، تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌زموونه‌كانی ڕابردوو كلیلی ده‌رگا داخراوه‌كانمان نه‌داته‌ ده‌ست، كاتێ به‌مۆدی كۆمه‌ڵێك زاراوه‌ی بریقه‌دار سه‌رخۆش كرابووین به‌ڕاده‌یه‌ك وای لێهاتبوو باسكردنی قه‌ومایه‌تی و ناسنامه‌ و تایبه‌تایه‌تی خاك و زێد، شتێك بوو وه‌ختێك نزیك ببووه‌ له‌ عه‌یبه‌!!

ئێستاش به‌هه‌مان پێودانگ، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ به‌ ته‌وژمی بێ ئامانی، سه‌روبن نادیاری جیهانایه‌تی )له‌گه‌ڵ جیاوازی ئاراسته‌كان)، له‌ نه‌داریمان بێ یا له‌ ڕوون نه‌بوونه‌وه‌ی، مه‌ودا و ڕه‌هه‌نده‌كانی خه‌ریكه‌ بێ په‌روا و بێ ئاوڕدانه‌وه‌ له‌ ڕابردوو و سه‌یركردنی ئاینده‌، وه‌ك له‌وه‌ خاترجه‌م بووبین بۆ كوێ ده‌چین، بێ ئه‌وه‌ی تێشوویه‌كمان پێ بێ له‌گه‌ڵیدا كه‌وتووینه‌ڕێ..

ڕاستی پرسی ناسنامه‌ له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا كه‌ هێشتا كه‌له‌به‌ره‌كانی ڕووناك نه‌بوونه‌ته‌وه‌، ده‌خوازێ به‌له‌تركزه‌یی و به‌هه‌ستی به‌ژیان و به‌ئاینده‌وه‌نووسان، به‌ڕه‌چاوكردنی مه‌ودا مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تی و جوگرافییه‌كانه‌وه‌ ته‌ماشا بكرێ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ زه‌مینه‌یه‌كی پته‌و له‌ چه‌سپاندن و جێگیركردنیدا، به‌تایبه‌تی لای نه‌وه‌ی نوێی بۆ بڕه‌خسێنین، وه‌ك خاڵی ده‌سپێك له‌ بنیاتنانی قه‌واره‌ی سه‌ربه‌خۆ، به‌ چاوپۆشین له‌وه‌ی ئه‌و قه‌واره‌یه‌ وه‌كو شكڵ و شێوه‌ له‌ چ حاڵێكی سیاسی و یاساییدا ده‌بێ، با گریمان ڕووخساری یه‌كگرتنێكی ئاره‌زوومه‌ندانه‌یش بێ له‌گه‌ڵ گه‌لانی ده‌رودراوسێ كه‌ ساڵه‌هایه‌ له‌گه‌ڵماندا ده‌ژین..
ئه‌مه‌ وا نابینرێت دژ به‌ كراوه‌یی و پێكه‌وه‌ژیانی شارستانی بێت، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی بوونی هه‌موولایه‌ك ده‌پارێزێ له‌ ڕێگه‌ی پاراستنی ناسنامه‌ و به‌هه‌ندگرتنی تایبه‌تایه‌تی هه‌رلایه‌ك ستراتیژی نه‌ته‌وه‌ییمان له‌و باره‌دا دێته‌دی كه‌ ئیتر وا به‌ئاسانی ڕێگایه‌ك نه‌گرینه‌به‌ر نه‌زانین ده‌گاته‌ كوێ، با ئه‌و ڕێگایه‌ وای دابنێ قیرتاو بێ و ڕێبواری زۆریشی له‌سه‌ربن..
ده‌خوازێ هه‌وڵ بده‌ین نه‌گاته‌ ئه‌وه‌ی جیهانایه‌تیش وه‌ك مۆدێكی سه‌رده‌م له‌دوورڕا سه‌یر بكرێ و چیتر نا!




په‌راوێزی یازده‌مینی تێكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ په‌یوه‌ستبوون و ڕێڕوونی و به‌هره‌گیریدا، خه‌یاڵ ناكه‌م بۆ مرۆڤ شتێك هه‌بێت جێگای كتێب بگرێته‌وه‌.. كتێب هه‌میشه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی هه‌موو ئه‌و ڕووبار و جوێبارانه‌یه و بووه‌ ‌ ‌مه‌ودای تێگه‌یشتنمان به‌رهه‌ڵـتر و بیناییمان دووربینتر و ئاوێنه‌ی بیركردنه‌وه‌مان گه‌شتر ده‌كا ، ئاوده‌نگیی ته‌نیایی و په‌نا و سه‌بووریی بێ په‌نایانیشه‌..
شارستانییه‌ت یه‌كێك له‌ سیما هه‌ره‌ دیاره‌كانی كتێبه له‌ سۆمه‌ریه‌كانه‌وه‌ بگره‌ كه‌ بناغه‌ی نووسین و فێربوونیان دانا تا ئه‌مڕۆ‌ كتێب له‌باوه‌شی بنیاتنه‌رانیدا، ئه‌و ڕوانگه‌یه‌ بووه‌ مرۆڤ خۆی و ده‌وروبه‌ری پێ ناسیوه‌.
میلله‌تانی زیندوو، ئه‌و میلله‌تانه‌ن، پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌یان له‌ناودا ده‌بێ به‌خووی ڕۆژانه‌.. له‌وه‌ڕا ده‌زگا په‌یوه‌نداره‌كان، له‌ سه‌ریانه‌ هه‌وڵ بده‌ن به‌های كتێب بگه‌ڕێننه‌وه‌ دۆخی جارانی، ئه‌و جارانه‌ی كتێب له‌ ڕۆژگاره‌ به‌ترس و ڕه‌شه‌كاندا،
ببوو به‌ دیواری ئومێد و ئاسووده‌یی پشتمان پێدابوو..
ده‌خوازێ پرۆژه‌یه‌كمان به‌و ئاراسته‌یه‌ هه‌بێت و ئیتر له‌ كاری لابه‌لایی بێ نه‌خشه‌ و پلان هه‌وڵ بده‌ین بێینه‌ ده‌ره‌وه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ گیان و كه‌شوهه‌وای سه‌رده‌مدا نایه‌ته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاست بكه‌ین له‌ خه‌می دواڕۆژی خۆمانداین، به‌نموونه‌ ئێمه‌ وه‌زاره‌تێكمان هه‌یه‌ به‌ناوی ( وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری) ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ ده‌توانێ وه‌ك هه‌نگاوی یه‌كه‌م پرۆژه‌ی 1000 كتێبی كوردی له‌ بواره‌ جیاجیا و پێویسته‌كاندا ڕابگه‌یێنێ، تا ده‌زگا و دامه‌زراوی دیكه‌ش چاوی لێبكه‌ن.

له‌و مه‌یدانانه‌ی ئه‌مڕۆ كتێبخانه‌ی كوردی پێویستی پێیان هه‌یه‌..
به‌ نموونه‌ له‌م ته‌وه‌رانه‌ی خواره‌وه‌ كۆ بكرێنه‌وه‌‌، كه‌ هه‌ر ته‌وه‌ره‌یه‌ك ژماره‌ی كتێبه‌كانی دیاری بكرێ:
• ته‌وه‌ری وه‌رگێڕان
• ته‌وه‌ری مێژووی كورد و كوردستان.
• ته‌وه‌ری ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسیی.
• ته‌وه‌ری كتێبی منداڵان.
• ته‌وه‌ری زانیاریی گشتی.

له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی ئه‌م پرۆژه‌یه‌ش مانگنامه‌یه‌كی كولتووری گشتیی سه‌ر به‌هه‌مان پرۆژه‌ بڵاوبكرێته‌وه‌ و بایه‌خ به‌م سه‌ره‌ قه‌ڵه‌مانه‌ بدا..

  • مه‌سه‌له‌ په‌یوه‌نداره‌كان به‌دیراسه‌تكردنی ڕۆڵی وه‌رگێڕان بۆ كوردی.
  • چه‌ند ته‌وه‌رێكی دیكه‌ی په‌یوه‌نددار به‌:
    ــ شانۆی كوردی.
    ــ سینه‌مای كوردی.
    ــ میدیای كوردی به‌ هه‌موو چه‌شنه‌كانییه‌وه‌ .
    ــ هونه‌ری شێوه‌كاریی كوردی.
  • لێكۆڵینه‌وه‌ له‌باره‌ی كه‌له‌پوور و ئه‌فسانه‌.
  • لێكۆڵینه‌وه‌ له‌باره‌ی فه‌لسه‌فه‌.
  • لێكۆڵینه‌وه‌ له‌باره‌ی ئاركیۆلۆژیا و دیرۆكناسی.
  • چه‌ند ته‌وه‌رێك له‌باره‌ی:
    تاقیكردنه‌وه‌ی ژاپۆن به‌گشتی و وڵاتانی هاوشێوه‌ی ژاپۆن، كه‌ سیما و ڕه‌نگڕێژی ناوازه‌ و تایبه‌تییان له‌ پرۆسه‌ی هه‌ستانه‌وه‌دا هه‌بووه‌‌.
  • سه‌ده‌ی بیست و یه‌كه‌م به‌ هه‌موو ڕه‌هه‌نده‌ پێشڤه‌بڕ و پاشڤه‌بڕه‌كانییه‌وه‌.
  • جیهانایه‌تی و سیسته‌می نوێی دنیا.
  • كولتووری نه‌نووسراوه‌ی كورد،
    كه‌ ئه‌وه‌ كاری جددی پێویسته‌ و ئه‌وه‌ی تا ئێستا كراوه‌ له‌ هه‌وڵی تاكه‌ كه‌سی تێنه‌په‌ڕیوه‌ ، سوێندی هه‌ندێ هه‌وڵی لابه‌لا ناخۆم كه‌ هه‌ندێ ده‌زگا كه‌م و زۆر كردوویانه‌ به‌ تایبه‌تی ده‌زگاكانی چاپ و بڵاو كردنه‌وه‌ كه‌ ئه‌وانیش له‌ ئاستی پێویستی ڕۆژگار و كایه‌كانی مه‌عریفه‌ نه‌بوون كه‌ هه‌ر دوور نه‌ڕۆین له‌ گه‌لانی ده‌رودراوسێ كراوه‌ و ده‌كرێ.
    كه‌له‌پووری نه‌نووسراوه‌مان گه‌نجینه‌یه‌كه‌ ده‌خوازێ كاری له‌سه‌ر بكرێ و بنووسرێته‌وه‌ و تۆمار بكرێ . نه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ و سبه‌ی پێ ئاشنا بكرێ ‌ متمانه‌
    به خۆیان بكه‌ن كه‌ ئێمه‌ ته‌نیا بریتی نین و نه‌بووین له‌ كۆمه‌ڵێك ساختمان و به‌ڵێنده‌ری هه‌ڵتۆقیو و …تاد.
    ئێمه‌ هیچمان له‌ میلله‌تانی ده‌رودراوسێ كه‌متر نییه‌ تا كه‌ بیرمان له‌ چه‌ندین پرۆژه‌ی له‌و چه‌شنه‌دا كرده‌وه‌ ببرێته‌ خانه‌ی مه‌حاڵ، ئه‌گه‌ر ڕۆشندڵانه‌ ‌ و به‌تاوی ئینتیمای دڵسۆزانه ‌و به‌پێداچوونه‌وه‌ی هه‌ندێ له‌و حیسابات و كیتاباتانه‌ی ده‌زگا په‌یوه‌ندداره‌كانی ئه‌و نێوانه‌، بۆ پاراستنی له‌ په‌تای گه‌نده‌ڵی، دڵنیام ده‌توانین له‌ ماوه‌یه‌كی پێوانه‌ییدا پرۆژه‌ی له‌و چه‌شنه‌ ده‌ست پێ بكه‌ین كه‌ نه‌ك هه‌ر سیما و چه‌هره‌ی نوێمان ده‌رده‌خا، هه‌نگاوه‌كانیشمان خێراتر و به‌رچاویشمان ڕوونتر…



په‌راوێزی ده‌یه‌مینی تێـكست‌.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

هینریخ شلێمان‮… ‬‬
‬ئێمه‌ ئه‌و ناوه‌ ناناسین له‌وه‌ زیاتر ناوێكی‮ ‬ئه‌ڵه‌مانییه‌‮ و هیچیتر… ‬به‌ڵام ئه‌و شلێمانه‌ ئه‌یووبێـكی‮ ‬دیكه‌یه‌‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
»‬ته‌نانه‌ت له‌ تاقه‌ پیتێـكیشی‮ ‬نه‌ده‌گه‌یشتم‮« ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬كه‌ هێشتا مێرمنداڵ ده‌بێ و ماوه‌ی‮ ‬پێنج ساڵان له‌ دووكانێكدا كارده‌كا،‮ ‬شه‌وانه‌ گوێی‮ ‬له‌و كابرایه‌ ده‌گرت كه‌ ده‌هات و به‌خۆڕایی‮ ‬ده‌یخوارده‌وه‌،‮ له‌ بری‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬شیعره‌كانی‮ (‬هۆمیرۆس)‬ی‮ ‬به‌ زمانه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی‮ ‬بۆ بخوێنێـته‌وه‌‮.. ‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‮ ‬وه‌ك خۆی‮ ‬ده‌ڵێ: (له‌ تاقه‌ پیتێـكیش نه‌ده‌گه‌یشت‮،‬به‌ڵام‮ ‬ئاهه‌نگی‮ ‬وشه‌كان ده‌یانورووژاندم و كاریان تێده‌كردم‮) ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬لێره‌وه‌،‮ ‬له‌و خاڵه‌ بچووكه‌وه‌ شلێمان خه‌ونی‮ ‬به‌‮ (‬ته‌ڕواده‌)وه‌ ‬بینی‮… ‬دواییش هه‌ر له‌ڕێی‮ ‬زمانی‮ (‬هۆمیرۆس)ـه‌وه‌ توانی‮ ‬نه‌ك هه‌ر زمانی‮ ‬گریكی‮ ‬كۆن،‮ ‬به‌ڵكو سێ چوار زمانی‮ ‬زیندووی‮ ‬دونیاش فێربێ و له‌ ئاكامدا كۆنه‌وار و پاشماوه‌ی‮ (‬ته‌ڕواده‌) ‬بدۆزێته‌وه‌ و په‌رده‌ له‌سه‌ر مه‌ڵبه‌ندێكی‮ ‬شارستانیه‌تی‮ ‬كۆنی‮ ‬گریك و دونیا هه‌ڵداته‌وه‌‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬هه‌ر ئه‌وه‌ش نا،‮ ‬به‌ڵكو بیشی‮ ‬سه‌لمێنێ كه‌‮ (‬ته‌ڕواده‌) ‬كاتی‮ ‬خۆی‮ ‬به‌هۆی‮ ‬سووتانه‌وه‌ وێـران بووه‌‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
شلێمان شایه‌دنامه‌ی‮ ‬دكتۆرای‮ ‬پێدرا‮ كه‌ ده‌شێ پێی بگوترێ (دكتۆرای كۆڵنه‌دان).. ‬له‌مێژووشدا له‌ هه‌ر كوێ ناوی‮ (ته‌ڕواده‌) و گریك بێ‮ ‬ناوی‮ ‬شلێمان دێ‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
وای‮ ‬ده‌بینم ئیراده‌ی‮ ‬مرۆڤ گه‌ر له‌ خۆی تێكنه‌دا و به‌ دوای (هیچ)ـه‌ نه‌رێنییه‌كه‌دا نه‌بێ و له‌گه‌ڵ پێداویسته‌كانی سه‌رده‌مدا بێته‌وه‌، له‌ بنچینه‌دا بۆ دۆزینه‌وه‌ و بنیاتنانه كه‌ مانایه‌ك به‌ ژیان ده‌به‌خشن ‌،‮ ‬نه‌ك ونبوون و ڕووخان ،‮ له‌م بواره‌دا ‬ (شێلمان) نموونه‌یه‌كی باڵایه‌. ‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




په‌نـجه‌نمایـێـك بۆ ئه‌ده‌بـی سۆمه‌ری.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

پـێش خه‌به‌ر

(1)
ده‌روازه‌ ئاركیۆلۆژییه‌كان ئه‌وه‌یان یه‌كلا كردووه‌ته‌وه‌ یه‌كه‌م نیشته‌جی بوونی ئاده‌مزاد له‌ چه‌رخی به‌ردینی نوێیه‌وه‌، له‌ بنار و لووتكه‌ی چیاكانی باكووری ئه‌و شوێنه‌دا بووه‌، كه‌ له‌ ئاخر و ئۆخری فه‌رمانڕه‌وایه‌تی ساسانییه‌وه‌ به‌ عێراق ده‌ناسرێ.
ئه‌و ده‌مه‌ ده‌شتاییه‌كانی باشووری عێراق له‌ ژێر ئاودا بوون، بێگومان هه‌ل و مه‌رج و باری سرووشتی و ئابووریی دامێن و قه‌دی ئه‌و چیایانه‌ له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌و هۆیانه‌ بوون ‌ ئاده‌مزادی ئه‌و چه‌رخه‌ (چاخی به‌ردینی نوێ )ورده‌ ورده‌ واز له‌ ژیانی ڕاو و كۆكردنه‌وه‌ی بژێوی بێنێ و له‌ شوێنێك جێنشین بێ و بچێته‌ قۆناغی به‌رهه‌مهێنانی بژێوی و به‌خێو كردنی ئاژه‌ڵ و له‌ پاشانیش ئه‌و شۆڕشه‌ به‌رپا بكا كه‌ به‌ شۆڕشی كشتوكێڵ ناسراوه‌.
تا ئێستاش ( باوه‌كو له‌ شوێنی دیكه‌ش هه‌ندێ مه‌ڵبه‌ندی نیشته‌جێ بوون هه‌بوو بن، وه‌ك باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا و به‌شی باكووری ڕۆژهه‌ڵاتی میسیۆپۆتامیا ). دۆزراوه‌ی پاشماوه‌ی به‌رهه‌می شارستانیه‌ته‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن ‌ گوندی چه‌رموو (50 كم به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵاتی چه‌مچه‌ماڵ) یه‌كه‌مین گوندی كشتووكێڵی بووه‌، ئه‌و دۆزراوانه‌یش زۆربه‌یان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ (7000ی پ.ز) كه‌ ده‌كاته‌ زیاتر له‌ 9000 نۆ هه‌زار ساڵ به‌ر له‌ ئێستا.

(2)
به‌ دۆزینه‌وه‌ی مه‌عده‌ن و سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و چه‌رخه‌ی كه‌ به‌ چه‌رخی به‌ردی- مه‌عده‌نییه‌وه‌ ده‌ناسرێته‌وه‌، كۆمه‌ڵێك ده‌سكه‌وتی گرنگ هاتنه‌ ده‌ست كه‌ مژده‌ی شارستانیه‌تێكی كامڵیان ده‌دا، له‌ ئاكامیشدا و له‌ ئه‌نجامی وه‌ختاوه‌ختی بێ بارانی و چه‌ند ماوه‌یه‌كی وشكان، ئاده‌مزادی به‌ره‌و خوار، به‌ره‌و ده‌شتاییه‌ به‌ پیته‌كانه‌وه‌ ڕاكێشا كه‌ هه‌موو هۆیه‌كی ژیانی تێدا بوو، به‌م جۆره‌ سه‌ره‌تای دروست بوونی شار و بڵاو بوونه‌وه‌ی كشتوكاڵێكی پێشكه‌وتوو به‌ هۆی ئاودان و به‌كارهێنانی ئه‌و ئامێره‌ نوێیانه‌ی چه‌رخی مه‌عده‌نی هێنایه‌ كایه‌ و به‌ره‌به‌ره‌یش وای لێهات كامڵتر له‌ ده‌شته‌ به‌ پیته‌كانی باشووری عێراق ده‌ر‌كه‌وت، ئه‌مه‌ش له‌ سنووری سێ هه‌زار و پێنج سه‌دی پ.ز. كه‌ به‌ چه‌رخی (نیمچه‌ مێژووییه‌وه‌-Proto historing) ناسراوه(‌1)

(3)
له‌ نیوه‌ی دووه‌می (3500 پ.ز)یش كه‌ نووسین داهێنرا بوو، له‌ هه‌زاری سێیه‌مدا به‌ره‌و پێشتر چوو، ئه‌وه‌ بوو نووسینی بزماری (Cuneiform) بوو به‌ هۆی تۆمار كردنی زۆربه‌ی لایه‌نه‌كانی ژیان و په‌رستگا و سیسته‌می حوكم، به‌ تایبه‌تیش له‌و كاته‌دا كه‌ به‌ كاتی ده‌وڵه‌تۆكه‌ی شار(دویلات المدن)ـه‌وه‌ ناسراوه‌…
ئه‌و ده‌مه‌ گه‌لێك له‌سه‌ر شانۆی ژیان بوون كه‌ به‌( سۆمه‌ری) ده‌ناسرێن.
هه‌ر له‌و كاته‌شدا واته‌ سه‌رده‌می ده‌وڵه‌تۆكه‌ی شار چه‌ند ڕه‌مزی ئه‌فسانه‌یی په‌یدا بوون، له‌ پێشه‌وه‌ی هه‌موویشیانه‌وه‌( گه‌لگامش )و پاڵه‌وانی لافاو (ئۆتۆناپووشتم).
ئه‌م ڕه‌مزانه‌یش (ئه‌گه‌ر بشێ بڵێین) نیشانه‌ی چه‌كه‌ره‌كردنی بیرو هه‌ست كردنی ئاده‌مزاد بوو به‌ ململانێی ‌ نێوان مان و نه‌مان.

(4)
بێگومان سۆمه‌ریه‌كان به‌ بنیاتنه‌ری شارستانیه‌تێكی ڕه‌سه‌ن ده‌ژمێردرێن(2) نه‌ك هه‌ر له‌ ڕۆژهه‌ڵاتدا به‌ڵكو له‌ ته‌واوی دونایێدا.
ئینجا به‌رله‌‌وه‌ی بچینه‌ سه‌ر باسی ئه‌ده‌ب، وا چاكه‌ پێشه‌كیه‌ك له‌باره‌ی وشه‌ی سۆمه‌ر و نه‌ژادی سۆمه‌ریه‌كان بزانین.
نه‌ژادی سۆمه‌ریه‌كان تا ئێستا به‌ گرفتێكی مێژوویی ماوه‌ته‌وه‌ ئایا له‌ كوێوه‌ هاتوون و كه‌ی و به‌ گوێره‌ی كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌كانی دونیا بۆ كام كۆمه‌ڵه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌؟ دیسان ئه‌م پرسیارانه‌ تا ئێستا به‌ هۆی دۆزراوه‌كانی به‌رده‌ست ئاركیۆلۆژیست و مێژووناسان نه‌یان توانیوه‌ به‌ ته‌واوی ده‌ستنیشانی نه‌ژادی سۆمه‌ریه‌كان بكه‌ن. خۆیشی ناوی (سۆمه‌ر) له‌ تێكسته‌ بزماریه‌كاندا به‌ (Ki-En-Gi)كی-ئێن -گی)یه‌وه‌ هاتووه‌، كه‌ (Ki)یش له‌ زمانی سۆمه‌ریدا نیشانه‌یه‌‌ بۆ شار یا وڵات ، بۆ نموونه‌ كه‌ ده‌نووسرا (ئوروم كی-Urimki) به‌م جۆره‌ نیشانه‌كه‌ی به‌ دوادا ده‌هات یا (له‌گه‌شLagashaki) كه‌ ده‌كاته‌ شاری له‌گه‌ش به‌ پێی ئه‌وه‌ی (Ki) به‌دوادا هاتووه‌. بڕگه‌ی دووه‌میش كه‌ (En)ـه‌ ، له‌ زمانی سۆمه‌ریدا به‌ مانانی گه‌وره‌، مه‌زن یا به‌ عاره‌بی (سید) و به‌ ئینگلیزیش (Lord) یا (master)ـه‌ بڕگه‌ی (Gi)یش نیشانه‌ی دارودره‌خته‌،كه‌ بڕگه‌كان هه‌موو ده‌كاته‌ گه‌وره‌ی وڵاتی (شاری) قامیش، یا (خه‌ڵكی وڵاتی قامیش)، كه‌ ئه‌مه‌ش ته‌واو ئه‌و شوێنه‌ ده‌گرێته‌وه‌ سۆمه‌ریه‌كان بێشكه‌ی یه‌كه‌م شارستانیه‌تیان تیا دانا(3).
له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕه‌گه‌زی سۆمه‌ریه‌كانیش، مێژووناسان گومانیان له‌وه‌دا نه‌ماوه‌ كه‌ ئه‌م گه‌له‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌كیان به‌ سامییه‌كانه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام له‌ كوێوه‌ هاتوون و كه‌ی و چۆن و سه‌ر به‌ چ گرووپێكن وه‌ك نه‌ته‌وه‌)، ئه‌مه‌ تا ئێستا ساغ نه‌بووه‌ته‌وه(4) ‌، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ئاشكرایه‌ گه‌لێك له‌ باشووری عێراق كه‌ سامیش نین ده‌رده‌كه‌ون و شارستانیه‌تێك بنیات ده‌نێن كار له‌ گه‌لانی دیكه‌ش ده‌كه‌ن.( ئه‌كه‌د)یه‌‌كانیش كه‌ ده‌ڵێن سامین ناوی ئه‌م گه‌له‌یان به‌ (شوماریم-Sumerlm) بردووه‌.
له‌ هه‌موو ئه‌و دیارده‌ شارستانیه‌تیانه‌ش گرنگتر كه‌ سۆمه‌ریه‌كان دایان هێنا نووسین بوو، ئه‌و نووسینه‌ی به‌ نووسینی بزماری ناسراوه‌ و ‌ نزیكه‌ی به‌ ته‌واوی مه‌ڵبه‌نده‌ شارستانیه‌ته‌كانی ئه‌وسادا بڵاو ببووه‌وه‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ش به‌ڵكو هه‌ندێ له‌ زانا ئاركیۆلۆژییه‌كان وه‌ك (موریMory) به‌ بناغه‌ی گشت نووسینێكی
دونیای داده‌نێن(5).
ئه‌وه‌ بێجگه‌ له‌ دیارده‌ی دیكه‌ی وه‌ك پیشه‌سازی و بیناسازی و بازرگانی و هونه‌ر و…تاد كه‌ دۆزراوه‌ ئاركیۆلۆژیه‌كان به‌ڵگه‌ی بینراون له‌م ڕووه‌وه‌، به‌ چه‌شنێك یه‌كه‌م بن له‌ بنیاتنانی یه‌كه‌مین قوتابخانه‌ و یه‌كه‌مین گۆرانیی دڵداری و خۆشه‌ویستی و یه‌كه‌م چه‌كه‌ره‌ی بیر و یه‌كه‌مین له‌ داهێنانی زمان و نووسین.

ئه‌ده‌بـی سۆمه‌ری

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی بیروباوه‌ری سۆمه‌ریه‌كان ئه‌فسانه‌ئامێز بووه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێ ئه‌ده‌به‌كه‌یان هیچ په‌یوه‌ندی به‌ ژیان و گوزه‌رانی ڕۆژانه‌ و ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ بیری بابه‌تی و مه‌نتیقییه‌وه‌ نه‌بێ، به‌ڵكو له‌ هه‌موو مه‌یدانێكدا تۆماركراوی ئه‌ده‌بییان هه‌بووه‌.
بێجگه‌ له‌وه‌ش ئه‌ده‌بـی سۆمه‌ری سیما و ئادگاری تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ به‌وه‌ی ئه‌گه‌ر كۆنترین نه‌بێ له‌ ئه‌ده‌به‌ هه‌ره‌ دێرینه‌كانی دونیایه‌ و ئه‌ده‌بێكی ڕه‌سه‌نه‌ به‌و مانایه‌ی خۆیان به‌ ده‌ستی خۆیان، به‌و زمان و خه‌ته‌ی خۆیان دایانهێناوه‌ به‌ ده‌ستمان گه‌یشتووه‌، ئه‌مه‌ش به‌ پێچه‌وانه‌ی زۆربه‌ی ئه‌ده‌بیاتی دێرین، به‌ڵكو ئه‌ده‌بیاتی سه‌رده‌مه‌ نزیكه‌كانیش له‌ گۆڕان و ده‌سكاری و شێوانه‌وه‌ به‌ دوور بووه‌ دیسان ئه‌و ئه‌ده‌به‌ هی داهێنه‌ری سۆمه‌ری خۆیه‌تی(6) و ئاوێنه‌یه‌كی بێگه‌ردی سرووشتی ژیانی كـۆمه‌ڵایه‌تی و ئایینی بووه‌ ئه‌م سیما و ئادگاره‌ تایبه‌ته‌ش ئه‌و ئه‌ده‌به ده‌وڵه‌مه‌نده‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندتر كردووه‌، به‌وه‌ی بووه‌ به‌ سه‌رچاوه‌ی توێژینه‌وه‌ و لێكدانه‌وه‌ی زۆر لایه‌نی ژیانی سۆمه‌ریه‌كان خۆیان ، هه‌روه‌ها زانین و لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌ گرینگانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ بیروباوه‌ڕ و بۆچوونیانه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر گه‌لێك دیارده‌ی سرووشتی و دروست بوون و گه‌ردوون و دونیا و…تاد. هه‌رچه‌نده‌ تێكسته‌ ئه‌ده‌بیه‌كان به‌ به‌رارورد له‌گه‌ڵ تێكستی دی كه‌من، به‌ڵام ئه‌مانه‌ی هه‌موو تێدا هاتووه‌.
جێی باسه‌ دوای پێكهێنانی ده‌وڵه‌تی ئه‌كه‌دی و لێكدانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تۆكه‌كانی شار له‌ لایه‌ن( سه‌رجۆنی ئه‌كه‌دیی)ـه‌وه‌، باوه‌كو زمانی ڕه‌سمی ده‌وڵه‌ت ئه‌كه‌دی بوو، زمانی ئه‌ده‌بی و هه‌موو ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ خوداوه‌ند و په‌رستگاوه‌ هه‌بوو، ته‌نانه‌ت به‌شێكی زۆری ئه‌وه‌ی له‌ قوتابخانه‌كان ده‌خوێندرا سۆمه‌ری بوو، ئێستاش دیقه‌ت ده‌ده‌ین گه‌لێك وشه‌ی سۆمه‌ری هاتووه‌ته‌ ناو زمانی ئه‌كادیمییه‌وه‌ ته‌نانه‌ت زمانی سۆمه‌ری كاریشی كردووه‌ته‌ سه‌ر ڕێزمانی ئه‌كه‌دی.(7)
به‌م جۆره‌ به‌ گوێره‌ی سۆمه‌ریه‌كان ئه‌گه‌رچی زمانه‌كه‌یان نه‌گه‌یشته‌ پله‌ی ئه‌لفوبێ و به‌ بڕگه‌یی مایه‌وه‌، به‌ڵام له‌ لایه‌نی ئه‌ده‌به‌وه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند بوو (8).

بابه‌ته‌كـانی ئه‌ده‌بـی سۆمه‌ری

ئه‌ده‌بی سۆمه‌ری چ ئه‌وه‌ی به‌ شیعر یا ئه‌وه‌ی به‌ په‌خشان تۆمار كراوه‌ له‌ ده‌رگای گه‌لێك بابه‌تی داوه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ژیان و بۆچوونیانه‌وه‌ هه‌یه‌، هه‌روه‌ها بۆ نه‌ژادی بوون و گیروگرفته‌كانی كۆمه‌ڵ و هه‌ڵسوكه‌وتی تاقه‌ كه‌س به‌رامبه‌ر ئه‌و سیما و ئاكاره‌ كۆمه‌ڵایه‌‌تیانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ ژیانی ڕۆحییانه‌وه‌ هه‌یه‌، وه‌كو: مردن و دونیای پاش مه‌رگ و مه‌سه‌له‌ی نه‌مری و چاكه‌ و خراپه‌ و یا ئه‌وه‌ی كه‌ پێی ده‌گوترێ عه‌داله‌تی خوایی.
ئه‌و بابه‌تانه‌ش ده‌توانین له‌م دوو سه‌ره‌ قه‌ڵه‌مه‌دا كۆبكه‌ینه‌وه‌:

یه‌كه‌م/شیعر، دووه‌م/په‌خشان

به‌ گوێره‌ی شیعر ئێمه‌ لێره‌دا باسی چۆنیه‌تی ئادگاره‌ هونه‌ریه‌كانی ناكه‌ین سه‌باره‌ت به‌و هۆیانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ پێكهاتنی زمانی سۆمه‌ری خۆیه‌وه‌ هه‌یه‌. به‌ڵام هه‌وڵ ده‌ده‌ین ده‌ستنیشانی ئه‌و داستانه‌ به‌ ناوبانگانه‌ بكه‌ین كه‌ سۆمه‌رییه‌كان به‌ شیعر نووسیویانه‌ته‌وه‌ له‌ به‌رایی هه‌موو ئه‌و داستانانه‌شه‌وه‌، داستانی گه‌لگامش، كه‌ چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌كی گرنگی فه‌لسه‌فی تێدایه‌، له‌ سه‌رووی هه‌موویانه‌وه‌ كێشه‌ و ململانێی مرۆڤ به‌رامبه‌ر به‌ مردن(9)…
بێجگه‌ له‌و وێنه‌ شیعریانه‌ی ئه‌و داستانه‌ نه‌مره‌… دا هاتوون به‌ نموونه‌ با پێكه‌وه‌ سه‌رنجێكی ئه‌م وێنانه‌ بده‌ین كه‌ له‌ داستانه‌كه‌دا هاتوون‌، كاتێ گه‌لگامش وه‌ڵامی عه‌شتار ده‌داته‌وه(10)‌ كه‌ داوای لێ ده‌كا بیهێنێ به‌هیوای ئه‌وه‌ی له‌ ده‌رفه‌تێكی تردا بگه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ری:

( گه‌ر بتهێنم چیم پێ ده‌بڕێ؟
تۆ،
تۆ له‌ ئاگردانێك زیاتر نیت
ئاگره‌كه‌ی له‌ سڕه‌دا كوژابێته‌وه‌
تۆ وه‌ك ده‌رگای بنه‌بانێی،
هیچ بـا و زریانێك ناگێڕێته‌وه‌…
تۆ كۆشكێكی قاره‌مانی تیا كۆڵ ئه‌‌ده‌ن
تۆ قیڕی،
ئه‌وه‌ پیس ده‌كه‌ی هه‌ڵتده‌گرێ
تۆ كونده‌یێكی
ئه‌وه‌ی هه‌ڵتده‌گرێ ته‌ڕی ده‌كه‌ی…
تۆ كه‌وشێكی
ئه‌و پێیه‌ ده‌گه‌زی له‌ پێت ده‌كا…)(11)

ده‌توانین ئه‌و بابه‌تانه‌ی به‌ شیعر تۆمار كراون له‌مانه‌ی خواره‌وه‌دا كۆیان بكه‌ینه‌وه‌:
• ئه‌و ئه‌فسانانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ نه‌ژادی بوونه‌وه‌ هه‌یه‌، وه‌ك نه‌ژادی خوداوه‌ند و ئاده‌مزاد…
• داستانی پاڵه‌وانان، وه‌ك داستانی گه‌لگامش.
• ئه‌و چیرۆكانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ لافاوه‌وه‌ هه‌یه‌.
• ئه‌و شیعره‌ ئاینیانه‌ی له‌ هه‌ندێ بۆنه‌دا له‌ په‌رستگاكان ده‌خوێندرانه‌وه‌
وه‌كو په‌رستگای (ئێنلیل-Enlil).
• ئه‌و ئه‌فسانانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ مردن و دونیای خواره‌وه‌ (Nether world) هه‌یه‌، وه‌ك ئه‌فسانه‌ی چوونه‌ خواره‌وه‌ی (عه‌شتار). (nin-an-na).
• شیعری خۆشه‌ویستی و دڵداری و ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ ژنهێنانی
خواوه‌نده‌وه‌ هه‌یه‌.
• شیعری لاواندنه‌وه‌، یا ئه‌و شیعرانه‌ی بۆ مردن و دونیای خواره‌وه‌ نووسراون.
بێجگه‌ له‌ چه‌ند بابه‌تی دیكه‌ش كه‌ هه‌ر به‌ شیعر نووسراونه‌ته‌وه‌، له‌مانه‌ش هه‌ندێكیان بۆ پیاهه‌ڵدانی خواوه‌ندان گوتراون‌.
وا له‌ خواره‌وه‌ چه‌ند پارچه‌ شیعرێك به‌ پێی ماوه‌ی ئه‌م وتاره‌ به‌ نموونه‌ ده‌خه‌ینه‌ ڕوو(12)
(1) به‌شێك له‌ ئه‌فسانه‌ی سه‌فه‌ری نینئه‌ننا (عه‌شتار) بۆ دونیای خواره‌وه‌…
ئه‌م شیعره‌ داڕێژراوی شاعیرێكی سۆمه‌ریه‌…
(رسته‌ دووباره‌ كراوه‌كانی لێ لابراوه‌).
شیعره‌كه‌ درێژه‌…به‌ڵام ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ له‌و ڕاسته‌وه‌ ده‌ست پێی ده‌كا كه‌ (نه‌نۆشۆبیر)، قاسیدی (نینئه‌ننا) بۆ ڕزگار كردنی ده‌چێته‌ لای خواوه‌ندان:
…………………
ئێنلیل، ئه‌ی باوك!
مه‌هێڵه‌ كچه‌كه‌ت
حوكمی مردنی له‌ دونیای خواره‌وه‌دا
به‌سه‌ردا بدرێ
مه‌هێڵه‌ ماده‌نه‌ بێ خڵته‌كه‌ت،
تێكه‌ڵ به‌ خۆڵی دونیای خواره‌وه‌ بێ
مه‌هێڵه‌ لازوه‌رده(13)‌‌ گرانبه‌هایه‌كه‌ت بشكێ و
ببێ به‌ به‌ردی ده‌ستی به‌رده‌وانان.
مه‌هێڵه‌ نینئه‌ننای هێشتا كچ
حوكمی مردنی له‌ دونیای خواره‌وه‌ به‌ سه‌ردا بدرێ.

ئه‌گه‌ر ئێنلیل له‌م كاره‌دا لایه‌نگیری نه‌كردی، بچۆره‌ (ئوور)… له‌ ئووریش، كه‌ له‌ ماڵدا، له‌ وڵاتدا ده‌چیته‌ ژوور(14)
له‌ (ئیكشونوگال)، مه‌زڵی ننا(15)…
له‌ پێشیدا بگری و(بڵێ):
ننا، ئه‌ی باوك!
مه‌هێڵه‌ كچه‌كه‌ت…(لێره‌دا پێنج دێر دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌).
ئه‌گه‌ر ننایش له‌م كاره‌دا لایه‌نگیری نه‌كردی، بڕۆ (ئه‌ریدۆ)،
له‌ (ئه‌ریدۆ)ش كه‌ ده‌چێته‌ ماڵی (ئانكی)(16) له‌ پێشیدا بگری و بڵێ:
ئانكی ئه‌ی باوك!
مه‌هێڵه‌ كچه‌كه‌ت… (لێره‌دا پێنج دێره‌كه‌ی پێشوو دووباره‌ ده‌بنه‌‌وه‌).
ئانكی باوك و گه‌وره‌ی حیكمه‌ت
كه‌ (خۆراكی ژیان) و (ئاوی حه‌یات) ده‌ناسێ
به‌ ڕاستی ژیانم پێ ده‌داته‌وه‌…تاد ‌(17)

(2)) نموونه‌ له‌ ئه‌ده‌بی لاواندنه‌وه‌، كه‌ بۆ لاوانه‌وه‌ی شاری (ئوور) گووتراوه‌كه‌ خوداوه‌ند به‌ جێی دێڵن (دوای ئه‌وه‌ی دێره‌ دووباره‌كراوه‌كانی لێ لابراوه‌).
………………
حه‌وشه‌ی مێگه‌لی به‌جێ هێشت،
بۆیه‌ بـا بردی
(گای كێوی)(18)
حه‌وشه‌ی مه‌ڕه‌كانی به‌جێ هێشت و بـا بردی.
ئێنلیل حه‌وشه‌ی ڕانی به‌جێ هێشت ئیتر بـا بردی…
………………
له‌ چله‌مین دێردا شیعره‌كه‌ ده‌گاته‌ لاواندنه‌وه‌ی شاری ئور:
( لاوانه‌وه‌ت، به‌ ئێشه‌، تاڵه‌
ئه‌ی شاره‌كه‌
شاری ئووری وێران بوو، لاوانه‌وه‌ی تاڵه‌، به‌ ئێشه‌
چه‌ندی لاوانه‌وه‌ به‌ ئێشه‌كه‌ت بمێنێ
گه‌وره‌ی گریاوت ئه‌وه‌نده‌،
خه‌مبار ده‌بێ…
ئه‌و خواوه‌نده‌ی ماڵی خۆی كاول كرد
له‌ گریان و وه‌خۆڕاهاتندا هاوبه‌شی شاره‌كه‌یه‌تی…تاد(19)

(3) نموونه‌ی شیعری خۆشه‌ویستی وعه‌شق
ئه‌م نموونه‌یه‌ی خواره‌وه‌ پارچه‌ شیعرێكه‌ تایبه‌ت به‌ ئاهه‌نگی ژنهێنانی خواوه‌ند كه‌ پێی ده‌گوترا (گـیپار). ئه‌م ئاهه‌نگه‌ش له‌ په‌رستگا، یا كۆشكی پاشادا ساز ده‌درا، پاشا ده‌وری خواوه‌ندی ده‌دی وكاهنێكیش ده‌وری نینئه‌ننای ده‌دی. هه‌ردووكیشیان ده‌ڕازێنرانه‌وه‌ و ژوورێكی تایبه‌تیان له‌ په‌رستگادا بۆ ته‌رخان ده‌كرا، ئینجا بووك به‌م شیعره‌ پێشوازی زاوای ده‌كرد.
ئه‌م شیعره‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌رده‌می پاشایه‌كی ئیسن (2017 پ.ز):

ئه‌ی ئه‌و زاوایه‌ی ‌ دڵم عاشق و سه‌وداسه‌ریه‌تی
به‌ تۆ گه‌یشتن چه‌ند خۆشه‌،
شیرینه‌ وێنه‌ی هه‌نگوین
به‌ خۆشه‌ویستیت ئه‌سیرت كردم.
خۆزگه‌ ده‌هاتیه‌ ژووری نووستن…
لێمگه‌رێ ڕاتمووسم زاواكه‌م
ماچه‌كانم له‌ هه‌نگوین شیرینترن…
له‌ پێخه‌فی چوونه‌ باڵ یه‌كدا
بمهێڵه‌ چێژ له‌ جوانیت وه‌ربگرم…
هه‌سته‌ ڕابه‌ ئه‌ی زاواكه‌م بۆ ماڵمان
تا ڕۆژ ده‌بێته‌وه‌ لێی بنوو(20)…

(4) ئه‌م شیعره‌ی خواره‌وه‌ش نموونه‌ی شیعرێكه‌ له‌ به‌یه‌ك گه‌یشتنی دوو خواوه‌ندی عاشق ده‌دوێ، زۆربه‌شی به‌ زمانی نینئه‌ننا و دموزی- ته‌موز ده‌رده‌بڕێ.
له‌م شیعره‌ی خواره‌وه‌ دموزی داوای به‌ یه‌كگه‌یشتنێكی په‌له‌ له‌نینئه‌ننا (عه‌شتار) ده‌كا.
شیعره‌كه‌ دێره‌ دووباره‌كراوه‌كانی لێ لابراوه‌:

دوێنێ، كه‌ من،
شاژنی ئاسمان
وه‌ختێ له‌سه‌ر یه‌ك ته‌ل ڕازابوومه‌وه‌
به‌ خۆم ده‌نازیم…
كاتێ به‌ ته‌نێ كه‌یفم ده‌كرد،
ورشه‌م ده‌دا…
كاتێ له‌گه‌ڵ هه‌ڵاتنی نووری شه‌فه‌ق گۆرانیم ده‌چڕی
كه‌(كولی-ئاننا-(21) هاته‌ لام
كه‌ تاجی سه‌رم (دموزی) پێم گه‌یی
(ئوشم-گال-ئاننا) (22)ده‌ستی تێوه‌رێنام…
لێره‌دا نینئه‌ننا ده‌یه‌وێ له‌به‌ری هه‌ڵبێ و پێی ده‌ڵێ:

ئه‌وه‌ چییه‌(گای كێوی)! لێم گه‌ڕێ…
ده‌مه‌وێ به‌ره‌و ماڵ ببمه‌وه‌…
چ به‌ دایكم بڵێم؟
چ بیانوویه‌ك بۆ (ننگاڵی) دایكم بهێنمه‌وه‌…؟
ده‌موزیش به‌م جۆره‌ وه‌ڵامی ده‌داته‌وه‌:
ئه‌ی نینئه‌ننا…
ئه‌ی له‌ هه‌موو ژنان ژنتر
فێرت ده‌كه‌م چی بڵێی،
پێی بڵێ،
له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ خوشكێكم بۆ مه‌یدانی گشتی شار چووین
به‌ گۆرانی و هه‌ڵپه‌ڕكێ ڕامانبوارد و
سترانه‌كی خۆشی بۆ چڕیم
له‌ خۆشیان…خۆم له‌ بیر چوو و
دره‌نگیم لێ داهات(23)
(ئه‌وی به‌ په‌خشانیش نووسرابێته‌وه‌ گه‌لێك بابه‌تی گرتووه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌( سه‌ره‌رای ئه‌و قانوونانه‌ی كه‌ سۆمه‌ریه‌كان به‌ گه‌لێك له‌ پێش حامورابییه‌وه‌ دایان ناوه‌، هه‌روه‌ها چه‌ندین بابه‌تی دیكه‌ی زانیاری و ئه‌ده‌بی حیكمه‌ت و په‌ند و قسه‌ی نه‌سته‌ق و چیرۆكی هه‌مه‌جۆری دی.
وا له‌ خواره‌وه‌ نموونه‌ی هه‌ندێ له‌و په‌ند و قسه‌ نه‌سته‌قانه‌ ده‌خه‌ینه‌ ڕوو به‌ هیوای ئه‌وه‌ی له‌ ئاینده‌دا سه‌ربه‌خۆ باسی دیارده‌ تۆماركراوه‌كانی شارستانیه‌تیان بكه‌ین:

• (هه‌ر به‌ ته‌نها هه‌ژارانن له‌ وڵاتی سۆمه‌ردا ‌ بێده‌نگن.
• (قسه‌ی دایكت وه‌ك فه‌رمانێكی خودایی وه‌رگره‌‌).
• (داوای ژیان له‌ (نه‌نگشزیدا)(24) مه‌كه‌.
• (ماڵ، وه‌ك باڵنده‌ وایه‌ نیشتمانێكی جێگیری نییه‌).
• (تۆڕم كردووه‌ته‌وه‌، به‌ڵام كۆته‌كان مه‌حكه‌من).
• (قازانج بێ ماندوو بوون نابێ).
• (كه‌ هه‌ستی كرد نزیكه‌ مردنه‌ وتی هه‌رچی هه‌مه‌ با بیخۆم،
كه‌ چاكیش بووه‌وه‌ وتی با ده‌ستم بگرم).
• (ده‌شێ براده‌رایه‌تی ڕۆژێ بخایه‌نێ ،كۆیلاییه‌تیش زه‌مانێ).
• (پیاو سێبه‌ری خواوه‌نده‌، كۆیله‌ش سێبه‌ری پیاوه‌،
به‌ڵام پاشا وێنه‌ی خواوه‌نده‌).
• (كه‌ هێوێنی بیره‌ ترش بێ، بیره‌ چۆن شیرین ده‌بێ).
• (دووپشك به‌ مرۆڤێك وه‌ده‌دا چ سوودێكی پێ ده‌گا؟
سیخوڕێكیش مردن بۆكه‌سێ دێنێ چی پێ ده‌بڕێ).
• (گای بێگانان گیای ده‌خوا، هی خاوه‌ن كێڵگه‌ش له‌ برسا مۆڵ ده‌بێ).
• (ئه‌وه‌ی خۆشت ده‌وێ، ده‌بێ به‌رگه‌ی زوڵمیشی بگری).
• (هونه‌ری نووسین باوكی زانایان و دایكی خه‌تیبانه‌).
• (ژنی ده‌ست بڵاو له‌ ماڵێدا له‌ هه‌موو شه‌یتانان به‌ زیانتره‌).

دواجار ئه‌وه‌ په‌نجه‌نمایه‌ك بوو بۆ ئه‌ده‌بی سۆمه‌ری، ئه‌و ئه‌ده‌به‌ی ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ سه‌رچاوه‌ی گه‌لێك داهێنانی نوێیه‌، پێم وایه‌ به‌قه‌د ئه‌وه‌ی بابه‌تێك نییه‌ بتوانرێ به‌ ئاسانی كون و كه‌له‌به‌ره‌ شاراوه‌كانی ده‌ستنیشان بكرێ، به‌ قه‌ده‌ ئه‌وه‌ بابه‌تێكی چه‌شه‌ به‌خشه‌. هه‌رچی چۆنێكه‌ ئه‌م سه‌ره‌قه‌ڵه‌مه‌ له‌ مشتی خه‌روار زیاتر نییه‌.

پـه‌راوێـز

(1) بۆیه‌ پێی ده‌ڵێن چه‌رخی نیمچه‌ مێژوویی، چونكه‌ ئه‌و ده‌مه‌ نووسین هێشتا له‌ سه‌ره‌تادا بوو و له‌ كاروباری په‌یوه‌ندار به‌ ژیان به‌كار نه‌هاتبوو.
(2) شارستانیه‌تی ڕه‌سه‌ن (Original Civilization) واته‌ ئه‌و شارستانیه‌تیانه‌ی كه‌ له‌ شارستانیه‌تی تره‌وه‌ په‌یدا نه‌بووبن، به‌ڵكو له‌ كو‌لتووری چه‌رخه‌كانی پێش مێژوو په‌یدا بووبن و نه‌شونمایان كردبێ.
(3) هه‌ندێ له‌و باوه‌ڕه‌دان كه‌ (سۆمه‌ر) و (كی- ئین- گی) دوو وشه‌ی دوو شێوه‌ی سۆمه‌ری (ئه‌میكۆ) و (ئه‌میزاڵ) بن كه‌ یه‌ك مانا ببه‌خشن (كه‌ ئه‌میكۆ)ش زمانی نووسین و (ئه‌میزاڵ)یش شێوه‌ی قسه‌كردن بووه‌)… هه‌ندێكی دی (كی-ئین- گی) یان به‌ (وڵاتی خواداوه‌ند ئانگی) وه‌رگێراوه‌- (بڕوانه‌: جۆرج ڕۆ – العراق القدیم- وه‌رگێرانی حسین عه‌لوان حسین-ل585).
(4) ئاركیۆلۆژی كه‌ ده‌كاته‌ زانستی هه‌موو شوێنه‌وارناسی هه‌میشه‌ پشت به‌ به‌ڵگه‌ی دۆزراوه‌وه‌ ده‌به‌ستێ، له‌م زانسته‌دا هه‌موو مه‌سه‌له‌یه‌كی مێژوویی جێگای گومان ده‌بێ به‌و پێیه‌ی ده‌گونجێ دۆزراوه‌ی نوێ زانیاریه‌كانی پێش خۆی ڕه‌ت بكاته‌وه‌ یا خود زیاتر بیچه‌سپێنێ… بۆ نه‌ژادی سۆمه‌ریه‌كانیش هه‌ر به‌و ڕه‌نگه‌، شایه‌د سبه‌ی زانیاری تازه‌ به‌ هۆی پشكنینی ئاركیۆلۆژی بدۆزێته‌وه‌.
(5) بۆ زانیاری زیاتر بڕوانه ‌(Moory: The Origien of Civilization-Oxford).
(6) هه‌رچه‌نده‌ كه‌م وارێك كه‌وتووه‌ ناوی نووسه‌ر یا داهێنه‌ره‌كه‌ی به‌ سه‌ره‌وه‌ بێ- ته‌نها نووسه‌ره‌كان وه‌ك له‌ تابلۆ قوڕیه‌كاندا ده‌رده‌كه‌وێ به‌ ته‌واوی خۆیان به‌ تێكسته‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ ده‌به‌سته‌وه‌.
(7) هه‌ر بۆ نموونه‌ ده‌بووایه‌ فرمان وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ كۆمه‌ڵه‌ی زمانه‌ سامییه‌كاندا له‌ پێشه‌وه‌ی ڕسته‌دا بێت، سه‌یر ده‌كه‌ین له‌ زمانی ئه‌كه‌دیدا (كه‌ ده‌یگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ كۆمه‌ڵه‌ی زمانه‌ سامییه‌كان) فرمان له‌ كۆتاییدا دێ.
(8) زۆر تێكستی سۆمه‌ری كه‌ بۆ زمانی ئه‌كه‌دی و شێوه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی بابلی و ئاشووری وه‌رگێڕدراون دۆزراونه‌ته‌وه‌.
(9) نووسه‌ری ئه‌م چه‌ند دێره‌ ده‌به‌ردایه‌ ئه‌م داستانه ‌)مه‌به‌ستم داستانی گه‌لگامش)ـه‌ ده‌كاته‌ كوردی دوای ئه‌وه‌ی كه‌ به‌راوردی تێكسته‌ وه‌رگیڕدراوه‌كان ته‌واو ده‌كا و به‌ تایبه‌تیش تێكسته‌كه‌ی مامۆستا ته‌ها باقر له‌گه‌ڵ تێكستی چـپایزه‌ر.

( ئه‌وه‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌كاتی خۆیدا لێره‌ له‌ په‌راوێزی(9) نۆیه‌مدا ئاماژه‌م پێ دابوو ، پاش ماوه‌یه‌ك له‌ وه‌رگێڕانی داستانه‌كه‌ بوومه‌وه‌ به‌ په‌راوێزنووسی و ڕوونكردنه‌وه‌ی زۆری لایه‌نی داستانه‌كه‌ كه‌‌ پشتم به‌ستبوو به‌ كۆمه‌ڵێك سه‌رچاوه‌ی باوه‌ڕپێكراو ( به‌وی من خۆم شوێنه‌وارناسی)م له‌ زانكۆی به‌غدا ته‌واو كردبوو ، كه‌م تا كورتێك شاره‌زاییم له‌ هه‌ڵبژاردنی سه‌رچاوه‌كانه‌وه‌ هه‌بوو .. ، ئه‌و ده‌مه‌ش چاپكردن ئاسان نه‌بوو ، مایه‌وه‌ تا پاش (ڕاپه‌ڕین)، ڕاستی ئاماده‌م كردبوو هه‌وڵی چاپكردنی بده‌م ، زۆر له‌ براده‌رانیش سیایی داستانه‌كه‌یان دیبوو، كه‌چی له‌ پرۆسه‌یه‌كی باوه‌ڕنه‌كرده‌دا ، له‌ شه‌ڕی(قاره‌مانانه‌)ی برایاندا كۆمه‌ڵێك له‌و جه‌رده‌ و ڕێـگر و داخ له‌ دڵه‌ جاهیلانه‌ی نه‌ له‌ مێژوو گه‌یشتوون نه به‌ته‌مان تێی بگه‌ن له‌ به‌ره‌به‌یانێكی شوومدا (پاڵه‌وان)انه‌ هه‌ڵیان كووتایه‌ سه‌رماڵی دایك و خوشك و برام له‌ گه‌ڕه‌كی شۆڕش له‌ هه‌ولێر كه‌ ته‌نیا ژن و منداڵی لێ بوون (من ئه‌وسا به‌هۆی بارودۆخی ماددی ماڵی سه‌ربه‌خۆم نه‌بوو به‌ خێزانه‌وه‌ له خزمه‌ت دایكمدا بووم) ، كتێبخانه‌كه‌م كه‌ هه‌موو براده‌رانم ئه‌وانه‌ی نمه‌كیان كردووم ده‌زانن خۆی له‌ زیاتر له‌ هه‌شت هه‌زار8000 كتێب و دیكۆمێنتی مێژوویی ده‌دا له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك ده‌سنووس له‌ پێشه‌وه‌یان ئه‌م داستانی(گه‌لگامش)ـه‌ ‌ كه‌ زۆری پێوه‌ ماندوو بوو بووم ، كتێبه‌كان له‌ بازاڕی هه‌ولێر هه‌رزانفرۆش كرا بوون( به‌وه‌ی هه‌ندێ خزم چه‌ند دانه‌یه‌كیان بۆ كڕیبوومه‌وه‌ كه‌ ناوی منیان به‌سه‌ره‌وه‌ دیبوو) و ده‌سنووسه‌كانیشم هه‌مووی تـیاچوون ، زۆر به‌ داخه‌وه‌ش كه‌سێ ، كه‌من زیاتر ڕووم له‌و براده‌رانه‌یه‌ نان و نمه‌كمان له‌به‌ین بوو ورته‌یان لێوه‌ نه‌هات .
به‌م چه‌شنه‌ داستانی گه‌لگامش ، باسی ڕۆحی به‌فرینی دایكم ناكه‌م كه‌ پاشان به‌ ماوه‌یه‌كی كورت دوای ئه‌وه‌ی به‌ پێخواسه‌وه‌ له‌ بازگه‌ به‌ڕێیان كردبوو و له‌ داخا به‌ گه‌یشتنی به‌ چه‌ند ڕۆژێك گیانی سپارد ، كه‌ل و په‌لی ماڵێش له‌ولاوه‌ بوه‌ستێ..
(سه‌یرایه‌تی – مفارقة)ـه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری به‌رپرسه‌ گه‌وره‌كانی ئه‌م لا و ئه‌و لا هه‌بوو مڵك و ماڵه‌كانیان وه‌ك گوڵ پارێزرابوون!!) ..

(10) سۆمه‌ریه‌كان پێیان گووتوه‌ (نینئه‌ننا) كه‌ به‌ زمانی سۆمه‌ری (شاژنی ئاسمان) ده‌گه‌یه‌نێ، ئه‌م خوداوه‌نده‌ خواوه‌ندی خۆشه‌ویستی و شه‌ڕه‌ له‌ یه‌ك كاتدا و كچی (مانگۆ)ی خواوه‌ندی ئاسمان و (سن)ی خواوه‌ندی مانگه‌. ئه‌كه‌دیه‌كان پێیان گوتووه‌ (عه‌شتار).
(11) باقر، ته‌ها- مقدمه‌ فی ادب العراق القدیم- به‌غدا 1976 ل111.
(12) بێگومان لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و شیعرانه‌ و شیعری سۆمه‌ری به‌ گشتی و تێگه‌یشتنی دونیای، لێكۆڵینه‌وه‌ و له‌سه‌ر وه‌ستانێكی ده‌وێ كه‌ ده‌شێ بابه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ بێ ئێمه‌ لێره‌دا هه‌ر بۆ ئاشنا كردنی خوێنه‌ر به‌م نووسینه‌ كورته‌ ئه‌م نموونانه‌مان هێنانه‌وه‌، شایه‌د ڕۆژێ به‌ درێژی بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ری.
(13) به‌ردێكی به‌ نرخه‌ وه‌ك پیرۆزه‌ وایه‌ له‌ هه‌موو دونیادا ته‌نیا له‌ (مه‌كسیك)و(ئه‌فغانستان)دا هه‌یه‌ له‌ جیهانی دێریندا بازرگانی پێوه‌ ده‌كراو
له‌ به‌رامبه‌ر زێڕی بوو.
(14) لێره‌دا ماڵ و وڵات، مه‌به‌ستی له‌ په‌رستگایه‌.
(15) ناوی په‌رستگای خواوه‌ندی مانگ(ننار)ـه‌ كه‌ خواوه‌ندی سه‌ره‌كی
شاری(ئوور) بوو.

(16) خواوه‌ندی ئاو و خاك و حیكمه‌ته‌ لای سۆمه‌ریه‌كان و مه‌ڵبه‌ندی په‌رستنیشی شاری (ئه‌ریدۆ) بووه‌.
(17) كرێمر، سموئێل-الواح سومر-وه‌رگێڕانی ته‌ها باقر و د.ئه‌حمه‌د فه‌خری ل٠72
(18) له‌ سیفه‌ته‌كانی دموزی بووه و‌ پێی وه‌سف كراوه‌.
(19) باقر، ته‌ها-مقدمه‌ فی ادب العراق القدیم- به‌غدا-1976 ل 412.
(20) هه‌مان سه‌رچاوه‌ی پێشوو ل 291.
(21) ئه‌مه‌ش خواوه‌ند دموزی پێ وه‌سف كراوه‌، خۆیشی (Kuli) له‌ زمانی سۆمه‌ریدا به‌رامبه‌ر (Friend)ی ئینگلیزییه‌ كه‌ ده‌كاته‌ براده‌ر، به‌ڵام لێره‌دا به‌ مانای (هاوڕێی ئانو) هاتووه‌.
(22) ئوشوم، گاڵ -ئانا، واته‌ (ئه‌ژدیهای ئاسمانی مه‌زن)، كه‌ ئه‌مه‌ش خواوه‌ند دموزی(ته‌موز) پێ وه‌سف كراوه‌.
(23) باقر، ته‌ها، مقدمه‌ فی ادب العراق القدیم- ل 196.
(24) خواوه‌ندی مردنه‌.

سه‌رچاوه‌كان:

❊ كریمر،صموئیل -من الواح سومر -ترجمه‌:طه‌ باقر و د .احمد فخری
مؤسسه‌ فرانكلین.
❊ باقر،طه‌- مقدمه‌ فی ادب العراق القدیم: بغداد- 1976.
❊ رشید، فوزی- السیاسه‌ والدین فی العراق القدیم- بغداد 1983.
❊ كریمر،صموئیل -السومریون- ترجمه‌ فیصل الوائلی- وكاله‌ المطبوعات- الكویت.




هـه‌واڵـێـك له‌ بووكـنیـیان نییه‌.. شیعری نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                                  

پـۆلی باڵندان،
دوور له‌ هێـللانه‌
له‌ گوێسوانه‌ و په‌نجه‌ره‌ی ماڵان،
یـاخی
له‌ ئاسمانی وێـكهاتووماندا
بۆرایـیان
ده‌بینرێ و نابینرێ
شه‌ڕی به‌فر و باران ئه‌كه‌ن..

( پۆلـی بـاڵندان..
ئاسمانی وێـكهاتوو..
بۆرایـی..
شه‌ڕ.. )

ڕووی سه‌حه‌ر
سه‌مای ناكامی
شوێـنه‌واری چاوپۆشین،
ئاره‌زووی هاوینه‌ ڕازاوه‌كانی
سه‌ر به‌ زستانه‌..
ئاره‌زووی،
زینده‌خه‌ونه‌كانی چـیا و
ده‌نگی
دیواره‌ ڕووخاوه‌كانه‌
سات به‌ سات،
پارێـكیان لێ
به‌لادادێ..

( سه‌مای ناكامی..
شوێـنه‌واری چاوپـۆشین..
زینده‌خه‌ون..
دیواری ڕووخاو..)

كه‌لاری دژواری
په‌یـژه‌ پێلێهه‌ڵبڕاوه‌كان
بڵێسه‌ی كـزی پرسیاران
ته‌می شه‌وق
له‌ ئه‌بستراكتی شه‌یدای بێده‌نگیدا
ده‌توێـنه‌وه‌..
ئاگردانی‌ سه‌رمابردوو
كوشته‌ی
هه‌ڵپه‌ڕكێ و زه‌ماوه‌ندان
عاشقـكوژانه‌،
له‌ ئامێـزمان ده‌گرن
وه‌ك ئه‌وه‌ی
له‌ ئاهه‌نگێكی پیرۆزا بـین
پێـكی به‌تـاڵمان له‌ده‌ست بـنێن..

( كه‌لاری دژوار..
بـڵێسه‌ی كــز..
ته‌می شه‌وق..
پێـكی به‌تاڵ.. )

لێره‌وه‌
له سیمای‌ خانمی
سه‌ر به‌ شه‌وه‌وه‌
ده‌ركه‌وت،
باڵنده‌ بۆچی
دوور له‌ گوێسوانه‌ و په‌نجه‌ران‌
ئه‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ر ده‌كه‌ن..
ئاسمانمان بۆ لێ
وێـكهاتۆ‌ته‌وه‌
ڕه‌ونه‌قی نان و ئاو
ته‌مه‌نی ئـاڵوواڵایـان
چۆن له‌ باگوزه‌رێـكدا تێپه‌ڕاند..؟

( خانمی سه‌ر به‌ شه‌و..
ئه‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ر..
ڕه‌ونه‌قی نان و ئاو..
ته‌مه‌نی ئاڵوواڵا.. )

گه‌واڵه‌
له‌به‌ر خۆری نیشتماندا ده‌رناكه‌ون..
نه‌وه‌ی سه‌ده‌ی به‌یده‌ستان
‌له‌ عه‌شقی خۆیاندا ده‌گه‌وزێن
بۆ له‌ شه‌وڕاشكانـێ نه‌گه‌یشتن
چاویان له‌ خۆزگه‌ هه‌ڵنه‌گرت..؟

( خۆری نیشتمان ..
سه‌ده‌ی به‌یده‌ستان..
شه‌وڕاشكان..
خۆزگه‌.. )

باڕێزه‌ش پێ نه‌وه‌ستا
سه‌رابی به‌ر دیده‌مان بڕه‌وێنێـته‌وه‌
به‌ درێژایی ڕووباران
ڕێكه‌وتی بڕێـكمان نه‌كرد..
چیلكه‌ دارێكمان
له بێشه‌ڵانی چڕی هه‌ستمان ده‌ستنه‌كه‌وت..
ئه‌ندێشه‌ی نه‌وت،
تـاوه‌ بارانێك ده‌رچوو
بێ ئاوڕدانه‌وه‌
بێ سڵاو
هات و ڕۆیـی..
شته‌ ناشته‌ به‌شتبووه‌كانی دی،
به‌ری چاویان گرتین
نایانهێشت گه‌ردی
سمی ئه‌سپی،
بووكنییانمان لێ دیار بێ..

( بـڕ..
ئه‌ندێشه‌ی نه‌وت..
شته‌ ناشته‌ به‌شتبووه‌كان..
سمی ئه‌سپی بووكنیـیان..)

باڵای مزگێنی ئاودامانی خه‌ون
به‌ كه‌روێشكه‌ی مێرگانیش نابینرێ ..
دڵنیایی،
به‌ گومان پێــچراوه‌ته‌وه‌
به‌ گـژ باڵنده‌ یاخییه‌كاندا ده‌چێ..
دڵنیایی،
تـارایه‌كی ڕه‌شه‌
ئاوێنه‌ی دوابڕاو،
پۆلـی باڵندان ده‌رده‌خاته‌وه‌
زه‌وی و ئاسمانی لێ ته‌نیوین
چاو خومار ئه‌كا
نه‌شئه‌ ده‌داته‌ گه‌ڵایان
به‌ر له‌ وه‌رزی خۆیان هه‌ڵبوه‌رێن..
نامه‌ی شه‌وانه‌ی ئـاگربازی
سواره‌ بێ خه‌به‌ره‌كان
نامه‌ی دڵی ساده‌مان
‌كه‌ له‌ ڕوو به‌ ڕووبوونه‌وه‌ی شادیدا،
ده‌سه‌وه‌ستانه‌..
په‌ژاره‌ی پشكۆیان،
بارانی لازوه‌ردی چله‌شۆر
له‌ گه‌ڕه‌كی ( هه‌ر كه‌سه‌ بۆ خۆ)دا
ده‌گه‌یێنێ..

( دڵنیایی..
ئاوێـنه‌ی دوابڕاو..
سواری بێ خه‌به‌ر..
گه‌ڕه‌كی- هه‌ر كه‌سه‌ بۆ خۆ-..)

دره‌خت،
گه‌ڕانه‌وه‌ چاخی ته‌وته‌مایه‌تی
دارستان
چڵـی ‌هه‌ڵچووی تـاسان دایده‌پۆشێ
زه‌رده‌په‌ڕ ده‌ستی به‌سه‌ر دادێنێ
سرووشت ده‌رمانی سرووشت ئه‌كا
ئاوازێكی نامۆیـه‌ ڕیتمی داد..

(چاخی ته‌وته‌مایه‌تی..
چڵـی هه‌ڵچوو..
سرووشت..
ڕیتمی داد..)

دامنه‌نـابوو
بگا به‌وه‌ی
وه‌رز هه‌موو لێك بچن
دامنه‌نـابوو
له‌گه‌ڵ ده‌ركه‌وتنی غه‌مزه‌ و
چـاڵی ڕوومه‌تان
ڕه‌نگ تێكه‌ڵ بن
وێنه‌ی شه‌تاوان
له‌ زه‌نوێران
هه‌ڵده‌خلیسكێن
دامنه‌نـابوو..

( لێـكچوون..
ده‌ركه‌وتـنی غه‌مزه‌..
شه‌تاو..
هه‌ڵخلیسكان..)

به ‌تـێزی سه‌فه‌ره‌ كورته‌كانی نیلۆفه‌ر
تیشكم
له‌ بۆشاییدا دیته‌وه‌..
ئه‌وه‌ ڕووناهییه‌ هێرش دێنێ
ناهێڵێ
مرۆڤ،
پـۆڵایان پێ
خوار بكرێته‌وه‌ ..
ڕووناكییه‌،
قه‌دیفه‌ی بێـپایانی تیا
ده‌گه‌شێته‌وه‌ ..

( تیشك‌..
بۆشایی..
پۆڵا..
قه‌دیفه‌..)

باس له‌ شایی جنۆكان بوو
له‌ كانیی به‌ردینی گـوندی
ژن و پیاو،
خۆیان تێداویشت
به‌ لافاوی بیابانم چواندبوو
دۆلار و یۆرۆ و یه‌ن ڕاده‌ماڵێ
ته‌ڕیان ناكا..
ئه‌وه‌یه‌ نوێـشكی
سترانه‌ غه‌مگینه‌كانی سه‌رده‌م
وه‌ك كه‌لوپه‌لی خاو
ده‌خزێـنرێنه‌ كارگه‌كان
كارخانه‌چییان به‌رهه‌م بـێنن..

( شایـی جنۆكان..
كانیـی به‌ردین..
سترانی غه‌مگین..
كارخانه‌چی..)

هه‌ناسه‌
ئاماژه‌ی مـان
به‌به‌ری ترازاندا كه‌وتووه‌
لێیان كردین
به‌ ڕایه‌ڵێكی له‌رزۆك
به‌ بۆنه‌ و بێ بۆنه‌
دێ و ده‌چێ ..
باڵنده‌ یاخییه‌كان ده‌مانبینن
هه‌موومان ده‌بینن
كچه‌ چارۆگ ئاڵه‌كانیش
كه‌ تاك و ته‌را ئـاسه‌واریان ماوه‌
دیماهیی‌ سه‌خت
سروودی به‌سه‌رچوون
موچڕكی خامۆشبوون
ترسمان
به‌دبیـنیمان
هه‌مووی ده‌بینن باڵنده‌
تیرێژی زه‌رده‌په‌ڕ
شكۆفه‌ی وه‌نه‌وشانیش ده‌بینن
به‌ دیار پیسكه‌ و كه‌لاكخۆران
كه‌ تۆزی ئاردماڵكیشمان
پێ ڕه‌وا
نابینن..

( كچانی چارۆگ ئـاڵ..
دیماهیی سه‌خت..
سروودی به‌سه‌رچوون..
پیسكه ‌و كه‌لاكخۆر..)

تریاكی له‌بیربردنه‌وه‌ی
كه‌ژاوه‌ی بێ خه‌به‌ری بووكنییان ئه‌وه‌یه‌..
ئه‌وانـه‌ن بـێوه‌پاكیزه‌ی كه‌ناران
بێـئومێد
چاویان له‌ گوڵاڵه‌كانی شه‌رم بڕیوه‌
سه‌ربرده‌یان ناگێڕدرێته‌وه‌ ..

( تریاك..
كه‌ژاوه‌ی بووكنیـیان..
بـێوه‌پاكیزه‌ی كه‌ناران..
گوڵاڵه‌ی شه‌رم..)

من چیم داوه‌
شین بۆ باڵنده‌ یاخیبووه‌كان بگێڕم
له‌ شۆسته‌ و شه‌قامان هه‌ڵبله‌رزم
گوڵی ڕاست و چه‌پم
لێ ببنه‌ پلاستیكی ژینگه‌شێوێن
دونیایان پێ ڕازاندراوه‌ته‌وه،‌
سه‌ر به‌ جه‌نگه‌ڵ
سه‌ر به‌ مه‌رگی دواخراو..
به‌ سه‌مای هه‌وادارانی جه‌نگ خه‌ولێخراو..
دوای مردن،
كام مزگه‌وت ، كیهه‌ كه‌نیسه‌
پرسه‌یان بۆ داده‌نێ؟

( هه‌ڵله‌رزین..
پلاستیكی ژینگه‌شێوێن..
سه‌مای هه‌وادارانی جه‌نگ‌..
پرسه‌..)

چیم داوه‌
له‌ مه‌وسیمی نه‌داری
له‌ هه‌ڵمی بۆگه‌نی بیره‌ نه‌وتی شێرپه‌نجه‌هێن
به‌دنیهادی تێدا
ته‌رز داوێ
ئاسمان و ئاسمان
ڕووه‌و باڵنده‌ یاخییه‌كان هه‌ڵده‌چێ ..
سه‌رده‌مێكه‌‌ شه‌خته‌به‌ند،
چیم داوه‌
له‌ هاژه‌ی تاڤگه‌
خووڕه‌ی ڕووبار
هاتووچووی ماسییان..
چیم له‌ به‌نده‌ری ئه‌ستێران داوه‌
تاریكایی،
له‌نگه‌ری لێ ده‌گرێ
شیعری ڕۆژانه‌ی
به‌ ستایلی پاشمۆدرێـنایه‌تی
لێ ده‌نووسرێن..؟

( هه‌ڵـمی بۆگه‌ن..
به‌دنیهادی..
هاتووچووی ماسییان..
به‌نده‌ری ئه‌ستێران..)

سۆز،
سۆزی گه‌ڕانه‌وه‌ی بووكنییانه‌
له‌ چریكه‌ی باڵنده‌ یاخییه‌كانه‌وه‌ هه‌ڵدڕژێ
ناگاته‌ زه‌وی..
سۆزی چاوه‌ڕوانییه‌كی بێـكۆتاییه‌
بۆ زیندووڕاگرتنی جه‌سته‌ی خوولیاكانمان
بۆ هیـیچ..
سۆز،
سۆزی گریانی ژنه‌ ته‌نیاكانی
شه‌وه‌ سووتاوه‌كانه‌
په‌لكه‌گیای گردۆڵكانی
پێ
ئارام ده‌بنه‌وه‌..

( گه‌ڕانه‌وه‌ی بووكنییان..
ژنانی ته‌نیا..
شه‌وی سووتاو..
په‌لكه‌گیای گردۆڵكان..)

نابێ ئه‌مه‌‌ دوا پێكت بێ كریڤ!
تـاوپه‌ڕێــنان،
گه‌شتێك
بۆ باخچه‌ی وێرانی خه‌ونه‌كانت بكه‌
ده‌رگا له‌ (با)ی ناكاو دامه‌خه
بڵێی،
له‌سه‌رچاوه‌ی چۆلپه‌رستییه‌وه‌‌ دێ
له‌ پاشمۆدرێنه‌دا ده‌ژیێـته‌وه‌.
كه‌ هه‌واڵێك له‌ بووكنیانه‌وه‌ نه‌بێ
بووك،
له‌ كوێدا
جێی باسه‌ ئه‌زیزم..!

( باخچه‌ی وێـران..
با ی ناكاو..
چۆلپه‌رستی..
بووك..)

چریكه‌ی باڵنده‌ یاخییه‌كان
ده‌مانبه‌نه‌وه‌ ئه‌شكه‌وتان
ده‌مانبه‌نه‌وه‌ ناو
پرسیاره‌ سه‌رمۆره‌كان
زه‌ماوه‌ند
له‌ گۆڕستانان به‌رپا ده‌كه‌ن
زۆر جار،
ده‌سماڵی ده‌ستیان
له‌ كێلی قه‌بران ده‌ئاڵێ
مردووه‌ حه‌ساوه‌كان سه‌خڵه‌ت ده‌كه‌ن..

( پرسیاری سه‌رمۆر..
زه‌ماوه‌ند..
گۆڕستان..
مردووی حه‌ساوه‌..)

هه‌واڵێك له‌ بووكنییان نییه‌..
شایی به‌ بێـئاگایی و
‌ دره‌وشانه‌وه‌یه‌ك به‌رپـایه‌
تـۆز له‌ زه‌وی هه‌ڵده‌ستێنێ..
هه‌واڵێك له‌ بووكنییان نییه‌
ڕه‌نگه‌ ئه‌م كاروانه‌یش
به‌ ده‌ردی
ئه‌وانه‌‌ چووبێ
به‌خۆ و خه‌ونه‌كانییانه‌وه‌
ناوه‌ ناوه‌
(ئیـجه‌) هه‌ڵیانده‌لووشێ .

كانوونی دووه‌می 2025




په‌راوێـزی نۆیه‌میـنی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌یانی )روانگه‌) ــ له‌گه‌ڵ پارێزه‌روه‌رگرتنیشم له‌ به‌رابه‌ر هه‌ندێ له‌و بۆچوونانه‌ی تێیدا هاتن ، كه‌ هه‌ندێكیان بۆنی سیاسه‌تی ڕووتـیان لێ ده‌هات ، به‌ پاشخانێكی پێش
ڕێكه‌وتننامه‌ی ئازاری 1970.

به‌ڵام له‌ هه‌لومه‌رجی له‌بـاری به‌گوێره‌ی ئه‌وسای ئه‌و ڕێككه‌وتنامه‌یه‌ هێنابووینه‌ دی، سه‌ره‌تای ئاو لێ به‌ردانی ئه‌و گۆمه وه‌ستاوه‌ ‌بوو، كه‌ زۆری نه‌مابوو، تا به‌خۆی ڕاده‌گا، ده‌وروبه‌ریش بته‌نێته‌وه‌!!
روانگه‌، باوه‌كو له‌ وه‌ختی خۆیشیدا دانوستان و حه‌فت و هه‌شتی زۆری له‌سه‌ر كرابـێ كه‌ پێموایه‌ ئه‌مه‌ش یه‌كێك بوو له‌ نیشانه‌ دیاره‌كانی، له‌وه‌ی پێش هه‌موو شتێك كولتووری كوردی له‌ قۆناغی مه‌سه‌له‌ سه‌لمێندراو و به‌ڵگه‌نه‌ویست و ده‌ق گرتوودا، به‌ره‌و ئاسۆی پێداچوونه‌وه‌ و گفتوگۆ و دیاریكردنی نوخته‌ لاوازه‌كانه‌وه‌ برد، ناڵێم (ڕه‌خنه‌) چونكه‌ ئه‌گه‌ر كایه‌یه‌كی ڕه‌خنه‌یی پێوه‌ ببینرایه‌ به‌ هه‌موو ئه‌و مانایه‌ مه‌عریفیانه و ڕه‌هه‌نده‌ فه‌لسه‌فیانه‌ی له‌ ڕه‌خنه‌ی جیددیدا ده‌خوێندرێنه‌وه(ڕه‌خنه‌ وه‌ك داهێنان)‌ بارودۆخێكی وای ده‌خووڵقاند وه‌ك زۆر كۆمه‌ڵه‌ و قوتابخانه‌كان به‌ تایبه‌تی پاشی هه‌ردوو جه‌نگی جیهانی له‌ ئه‌ورووپا سه‌ریان هه‌ڵدا و خووڵقاندیان ده‌رده‌كه‌وت ..
لێ چونكه‌ له‌ دوایدا مۆركی لاسایی كردنه‌وه‌ی لاسییكارانی پێدا ڕوون بووه‌وه‌
( مه‌به‌ستیشم گۆڤاری – شعر 69 یه‌ كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا چاولێـكه‌ری گۆڤاری

  • الشعر – ی لوبنانی بوو‌ كه‌ به‌ كۆششی -یوسف الخال- و ژماره‌یه‌ك
    له‌ شاعیره‌ نوێخوازه‌كانی عه‌ره‌به‌وه‌ بڵاو ده‌كرایه‌وه‌).
    روانگه‌ له‌و په‌یوه‌ست بوونه‌دا ئه‌گه‌رچی تا ڕاده‌یه‌ك گۆمه‌كه‌شی شله‌قاندبێ
    به‌ڵام نه‌گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی له‌ وتارێكی جیاوازدا به‌رده‌وام بێ ، یاخود وتارێكی ڕه‌خنه‌یی به‌رپا بكا كایه‌ مه‌عریفیه‌كان بـگرێته‌وه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی عه‌ره‌به‌كان سه‌ره‌ڕای لاسایی كردنه‌وه‌شیان له‌ گۆڤاری (شعر 69)دا و پاشانیش هاوته‌ریب
    له‌ بڵاوكراوه‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی ئه‌وسای خۆیاندا نواندیان..
    هه‌رچی چۆنێكه‌ فه‌زای ڕێكه‌وتننامه‌ی ئازاری 1970 ، كه‌ یه‌كه‌مین دانپێدانانی ڕه‌سمییه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی عێراق به‌ كورد و كێشه‌كه‌ی، له‌گه‌ڵ ئه‌و ئیرادانه‌ی باسیشمان كردن ، روانگه‌ له‌چاو وه‌ختی خۆی ترووسكاییه‌ك بوو ، ئه‌گه‌ر كزیش بووبێ ، به‌ڵام ترووسكایی بوو ..
    كه‌چی )ڕاپه‌ڕین)، له‌گه‌ڵ مه‌ودا پاشڤه‌بڕه‌كانیشییه‌وه‌ به‌ زۆر ما‌نایان‌ وه‌رچه‌رخانێكی دیاره‌‌ له‌ ڕه‌وتی مێژووییمان ، جێی داخه‌ تا ئێستا ئه‌وه‌ی پێیان ده‌گووترێ ده‌سبژێر شتێكی به‌قه‌د سه‌رده‌م و هه‌لومه‌رجی سه‌رده‌میان نه‌خوولقاند به‌ قه‌د روانگه‌ ده‌نگی دابێته‌وه‌‌..
    ڕاسته‌ هه‌ندێ ڕه‌وت پاش ڕاپه‌ڕین له‌م لا و له‌ولا هاتنه‌ گۆڕێ ، به‌ڵام به‌ جیاوازی سه‌رده‌م و زه‌وینه‌ی له‌بار ئه‌وه‌نده‌ی (ڕوانگه‌)یان پێ نه‌كرا ، هه‌ندێكیان هه‌ر له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانیان ئاماژه‌ی پووكانه‌وه‌یان پێوه‌ ده‌دیترا ، كه‌ هه‌ر وایش ده‌رچوو.
    ئه‌مڕۆ رۆشنبیریمان به‌ داخه‌وه‌ له‌ قاوخی خیتابی تاكلانییه‌وه‌ ده‌رنه‌چووه‌ كه‌ له‌مه‌شدا زیاتر به‌ بازاڕی عه‌رز و ته‌ڵه‌به‌وه‌ په‌یوه‌سته له‌كاتێكدا )روانگه‌) به‌ ئامرازی زۆر دواكه‌وتوویشه‌وه‌ له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ستبوونی به‌ كولتووری تریشه‌وه‌ توانی چه‌ند زه‌وییه‌كی به‌ردراو بكێڵێته‌وه‌..
    ئه‌مه‌ش ڕاستیی له‌سه‌ركردنه‌وه‌ی ڕوانگه‌ نییه‌ به‌قه‌د ئه‌وه‌ی وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه‌كی تاڵه‌ له‌ سه‌رده‌مێكی تێكه‌ڵوپێكه‌ڵدا كه‌ سه‌ره‌ڕای كولتووری خوێندنه‌وه‌ ، به‌ واتا كولتووری به‌رامبه‌ر (خوێنه‌ر) به‌ هۆی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ی سه‌قه‌ت بێ یا هه‌ر هۆیه‌كی دی كه‌ له‌ مووقه‌ڵێشان ون نییه‌ له‌ حاڵووه‌لایێدایه‌.



شاعیری تورك ئومیت یاشار له‌‌ شیعری (گریام)دا.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

شه‌و بوو
ئه‌ستێره‌ له‌ ده‌ریادا مه‌له‌یان ده‌كرد
ڕووناهی زه‌وی داپـۆشیبوو
چـاومان
باوه‌شی به‌یه‌كدا كرد
له‌و مه‌یخانه‌ دووره‌ده‌سته‌دا
له‌وێ،
له‌و شاره‌ دووره‌دا
باده‌ی سووری ته‌زی
پـیاڵه‌ی ته‌ژی كردین..
ماسی تازه‌ له‌ سێنیدا
له‌ ناوه‌ڕاستدا
هێلكه‌شه‌یتانۆكه‌یه‌كی گڕمۆڵه‌بوو..
كزه‌بای بۆنخۆش
سه‌وزایی نه‌رموونـیان
خزمه‌تگوزارێكی ماندوو
خه‌ریكه‌ ده‌سووڕێته‌وه‌..
كه‌ڕه‌نای كه‌شتیـیان
له‌ دووره‌وه‌ بانگیان ده‌كرد
ڕووناهی
هۆ ئه‌و چرایه‌ فسفۆرییه‌
ناوه‌ ناوه‌
له‌ سیمات ده‌سوا
چاوه‌كانت پڕشنگیان ده‌دان
ئه‌و شه‌وه‌ هه‌مووی بۆ ئێمه‌،
بۆ هه‌ردووكمان بوو..
بۆ یه‌كه‌مین جار
هه‌موو شتێك
بێ پسانه‌وه‌
بێ پرسیار
بێ درۆ
بۆ ئێمه‌ هه‌ردووكمان بوو..

جارێكی دی له‌دایك بووینه‌وه‌
خۆشی له‌ ئازادی و سه‌ربه‌خۆی ببینین
له‌گه‌ڵ هه‌ر پـیاڵه‌یه‌كدا ده‌ڵێی:
(سڵاو…
سڵاو خۆشه‌ویستم)
سه‌رم ده‌سووڕێ
ناكاو چاوم به‌ چاوت كه‌وت
پاشان،
دوای كاتێـكی زۆر
تێگه‌یشتم
تۆ
له‌ ده‌ریای ڕاماندا
دوور ڕۆیشتووی..
وام به‌ بیردا هات
ده‌مرم و
به‌جێت دێڵم
ئه‌و ڕۆژه‌ ناخۆشه‌م به‌بیر هاته‌وه‌
ئه‌و ڕۆژه‌ ژێراوژێره‌ ڕه‌شه‌
یه‌كسه‌ر تێگه‌یشتم چی بوو
ڕه‌نگت
به‌ ته‌واوی زه‌ردهه‌ڵگه‌ڕا
نیگات لێڵ بوو
موچڕكێكت به‌ له‌شدا هات
ده‌ستت كرد به‌ گریان..
من بۆ یه‌كه‌مین جار
گریانی مه‌زنی ژنێـكم دی
دڵداری ده‌كا .
بۆ یه‌كه‌مین جار
نه‌مریی دڵداریم
له‌ تنۆكه‌ فرمێسكێكتدا بینی.
دوایی تنۆكه‌كان
وه‌ك خه‌ونه‌كانمان
ئومێد و نوێژه‌كانمان
تێكه‌ڵی یه‌كتر بوون.
ئه‌گه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ بشمردبوومایه‌
گوێم لێ نه‌بوو
له‌و شه‌وه‌دا كه‌ ده‌گریای
من خۆشه‌ویستیم بۆ تۆ
بوو به‌ چه‌ند ئه‌وه‌نده‌..
له‌و شه‌وه‌دا
له‌ پـێناوی مندا گریای
كه‌واته‌ له‌ پێناوی منیشدا پێبكه‌نه‌!
قه‌ت مه‌گری!
تێگه‌یشتم خۆشت ده‌وێم
بۆیه‌ جارێ نامرم خۆشه‌ویستم .

(*) له‌ (مختارات من الشعر التركی المعاصر) وه‌ڕگێڕانی بۆ عه‌ره‌بی -فازڵ جتكه‌ر-
بڵاوكردنه‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری سووری 1995 وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی.




دوو شیـعری شاعیری ناسراو(فازڵ عه‌ززاوی).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1) کەژاوەی بـێدەنـگ

دەستەکانم لە گیرفانی کون کونمدا ناوە ،
بە شەقامدا ڕادەبوورم
بینیمن
بە دزیەوە ،
لەو دیو مینای چایـخانە و مغـازان
سەیرم دەکەن..
پاشان بە پەلەپرووزێ دێنەدەرێ و دوام دەکەون..

بەئەنقەست وەستام جگەرەیەک دابگیرسێنم
ئاوڕم لە دواوە دایەوە
وەک کەسێ بە پشتی
خۆی لە با دەپارێزی..
نیگایـێکم بۆ کەژاوەی بێدەنگ هاوێت:
دز ، پاشا ، بـکوژ ، پەیامبەر و شاعیر
لە هەموو شوێنێکەوە باز دەدەن و
بەدوامەوەن ،
چاوەڕێی ئاماژەیـێکی منن..
بە سەرسڕمانەوە سه‌رم بادایه‌وە
ڕێگەم گرتەبەر ،
فیکەشم لێ دەدا
ئاوازی گۆرانییەکی باو
خۆم وانیشان دەدا
دەور لە فلیمێـکدا دەبینم
هەموو ئەوەی لەسەرمە بیکەم
تا کۆتاییە تاڵەکە ، هەمیشە بەرەوپێش بڕۆم.

(2) لە پەنجەرەیەکی کراوەوە
بەسەر شەقامێکی تاریکدا

لە کاتێکدا چاوم لە پەنجەرە بڕیوە
گوێم بۆ ژاوەژاوی داگیرکاران لە شەقامدا هەڵـخستبوو ،
پەیتوونه‌کانیان لە تاریکیدا لێ دەخوڕی..
کوڕوکاڵیان بەدواوە بوو دەفیان لێ ده‌دا
کۆیلەی دیلیش زنجیربەند..
مۆتەکە پەنا بۆ من دێنن
لە دەرگای ماڵەکەم دەدەن:
جەللاد و قوربانییەکەی
پاشاو گاڵـتەجار و
نهێنیپارێزی…

جەللاد دێ دەستی بەخوێنی
لەبەر لوولەی ئاوی مندا بشوا
قوربانیی دێ
پیاڵەیێک فرمێسکی سوێری
پێشکەش دەکا..
پاشا دێ عەرشی خۆی
لە باخچەی مندا هەڵدەدا
گاڵـتەجاڕ دێ یارییەکانیم پێشان دەدا
نهێنیپارێز نهێنی خۆیم بۆ دەدرکێنێ..

دوا مۆمم پێ دەکەم
شەو لەبەر پەنجەرە دەوەستم
زۆرن ئەوانەی پێش بەیانیدان
لە دەرگام دەدەن.

• له‌ كۆشیعری (صاعدا حتی الینبوع) شاعیر- بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌زگای (المدی)
چاپی دووه‌م 2003 وه‌ كراون به‌ كوردی.




2 شیعری (ئه‌حمه‌دی شاملۆ).. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1) ئاسۆی ڕوونـاک

ڕۆژێ ئێمە دووبارە کۆترەکانمان
دەبینینەوە
میهرەبانی ،
دەستی جوانی دەگرێتەوە..
ڕۆژێ کە کەمترین سروود ماچە و
هەر مرۆڤێ،
بۆ ئەوی دی برایە،
ڕۆژێ چیتر
دەرگای ماڵکانیان داناخەن
قفڵ شتێکی ئەفسانەییە و
بەتەنیا دڵ، بەسە بۆ ژیان..
ڕۆژێ مانای هەر پەیڤێ
خۆشویستنە
تا تۆ بۆ پیتی دوایی
بۆ وشە نەگەڕێی..
ڕۆژێ ئاهەنگی هەر پیتێ ژیانە
من بۆ دوا شیعرم
بۆ گەڕان بە دوای سەروایێ ،
ڕەنج نەکێشم
بەدوای سەروادا نەگەڕێم..
ڕۆژێ هەر لێوێ
سترانێکە
تا کەمترین سروود ماچ بێ
کە تۆ بێی ،
بە یەکجاری بێی و
میهرەبانی ،
هاوتای جوانی بێ
دووبارە دان بدەینەوە کۆترەکانمان..
منیش تا مردن
چاوەڕێی ئەو ڕۆژە دەکەم.

(2) وتــی

وتی: دێم
بەیانی دا و نەهات..
نەهات و
نایەوێ بێ..
بەم شێوەیە ئەو ،
هیچ پەیمانێکی نەبەست
نەیـشکاندبێ..
ئەو هیچ کاتێ نەسووتاوە
تا مانای سووتان بزانێ..
هیچ وەختێ دەردی نەدیوە
تا بزانێ دەرد چییە..
ئەو هەرگیز لە چاوەڕوانیدا نەبووە
تا لە تاڵیی چاوەڕوانی باخەبەر بێ.

(*) ئه‌حمەدی شاملۆ شاعیری ناسراوی فارس،له‌ 12/12/1925 له‌ تاران له‌دایك بووه‌، ساڵی 2000 كۆچی دوایی كردووه‌ .
ئه‌و له‌ ده‌سپێكدا له‌ژێر كاریگه‌ری پێشه‌نگی شیعری نوێی فارسی (نیـما یوشیج) بووه‌، پاشان توانیویه‌تی ڕێی خۆی ببینێـته‌وه‌..
ئه‌م شیعرانه‌ی له‌ ( احمد شاملو – مجموعه‌ اشعار شانزده‌ دفتر) بڵاوكراوه‌ی كتێبخانه‌ی (امید ایران) كراون به‌ كوردی.




شیعرێكی دی له ‌شاعیر (محه‌مه‌د قلینی)(*) یه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
من ناوم محه‌مه‌د قلینی یه‌
شیعر ده‌نووسم
له‌ كۆمپانیایه‌كی جل و به‌رگیش كار ده‌كه‌م
هه‌ر دوو ئیش دژ به‌ یه‌ك نین
ئه‌وه‌تانێ كۆگه‌یه‌كی گه‌وره‌
كراسی هاورده‌ی تیا كه‌ڵه‌كه‌ ده‌كه‌م
خه‌ڵكی هه‌ڵپه‌یانه‌ بۆ كڕینیان..
ئه‌وه‌ش دڵێكی گه‌وره‌تر
قه‌سیده‌ی لێ دا ده‌كه‌م
كڕیارێكی نییه‌‌.

(2)
ژنه‌كه‌م ده‌ڵێ: ماڵه‌كه‌مان زۆر كۆنه‌ ‌
ژووری مناڵان
جێی دوو پێخه‌وی بچووكی لێ نابێته‌وه‌..
هاتم به‌یته‌ شیعرێكم نووسی
به‌ داڵانێكی فراوانه‌وه‌
ئینجا
ده‌ستم ڕاهێشت و وتم:
(ده‌توانین ئه‌مشه‌و لێره‌ بنووین)

(3)
هه‌میشه‌ داو و ده‌رزیم پێیه‌
تا هه‌ر وه‌ختێ دڵم
شیعرێكی لێ دێته‌ ده‌رێ
پێی بدروومه‌وه‌.
ورگی بچووكم
ڕێگه‌م لێ ناگرێ
تێكه‌ڵ به‌ خه‌ڵكی بم..
ته‌نێ شاعیران زۆری به‌سه‌ردا ده‌ڵێن
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی
به‌ هۆی هه‌ڵلووشینی شیعره‌ قه‌ڵه‌وه‌كانی ئه‌وان
په‌یدا بووه‌ ..

(4)
لووله‌ی تفه‌نگه‌كانتان له‌ من بكه‌ن
په‌نجه‌ به‌ په‌لاپیتكه‌وه‌ بنێن
هه‌موو ئه‌وه‌ی ڕوو ده‌دا
مۆسیقا
له‌ خوێنبه‌ره‌كانمه‌وه‌ ده‌رده‌په‌ڕێ‌
بڕوا به‌وه‌ مه‌كه‌ن
شاعیرێك
به‌و مۆده‌ كۆنباوانه بمرێ ..
جارێكیان دزێك
هه‌وڵی دا
چه‌قۆیه‌ك له‌ سنگم بدا
كه‌س بڕوا ناكا
ئه‌و دزه‌
بوو به‌ سترانبێژێكی مه‌زن
منیش باوه‌ڕم نه‌كرد
كه‌ بینیم
هه‌موو گۆرانییه‌كانی (عبدالحلیم)
كۆ ده‌كاته‌وه‌
كه‌ له‌به‌ر دڵم ڕۆیشتوون
به‌ بایه‌خه‌وه‌
گه‌رووی زبری لێ پڕ ده‌كا..
بڕوام پێ بكه‌ن
شاعیرێكی وه‌ك من
قه‌ت نامرێ
ته‌نیا له‌و كاته‌دا نه‌بێ
قه‌سیده‌یه‌كی خراپ ده‌نووسێ.

و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

——————————-

() محمد القلینی شاعیرێكی میسرییه‌ ساڵی 1983 له‌ دایك بووه‌ كۆلیژی – ماف‌ -ی له‌ زانكۆی ته‌نتا ته‌واو كردووه‌ ، تا ئێستا دوو كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ ، چه‌ند خه‌ڵاتێكی بردووه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌ : خه‌ڵاتی ( اخبار الادب و پیشانگای نێوده‌وڵه‌تیی كتێب له‌ قاهیره‌ و خه‌ڵاتی شاعیر محمد عه‌فیفی مه‌ته‌ڕ. (*) له‌ ماڵپه‌ڕی ( الیوم السابع)ـه‌وه‌ 22ی شوباتی 2025 كراوه‌ به‌ كوردی.




2 شیعر له‌ شاعیری ئه‌رمه‌نی ئاودیك ئیسحاقیان.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

تفلیس 1899

با گۆڕم دیار نەبێ‌ و
شنەبام بەسەردا بخوولێتەوە .
بەرد و خاچم
لە سەرینگانمدا ناوێ‌ ..
با تەنیا شەنگەبییەكم بەسەردا بلەرێنەوە .
ئای لە دەست مرۆڤ .. لە دونـیایێ‌
چەندت خاچ هەڵگرتوون ، چەند
هەر لە دێرەوە لەسەر دڵمدا
بەردی زۆر قورس و ڕەش هەن .

زویرخ 1955

لە خەمی سووتێنەردا
دڵم تێكشكاوە ..
ژیانیشم تێكشكا ..
چیم تیا ماوە ؟
با بگریم ،
فرمێسكم ببن بە دەریایەكی سوێر
بەو مەرجه‌ی دایكم بە خەمم نەزانێ ‌ .
ئاخ ..
گەر پەڕاگەندە بووم و
كەوتمە كێوان
تـاوێر و گاشە بەردم دوای گاشە بەرد
بەسەردا
بەربوونەوە
با دڵم بۆ گورگان بێ‌
بە شه‌رتێ دایكم
بە مه‌رگم نەزانێ‌ .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  • ئاودیك ئیسحاقیان : شاعیر و ڕۆژنامەنوسی ئەرمەنی ، زۆربەی ژیانی
    لە نێوان فەڕەنسا و ئەڵمانیا و ئیتاڵیادا بەسەر بردووە .
    یەكێكە لەو شاعیرانەی بایەخێكی تایبەتی بە گیروگرفتەكانی ژیانی ڕۆژانە داوە.

** بۆ ده‌قی عه‌ره‌بی هەردوو شيعرەكە برِوانە :
http://www.adab.com/world/modules.php?name=Sh3er&doWhat=shqas&qid=82187&r=&rc=1

http://www.adab.com/world/modules.php?name=Sh3er&doWhat=shqas&qid=82189&r=&rc=3




چه‌ند شیعرێك له‌ شاعیری گریـكی یـۆرگـۆس سیفیریس.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
شیعر‌

چیترم ناوێ‌
لەوە بەدەر بە سادەیی بدوێم
جگە لەوەی
ئەم نیعمەتەم پێ‌ ببەخشرێ ..
چوون ئێمە سترانمان ،
بە چەندان جوور مۆسیقا
قورس كردووە و
وردە وردە خەریكە نقووم دەبێ ‌ ..
هونەرمان ،
بەو هەموو خشڵە ڕازاندووەتەوە
دەم و چاوی بخوا ..
وەختی هاتووە
وشەی كەم بڵێین
چونكە بەیانی ڕۆحمان
چارۆگەكانی بڵاودەكاتەوە .
(2)
چه‌ند ڕۆژێك له‌ حوزه‌یراندا 41 (*)

ئەوەتا ئێستا مانگێكی نوێ‌
شەوقی دایەوە
دوورگەی دێرینی جوانی لە باوەشدا
زامدار ،
خوێنی لەبەر دەڕوا ..
دوورگە هێمنە
دوورگە بەهێزە ، پاكە ..
جەستەیش
وێنەی قەدی تێكشكاو
ڕەگ و ڕیشەی هەڵكێشراون .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(*)شاعیر ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ی دوای داگیركردنی دوورگه‌ی (كرێت)
ساڵی 1941 له‌لایه‌ن ئه‌ڵمانه‌كانه‌وه‌ نووسیوه‌.

(3)
مرۆڤ كه‌ سێبه‌ریان دزی

سێبەری دارانت لێ‌ دەستێنن ،
لێت دەستێنن ..
سێبەری دەریات لێ‌ دەستێنن ،
لێت دەستێنن ..
سێبەری دڵت لێ دەستێنن ،
لێت دەستێنن ..
سێبەری خۆتت لێ دەستێنن .
5/3/1947

(4)
فیلۆكتیتس(*)

جەستەیەكی خوێناوی ..
وڵات خوێناوی ..
سەردەم خوێناوی ..

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(*) فیلۆكتیتس – قارەمانێكی ئەلیادەی هۆمیرۆسە .

• یۆرگۆس سیفیریس ، یەكەمین شاعیری گریكە نۆبلی ئەدەبیاتی وەرگرتووە ( ساڵی 1963). سیفریس 29/2/1900 لە شاری ئیزمیر لە خانەوادەیەكی ڕۆشنفكر كە بایەخیان بە ئەدەبیات داوە لە دایك بووە. باوكی مامۆستای زانستگە و لە هەمان كاتدا شاعیرێكی لیریكی و وەرگێڕیش بووە.
سیفیریس لە نێوان ساڵانی 1918 – 1924 لە پاریس بووە ، هەر لەوێش بڕوانامەی لە كۆلیجی ماف وەرگرتووە و لە هەمان كاتدا بایه‌خی بە ئەدەبیاتی فەڕەنسی داوە . ساڵی 1960 زانستگەی كامبریج نازناوی دكتۆرای لە ئەدەب پێداوە و پاشان چەندان خەڵاتی دیكەی وەرگرتووە تا ساڵی 1963 كە نۆبلی ئەدەبیاتی بردووه‌ته‌وه‌ .

  • له‌ ( مختارات من اشعار سيفيرس ) و بۆ عه‌ره‌بی. بشار عباس ، بڵاوكردنه‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری سووری2005 .

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ




ڕۆژگـاری پـیـاوان.. چیرۆك: نیكۆلای هایتۆڤ*.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

لەو ساڵانەی جحێڵ بووم و خوێنم دەكوڵا، باوەكو ئەوەندەیش پان و تێكسمڕاو نەبووم، بەڵام بەهێز بووم، تفەنگم بەشانەوە بوو، خەنجەریشم لە تەنیشت خەنجەرێ دەبەر پشتێ دابوو، دوو بوون یا سێ بوون لە بیرم نەماون، بەڵام دەمانچەكەم لێرە، لە كەلەكێ بوو.. هەموو دەیانزانی سەر دانانوێنم، بۆیە كە یەكێ دەیویست ئافرەتێ هەڵگرێ لە دوو منی دەنارد. لەوان ڕۆژگارانەشدا كە پیاو ڕۆژیان بوو، ژن هێنان بە قسەی خۆش نەدەچووە سەر.
هاوسێیەكم ئافرەتێكی لە! (ناستان)ێ خۆش دەویست جارێكیان وتی: ـــ: بڵێ چەندت دەوێ بۆمی ڕاست بكەی شووم پێ بكا؟ وتم ـــ: سێ دانە لە سەد لیڤیەكان و دوو سەد لیڤیش بۆ خواردنەوە، هەمووی دەكاتە پێنج سەد لیڤ و زەماوەند ساز دەبێ.
ڕێككەوتین ، دوای چەند ڕۆژێ چووینە ناستانێ.. چوار غەریبە هەر گەیشتینە گوندی كارمان لە كار ترازا و ئاشكرا بووین. (بە كچەكەیان وت بە هەر حاڵ دەتڕفێنن!) ئیتر هەرگیز وەدەر نەدەكەوت، براكەی تفەنگی ئامادە كردو وتی: (بابێن! كەللەیان دوبەدەر دەكەم). یەك دوو ڕۆژان چاوەڕێ بووین، نەهاتە دەرەوە، ڕۆژی سێیەم(شوكری)كە دۆستێكی دڵسۆزم بوو لە ناستانێدا، هات و وتی: هەستن، ئەوان ڕۆیشتن چوونە بلاتییچی بۆ جووت كردن، وتم: ئەدی كچەكە؟ وتی: كچەكەیش! ئەولا باشتر، مێرگێكی لێیە و كەسیشی لێ نییە دەستەوەكەریێ بكا.. ڕاستە براكەی هەروا ئاسان نییە، بەڵام ئەو تەنیایە و ئێمە چوارین..
ڕووەو (پلاتییچی) وەرسوڕاینەوە و شەراب و عارەقیشمان لەگەڵ خۆ برد، بەسەر ڕێگا و بەر ڕێگادا ڕۆیشتین، تا گەیشتینە سەر كانیاوێكی ژێر دار سنەوبەرێكی بەرز و هەڵچوو، لەوێ چاوەڕێ بووین. كێڵگە نزیك بوو، دەماندیتن خوشك و برا جووتیان دەكرد. وتم: با دەست پێ بكەین عەرەق بخۆینەوە تانیوەڕۆ ئەو كاتەی كچەكە دێ گایەكان ئاوبدا ئێمەش دەیڕفێنین. بەڵام پیاو شتێكی دەڵێ و لە شتێكی تر هەڵدەنگوێ! شوانێ ئێمەی دی لە ڕۆخ كێڵگەكەدا خۆمان شاردۆتەوە، وەسەر دار سنەوبەرێكی بڵند كەوت و پڕ بە دەنگ هاواری كرد ـــ: هۆ.. هۆ شەیبان ئاغا (ئاخر برایەكەیشی وەكو من ناوی شەیبان بوو) پیاو لە دۆڵەكەدان پیاو وو..، خوشكت دەرفێنن، پیاو.. دە..،،! بە پیاوەكانم وت: ـــ: كار لە كار ترازا، با وەدەركەوین: براكەی كە بینیمانی خۆی ئامادە كرد، داسەكەی بە دارخۆخەكەوە بوو دەستی دایێ و خوشكی دەپشتە خۆی گرت و هاواری كرد: ـــ: لەكوێ هاتوون بڕۆنەوە ئەوێ، دەنا وا دەكەم دایكتان سنگتان بۆ بكوتێ! پاشان بۆ ئەوەی لێی نزیك نەبینەوە بەرد بارانی كردین. ئێمە دەچووینە پێشێ و ئەویش بەردی دەهاوێشتن هاوارم كردێ: ـــ: دەبێ ئەم كارە مەیسەر بێ، ئەگەر ئیشەكەیش پەیوەندی بە گریانی دایكانەوە هەیە ئەوا من لە تۆ بە جەرگ ترم داسەكەت فڕێدە و بڕۆوە سەر كاری خۆت، خوشكیشت بۆ شوێنێكی ناخۆش نابەین، دەیبەینە شار.
قیژاندی: ـــ: بۆ دواوە! دەنا سەرتان پان دەكەمەوە! دیار بوو هاوڕێكانم شەقاویان كورت بوون و نەختێ سڵەمینەوە، بەڵام من نەوەستام، دەستێكم لەسەر خەنجەر و ئەوی تریشم لەسەر دەمانچە بوو.. بانگم كرد:ـــ ـــ: ئەگەر مەسەلە، مەسەلەی سەرپان كردنەوەبێ، وەرە پێش حەڵاڵزادە منەتت نەبێ، تەكانم دا بیگرم داسەكەی بەسەر سەرمدا هەڵاوێت، ئەگەر خۆم نەدابووایە لاوە، زۆری نەمابوو بمكا بە دوو لەتەوە، بەڵام دەستی هەر بریندار كردم، لێرە لە بازوومان پارچەیێكی لێ داماڵی تاكو بردییەوە سەر ئێسقان ئیتر دەستی چەپەم نوقستان بوو. بەدەستی ڕاستم ملم گرت و دامهێنایەوە و هەندی لەنێبێ لە عاردم دا، ئەو كات من خورت و بە هێز بووم بە جۆرێك، دەمگرت و نەمدەپاراست..! كڵاوەی چۆكم لە زەوی گیر كردو بە دەستە ساغەكەیشم شواڕكێكم دەست دایێ و بەربوومە سەری و قەوارەیێكی هەندەم تێ كرد. شوویتكیشم كردەوە و پێمان لە دار سنەوبەرەكە بەستەوە و برینی سەریشیمان پێ تیمار كرد، وەك عەمامە لەسەرمان ئاڵاند. ئاوڕێكمان لە دەورو بەرمان دایەوە، تەماشا دەكەین خوشكەكەی ڕای كردووە، لەو كاتەدا تێی تەقاندووە كە ئێمە خەریك بووین حیسابمان لەگەڵ براكەی پاك دەكردەوە.. »ئەدی ئێستا؟!« بەسەر زاوای جحێڵم دا قیژاند: ـــ: ئەرێ تۆ چی؟ مەڕی؟ لەعنەت لە شیرت چاوت دەكوێدا بوو؟ ئەم لاو ئەو لای بۆ گەڕاین، لە ناو چەند درەختێكی تازە هەڵچوودا دۆزیمانەوە، برۆی وێك هێنابوونەوە بەبێ دەنگی لێی ڕاكشابوو.. هەڵمان كوتایە سەری، ڕاپەڕی و لە گەڵمانا كەوتە شەڕ، ئەو تەنیا بوو ئێمە چوار بووین، لەگەڵ ئەوەشا گێژی كردین.. بەڵام ئێمە كەزیمان گرت و ئیتر نەرم بوو. به‌پێشە خۆماندا بەرەو كێڵگە بۆ لای براكەی.. دیار بوو براكەی دەپاڕایەوە: ـــ: لێم گەڕێن با بڕۆم، بەڕه‌ڵڵام كەن حاڵم پەرێشانە، جێم مەهێڵن لێرە بەو سنەوبەرەوە بمرم.. به‌زه‌ییم پێدا هاته‌وه‌، بەرەڵڵامان كرد.. كە لە دارمان كردەوە، وەك بەرزەكی بانان تێی تەقاند و گاسن و خوشك و هەموو شتێكی لەبیر كرد و بەناو دۆڵەكەدا ئاوا بوو.. بانگی بووكێم كرد: ـــ: هەستە دەی، هەستە خانمی بەڕێز
وە گەڵمان كەوە تاكو ببیتە ژنی ئەو (قۆزە)! ـــ: ئا، هی ئەوەی دوو تاڵە مووی لە ڕوومەتان شین نەبووە؟ تفووو (تفێكی تێ كرد) شتی وا هەرگیز نابێ، هەهەی ببم بە ژنی؟ ههێی..! هەڵمان كوتایە سەری و بردمان بەسەر گردەكەمان خست، بەڵام نەدەڕۆیی، كەزی ئەستوور بوون، نیوەمان دەركێشان، كەچی چەقی بوو نەدەڕۆیی. پاشان خستمانە سەر شانمان، ئەو بەپێ ئەم بە دەستی، چوار دەستە هەڵمان گرت و گەیاندمانە (دیگینگۆڤ ئازماك).
پێش ئەمە، زۆری ترم ڕفاندوون، بەڵام وەك ئەمەم نەدیوە و نەدیوە، چ لە بارەی هێز و تاقەتەوە چ لە بارەی عینادییەوە، ئێسك ساغ، تێك چەقیو، ئەگەر باسی شتی دیكەیشی نەكەین ئومێدم وایە كاكاغە ئەم سەرشێتی و كەف و كوڵە نەبینی! لە دارستانەكەوە بەرەو (گرۆختنۆ) شۆڕبووینەوە. لەو بڕوایەدا بووم براكەی لەگەڵ چەند كەسێك. بە دوامانەوە بن، بۆیە ڕێگای خۆمان گۆڕی و لە باتی ئەوەی بەرەو (دۆفلن) بڕۆین، بە پێیان بە ناو دارستاندا كەوتینەڕێ. زۆری ماندوو كردین، ئێمەش دامان گرت و ڕامانكێشا هاوەڵكراس و ماوەڵكراسی تیزماڵ تیزماڵ ببوو. كابرای زاوا یەك بە خۆی هاواری كرد! ـــ: با وازی لێ بێنین، جێی بێڵین! كورە خۆ ئەوە ئافرەت نییە دڕندەیە!! ـــ: بیگرە! ئەوە نێچیری خۆتە! دەتەوێ وازی لێ بێنین لە دوایدا پێمان بڵێن پێی نەوەستان؟ پاشان شۆڕ بووینەوە، شۆڕ بووینەوە تا ڕووباری (گرۆڤۆتنۆ) دەبێ لە ڕووبار بپەڕینەوە جا بە (حەمامی بۆ نارد) بەرەو (دۆڤلن) بڕۆین.. دەبێ لە ڕووبارەكە بپەڕینەوە، بەڵام چۆن؟
ڕووبار شێلووە و وەك شێتان كەفێ دەكا و تیژ تێدەپەڕێ، پردێك هەیە، بەڵام لە گوندییە و بۆ ئێمە نابێ و پێویستە بەهەر جۆرێكیش بێ لێی دوور بكەینەوە. لە خۆمان ڕا نەدی بپەڕینەوە، هەستاین گەڕاینەوە زیاتریش لەبەر ئەوەی چونكە هەردوو یارمەتیدەرەكەمان ڕازی نەبوون بپەڕینەوە، دیار بوو ڕووباریان ترسناك دەهاتە پێش چاو، ئافرەتەكەیش قوڕس بوو و نەیشی دەویست لە خۆڕا خۆی باوێتێ..
بە كابرای بە حیساب زاوام وت: ـــ: بیخەرە سەر پشتم جوانە جوانە.. بەڵام نە هەندە باڵای بەرزە كابرا بە ملیشی ڕاناگا، ئەدی چۆنی هەڵگرێ و بیهاوێتە سەر پشتم.. بانگم كرد: ـــ: داوەرەوە، داوەرەوە.. با سواری سەر پشتت بێ.. داهاتەوە، بەڵام ئەم سواری پشتی نەبوو، هەوڵم دا بیخەمە سەر پشتی، بە دەستێك هێزم پێ نەشكا قاچی لەزەوی چەقاندن و لە جێی خۆی نەبزووت.. خەنجەرم هەڵكێشا بۆ سنگم بردوو هاوارم كرد: ـــ: هەر ئێستا خوێنت فڕ دەكەم!، خەنجەرەكەم نەختە نەختە پاڵ دا خۆی داهێنایەوە، زیاترم پاڵ پێوەنا، زیاتری خۆ داهێنایەوە تاكو كەوتە سەر پشتی زاوا، هەڵیگرت و یەكسەر بۆ ناو ئاو. دەستم دەئەوكێ ناو بە سەرمدا قیژاند: ـــ: بڕۆ، ئاوڕان مەدەرەوە، من قاچەكانی دەگرم.
ڕۆیی، ڕۆیی تا كەوتە ناو چاڵێك و دەنێو ئاوێكی شێلوودا نقووم بوو، ئافرەتەكەیشی لەگەڵدا بوو.. ئیتر لە گۆرەویەكانی زیاترم لە دەستدا نەما، هاوارم كرد! (ئەی هاوار هەی..!! بووكە شۆخ ڕۆیی!)، خۆم لە ئاوەكەدا نقووم كرد هەر گرتم و نەمگرت كوێر بووم چم نەدەدی، ئەمن لە ئاوێ ناترسم، بەڵام نە ئاخر ئەوە ئاو نەبوو، تێكەڵەیێكی ترسناك بوو لە تیشەبەرد و ڕەگ و ڕیشەی درەختان، هەندێك لە سكت ڕادەچوون، هەندێكیش لە شانت، هی وایش هەبوو وە ڕانت دەكەوتن و بانگلۆزیان دەكردیەوە، جا پیاو خۆی بپارێزێ یا یەكێكی تر، ئاخ خۆزگە بەدوو دەستان دەبووم، بەڵام نە بە دەستێكم؟؟ قاچی ئافرەتەكەم گرت، بەدەستی نا بە ددانم گرتن، بە دەستەكەیشم ڕەگە دارێكم گرت و تا كەنار بە سەریدا ڕۆیشتم.. دوو سەعات بوو نەمان دەتوانی قسە بكەین لاڵ ببووین، شین هەڵگەڕا بووین لەبەر مانگەشەوێ.. نیوەڕۆ بوو كە لەگەڵ براكەی پێكوەرهاتین و بە دوای ئافرەتەكە كەوتین.. خۆر ئاوایێ هێنامانەوە، ئەوی تر لەبەر مانگەشەودا بوو. هەر دانیشتین و دانەنیشتین، وتم: ـــ: هەستن با بڕۆین! ئافرەتەكە قیژاندی: ـــ: ئەمن بێرەدا سەر ناكەوم، باشتر وایە دەئاوێم باوێن! وەرم گێڕایەوە وتم بە خۆشی قسەی لەگەڵ بكەم: ـــ: هەستە ئامینە، بەخۆشی هەستە، نابێ چی دی خۆگران بكەی، مادام ئێمە تكات لێ دەكەین نابێ چی دی خۆت گران بكەی..
ـــ: نە!.. هەرگیز، برایەكم هەیە لە (دراما)، ئەگەر پێی بڵێم بە لیرانت خەنی دەكا، لێم گەڕێ نامەوێ شوو بەوە بكەم.. لێم گەڕێ. كابرای زاوا دانیشتبوو بەترسێكەوە چاوەڕوانی دەكرد وتم: ـــ: هەستە، بە مێردت دەدەین، ئەوەتا شۆڕەسوارەكەت ئەوەتا!
ـــ: ئەو (شۆڕەسوارەم!) ناوێ جا لێم گەڕێ: لێرە دەمرم.. لە جێی خۆم نابزووم! دەمانچەكەم هەڵكێشا لوولەم تێ كردو وتم: ـــ: هەشتم كووشتوون، تۆش دەبیتە هی نۆیەم، جا ئەگەر دەرحاڵ ڕەپێ نەبی و نەڕۆی، كوژراو هەشتن تۆیش نۆیەمین. بە نابەدڵی هەستایەوە.. ڕۆیشتین.. ڕۆیشتین تاكو دەمەوبەیان، سەیر دەكەم! (بۆنار)مان بەجێ هێشتووە و گەیشتووینەتە خوار (كریفۆبیلۆ) و ڕوومان لە (دۆفلن) دایە. بە درێژایی شەوێ بەسەر ڕێگاو بە بەر ڕێگایش بە گوزەرگای بەر تەسك و بەناو دڕك و داڵدا ڕۆیشتووین، جل و بەرگمان پاتاڵ پاتاڵ ببوو دەتگوت بەناو دارهەنەی پەڕەكەردا ڕۆییون پارچەی بەساغی نەمابوو، بۆ ئێمەیش بێ كراس و شەڵوار بەهەر حاڵ، بەڵام چۆن لێ بگەڕێین كە ئەو بەم چەشنە بەشاریدا تێبپەرێ؟ بە زاوام وت: ـــ: هەستە بڕۆ دەستە جلكێكی بۆ بهێنە، با خەڵكی (دۆفلن) بەم شێوە نابەروێكەی نەبینن. جودای كردەوە و وتی: ـــ: باشە، بەڵام لێمان گەڕێن تاوێ بەتەنێ بین یەك دوو جار خۆ لێك بسووین بەڵكو ئەوە خوایە تۆزێ دڵی نەرم دەبێ. وتم: ـــ: باشە! ڕۆیشتن و ڕۆیشتین، قڵفەی پشتێندێم كردەوە و هاوارم كردنێ: ـــ: ئێوە دەپێشدا بڕۆن، من نەختێ تەنها دەبم. ڕۆیشتن، منیش مامەوە چاوەدێریم دەكردن: جارێكیان لەسەر ڕێیێ وەستان، كابرا دیار بوو شتێكی پێ وت و بەرپێ یەكی دایێ و لە عاردی دا، خۆی هەڵداسەرێ لاقی گرتن و دەستی كرد بە یاری لەگەڵیا، ڕووی لەگەڵیا خۆش بوو، بەڵام ئەو ڕانەدەوەستا، نەختێ لاربوونەوە و بەرەوپێش چوون،زاوا یا دوو یا سێ جاران بە تەواوی نازانم خلۆر بووەوە… وەك هەموو جارێ، گەر كەری ئەو بارەی نیت بۆ چی خۆتی دەدەیتە بەر.. گەیمەوە ئەوان و ڕۆیشتین، كابرام نارد جلكەكان بێنێ، من و ئامینەش لەوێ لەسەر ڕێی (دۆفلن) دا چاوەڕێ بووین چاوی لە چاوی بڕیم و وتی: ـــ: بۆ چی دەمدەیتە ئەو گولەی پیسم بكا..؟ شووی پێ ناكەم، ناچمە دۆفلن… وتم: ـــ: دەچی و دەشچی! پارەی هێنانتم وەرگرتووە.. ـــ: ئەگەر مەسەلەكە پەیوەندی بە ماڵ هەبێ: ئەوا برایەكەم خەنیت دەكا بەلیرەی زێڕ بەرامبەر بەوەی تۆیش وازم لێ بێنی.
وتم: ـــ: لە ڕاست قسەی من زێڕ ناكا هیچ، دەبێ بچی!
ـــ: لەكەڵ تۆ، نەك هەر بۆ دۆفلن، بڵێ بە ناو دەریاشدا دێم، بەڵام لەگەڵ ئەودا ناچم! خودایە ئیش چییان بەسەر دێ؟ چی بكەم؟ گرێیەكە بۆ خۆی، ڕاستە ئافرەتێكم لە ماڵێیە، بەڵام نە ئەمەیان ژنێك و نیوە، سپییە دەڵێی شیرە، چاوی وەك خەنجەرێ دەبڕن، بەڵام مەمكی ؟، مەمكی براینە تەنوورە تەنوور!! ـــ: هەویرەكەی پێوەدە و بیخۆ! بانگی كرد: ـــ: دەتەوێ؟ هەر ئێستا! ئەو كاتە خەتا بە خێر گەڕایەوە.. بە پێش خۆم دا بۆ كێڵگەكە، خۆمان لە گۆشەیێك داخزاند و یەكتریمان لە ئامێزێ گرت، پەلكەگیای پێوە نەمابوو، هەموومان شێلا، بەسەرمدا هاوار كرد: تا ئێرە بەسە! ئەی ئێستا؟ بیبەم؟ لەبەر برادەرەكەم شەرم دایگرتبووم..(نایبەم).. دڵەكەمی لە ناخەوە پێكا.. هەستم كرد پەشیمان بوومەوە چاوی دەمن بڕیبوو لێی پرسیم: ـــ: لەگەڵ تۆ دێم، وا نییە؟ دڵم لە نێوان دوو ئافرەتدا، بوو بە دوو لەتەوە، لەو حاڵەتانەدا دەتەوێ دوو دڵت هەبن، یەكیان بۆ شەرەف ئەوی تریش بۆ زەوق و ڕابواردن: بەڵام دڵی من یەكێكە، ئەوەندەی دابەشی دەكەم، ئەنجام هەر دڵێ دەمێنێتەوە. بەرەو شەرەفم هاوێت و وتم: ـــ: لەگەڵ من نایێ! هیچ چارێ نییە دەبێ لەگەڵی بچی. هاواری كرد: ـــ: لەگەڵی ناچم! ـ
ــ: دەبێ لەگەڵی بچی!! ـــ: ئەمە نابێ..! دیار بوو خۆیشی بۆ ڕاكردن ئامادە كرد بوو، كە نیگامان لە یەكدی چەقی و تەكانیدا، خۆم بە زەوی دادا و پاژنەی پێم گرت: بواری ئەوەی نەدام خۆم پێ ڕابگیرێ و كێل ببمەوە، وەك ڕەشەبا وا بوو: وەردەچەرخایەوە و دەردەپەڕی، بەسەر دڕك و چەقەبەردان ڕایدەكێشام… بەڵام من وەك كسۆكانم لە پاژنەیەوە گرتبووو وازم لێ نەدەهێنا، تاكو ساتمەیێكی بردووو كەوت. كەفی دەردا بووە سەر زاری، منیش ماندوو بووم.. دانیشتین پشوویێ بدەین، پێم وت: ـــ: ئێستا دەڕۆی ها؟ ـــ: هاواری كرد.. دەستم دەبەر پشتێ نای، تەسلیمی تۆ بووم.. پاشان كابرا هاتەوە.. دەورەماندا و بەرەو دۆفلن كەوتینە ڕێ. دەبووایە لە پردەكەی سەر ڕووباری بپەڕینەوە ئینجا وەك دەڵێن لە ماڵێ بین، ئەمەش مانای وایە بەمرازی خۆمان گەیشتین.. ئەوەم بە خایاڵدا هات، تێ هەڵكەم گۆرانی بڵێم، كاتێك بوو بۆ گۆرانی نەبووایە بۆ چیدی دەستی نەدەدا. لە پردەكە نزیك بووینەوە شتێكمان لێ ڕاپەڕی و هاواری كرد: ـــ: بووەستن! دەنا وەدەكەم دایكتان خڕە فرمێسكتان بۆ ببارێنێ! لوولەی تفەنگێكم دی، هەر (دە) هەنگاوان دوور دەبوو، ئاگاداربن.. ئاگاداربن.. سەرێكی بەستراوم دی زانیم براكەیەتی، زانیبووی لەو ڕێیە زیاتر، چ ڕێی دی ناچێتەوە (دۆفلن)، بۆیە لێرە لە دەم ڕووبار لە ژێر پردەكەدا چاوەڕێی كردووین. كە هاوڕێكەم بەو كەین و بەینەی زانی، دیار بوو لە پشتم دەڕۆیشت، پاشان لەو سەر ڕێیەدا شۆربووەوە و خۆی لە پەنایەك نا. من لە ناوەڕاستی ڕێگا بووم، دەستێكم بەستراوە، دەمانچەكەشم لە بەر پشتێیە پێش ئەوەی دەستی بۆ ببەم ئەوە دەزانم بە تفەنگەكەی كارم لە كار دەترازێنێ.
ـــ: نەجوولێیەوە! دیار بوو براكەی هاواری كرد و بەرەو ڕووی منیش هات خوشكەكەی بباتەوە، لوولەی تفەنگێی بەرەو ڕووی منە.. لەو كاتەدا كێ بڕوا دەكا، خوشكەكەی، كە لە نزیك منەوە بوو خۆی دامەپێش.. ئەو خوشكەی كە بە درێژایی شەو بەدوای خۆم ڕاكێشابوو، پارچەیێكی لە جلكان بە سەلامەتی نەمابوو، تەكان بدا و بێت لە پێشم بوەستێ و بە خودی خۆی بمپاڕێزێ؟ بە دەستە ساغەكەمم لە ناو قەدێم دا گرت و هاوارێكی براكەیم كرد: ـــ: تاقە هەنگاوێكی تر باوێی خوشكت دەڕووباری داوێم! ڕووباریش چ ڕووبار لە ژێرمانەوە خوێنی دەكرد.. وای لەو كارەساتە! لە جێی خۆیم چەقاند.. بۆ دواوە.. بۆ دواوە خوشكەكەیم دەدەستی دابوو توندم گرتبوو بەرم نەدەدا. بەسەر پردەكە تێدەپەڕیم، ئەویش تەماشای دەكردم بێ ئەوەی بەدوام بكەوێ یاخود تەققەم لێ بكا، لەو ساتەدا ئەو مرۆڤەم وەك مۆمیایێ، یا مرۆڤێكی لە شەمێی دەهاتە بەرچاو، سپی ببووەوە، وێنەی سەنەمێك لێی دانیشتبوو تفەنگەكەی فڕێ داو دەستی بە چاوان وە ناو دەستی كرد بە گریان.. پیاوم نەدیبوو بگری، ئەوه‌ دیتم..هاتە سەرم بگەڕێمەوە و خوشكەكەی بدەمەوە، بەڵام نەم كرد.. تۆ شتێكت دەوێ كەچی دەسەڵاتت بەسەر شتێكی تردا دەشكێ و لە پاشان هی سێیەم و چوارەم دەكەی. بەم چەشنە بردمانە دۆفلن، لەوێش یەكسەر بۆ لای شێخ، لێی مارە بكا.. شێخ لێی پرسی: ـــ: تۆ ئەو كابرایەی بە مێردت قبووڵ دەكەی؟
ـــ: نامەوێ!
شێخ وتی: ـــ: بە ڕاستی تۆ ئافرەتێكی قایمی، لە باڵ یەكیان دەرهێناوە كەچی ئەو هەر سوورە لەسەر قسەی خۆی.. بیبە شەیبان بیبە! لە دارستانێی بەڕەڵڵاكە. با لەگەڵ دڕندان دابێ بەڵكو هۆشی بێتەوە سەر.. ئیتر كاری لە كار ترازاو لێكمان مارە كردن.. دەپرسی: شەیبان داخۆ لە دوایدا بەچی گەیی و چی لێ هات؟ دوو مانگ بوو یا سێ، پیكەوەیان گوزەراند جارێكیان بە ژنەكەمی وتبوو: دە یاڵڵا (لەیلا) خوشك! با بڕۆین لەگەڵ خۆم بەرە گەنمەشامیان لە بێستانێ بچێنین، حەزم لێیە فێرم بكەی داخۆ گەنمەشامی چۆن دەچێندرێ.. مێردی ئیزنی دابوو (پێش ئەوجاری ڕێی نەدەدایێ) ڕۆیی لەگەڵ ژنەكەی من فێری بكا گەنمەشامی چۆن دەچێنرێ.. لەدوایی دا ژنەكەی من گەڕایەوە و، ئەو نەهاتەوە.. ڕووبار و ڕووبار ڕۆیشتبوو تا گوندەكەیان.. پاشان لە دووی ناردم بچم لێی بدوێین..، چووم.. پێی وتم: لە كۆڵ ئەو زار بەلیكاوەم بكەرەوە، با تەڵاقم بدا هەرچی دەڵێی ئامادەم. لێم پرسی: جا كە ئەوەم كرد چیم دەدەیێ؟ وتی: دوو لیرە و پارچە چەرمێك بۆ پێتاوان، بایی سێ جووتە بەڵەكپێچانیش مەرەزت دەدەمێ، وتی:ــ كەنگێ ئەوەت كرد هەموو شتێك ئامادەیە. گەڕامەوە (دۆفلن)، كابرام گرت و پێم وت: ئەگەر یەخەی ئەو ژنەی بەر نەدەی ئەوا بچیتە پەڕەكەی ئاسمانێش بۆ تۆ نابێ!.. ئێستاش ئەگەر هەر حەزت لێی بێ ئەوا دەبێ جاری پێشوو چۆنمان ڕفاند بیرفێنینەوە. بە ترسێكەوە وتی: نا نا نەكەی، هەرگیز: گەر تا دەشمرم بێ ژن بم دووبارەی ناكەمەوە. وتم ـــ: مادام ئیشەكە وایە، بەرەڵڵای كە، یەكێكی دڵ نەرمترت بۆ هەڵدەگڕین، كە ئەوەندە كەللەرەق نەبێ و لە گەڵت بژی.
ـــ: ئەمجارە چەندت دەوێ؟ ـــ: سێ لەو (سەد لیڤی) یانە و دووسەد لیڤیش بۆ خواردنەوە، هەمووی دەكاتە پێنج سەد لیڤی. وتی:ـــ باشە دەتدەمێ، بڕۆ بەو هارەی بڵێ نامەوێ.
ـــ: پێویست بە پێ گوتن ناكا، لەگەڵم دێیە ناستان لەوێ با شێخ لێكتان بكاتەوە، پاشان چی بە چاك دەزانی دەیكەین. چووینە ناستان، شێخ لە یەكتری جوودا كردنەوە و تەڵاقی دا، پاشان یەكی دیمان بۆ هێنا، ڕفاندمان، بەڵام نەك وەك ئەوەی پێشوو، هەر كەزیمان گرت و نەگرت كارەكە مەیسەر بوو، ئەویش دوو لیرەكە و ئەوەی لەگەڵی گووتبووم دایمێ.
زۆرم ئافرەت ڕفاندوون، بەڵام تەنها ئەوەیانم كەوتە بەردڵ، ئافرەتێكی ئازا، هەر نزیكی دەبیەوە دەبینی لە ژن زیاترە.. ئێستاش بیری دەكەم.. بەداخەوە..! بەڵام ئەدی پێم نەوتی تۆ شتێكت دەوێ كەچی دەسەڵاتت بەسەر شتێكی تردا دەشكێ، پاشانیش هی سێیەم و چوارەم دەكەی…؟.

() چیرۆكنوووسی بولگارییای ناسراو (*) له‌ ژماره‌ 2 ی گۆڤاری ( الاداب الاجنبیة )ی سوورییه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
لینکی بابەتەکە بە ئینگلیزی:
https://momaanglichanka.com/2021/05/29/when-men-were-men-by-nikolay-haitov/




مژده‌ نـاوه‌خته‌كانی كـاوبا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌دیار گیانه‌ڵای خه‌ونه‌كانمه‌وه‌
(چه‌نگ)ی مێژووم له‌ باوه‌شدا
ئاوازی مه‌حاڵ ده‌ژه‌نم ..
ئه‌سته‌مان به‌ حیكمه‌تی قوڵنگ
ئاشنا ده‌كه‌م..

ئا..
ئێمه‌ سێبه‌ری دره‌ختێكمان به‌س بوو
موچڕكه‌ خه‌وتووه‌كانمانی
پێ بێدار بكه‌ینه‌وه‌ ..
تیشكه‌ ڕه‌شداگه‌ڕاوه‌كانی ئارامی
له‌ تووله‌ڕێ و یـاڵ و به‌نده‌نان وه‌ربگرینه‌وه‌..

فرمێسكمان جۆگه‌ی
به‌سه‌ر ڕه‌شایی شه‌ودا ده‌به‌ست
شه‌به‌نگی خه‌مبار
له‌ جه‌ژنی گومانداراندا
ده‌نگوباسی ئه‌هلی دڵی ده‌گه‌یاند..
فرمێسك بكوژ بوون
ئه‌وه‌ی له‌و شه‌وه‌دا ڕشتمان
هه‌وای كۆنه‌پارێزی لێی دابوو
سێبه‌ری ئاگردانێكی كوژاوه‌ بوو
مه‌رگی ناوه‌ختی
له‌ تۆغیانی ژیاندا پێشانداین.

به‌ره‌به‌یانێكی سۆزانی ،
كه‌ دووكه‌ڵێكی ده‌قنه‌شكاوی ، خوێناوی ، بێ چاندی
لێ هه‌ستا
زرنگانه‌وه‌ی په‌رێشانی بوو
به‌ری ئاسۆی لێ گرتین ..
ئه‌وسا ،
مژده‌ ژه‌نگگرتووه‌كانی كاوبا
له‌ گۆشه‌ی جیا جیاوه‌
ده‌ستی له‌ ساویلكه‌ییمان ده‌گێڕا ..

ئیتر نه‌ما
دڵ ئاوێنه‌ی دڵ بێ.. نه‌ما
نه‌ما كچان
به‌ خۆیان و ملوانكه‌ ساده‌كانیانه‌وه‌
ئاینده‌یان
له‌ داڕژانی ئه‌ستێران ببینن
یا وانه‌یه‌ك
ته‌نێ وانه‌یه‌ك
له‌ بارانه‌وه‌ فێر بن..

هه‌ور ناناسینه‌وه‌..
باران ناناسینه‌وه‌..
یاده‌وه‌ریه‌كانمان،
به‌ خاڵه‌ سپییه‌كانی خه‌ڵوز ده‌بینین..

به‌ مه‌ته‌ڵێكی هه‌ڵنه‌هێنراو ده‌وره‌ دراوین
ئۆردووی خه‌یاڵبازان
كه‌ تارماییشیان نابینرێ
شه‌شده‌ری ڕوئیاكانمانیان
به‌ چڵی هه‌ڵچووی تاسان گرتووه‌
ئاگرمان پێ ده‌دروونه‌وه‌
فرمێسكه‌ قه‌تیسه‌كانمان پێ كون ده‌كه‌ن
پێخه‌فی به‌فرمان پێ ڕاده‌خه‌ن..
چه‌مكی سه‌رچڵیمان
به‌ چه‌ند تیكتۆكێكی بێ واز ، بێ ئاره‌زوو
تێده‌گه‌یێنن..

ئه‌وه‌ باڵانوێنی مرۆڤه‌ ئێستا
سه‌ر به‌ هاوینێكی پڕوكێنه‌ر
سه‌ر به‌ زستانێكی تووش
به‌ ئاوازێكی بابوێر
به‌ ختووكه‌ی پێده‌شت
به‌ مژده‌ خۆشه‌ هه‌ڵخه‌له‌تێنه‌ره‌كانی كاوبا.

سواڵی له‌باوكه‌وتن
پردی سه‌ر شه‌پۆله‌ سه‌رشێته‌كان ..
خه‌نده‌ی كه‌مه‌ندان..
جه‌نگه‌ی نوخشه‌لێدانی
به‌ژنی گه‌رداو..
ستاندنه‌وه‌ی ڕه‌ندایه‌تی..
سه‌ڵا و كه‌باری جاڕ و ڕیكلامان
كه‌ هه‌وا
له‌ ئۆكسجینی هه‌ناسه‌سوار وه‌رده‌گرن..
چه‌شه‌خوازیی زیندانان
شاڵاوی گیرسانه‌وه‌ و
ڕیتمی دادوه‌ری
له‌ ده‌ركه‌زایانه‌وه‌یه‌..

ئه‌وه‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌
وه‌رزی ڕۆژه‌ڤ و
سارده‌كێل لێك ناكرێنه‌وه‌ ..
لووتكه‌ی چیایان
وێنه‌ی شاییه‌كی به‌ره‌واژ
له‌ بیره‌ نه‌وته‌ بۆگه‌نه‌كان داوێین..
به‌ تامی با
جه‌ربه‌زه‌یی ده‌رمانخواردوو..
ژیان
به‌ ئاوازێكی نه‌شازی شه‌یپوورێكی شكاو نه‌شئه‌دار..
وره ‌، بڕست ، جه‌ساره‌ت
به‌رده‌ستی ڕووهه‌ڵگرانه‌..
دونیای جوان
ژیانی جوان
سرووشتی جوان
گریمانه‌یێكه‌
به‌ قاڵبه‌سابوونێكی كۆڵێی جاران
سپێردراوه‌..

ئیتر هیچ له‌ هیچ ده‌خوازرێ..
(گوناه)ی گوناه
له‌به‌ر ده‌رگای مزگه‌وت و كه‌نیسان
به‌ ڕه‌ونه‌قێكی شكۆداره‌وه‌
ڕیزیان بۆ گوڵاڵه‌سووره‌ی
به‌ر په‌رچه‌می هێمنی به‌ستووه‌‌..
بێده‌نگی،
هه‌ڵایسانی بن بیره‌
ده‌بێ خوو
به‌ فشاری قووڵ و بێدیماهی
شه‌وه‌وه‌ بگرین..
هه‌وڵ بده‌ین بگه‌ڕێینه‌وه‌ ڕه‌حمی یه‌كه‌م
شه‌نگترین و
ئه‌مینترین ته‌لار..

ده‌سبه‌تاڵی،
بزه‌ی لاله‌زارانه‌
سه‌رسام..
مه‌ستتر له‌ مه‌ستی
له‌ شه‌خته‌ ساردتر
به‌دبینتر
له‌و په‌یمانانه‌ی
شانۆی پێ ده‌ڕازێنرێنه‌وه‌..
ڕه‌نگ له‌ ڕووان نه‌ماو
شه‌رمن
له‌ هه‌مان ئه‌و كاوبایه‌دا ده‌توێنه‌وه‌ ،
ساوی ڕه‌شه‌با ده‌ده‌ن..
خه‌رقه‌ی كازیوه‌ ده‌پۆشن
بۆ سه‌فه‌رێك
له‌ بازنه‌ی گێژه‌نێكی ڕه‌وان ده‌خوولێته‌وه‌،
ژیان و مه‌رگی
پێ كڕاوه‌ و فرۆشراوه‌..

شاخه‌كان هه‌ڵه‌یان كرد
كه‌ڕه‌نای میدیا
به‌رخه‌ل په‌رت و كۆ ده‌كاته‌وه‌..
ودمی به‌دنیهادی
شه‌هدی پێ ده‌كرێته‌ شه‌ره‌نگ
زه‌نوێر
له‌ سه‌ره‌مه‌رگدا
شه‌تاو ده‌ستیان به‌سه‌ردا دێنێ..

ئای له‌ زیخه‌ڵانی ئه‌و سنگانه‌ی
یاده‌وه‌ریه‌ ڕه‌شه‌كانی قووت دا
ژه‌نگی سه‌ر دڵه‌به‌ردینه‌كانی لادا
مه‌وسیمی باڵانوێن و كینه‌په‌ڕێنیان
بۆ كردین
به‌ بووكه‌به‌فرینه‌ی خه‌یاڵی نه‌خۆشیان..
هه‌یبه‌تیان
له‌ ئاهه‌نگێكی ئیرۆتیكی زڕدا
دایه‌وه‌ شه‌وی كوێر
كه‌ڵه‌شێری به‌ناوه‌خت
تیا بانگ ئه‌ده‌ن..
برینی تێدا ده‌كولێنه‌وه‌ ..

كه‌ڕه‌نای میدیا
سپتیتانكێكی بێ بنه‌
به‌ ڕه‌نگی په‌لكه‌زێڕینه‌ ده‌رده‌كه‌وێ
به‌ ده‌نگی شمشاڵ ده‌گاته‌ گوێ!!

ئای له‌و كلیلانه‌ی
له‌ ته‌نیشت دڵمان دانابوو
ئه‌و كلیلانه‌ی
داماننابوو
گه‌نجینه‌ی هیوای پێ بكه‌ینه‌وه‌..
هاتن بێباك
به‌ دڵه‌وه‌
خستیانه‌وه‌ ناو سه‌رابی كاوبا..
هێللانه‌ی باڵندانیان به‌ شیرازه‌یه‌ك ،
له‌ ئۆده‌ی بووژانه‌وه‌ كه‌وتبوو
كۆر كردنه‌وه‌ ..
بۆنی ڕه‌نگ و
خه‌ونی ئاوهه‌ڵدێرانیان كوشت..
به‌رده‌وام بوون
له‌ به‌رده‌وام بوون….

حوزه‌یرانی 2024




زه‌وه‌ززه‌ی ده‌روێـش.. چیرۆكنووسی بولگارستان: نیكۆلای خـایتۆڤ.. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئەوەی بۆتی دەگێڕمەوە لە دێر زەمانەوە ڕووی داوە..
هێشتا چواردەم لە تەمەنم نە بوارد بوو، نە دایكم هەبوو نە باوك، باوكمیان سەبارەت بە مانگاكەی ساڵحەوە كوشتبوو دایكیشم بە ئیسپانیە تا مرد. لە لای نەنك و باپیرێكی پیرەوە پەروەردە بووم.. دەستی ڕاستی داپیره‌م ڕەق ببوو ، ئەمەش مانای وایە كەسێك نەبوو ئیش و كاری ماڵێ ڕاپەرێنێ.. باپیرم چاوی لە من بوو ژنم بۆ بێنێ، لێی نەپرسیم، جاران نەیان دەپرسی، ئەوانەی ژنیان بۆ دەهات ڕیش سپی و پیرەكان لە ناوەخۆدا ئیشەكەیان دەبڕاندەوە. جارێكیان گوێم لێ بوو پێكەوە دەئاخڤین نەنكم وتی: ـــ: هێشتا منداڵە! باپیره‌م وەڵامی دایەوە: گەورە دەبێ، گرینگ ئەوەیە كیژێكی بۆ ببینینەوە! باپیرم چی دیبوو و چۆن؟ ئەمەیان كە ناتوانم پێتی بڵێم بەڵام جارێكیان كە لە ناو مێرگدا گەڕامەوە بنیادەمێكم بینی مەقەستێكی گەورەی دەبەر پشتێ دا بوو، باپیرم وتی: ــ ڕەمەزان! ئەوا ئەو بەرگدرووەم بانگ كردووە، شەرواڵێكت بۆ بدروێ، جا ڕەنگاو ڕەنگت دەوێ یا سادە؟ لەوەی زیاتری لێ نەپرسیم، بۆیان خواستم.. ژنیان بۆ هێنام لەوەی زیاتریشیان لێ نەپرسیم (شەرواڵێكی ڕەنگاو ڕەنگ یا سادە). چوارشەممە بەرگدروو هات، پێنچ شەممە شەلوارەكەی تەواو كرد، شەلوارێكی ڕەنگاو ڕەنگی خەت خەت و چنراو بوو.. ڕۆژی(هەینی)یش دۆڵنگێو هات و كەوتە لێدانی تەپڵی زەماوەند، دۆڵ لێ دەدرێ و مەنجەڵ و قازانی پر لە گۆشتیش كوڵەكوڵیانە، منیش نازانم داخۆ دەبێ بووكەكەم كێ بێ؟ بە شەرمەوە لە نەنكم پرسی: ـــ: هاوسێیە، یا هەر خەڵكی گوندییە؟ بەڵام كێیە و چۆن دەبێ، نەنكم شتێكی نەگوت، منیش لە سەری نەڕۆیشتم.. ئێوارە زانیم كێیە و چۆنە.. شێخ دروودی مارەیی خوێند و تەپڵمان بۆ لێ درا.. پاشان هاتە سەر ئەو وەختەی پێكەوە لە ژوورەكەدا جێمان بێڵن. باپیرم جودای كردمەوە و وتی: ـــ: ئاگاداربە، بەیانی ده‌بێ خوێن هەبێ! ئەگەر بووی بە پیاو ئەوا وەك پیاوان بە.. گرینگ ئەوەیە خوێن هەبێ دەنا دەبیتە مەسخەرەی تەواوی گوندی، پاڵێكی پێوە نام و دەژوورێی كردم و دەرگای كلیل دا.
نیو سەعات دەبوو وەك كۆڵكەدار دانیشتبووم بێ ئەوەی فززەم لێوە بێ یا ڕووپۆشی لە سەر لادەم پاشان هەر خۆی بە دەستی خۆی ڕووپۆشەكەی لادا و دەركەوت.، وام زانی باپیرم ئافرەتێكی قەڵەو و تێكسمڕاوی بۆ هێناوم، كەچی من كیژێكی لە وێنەی پەپوولەم دی، سپی دەت گووت شیرە، چاوی گەورە و سیحراوی.. بە سەرسامیەوە تێیەوە ڕامابووم، ئەویش سەیری دەكردم.. پاشان دایە قاقای پێكەنین ئینجا پرسی: ـــ: شەرم دەكەی؟
ـــ: ئەرێ وەڵڵا..!!
ـــ: شەرم لە چی دەكەی؟ شەڵوارێكی ڕەنگینت دەبەردایە سەیری ئەو پشدینە، حەز دەكەی یاری بكەین، بگەوزێین؟ پێش ئەوەی پێی بڵێم كە داخۆ دەمەوێ یان نا شویتكی گرتم و بۆ خۆی ڕاكیشام و ماچی كردم و دایهێنامەوە. بەم چەشنە به‌ كه‌یفی تۆمان یاری كرد و ئاگامان لە خۆ بڕا، هەستمان بە كەڵەبابی بەیانی نەكرد.. لەو دەمی دا كە خوێنەكەم بیر كەوتەوە كوڕنیشكم كەوتنە نێوچاوانێ »ئێستا كە خۆشە، بەڵام سپێدە دادێ و ئەوانەی لە خوێن دەپرسن دێن.. ئەدی ئاكام؟« بینیمی چیم بەسەر هات، لێی پرسیم كە داخۆ بیر لە چی دەكەمەوە؟ وتم: ـــ: لە خوێن! وتی: ـــ بۆت پەیدا دەكەم.. ڕوومەتی پڤ دان.. بوون بە گوڵاڵە سوورە و تفنكیشی كۆڵینەوە خوێنی لێ پژا.. لەوەی گەڕێ لە كوێ و بە چیمان سڕیەوە، هەموو شتێ كۆتایی پێ هات، وەك پیاوێك لەگەڵ ئافرەتێك دا دەژی، لەگەڵ سلیفیانادا ژیام، ئەو كیژە، بەڵام هاوسەرمە.. مێینە هەر لە منداڵێیەوە ڕوخساری ئافرەتیان پێوە دیارە، جا ئەوە لە ژێر برژانگانیان دایە یا لە ژێر نینۆكان، گرینگ ئەوەیە هەیە، بەڵام مەسەلەكە بۆ نێرینە جیایە، ئەو پیاوەی كە ڕدێنی نەبێ ڕوومەتی ئافرەتی پێ بخورێنێ پیاو نیە! دڵیش كە بیر لە ئافرەتێ دەكاتەوە لەسەرو ڕدێنێ ناپرسێ كە ئەمەش لە خۆم ڕوویدا، كاتێ لەگەڵ سلیفیانا گەوزیم و لێك ئاڵاین و ئەوەندی پێمان كرا یاریمان كرد، دڵم هێزی دەهاتەبەر هێز! كە ویستیشیان بە زۆرەملی ڕێی پێ بگۆڕن، لە ڕەگ و ڕیشەوە لە منیان دەركێشا، ئەوەش بێ ئەوەی كەسێ هەستی پێ بكا، هەموو شتێ وەك دەڵێن ئاسایی ڕۆیی، وەكو ئەوەی لەسەر ئاوێ بێ وا بوو، كەس نەبوو بۆ ئەوە بچێ كە لەوانەیە لەژێر ئاوەكەدا بەردێ هەبێ و قایێخەكەمانی تێ هەڵبنگوێ و هەلاهەلا بێ. (سلیفیانا) لە ماڵەوە دەمێنێتەوە، خزمەتی نەنكم دەكا كە دەگەڕێنەوەیش زرۆبی و ناوساجیمان لەپێش دادەنێ و ئیشان دەكا، گسك لێ دەدا، تەنانەت ماڵە كۆنەكەمان وای لێ هاتووە وێنەی ڕۆژێ پرشنگان دەدا، كۆڵەگەكانیش زەردەمسكە بوونەتەوە،(سلیفیانا) بە گوڵ و گیای هەمەچەشتی ڕازاندبوونەوە، وای لێ هاتبوو ڕۆژێ سێ جاران مینای پەنجەرەكەی تەڕ دەكرد و پاكی دەكردەوە و لە باتی ئاوێنە قژی لەبەر دادەهێنا، قژێكی هەبوو لێرە زەردی دەنواند و لەوێ سوور وەك بڵێی گڕی تێبەر بوو بێ، كە لە لایێكی تر تەماشات دەكرد وەك زێڕی زیندوو وابوو، كەروێشكەی لەسەر سەری دەكرد، دەست دەكاتێ دایدەهێنێ، منیش دەچم سه‌یری دەكەم و تێیەوە ڕادەمێنم تا باپیرم بانگم دەكا:
ـــ: ڕەمەزان هەستە، بزنەكانت خەریكە لە برسان دەمرن! ئای چ ئازارێكە بە دەست بزنانەوە، هاوینان خۆر تەمەڵی دەنوێنێ و لە تاقی ئاسمانایە و ئاوا نابێ.. پێنج فلوسانیش ناهێنێ، بووكی منیش لە گوندییە.. وام بە خەیاڵدا دێ بە گۆچانەكەم بكەومە بەر خۆر و پاشان ختمی بكەم لە زەوی و ئیتر هەڵنەیێتەوە، منیش بە گەنجی بمێنمەوە تا هەر شەو بێ و تا هەتایێ لە تەكیەوە پاڵ بكەوم یا بە هەناسەم برژانگی دابێنم، فێر بووم هەموو بەیانیان كە لە خەو هەڵدەستم فوو لە برژانگی دەكەم، تاكو هەموو تاڵێكی دەچێتەوە جێی خۆی. بەڵێنم بە (سلیفیانا) دابوو كە لەگەڵ باپیرم دەچمە پێشانگایێ لە (فلیپیە) شانەیێكی ئێسقانی بۆ برژانگان بۆ بهێنم، كە چی بەڵێنەكەم نەگەیاندە جێ. ڕۆژێكیان لەگەڵ باپیرم لە دروێنە بووم كە ئێوارە گەڕاینەوە ماڵێ، چووینەوە سەر هەوارێك خاڵی و تار و بێ بووك. نەنكم وتی، براكانی سلیفیانا داوایان كرد، ئەویش نەیدا بوونێ و ئەوانیش پاڵێكیان پێوە نابوو و بردبوویان. وتبوویان سلیفیانا جیازیی هەیە و پێویستە وەری بگرێ، سواری ئەسپێكیان كرد كە خەڵكیشیان گەیشتنێ بە ناو دارستانەكەدا بۆی دەرچوون. نازانم چیم بەسەر هات؟ بەڵام كە باپیرم بینیمی دەست بۆ چەقۆیێ دەبەم، گرتمی و بە نەنكمی وت: كندڕێكم بدەرێ! نەنكم كندڕێكی هێنا و باپیریشم لە ئەستوونەكەی بەستمەوە و پێی وتم: تۆ دەبێ لە پێناوی زەوەززەدا خۆت ڕاگری.. نابێ ببزووی دەمەوێ نەوەی حەسەن دەروێش لێرە گاگۆڵكێ بكا، پاشان دەچی لە كوێ دەكوژرێی كەیفی خۆتە! سواری ئێسترەكە بوو و بۆی دەرچوو، بانگی نەنكمیشی كرد: ـــ: ئاگات لە وەچەی دەروێش بێ، دەنا سەرت دەقەڵێشنمەوە! نەنكم باپیرم چاك دەناسێ بۆیە دەست و پێی نەكردمەوە. منیش وەك بڵێی سەد (زەروو)م بە دڵەوە نووسابێ و خوێنم بمژن هیچی ترم بە خەیاڵدا نەدەهات، تەنها ئەو هیوایە كزە نەبێ كە دەشێ براكانی بە ڕاستی بۆ جیازەكە بردبیانەوە، دوای ئەوەیش بیرم لەوە دەكردەوە كە ئەوان براینە و غەریبە نین. دڵی خۆم بەو تۆزە هیوایە دەدایەوە تا باپیرم لەگەڵ مەلا بانگدانێ هاتەوە، زاری ئێسترێی كەفی هەڵدابوو، ئەوەندەی بەنێو زڵكاوانیشدا تێپەرێ تەواوی بەدەنی تەڕ ببوو. پاڵی پێوەنام و دەژوورێی كردم و دەرگایشی گاڵەدا، لەگەڵ نەنكیشم چوونەوە ژوورەكەی خۆیان. دیوارێكمان ناوبڕ بوو، لە نێوەڕاستیدا دووكەڵكێشێكی تێدا بوو، دیوارەكە لە ڕاستی دووكەڵكێشەكەدا دەنگی تیا دەهات و دەمتوانی گوێم لە قسەو گفتوگۆیان بێ. خۆم لە كونجێك ئاخنی و گوێم بۆ ڕادێران، باپیرم بە دەنگێكی نزمەوە دەئاخڤی، بەڵام هەموو شتێ تێ گەیشتم دەیگوت: ـــ: ئیتر بووك هی ئێمە نییە، برایە بێ ئەدەبەكانی زانیبوویان هێشتا كچە، بۆیە بە دوو (سابرێن)ـانیان داوەتە ڕەفعەت! نەنكم لێی پرسی: ئەی ئێستا؟ -: ئێستاش بردوویانەتە دارستان و كەس نازانێ كەنگێ دەگەڕێنەوە، بەڵام چ سوودێكی هەیە بگەڕێتەوە و تۆوەكی بیژۆكی لە هەناواندا دابێ. نەنكم وتی: جا ئێستا چ دەكەی؟ -: دەزانی چ؟ وام بە خەیاڵدا دێ ڕەفعەت وەك گوللە لە قیڕیدا ختم بكەم، دەشیكەم! بەڵام ئێستا نا، ژنێ بۆ ڕەمەزان دێنم و چاوەڕێ دەكەم تاكو نەوەكە پەیدا دەبێ، جا دەزانم چۆن وا بكەم دایكی ڕەفعەت خڕە فرمێسكان هەڵبارێنێ.
قسەكانی باپیرم، ئا ئەو قسانەی وای لێ كردم كە خۆم بە ئۆجاغەكەوە بنێم نەبزووم و داوای لێ كردم بە دیار خۆڵەمێشەوە بم! لەگەڵ گەردی بەیانیدا باپیرم لەگەڵ شێخی هاتنەلام دڵی دامەوە، تانەخنكێم و نوقم نەبم و تا دوژمنایەتی كەس نەكەم و لەگەڵ كەس بە داوا نەیێم، هەر بۆ ئەوەی نەوەیەك بۆ باپیرم بەجێ بێڵم پاشان خوای دەكرد سەرم پان دەبووەوە!!
ئەو ڕووداوانەی لە دوایشدا هاتن، بێرە، بە ناو دڵم دا چوون… وێنەی كۆمەڵە تابلۆیێك… ئازاریان دەدام… تابلۆی یەكەم كە سیلیفیانا گەڕایەوە گوندی، ماڵی ڕەفعەت هاوسێمانن، ناوبڕمان تەنها دیوارێكە، بەڵام كە گەڕانەوە كەس نەیدیتن، مانگێك بڵێ زیاتریشی پێ چوو بوو پێیەوە دیار نەبوو ئەم دەڵە كە جووتبێتی… ڕوومەتی وەك هەویر شێلا بوو، زاتی نەدەكرد ئەمە بڵێ منیش هەموو شتێكم دەزانی… لە یەكەمین ڕۆژەوە ڕەفعەت عاشقی ببوو، كاتێ كە لە حەوشەی دیبوو دێ و دەچێ، كونێكی لە دیواریدا كردبوو و تەماشای دەكرد، ئەو بە حەفت ساڵان لەمن گەورەترە سەرەڕای ئەوەیش لە خۆشیان دایە، ناچێتە داران و ناشچێتە كێڵگە، تەنها یارمەتی باوكی دەدا، باوكی گۆشتفرۆشە. عارەقێ دەخواتەوە و ددانان دەگڕسێنێ و پاشان دەچێ سنگ دەردەپەڕێنێ و فشەو فەخفەخە بەسه‌ر خەڵكیدا دەفرۆشێ… ماڵی ڕەفعەت دوو سابرێنی قەڵەویان هەیە دوو زەنگوڵیان بە ملی یەوەیە، كە دەزرنگێنەوە لە پشت دە گردانت گوێ لێ دەبن، براكانی سلیفیانا (ڕەجەب و یۆمێر) تەماحكارن، شوانكارەشن حیساب بۆ سابرێن و زەنگوڵان دەكەن، جڵەویان بۆ ڕەفعەت شل كردووە، ئەوان سابرێنەكانیان دەوێ ئەویش خوشكیان، زانیبووشیان هێشتا كچە دەقەبەڵیان كردبوو. زۆرم حەز دەكرد سلیفیانا ببینم، بەڵام ئەو زاڵمە لە پشت قفڵێی نابوو چ ڕێگایەك نەبوو پێی ببینم، جارێكیان غەریبیم بۆی هەستا، هەر تاریك دا هات بە سەر بانەكە كەوتم و چووم لە پەنا دووكەكێشەكەوە خۆم حەشار دا، لە پەنجەرەی ماڵی ڕەفعەتەوە سەیرم دەكرد… پەنجەرەكە خڕە، لە ناوەوەشدا لامپایێكی نەوتی دەسووتێ چی لە ماڵدایە دیارە، هەمووی نا… بەڵام دەمدیتن لەبەر خوانەكە دادەنیشن، پاشان دەمدیتن هەڵی دەگرنەوە و ڕەفعەتم دەدی پشتی دەكردەوە و خۆی تەنها دەكرد و… و …؟ نەمدەتوانی چاوەكانی ببینم، بەڵام سەری وەك بڵێی بڕابێ دەلەنگیەوە ئەویش دەیگرت و هەر دوو پەنجەی گەورەی دەخستە ژیر چەناگەی و وەك دڕندە هەڵی دەلووشی. لامپاكە دەسووتاو دڵی منیش وێنەی مۆم دەتوایەوە…
ئەم دڵە چۆن نەتوێتەوە؟ چۆن نەوەستێ؟ چۆن بگاتە سبەی و دوو سبەی؟! نەنكم هەستی بەوە كرد خۆم لە پەنای دووكەڵكێشەكەوە دەنێم بە باپیرمی گوت، ئەویش دیار بوو سەرزەنشتی كردو وتی: -: با بكا، چ دەكا با بكا… با ڕق بخواتەوە، با پڕ بێ لە قین… با فێر بێ خوێنی ئافرەت لە لووتیەوە وەرنەگرێ! بڵێی باپیرم ڕاستی كردبێ یان نا؟ ناتوانم حوكمی ئەوە بدەم، بەڵام ئەوەی پەیوەندی بە ڕقەكەوە بێ كارەسات بوو… كە حەزت دەچێتە شتێك، بیر لە چیتر ناكەیەوە… بووكه‌ڵه‌ی پڕ لە پووشت دیوە؟ هیچی تیا نییە، نە دڵ، نە ئێسقان تەنها پووش و بەس من وەك ئەو بووكه‌ڵه‌یه‌م، بەڵام پووشی من ڕق و كینەیە، هەر بە وەیشم خۆ لە سەر پێیان ڕاگرتووە. ئەو ڕقەی لە ڕەفعەتم دەبێتەوە ئەوەتا بە سەرمەوەیە، لە ناو نوێنیێ، لە كێڵگەشدا لەگەڵمایە، شەوو ڕۆژ… خەیاڵی ئەوە دەكەم چۆنی بە تەورداسێ دەبڕمەوە یا بە خەنجەرێی دادەڕسێمە هەناوان، ئەویش دەم و دەست نامرێ و پێوەی دەناڵێنێ؟ ڕیخۆڵەكانی لە سەر ئەرز بە دوای خۆی ڕادەكێشێ، منیش بە پێیان پانیان دەكەمەوە و بە نینۆكان لە باڵ یەكیان دەردێنم، بێ ئەوەی بەمەیش دڵم ئاوێ بخواتەوە، بە خەنجەر ئازاری نابێ، بیرم لە ئازاردانێكی دیكە كردەوە، بیرم لەوە كردەوە لە سەرخۆ بیخنكێنم، ماوەی بدەمێ، بەڵام ئەوەم لا ڕوون بوو، ئەگەر بیگرم بەری نادەم بۆیە خنكاندنەكەیشم بە دڵ نەبوو، ئازار و ئەشكەنجەی ترم داهێنا و سێ سەد جارم كوشت و ژیاندمەوە. سەرم گڕی گرت، كوشتمەوە، لەت لەتم كرد و كردم بە هەزار پارچە، دەستم شل بوون ئەوجار بە ددانان، تاكو ئاخری پووشی ناو بووكۆكە گڕی گرت و منیش تام لێهات، لێوە لەرزەم گەیشتێ و نەخۆش بووم، كەوتمە ناو جێیان. ئەو وەختە باپیرم تەنگاو بوو! لەبەر من نا، لەبەو وەچەی دەروێش، لەگەڵ خۆی بردمە (تریگراد) بۆ لای ئایشە قەڵەو… ئەویش زۆری دەرمانی تاڵ دامێ و بە زۆر مەڵحەمانیشی چەور كردم، ئیتر تایەكە بەری دام و حەفتەیێكی پێنەچوو چاك بوومەوە، بەڵام باپیرم نەیهێنامەوە گوندی، لە (تریگراد) بەجێی هێشتم، لەوێ لای بزنە گەلی (دیلیۆمێر)، ئایشە قەڵەویشی ڕاسپارد چی پێ باشە بمداتێ بە مەرجێك بێ سمێڵ و ڕدێن نەگەڕێمەوە. هەر وایش بوو، جا ئەوە بە هۆی تاڵاو بوو یا لەبەر ئەوەی چونكە بە ناو ساڵان كەوتم- هەر ماوەی چەند مانگێك بوو سمێڵ و ڕدێنم پێوە هاتن، كەس نازانێ ئەوە چ ڕدێنێكە، بەڵام بە هەرحاڵ ڕدێنە، ئەمەیش نەختێ هێوری كردمەوە و ڕزگارم بوو لەو دەردە بەرازەی و ڕۆیشتم بە دوای ئارەزووی خۆم كەوتم… باپیرم هات وتی: یاڵڵا با ژنت بۆ بێنین خورێ خورێم كەوتۆتە دەستی و شینێ بە دایكی ڕەفعەت هەر دەگێڕم! بە باپیرم وت: دەتوانی ژنێم بۆ بێنی و چم لێ دەكەی كەیفی خۆتە، بەڵام تخوونی ڕەفعەت ناكەوی من خۆم حیسابی لەگەڵ پاك دەكەمەوە… سوێندیشم دا كە بە قسەم بكا. ژنم لە تریگراد هێنا، ئەمجارەیان چ فڕوفێڵی تێدا نەبوو، هەموو شتێ بەر كەماڵ بە سەرچوو، منداڵەكەم بوو، بەڵام نەك بە نۆ مانگان، بە حەفت مانگان! دیارە زانیوویەتی باپیرم ئەوەندەی لێ بەساتییە و پێشی وادەی بوونی كەوتووە! چەند ساڵ بوو باپیرم نەدیبوو پێبكەنێ، ئێستا بینیم… گڕژیەوە و ڕاكشا بمرێ… بە ڕاستیی ڕاكشا هەر دوای سێ ڕۆژان پاش لە دایك بوونی منداڵەكە، دەمی داچەقی و كەوتە سەر جێیان، برۆی چەپەی بە تەنێ هەڵدەتكی، بانگی كردم و وتی:ــ ڕەمەزان كوڕم! خۆ دیتت، باپیرتم ها! زەوەززەی دەرۆیش؟؟ ئەوەتا ئێستاش دەڕۆم مزگێنی بدەمە باوكت، بەڵام (ڕەفعەت)، ئەوا ئەویشم بە تەمای تۆ كرد! باپیرم ئەمەی وت و بە دوایی بوو، ژن و مناڵێك و ڕەفعەتیشی بە تەمای من بەجێ هێشت، دە وەرە جا ڕەمەزان بزانین چۆن سێ شتان بە دەستێكی هەڵدەگری، ژن و منداڵێك و دژمنیش، تۆی كە پووشی بووكه‌ڵه‌ت تێدایە، دەبێ ڕاست ڕێ بكەی و بزنەكانت بلەوەڕێنی و بكێڵی تا بخۆی، وە ئەمما جەرگ و دڵت ئەوەتان لە لای قەسابی، ڕەفعەت چۆنی بوێ وای دەگووشێ. لەبەر خۆمەوە دەمگوت: پێویستە منداڵەكەم هەراشۆكە ببێ كە دایكی بتوانێ پەروەردەی بكا، ئەو دەمی سكی ڕەفعەتت بۆ هەڵدەدڕم، لە دوایشدا وتم چاوەڕێ دەكەم تا ڕەپێ دەبێ و دەڕوا… كە ڕۆیشتیش وای لێهات سلیفیانا بە دەر دەكەوت، منداڵێكیشی دە ئامێزی دا بوو و پەچەی لە ڕووان دابوو، وەك جاری جاران هات و چۆی لە حەوشەكە دەكرد، دیار بوو نەی دیبووم، بەڵام چاوی لێ دەگێڕام بمبینێ. كونێكم دە دیواری ژوورەكەیان كردو سەیرم دەكرد، كاتی كە من لە ژوورەوە تەماشام دەكرد، ڕەفعەت لە پەنجەرەكەوە چاوی لێ بوو، ژنەكەیشم چاوی لێ بووم، لە بەختی من ژنێكی شەڕانی نییە، نە هاواری كرد و نە حەفت و هەشتیشی لەگەڵ كردم، چوو بێ هەست و خوست فرمێسكی هەڵدەباراندن.

بەم چەشنە ڕۆژگار هاتن و ڕۆژگار ڕۆین… جووتی دەكەم و كارێزان لێدەدەم، یا نەخۆ لەگەڵ بزناندا دەبم، بە پەلەشم، پێش ئەوەی تاریك دابێ دەگەڕێمەوە بەو كوونەوە دەنووسێم كە لە دیواری ژوورەكەدا كردوومە و چاوەڕوانی سلیفیانا دەكەم بیبینم جا ئەگەر بیبینم ئەوا دڵم دادەمركێتەوە ماندوویەتیشم دەڕەوێتەوە، ئەگەر نەیشی بینم ئەوا شەوێ بە ددان گڕساندن بەڕێ دەكەم… كەوڵی دەكەم… دەیخنكێنم، دەرمان خواردی دەكەم، لەگەڵ ئەوەشا دڵم قەرار ناگرێ! زۆر جارانم داناوە تەواوی بكەم، بەڵام هەر كە بیر لەوە دەكەمەوە دەچمە زیندان و لەوێشدا هیچ كونێك نییە سلیفیانای تێدا ببینم، واز دێنم و پەشیمان دەبمەوە. ئا بەم جۆرە ژیانم دەڕۆیی، ڕۆژ دوای ڕۆژو ساڵ لە دوای ساڵ… ئەگەر منداڵم گەورە نەبوونایە و شوویان نەكردبایە و منداڵیان نەبووایە، نەمدەزانی چەن ساڵ تێپەڕیون. ناوبڕی نێوان ئێمەو ماڵی ڕەفعەت لە دار گڵوانییە و لە باڵ یەكدی چووەتەوە، ئاوایش ئاسان نەبوو هەموو ئێواران بە بەفر و مەی سەرخۆش ببێ و بەیانیانیش لەگەڵ شەختەدا ڕابێ…
زۆری خواردۆتەوە و وەختی داهاتووە گڵۆڵەی بكەوێتە لێژییەوە… قەسابخانەكەیشیان لێ ستاندووە، بەمەیش زیاتری بێن تەنگ بووە… ئەگەر دەرزی ئاژنیش نەكرێ، ئەوا مەی وێنەی دەرزی تێی دەچەقێ. مەی پشتی شكاندووە و فڕێی داوەتە سەر جێیان… كچەكانی شوویان لە گوندێكی تر كردووە و خۆی و سلیفیانا بە تەنها ماونەتەوە. پێلەقەیێكم لە ناوبڕە هەڵوەشاوەكەدا، وەك ئەوەی بـچمە ماڵی خۆم، چوومە حەوشەی ماڵی سلیفیانا، نەخێر بە حەوشەیشدا بۆ ژووری ڕەفعەت تێپەڕیم، لەوێ لێی دانیشتین. چل ساڵ دەبێ یەكەمین جارە كە ئێمە هەرسێكمان لە یەك جێگادا كۆدەبینەوە و یەكەمین جاریشە بەرەو ڕوو دەڕوانمە ڕەفعەت و سلیفیانایشمان لە بەیندایە… ( فكرم پیسە گەورەم با پێت بڵێم!)، حەزم دەكرد بە بەرچاوییەوە سلیفیانا لە ئامێزێ بگرم و لە باوەشمدا بیبینێ وەكو چۆن من بە درێژایی ژیانم لە باوەشی ئەومدا دیوە… بەڵام ئەو قبووڵی نەكرد:
-: ئەوەندە بەسە كە لێرەین، ئەگەر ئەو زاڵم بووبێ، تۆ وا مەبە! دەپرسی ئەدی ئێستا؟ ئێستاكە كار بەم چەشنە دەڕوا: ڕەفعەت سەرمای دەبێ… سلیفیانایش كەری نییە پێی بچێتە داران و ئاگری بۆ بكاتەوە و سۆبەی بۆ تێ باوێ… من دەچم!! هەموو ڕۆژێ باری كەرێك دار دەهێنم و بەشیش ناكا… یاساوڵەكانی دارستان بینیمیان لێیان نووسیم، دوایشم كەوتن بمگرن و جارێكی ترم لە سەر بنووسن… هەڵاتم… بۆیە ئێستا بە شەو دەچم و بەو چاوانە سەیریان دەكەم و بەو دەستانەیش دەیانبڕم تاكو یاساوڵەكان دەنوون، ئینجا دارەكان بە نێو دۆڵەكەدا دێن و بەرەو ماڵ دەیانكێشمەوە. بەڵان چی؟ لە ڕێی ئەوەی كە ئاگری بەرداوەتە ڕۆحم لەشم تێك شكاوە!… ئاگریش دەكەمەوە، ئەوەی پێ گەرم دەكەمەوە وای لێكردووم..
چڵ ساڵان، تاوێ لە نێو ئاگر و تاوێ لە نێو شەختەدا بژیم.. نەمدەتوانی واز بهێنم، كە وازیشم هێنابووایە دەبووایە سلیفیانا خۆی بچووبایە داران.. بانگم دەكا یارمەتی بدەم.. دەستم پێ لە ئیش هەڵدەگرێ، چونكە چاكیش ئالیك دراوە و قورسە، لە پاك كردنەوەی جێ و باڵنگانی و عەیب نەبێ پاشەڕۆك، پێویستی بەوە هەیە بڵند بكرێ، ئەویش ئافرەتێكی لاوازە و ئەو هەموو ئیشانەی پێ ناكرێن.. كەواتە كێ ئەم كارە بكا؟؟!! كێ؟ ئینجا وەرە ڕەمەزان ئەوجار خزمەتی ڕەفعەت بكە، كە خزمەتیشم دەكرد هەر بۆ ئەوەبوو بارەكە لە سەر شانی سلیفیانا نەبێ…
بیستمەوە لە گەڕەكێ باس دەكەن: (تەماشا، تەماشا.. چۆن هاوسێیەكە! چ ئینسانێكە؟..)، بەڵام ئەوان ناوەوەی من نابینن چی تێدایە.. براینە هەناوم زووخاوی تیا دەكوڵێ و دەكوڵێ.. منیش چاوەڕێی مردنی ڕەفعەت دەكەم تاكو سلیفیانا مارە بكەم، كەچی ئەو نابووتەیش نامرێ.. ئا ئەمەیشە زووخاوی زووخاوان.. دەمەوێ پێكەوە لە ژێر لێفەیێكدا بنووین، وەك پیاوێ لەگەڵ ئافرەتێكدا دەنوێ.. پاشانیش چ دەبێ با ببێ.. ژن و ماڵ و منداڵم بەجێ دێڵم و دەچمەوە لای.. بەڵام ئا ئەوەتا ڕەفعەتە شەپڵەلێدراو كڕوكپ لە نێوانماندا كەوتووە، ئەوەتا كاتیش دەفڕێ و ئاوی چۆكانیشم دەچێ و ناشزانم داخۆ لەگەڵ سلیفیانا وەك ژن و پیاو لەگەڵ یەك دەنووین یا وەك خوشك و برا كەس حەقی بە سەرمانەوە نابێ..؟ زۆر جار دەڵێم: ئەو هەر بە ئازارە، ئێمەیش لەگەڵی مردووین.. بۆچی دەرگای ژوورەكەی، كە ئەوە دوو ساڵە دایخستووە لە سەر واڵا نەكەمەوە.. نە دەیخنكێنم و نەنووقمیشی دەكەم.. دوو سێ شەوانی لەبەر سەرمادا لێ دەگەڕێم كاری لە كار دەترازێ.. بیرم ئا لەوە كردەوە، بەڵام ئیتر ئەم كارەكەی بڕاندەوە… ڕوانیم سلیفیانا تەماشام دەكا.. لێی گەڕام و ڕێی خۆم گرت و بەرەو دارستان بچم داری بۆ بهێنم..! لە دوو ڕێیاندا لێم تێك دەچێ.. ڕێگام پێشان بدە! گەر دەتوانی ڕێنمایم بكە، یاخود یارمەتیم بدە ئەو دارانە لە كەرێ بێنم و بڕۆم.. ددانی ئەو نابووتەی تێك دەچەقن و چاوەڕوانە.

سه‌رچاوه‌ : ژماره‌ 2 ی ساڵی دووه‌می گۆڤاری ( الاداب الاجنبیة )ی سووری.

*زه‌وه‌ززه‌- وەچە




پـه‌راوێـزی هه‌شته‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

زۆر هه‌ن ده‌گریـن
‬بێ ئه‌وه‌ی‮ ‬بوار بده‌ن كه‌س‮ ‬فرمێسكیان ببینێ‬‬ ..‬‬‬‬‬‬
‬ نازم حیكمه‌ت‮ ‬‬‬‬
‬له‌شانۆگه‌ریی‮ (‬پیاوێكی‮ ‬سه‌یر)دا ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

ئه‌شكه‌نجه‌دان به‌ هه‌ر دوو ڕووی جه‌سته‌یی و ده‌روونییه‌وه‌ پێشینیه‌كی‮ ‬دێرینی‮ ‬‬‬
له‌ مێژوودا هه‌یه‌ ،‮ ‬بۆ‮ ‬یه‌كه‌مین جار له‌لایه‌ك له‌ مێزوپۆتامیا‮ ‬به‌تایبه‌تی‮ ‬پاش پێكه‌وه‌لكاندنی‮ ‬به‌ ئاگروئاسنی‮ ‬ده‌وڵه‌تۆكه‌ خاوه‌ن شارستانییه‌كانی‮ ‬سۆمه‌ری‮ ‬له‌لایه‌ن (سه‌رجۆنی‮ ‬ئه‌كه‌دی)یه‌وه‌،‮ ‬كه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی‮ ‬ئه‌شكه‌نجه‌ده‌دان بیانگوتبایه‌ له‌ل‮!‬ له‌ میسری‮ ‬دێرینیش هه‌ر به‌وجۆره‌ بوو،‮ ‬له‌ كاتی‮ ‬بنیاتنانی‮ ‬ئه‌هرامه‌كانه‌وه‌ بگره‌،‮ ‬تا ده‌گاته‌ ململانێی‮ ‬توندی‮ ‬نێوان مه‌ززه‌به‌كانی‮ ‬په‌رستن،‮ ‬له‌ نێوان‮ ‬یه‌كتاپه‌رست و ئه‌وانی‮ ‬تر‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
گریگه‌كانیش ئه‌گه‌رچی‮ ‬ڕێگای‮ ‬ئازاردانیان له‌‮ ‬یه‌كلاكردنه‌وه‌ی‮ ‬كێشه‌كانیاندا پیاده‌ كردووه‌،‮ ‬به‌ڵام دیسان وه‌كو پره‌نسیپ و كولتوور،‮ ‬ئه‌شكه‌نجه‌دانیان بۆ مرۆڤ به‌ كارێكی‮ ‬نابه‌جێ و ناپه‌سند زانیوه‌،‮ ‬به‌وه‌ی‮ ‬مرۆڤی‮ ‬تێدا زه‌لیل ده‌بێ ‬بۆیه‌ پێیان وابووه‌ ئه‌شكه‌نجه‌دان ده‌بێ ته‌نیا بۆ بێگانه‌ و كۆیلان بێ‌‮!!‬ له‌ چاخه‌ مێژووییه‌كانیشدا هه‌ندێ جۆره‌ ئه‌شكه‌نجه‌دانمان دیوه‌ و بیستووه‌ به‌ناوی‮ ‬وه‌رزشه‌وه‌ به‌ به‌رچاوی‮ ‬خه‌ڵك جێبه‌جێ ده‌كرێ وه‌ك تێكوه‌رانه‌ی‮ ‬مرۆڤ و هه‌ندێ له‌ گیانله‌به‌رانی‮ ‬له‌ وێنه‌ی‮ ‬شێر و پڵنگ و گادا‮.‬ له‌ پیاده‌كردنی‮ ‬ئه‌شكه‌نجه‌داندا وا دێته‌ به‌رچاو جه‌للاد و بینه‌ر بچنه‌وه‌ ناو‮ ‬یه‌ك ئه‌ڵقه‌،‮ ‬جه‌للاد وه‌ك‮ (‬سادی)‬ـیه‌ك كه‌ حه‌ز به‌ ئازاردانی‮ ‬به‌رامبه‌ر ده‌كا و بینه‌ریش وه‌ك‮ (‬مازۆشی)‬ـیه‌ك كه‌ ئاره‌زووی‮ ‬خۆ ئازاردانه‌ به‌ بینینی‮ ‬ئازاردانی‮ ‬كه‌سێكی‮ ‬تر‮!‬ له‌هه‌ر خانه‌یه‌كیش دابنرێ ئه‌شكه‌نجه‌دان له‌ نه‌ستی‮ ‬جه‌للاددا ‬ده‌سته‌وه‌ستانه‌ له‌ چوونه‌ ناو جوغزی‮ ‬دیالۆگ و تێگه‌یاندن و تێگه‌یشتنی‮ ‬به‌رامبه‌ر؛ ڕق و داخ له‌ دڵی‮ ‬و كوێربوونی‮ ‬گرێ ده‌روونییه‌كانی‮ ‬ده‌رده‌بڕێ‮..‬ به‌هه‌ر بیانوو و پاساوێك بێت ئه‌شكه‌نجه‌دان كورت هێنانه‌ له‌ دیتنی‮ ‬به‌رامبه‌ر وه‌ك مرۆڤ،‮ ‬وه‌ك ئاده‌مزاد‮.. ‬ كورت هێنانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر‮ (‬خود)‬یش‮.. ‬كه‌ خودیش له‌ جه‌سته‌ ئاوا ده‌بێ،‮ ‬شتێك نامێنێ به‌ناوی‮ ‬مرۆڤ،‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬ده‌شمێنێ له‌ دره‌ختێكی‮ ‬وشكه‌وه‌بوو ده‌چێ له‌ به‌رامبه‌ر باهۆزی‮ ‬مرۆڤبووندا خۆی‮ ‬ناگرێ‮..‬ ئه‌وانه‌ی‮ ‬له‌‮ ‬یه‌كه‌م چركه‌ساتی‮ ‬یه‌كلاكردنه‌وه‌ی‮ ‬كێشه‌كانیان بیر له‌ ئه‌شكه‌نجه‌دان ده‌كه‌نه‌وه‌ ئینجا هه‌ر چه‌شنێكی‮ ‬بێ و له‌هه‌ر قاڵبێكدا بێ‮ ‬نه‌خۆشن و شایانی‮ ‬به‌زه‌یی‮ ‬پێدا هاتنه‌وه‌ن و پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ری‮ ‬ده‌روونی‮ ‬هه‌یه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




زمـانی كـوردی له‌ یـاسای به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌تی عێڕاقی فیدڕاڵ دا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

» ئه‌گه‌ر میلله‌تێك توانی
ئه‌و زمانه‌ی به‌ ولآته‌كه‌ی به‌خشراوه‌ بپارێزێ
هه‌رگیز ئازادی لێ زه‌وت ناكرێ
وێنه‌ی هه‌ڵۆ كه‌ له‌ بڵندیاندا ڕاو ناكرێ ..
زمانه‌كه‌مان پێویسته‌ بپارێزین
وه‌كو دایك كه‌ سۆز ده‌داته‌ كۆرپه‌كه‌ی..
زمانه‌كه‌مان، زمانی تـاگـالی
له‌ لاتینی و
له‌ دیالێكتی ئینگلستان و له‌ زمانی فریشتان كه‌متر نییه‌..
خوا كه‌ به‌چاوی میهره‌وه‌ سه‌یری كردووین
له‌ گه‌ڵ هه‌موو موقه‌ده‌ساتی دی پێی به‌خشیوین.
شاعیری فیلپینی خۆسیێ ڕۆسال «

زمان كه‌ كۆڵه‌كه‌یه‌كی به‌هێزی سه‌لماندنی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یییه،‌ ده‌بینین له‌ هه‌موو ئه‌و دانوستانانه‌ی نێوان كورد و حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌‌دوای یه‌كه‌كانی عێراق، خاڵێك بووه‌ له‌ خاڵه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی دانوستان و گفتوگۆ..
له‌به‌رامبه‌ردا ده‌زگا جۆراوجۆره‌كانی ئه‌و حكوومه‌تانه‌ ئه‌وه‌ی پێیان كرابێ له‌ شێواندنی زمانی كوردی و ڕێگرتن له‌ هه‌موو هۆیه‌كی به‌ره‌وپێشچوون و ته‌نانه‌ت په‌ره‌سه‌ندنی سرووشتیی خۆیشی درێغیان نه‌كردووه‌..( ئه‌گه‌رچی له‌ ڕاگه‌یاندن بۆ ڕووكه‌شی ئه‌وه‌یان شاردبێته‌وه‌ ..) ئه‌وه‌ش به‌تایبه‌تی دوای نسكۆی 1975 له‌ نیازی ڕاستینه‌یاندا ده‌ركه‌وت.
حكوومه‌تی ئه‌وسای عێراق هه‌موو ئه‌و ده‌سكه‌وته‌ كولتوریانه‌ی له‌ پێشه‌وه‌شیان خوێندن به‌كوردی كه‌ له‌ ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری 1970دا به‌دی هاتبوو لێی پاشگه‌ز بووه‌وه‌ و له‌ پاڵ گۆڕینی به‌رنامه ‌و پرۆگرامی خوێندن به‌و مه‌به‌ست و ئامانجه‌ی خزمه‌تی پلانه‌كانی ده‌كا چه‌ندین جاریش خوێندنی كوردی كرده‌وه‌ عه‌ره‌بی به‌تایبه‌تی له‌دوا پاری حه‌فتاكان زۆربه‌ی وانه‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی زمان ده‌وری سه‌ره‌كیان تێدا ده‌بینێ كرده‌وه‌ به‌ عه‌ره‌بی، به‌بیانووی ئه‌وه‌ی قوتابی كورد له‌ قۆناخی زانكۆ كه‌ خوێندن به‌عه‌ره‌بی یه‌ دووچاری ته‌نگ وچه‌ڵه‌مه‌ نه‌بێ (!!).
بێگومان زمانیش وه‌ك هه‌ر زینده‌وه‌رێكی دیكه‌ به‌ په‌روه‌رده‌كردن گه‌شه‌ ده‌كا و په‌ل داوێ، كه‌ ڕێگای نه‌شونماشی لێ ده‌به‌سترێ له‌ قاوخی خۆیدا به‌ چه‌ق به‌ستوویی و دواكه‌وتوویی ده‌مێنێته‌وه‌ ئه‌و گه‌شه‌یه‌ ناكا پێویسته..‌
له‌م ڕاسته‌دا دیاره‌ كه‌سانی وه‌كو بابا تایه‌ر و خانی و مه‌لای جزیری و نالی و سالم و حاجی قادر و مه‌حوی و مه‌وله‌وی و كوردی و شێخ ڕه‌زا و و وه‌فایی و هه‌موو ئه‌و ڕووناكبیرانه‌ی دیكه‌ جێی سوپاس و ستایشن كه‌ خۆنه‌ویستانه‌ له‌ كات و ساتێكدا ویستویانه‌ بره‌و به‌ زمانه‌كه‌مان بده‌ن له‌ نانبڕانی زیاتر تێدا نه‌بووه‌، بگره‌ به‌هۆی زۆر ئه‌گه‌ری دیكه‌ی ئه‌وان سه‌رده‌مان ڕه‌نگه‌ نووسین به‌كوردی به‌چه‌شنه‌ دواكه‌وتووییه‌كیش له‌ قه‌ڵه‌م درابێ وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێستاش له‌ هه‌ندێ نێوه‌ندی سیاسی و ڕۆشنبیری دا كابرا به‌قه‌د ئه‌وه‌ی شانازی به‌وه‌ ده‌كا زمانی ئینگلیزی یا عه‌ره‌بی ده‌زانێ ئه‌وه‌نده‌ی پێ شه‌رم نییه‌ كوردی نازانێ ، یا كوردی نه‌زانینی پێ ئاسایییه‌ كه‌چی له‌وسه‌ریشه‌وه‌ به‌ڕووناكبیری كورد یا سیاسه‌تمه‌داری كورد ده‌ناسرێ و ناوی دێ.!
لێره‌وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ مادده‌ی نۆیه‌می یاسای به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌تی عێراق دا هاتووه( كه‌ له‌ دوایشدا له‌ ده‌ستووری عیراق وه‌ك زمانێكی فه‌رمی ناسێنرا و چه‌سپێنرا)‌ له‌ ناسینی زمانی كوردی وه‌ك زمانێكی ڕه‌سمی عێراقی فیدڕاڵ به‌ هه‌موو مانایه‌ك كه‌ زمانی ڕه‌سمی پێ لێك ده‌درێته‌وه‌ نوخشه‌ی ئاینده‌یه‌كی پرشنگدار و گه‌شمان بۆ زمان و كولتوری كوردی پێ ده‌دا.. لێ به‌داخه‌وه‌ خۆمان تا ئه‌وڕۆیش نه‌مانتوانیوه وه‌ك پێویست تا سنووری ئه‌وپه‌ڕی به‌هره‌ی لێ وه‌ربگرین و به‌نه‌خشه‌ و پلانی تۆكمه‌ و سه‌رتاپاگیر له‌ ماوه‌یه‌كی پێوانه‌ییدا وابكه‌ین زمانه‌كه‌مان (كه‌ پێویست ده‌كا به‌هایه‌كی پیرۆزی لامان هه‌بێت) بیگه‌یێنینه‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی زۆربه‌ی تۆخم و ڕه‌گه‌زه‌كانی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیا و زاراوه‌ی نوێ قبووڵ بكا.. وه‌ك هه‌موو زمانی دنیایێش له‌گه‌ڵ ڕه‌هه‌نده‌ نوێیه‌كانی سه‌رده‌مدا بێته‌وه‌.
ئاینده‌ی زمانه‌كه‌مان ڕه‌نگه‌ سه‌باره‌ت به‌زۆر ئه‌گه‌ران گه‌ف لێكراو بووبێ و ڕێگای په‌ره‌سه‌ندن و گه‌شه‌كردنی لێ گیرابێ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا زمانی كوردی هیچ كاتێك هه‌رچی نه‌بێ له‌ زمانی نه‌ته‌وه‌كانی دراوسێی به‌و ڕه‌نگه‌ش دواكه‌وتوو نه‌بووه‌ ده‌ستی لێ شۆرابێ به‌تایبه‌تی له‌لایه‌نی ده‌ربڕینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ جیاوازی هه‌ل و مه‌رجی گه‌شه‌سه‌ندن و په‌روه‌رده‌كردنی زمانی كوردی و ئه‌و زمانانه‌ كه‌ هه‌موو پێداویستی پێشكه‌وتنیان بۆ ڕه‌خساو بووه‌، به‌ نموونه‌ له‌ زمانی فارسی، توركی، زمانی كوردی خۆڕاگرتر و فه‌رهه‌نگ پاكتر بووه‌..
زمانێك ئیستیعابی قورئان بكا به‌هه‌موو ئه‌و ڕه‌وانبێژی و به‌لاغه‌ته‌ی تێیدایه له‌ كاتێكدا بزاڤێكی له‌و ڕه‌نگه‌یشی له‌ ڕووی وه‌رگێڕان نه‌بووه‌ شایانی باس ، ئه‌وه‌ی هه‌شبووه‌ زیاتر به‌ كۆششی تاكه‌ كه‌س بووه‌ ‌، به‌ڵگه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ده‌سته‌وه‌ستانیش نابێت له‌گه‌ڵ قانوون و زانست و فه‌لسه‌فه‌ و هونه‌ر و هه‌ست و نه‌ستی مرۆڤی هاوچه‌رخیش دا بێته‌وه‌.
وای ده‌بینم دوای ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ به‌ ده‌ستوور لاسه‌نگیه‌كه‌ ڕاست كراوه‌ته‌وه‌‌، پێویسته‌ ناوه‌نده‌ كولتوریی و هونه‌ری و زانستییه‌كانیش په‌رۆشی مه‌سه‌له‌كه‌ بن و وه‌ك ئه‌ركێكی پیرۆز چاوی لێ بكه‌ن..
ئیتر كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ زمانه‌كه‌مان كه‌ كه‌وتۆته‌ سه‌ر ڕاسته‌شه‌قام و به‌ربه‌ستێكی لانی كه‌م سیاسی له‌ پێشدا نه‌ماوه‌ هه‌نگاوی خێراتر و به‌له‌زتر باوێ.. ئیتر نابێ له‌ داتاشین و خواستن و جێگركردنی ئه‌و وشه‌ و زاراوانه‌ی پێویستی ڕۆژگار و سه‌رده‌م سه‌پاندوونی بترسین..
پێویسته‌ هه‌رچی زووه‌ (كه‌ به‌داخه‌وه‌ دره‌نگیشه‌) چوون ده‌توانرا زۆر زۆرتری له‌ماوه‌ی دوای (ڕاپه‌ڕین)ـه‌وه‌ بۆ بكرێ، به‌ هه‌موو لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان هه‌وڵ بدرێ نه‌ك ده‌زگایه‌ك به‌ ته‌نێ، به‌ڵكو چه‌ندان ده‌زگای تایبه‌ت به‌وه‌رگێڕان دابمه‌زرێنرێن ، با ده‌ست بده‌ینێ له‌ به‌رهه‌مه‌ دانسقه‌ كلاسیكیه‌كانی دنیادا پێدا بێین تا ده‌گاته‌ زانسته‌ جۆراوجۆره‌كانی سه‌رده‌م و كتێب و نامیلكه‌ی تایبه‌ت به‌منداڵان..
ئێمه‌ خۆمان خۆمان نابینین، به‌ڵام تۆ بڕۆ له‌ ده‌ره‌وه‌، له‌ دووره‌وه‌ سه‌یرێكی خۆت بكه‌ ئه‌وجا ده‌بینی چه‌ند دواكه‌وتووین كه‌ به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ی تا ئێستا كراوه‌ له‌ڕووی وه‌رگێڕان له‌ كۆششی تاكه‌كه‌س تێنه‌په‌ڕیوه‌، ته‌نانه‌ت له‌ ماوه‌ی (ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی)شدا (دوای ڕاپه‌ڕین) ئه‌ویش له‌ ئاستی پێویستدا نه‌بووه‌ ، ئه‌گه‌ر هه‌شبووبێ نه‌ له‌ڕووی هه‌ڵبژاردنی بابه‌ته‌وه‌ نه‌ له‌ ڕووی تیراژه‌وه‌ له‌ ئاستی پێویست دا بووه‌ له‌ كاتێكدا وه‌رگێڕان كارێك نییه‌ به‌ته‌مای كۆششی تاكه‌كه‌سی وازی لێ بهێنرێ به‌ڵكو پێویستی به‌ چه‌ند ده‌زگایه‌ك هه‌یه‌ پلانی بۆ دابنێ و كاری بۆ ده‌سنیشان بكا..
پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان ده‌هێنێ خه‌می لێ بخورێ كه ‌سه‌ره‌ڕای ده‌وڵه‌مه‌ندكردنی كتێبخانه‌ی كوردی هۆ و پشتیوانیشه‌‌ بۆ گه‌شه‌كردنی زمانه‌كه‌مان.
به‌ڕه‌سمی ناسینی زمانی كوردی له‌سه‌ر ئاستی ده‌وڵه‌تی عێراقی فیدڕاڵدا گه‌لێك ده‌رگا و به‌رهه‌ڵی له‌ پێش زمانه‌كه‌ماندا كرده‌وه‌‌ ئه‌گه‌ر خۆمان مه‌به‌ستمان بێ و له‌سه‌ری سوور بین و به‌ جیددی به‌هه‌ندی بگرین هه‌لێكه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ك زۆر هه‌لی تر نه‌چوێنرێ ده‌خوازێ هه‌ر ئه‌مڕۆ پێش سبه‌ینێ بیری لێ بكرێته‌وه‌ و ده‌ستی پێ بكرێ كه‌ پێم وایه دره‌نگه ‌و
پێڕاناگه‌ین.




په‌راوێزی حه‌فته‌مینی تێكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

‬چه‌واشه‌كاریی‮ ‬ده‌رهه‌ق به‌ كورد و كێشه‌ی ڕه‌وا‌ی‮ ‬پێشینه‌ و مێژوویه‌كی‮ ‬هه‌یه‌‮..‬ سه‌یریش له‌وه‌دایه‌ زۆربه‌ی‮ ‬ئه‌وانه‌ی‮ ڕۆڵیان له‌ پرۆسه‌ی‮ ‬ئه‌و چه‌واشه‌كارییه‌دا هه‌بووه‌،‮ ‬له‌ تێگه‌یشتنی‮ ‬ئه‌وه‌ خاڵی‮ ‬نه‌بوون كێشه‌ی‮ ‬كورد،‮ ‬كێشه‌ی‮ ‬گه‌لێكی‮ ‬پارچه‌ پارچه‌كراوی،‮ ‬غه‌درلێكراوی،‮ ‬سته‌مدیده‌ی‮ ‬درێژایی‮ ‬مێژووه‌،‮ ‬به‌تایبه‌تیش ڕووناكبیر و ڕۆژنامه‌نووسانی‮ ‬ئه‌و گه‌لانه‌ی‮ ‬له‌گه‌ڵ كورددا ده‌ژین‮..‬ له‌هه‌موو سه‌رده‌مێكیشدا نموونه‌ی‮ هه‌بووه‌،‮ ‬لێ زیاتر له‌گه‌ڵ ده‌سپێكی‮ ‬بزاڤی‮ چه‌كداری ‬ئازادیخوازی‮ ‬كورددا ئه‌م دیارده‌یه‌ بێبه‌ختانه‌تر په‌ره‌ی‮ ‬سه‌ندووه‌‮..‬ دیاره‌ گله‌یی‮ ‬له‌سه‌رنشینانی‮ ‬كورسیی ده‌سه‌ڵاتی ‬ئه‌و وڵاتانه‌ ناكرێ،‮ ‬چونكه‌ میلله‌تانی‮ ‬خۆیشیان لێیان ڕازی‮ ‬نین و گه‌ر چییان پێ له‌گه‌ڵ نه‌كرێن له‌به‌ریان هه‌ڵدێن‮.. ‬گله‌یی‮ ‬له‌ ڕووناكبیرێك‮ ‬یا ڕۆژنامه‌نووسێك ده‌كرێ كه‌هه‌میشه‌ ئیددیعای‮ ‬دیموكراسی‮ ‬و مافی‮ ‬مرۆڤ و عه‌داله‌ت و ئازادی‮ ‬و مافی‮ ‬چاره‌نووسی‮ ‬گه‌لان ده‌كا‮.‬ له‌م دواییه‌دا،‮ به‌ ڕێكه‌وت ‬چه‌ند وتارێكم بینی ، باوه‌كو ده‌مێكه‌ بڵاو كراونه‌ته‌وه‌ به‌ڵام ناماقوولی و شاشی وای تێدا هاتبوو نه‌مویست به‌سه‌ریاندا تێپه‌ڕم . له‌و وتارانه‌ دوو وتارم به‌ نموونه‌ هێنانه‌وه‌ كه‌ جێی‮ ‬سه‌رنجن،‮ ‬ئه‌ویش نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‮ ‬زانیاریی‮ ‬نوێیان تێدا هاتووه‌،‮ ‬به‌پێچه‌وانه‌وه‌،‮ ‬به‌هۆی‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬نووسه‌ره‌كانیان به خۆدیده‌ییه‌كی‮ ‬وایان نووسیوه‌ وه‌ك بڵێی‮ ‬كورد هه‌ر مرۆڤ نه‌بن ‮.‬ وتاری‮ ‬یه‌كه‌م له‌ ڕۆژنامه‌ی‮ (‬الدستور)‬ی‮ ‬ئه‌رده‌نیدا به‌بێ ناو بڵاوكراوه‌ته‌وه‌،‮ ‬ئه‌وی‮ ‬دیكه‌یان برایم زوبێدی‮ ‬ناوێك له‌ ڕۆژنامه‌ی‮ (‬الشرق الاوسط)دا بڵاوی‮ ‬كردووه‌ته‌وه‌ته‌وه‌‮..‬ ‮(‬الدستور) ‬نووسیویه‌تی‮ ‬ده‌ڵێ‮: ‬داواكانی‮ ‬كورد ڕه‌ت ده‌كرێنه‌وه‌،‮ ‬ئه‌ویش به‌ ئه‌گه‌ری‮ ‬چه‌ند هۆیه‌كی‮ ‬مێژوویی‮ ‬كه‌ ئه‌وپه‌ڕگیرانی‮ ‬كورد دژ به‌هه‌موو شتێكی‮ ‬عه‌ره‌بی‮ ‬دنه‌یان داوه‌‮(!!).‬ برایم زوبێدیش ده‌ڵێ‮: ‬سه‌ره‌ڕای‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬ئاڵای‮ ‬خۆیان هه‌ڵداوه‌‮ (‬مه‌به‌ستی‮ ‬كورده‌)‬،‮ ‬هاتوون تابلۆی‮ ‬ڕێنماییه‌كانی‮ ‬هاتوچووشیان به‌ كوردی‮ ‬نووسیوه‌،‮ ‬ئه‌مه‌ چۆن ده‌بێ؟ پاشان هه‌ر به‌خۆی‮ ‬ده‌ڵێ‮: ‬به‌ڵام باشیان كردووه‌ به‌م دواییه‌ تابلۆكانیان كرده‌وه‌ته‌وه‌‌‌ عه‌ره‌بی‮ (!!).‬ ئینجا تۆ وه‌ره‌ له‌گه‌ڵ عه‌قڵییه‌تی‮ ‬وا دابنیشه‌ و گفتوگۆ و دانوستان بكه‌ و باسی‮ ‬دیموكراسی‮ ‬و ماف بكه‌،‮ ‬كه‌ له‌ ئه‌ساسدا نایانه‌وێ تێی‮ ‬بگه‌ن‮..‬ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ده‌زانن،‮ ‬قه‌وانێكیان هه‌یه‌،‮ ‬ئه‌گه‌رچی‮ ‬خۆشیان ده‌زانن كۆن بووه‌ و‮ ‬ڕناوه‌،‮ ‬به‌ بۆنه‌ و بێ بۆنه‌ لێی‮ ‬ده‌ده‌نه‌وه‌،‮ ‬هه‌ر بۆیه‌شه‌ حاڵیان زۆر خۆشه‌‮.‬ به‌ڕاستی‮ ‬شووره‌ییه‌ بۆ نووسه‌ر‮ ‬یا ڕۆژنامه‌نووسێك به‌و عه‌قڵییه‌ته‌ دواكه‌وتووه‌ بیر بكاته‌وه‌ له‌ كاتێكدا ئه‌مڕۆ دنیا دنیایه‌كی‮ ‬دیكه‌یه‌‮.‬ شووره‌ییه‌ له‌بیر خۆیان ببنه‌وه‌،‮ ‬كه‌ هه‌میشه‌ كورد بووه‌ دروشمی‮ ‬دیموكراسی‮ ‬بۆ عێراق‮ ‬هه‌ڵگرتووه‌ و خوێنی‮ ‬له‌و پێناوه‌دا داوه‌‮..‬ شووره‌ییه‌ بۆیان،‮ ‬له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و زوڵم و سته‌م و ئه‌نفال و كیمیابارانه‌،‮ ‬ڕۆژێ له‌ ڕۆژان كورد له‌ ناچارترین ناچاریدا په‌نای‮ ‬بۆ تیرۆر و تیرۆركاری‮ ‬نه‌بردووه‌ و هه‌میشه‌ شاعیر و نووسه‌رانی‮ ‬له‌سه‌ر كێشه‌ی‮ (گۆیا سه‌ره‌كی ئه‌وانییان) ‬فه‌ڵه‌ستینیان كردووه‌ته‌وه‌ته‌وه‌‮.‬ ‬شووره‌ییه‌ بۆ خه‌ڵكانێك خۆیان به‌ نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووس بناسێنن به‌و عه‌قڵیه‌ته‌ فاشستیه‌ سه‌یری گه‌لێك بكه‌ن كه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی خاكیان داگیر كردووه‌ خێر و بێریان خواردووه‌ و ده‌خۆن ئینجا به‌و ڕه‌نگه‌یش لێی بڕوانن وه‌ك بڵێی كفری كافرمان كردبێ ڕێنمایی هاتووچوومان به‌ كوردی نووسیبێ. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌ڕاستی شووره‌ییه‌ ئه‌گه‌ر شتێك لای ئه‌م چه‌شنه‌ بوونه‌وه‌رانه‌ مابێ به‌ناوی‮ ‬شووره‌یی‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




چیرۆك/ دره‌ختێـكی بێ ڕه‌گ.. نیكۆلای خایتۆڤ.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

لێم دەپرسی ناوت چییە؟ سوپاست دەكەم! ساڵێكی تەواوم لەم شارەدا بەسەر برد، هەموو ڕۆژێ لەسەر ئەم جێیە دادەنیشم، تا ئەو سەعاتەی كەسێك لێی نەپرسیوم»ناوت چییە؟«.. هەرگیز، تۆ یەكەمین كەسی.. بۆیە سوپاست دەكەم، خوا لەسەر بەدەنێكی ساغ ڕاوەستاوتان بكا، هیواداریشم نەگەیە ئەو ڕادەیەی منی گەیشتوومەتێ.
ئایا برسیم؟ تینووم؟ نەخێر، تەماشای ڕووی دەرەوەم بكە بێ عەیبم دەبینی. كچەكەم شووی كردووە و لە گوندیدا دەژی. منداڵەكەی لەو پەڕی تەندروستی دایە، مێردی سەرۆكە… كوڕەكەم لە وەزارەتێدا پێی دەڵێن گەورەی ئەندازیاران شایەدنامەیێكی بە قەوارەی چەرچەفێ هەیە، ئۆتۆمبیل دەیباتە سەر ئیش و ئۆتۆمبیل دەیهێنێتەوە، ژنەكەی پزیشك و فەرمانبەرە و مووچە وەردەگرێ، لە حەوزێكی فەخفووری بۆرسلانیش دە ئاوێ دەكەون، خواردنم ئەمما خواردن، جێ و بالنگانیشم ئەمما جێ و بالنگان، لەگەڵ ئەوەشدا حاڵم لە ماڵێدا حاڵ نییە، تابڵێی خەراپە، بەڵام چار چییە؟ لێی دەكشێمەوە، دەبنیسێم و دەتوێمەوە، نە تام لە خواردنێ دەكەم نە دەتوانم لە بیرەخەوێ ڕابچم، سەرەڕای ئەوەش گەلەك خەڵەت و پەڵەتم لە مێشكدا دەخوڵێنەوە كەسێ نابینم بۆی بگێڕمەوە..
بیگێڕمەوە؟ كەواتە پێم دەڵێن دەبەنگە و بەڵكو شێتیش، سەیرێكی ئەم نموونەیە بكە: شتێكی سادە و ساكار (ماست). بە كیرچی كوڕم وت: كوڕم كیرچ لێم گەڕێ بابچم ماست بكرم، لێم گەڕێ تاكو ڕابێم وەك ئینسانێك كە خەڵكی دەبینێ و دەیبینن، كە بانگی دەكەن فێنك دەبێتەوە، مەگەر وانییە؟ وەڵامی دایەوە: ـــ ناچی. لەوانەیە ئاگات لە خۆ ببڕێ ئۆتۆمبیلێ شتێ خۆت پی دادا، ئەو وەختە كێ قوڕ بەسەری خۆی دەكا،(من). وەك وتم لە ماڵەوە دانیشە و چی بە چاك دەزانی ئەوەی بكە!
جا لە ماڵەوە چ دەكەم، ماڵێكی گەورە ئەسپی تیا تاودە، پانسیۆنێكی تەواوە، ڕێك و پێك لە ژوورەوە ڕازاندراوەتەوە، هەموو شتێكی تێدایە، مافور لە پاڵ مافورییە تا لە ڕۆیشتنا ساتمە نەبەی، عاردە دارینەكەی لووس و خلیسكانە هەر لەسەری بجوولێیتەوە دەكەوی. ــ لە ژوورەوە پاڵ كەوە ــ، كوڕەكەم دەڵێ لە ژوورەوە پاڵ كەوە، بژی، بخۆ، بخۆرەوە و بیر لە هیچ مەكەرەوە!! ئەی هاوار! چۆن بژیم؟ لەگەڵ كێ؟ لەگەڵ مێز؟ یا لەگەڵ سندووقی نوینان؟! ئەو خۆی و ژنەكەی ئێواران نەبێ نایەنەوە، لەگەڵ گەردی بەیانیشدا وەدەر دەكەون كە دەشگەڕێنەوە لە پاڵ یەكدی ڕوو بە سندوقەكەی شەیتان دادەنیشن فلیمێ ببینن، كە وەختی نووستنێش دادێ پێكەوە پێم دەڵێن هەستە.. شەوباش، شەوت باش خواحافیز، شەوێكی خۆش… ئا بەو جۆرە وشانە ساڵێك و ــ ئەوەندەیە پێك دەگەین و لێك جودا دەبینەوە، تەنانەت كە منداڵەكەیان لە ماڵەوە بێ چاكترە، یاری لەگەڵ دەكەم، چاوەدێری دەكەم، بەمەیش تەمم لەسەری پەرت دەبێ بەڵام بووكە چۆلیەكەم ـــ خوای لێ ڕازی بێ ــ لە باخچەی منداڵانی داناوە، ئیتر هەفتەی جارێك نەبێ نایبینم… هەموو یەك شەموومانێ. دەزانی بۆ چی ناردوویەتیە باخچەی منداڵان؟ تاكو وشە و قسەی دێهاتم لێ فێر نەبێ، تا زمانی لەنگ نەبێ كەمن بە شێوەی گوندی لەگەڵی دەدوێم. لەو باوەڕەدای بازێ جنێوو منێوم فێر كرد بێ؟ نەخێر، تەنها لە پێش ئەو قسەیێكم لەگەڵ كرد لە باتی ئەوەی بڵێم (دار) پێم وت (شووڵ).. منیش مەبەستم لە دارێكی باریكەلە بوو كە بۆ لێدان بە كاری دەهێنین، ئێمە لە گوندی پێی دەڵێین(شووڵ)، لەبەر ئەوەی باریكەلەیە و لە كاتی لێدان دەچەمێتەوە، لە دەستی نەوەكەم نابوو ئەسپەكەی پێ لێ خوڕێ، وتم: ـــ ها كوڕم ئەو شووڵەی بگرە بەر نەبیتەوە دایكی قیژاندی:ـــ ئەو شووڵە چییە؟ بۆ نەت وت (دار)؟ تۆ بەم جۆرە وشانە زمانەكەی تێك دەدەی..!
ـــ: ئنجا بووكێ چی تێدایە، منداڵەكە ئەم جۆرە وشانەیش فێر دەبێ ــ(دار) بە ئەستوورەكەی دەڵێن، بەڵام باریكەكە پێی دەڵین (شووڵ)، ئەویش هەر لە دارەوە وەرگیراوە، لێی گەڕێ بافێری ببێ لەوانەیە پێویستی پێ بێ.
ـــ: نابێتە شوان تا پێویستی بە(شووڵ)ی تۆ هەبێ، كە دەگاتە ئەوەی خوێندنی دواناوەندیش تەواو دەكا زمان فێر دەبێ، ئەو كات بڕیاری پێویست دەدا.. بە هەر حاڵێ بێ، پێویستی بە (شووڵ)ی تۆ نابێ. هەر بە هۆی ئەم شووڵەیشەوە بوو
نێردرایە باخچەی منداڵان! بە مێردەكەیم وت: چاكتر وایە، من بگەڕێمەوە لادێ، منداڵەكەش بێتەوە ماڵێ. بەڵام ئەو كارەكەی بڕاندەوە و وتی: ـــ: هەرگیز! گەڕانەوە نییە.. دەگەڕێیەوە بەتەنێ بژی، تا بكەومە بەر زاروزمانی خەڵكی لادێ! (ناتوانێ بابی بەخێو بكا).. لێرە پاڵ دەوە، بخۆو بخۆرەوە و بیر لە هیچ مەكەرەوە. بخۆ! بەڵام ئاخر نە چێشتی گەرمكراوەی ناو قووتووم پێ خۆش نییە، ئەوەی لە قووتوو ئاخنراوە، كەبابی ناو قووتوو هەموو شتێك قووتوو كراوە، قووتوو دەكەنەوە و خواردن تێ دەكەن لە هەموو ئیشانیش وێرانتر بووكەكەم تیژاوێی بەسەر دادەكا.. كە چووە ئەڵەمانیا، دیتی لەوێ هەموو شتێك بە تیژاوێ دەخۆن، ئەویش هەستا ئامێرێكی ئامادە كردنی كڕی هەر تەواو دەبێ دروستی دەكاتەوە وەك بڵێی قەت تەواو نابێ، گۆشتی گوێلەكە، گۆشتی بەراز، شێخ مەحشی هەمووی تیژاوی لەگەڵ دایە، نە دەتوانی چەشنی ئەو دانە بناسییه‌وه‌ دەیخۆی، نە دەشتوانی نەیخۆی! ژنەكە تەبیات تیژ و مزوڕە مۆنج دادەگرێ.. جارێكیان بە (كیرچ)م وت:ـــ ـــ: دەبێ ئەو تیژاوەی لە بێن بەری! ـــ: بۆ؟ ـــ: چونكە سەبارەت بەوەوە گەدەم ئازارم دەدا..
ـــ: ڕاست دەكەی، ئەمەش مانای وایە كە تۆ تووشی قورحە بوویت بەیانی دەتبەم معایەنەت دەكەم. ئەگەر تووشی بووبی دەیبڕن. ـــ: بمبە! بمبە بەڵكو بمبڕن.. چی دەبێ باببێ، با بمبڕن با سكم هەڵدڕن، بەڵام با لە تیژاوێم ڕزگار بكەن، جارێكیان حەزم چووە ئەوەی نەختێ سیر و خوێ بكوتم و لەگەڵ سركە خۆراكێكی ئینسانی بخۆم، ئەو ژەمە وەك دەرمانی یەكساتە بوو بۆم لە دوای تیژاوی بەڕێز، دووبارە و سێ بارەم كردەوە، بەڵام جارێ بەسەهوو چووم لە بیرم چوو پەنجەرەكان بكەمەوە، دیار بوو دكتۆرەش بۆنی سیری كرد بوو، وتی: ــ بۆنی چ كەلاشێكە ئەم بۆنە؟ نەمتوانی درۆ بكەم، پێم وت: سیر. ـــ: جا سیر لێرە چی دەكرد؟ ـــ: ئۆ.. وەڵڵاهی چیت لێ بشارمەوە جنیم و خواردم. (كوڕەكەم دەكوتم)… چ هات و هاواری نەكرد لەگەڵ ئەوەی پڕیشكیشی دەهاوێشتن، نەی قیژاند، ئەو بەو جۆرەش نییە ئەوەندە سادە بێ.. هێمن و لەسەرخۆ دەپەیڤی بەڵام بە شێوەیەك، داغی دەكردم. ـــ: زۆرباشە! بەخوا جوانە، بەخۆ و بە كیرچی ئەم ناو ماڵەمان لە چوار قوڕنەی دونیایێ كۆكردووه‌تەوە، تۆش دێی بە سیری گوڵاوپژێنی دەكەی، كانتۆرەكە بۆگەنی كردووە، دارتاشێ بانگ دەكەم بیگۆڕێ، ئیتر لەمەو دوا هەرگیز ناتوانم پێشوازی له‌ میوانان بكەم. دوای كۆششێكی زۆر ڕازیم كرد كەنتۆرەكە تێك نەشكێنێ، پێم وت: ئەمجارەش چاو لە هەڵەم بپۆشە ئیتر جارێكی تر چاوت بە سیری ناكەوێتەوە. با ئاشت بینەوە!
ئاشتی.. جا بۆ ئاشتی؟! دوو جارانم بەشداری شەڕ كردووە، جاری یەكەم لە پێشەوە بووم و لە جاری دووەمیشدا لەگەڵ ئەوانەدا بووم ئازووقەمان بۆ كەتیبەكە ڕەوانە دەكرد، ئەوەشت پێ بڵێم لە شەڕدا، نە ترساوم و نە مردوویشم، بەڵام دەتوانم بڵێم كە مرۆڤ دەشێ بە هۆی (ئاشتی) یەوە لەسەرخۆ بمرێ. مەسەلەكەت بۆ ڕوونتر دەكەمەوە: ـــ مرۆڤێ لە ماڵێ دابنێ، وازی لێ بێنە بێ كارو كاسبی، هەموو شتێكی بە تیژاوێ دەرخوارد بدە باسی بایێی بە بارانێ بۆ بكە.. حەیاتی لێ دەبڕێ!!
بە كیرچم وت: ـــ: كە بۆ كردنەوە و داخستن دەچیتە لای بناوانێ، هەندێ قەدی (شۆڕەبی)م بۆ لەگەڵ خۆت بێنە سەبەتەی پێ دروست دەكەم. كوڕەكەم وتی: ـــ: تۆ سەبەتەی خۆتت دروست كردووە، بۆ خۆت بە ڕەحەتی دانیشە و لە دوو ئەوەی بە بە چاكی دەزانی! (بەڕەحمەت) بێ هەر لە دایكی دەكا، قسەیەك دەكا لێی نایێتە خوارەوە تەنانەت ئەگەر چەند ساڵێكیشی بە سەردا تێپەری بێ.. قسەیێكی كرد لێی پەشیمان نابێتەوە. ئەو ئەندازیارە و تەنها لە ژماران دەگا،(2) لە لای هەر دەكاتە (2)، سفریش هەر سفرە، لەوەی زیاتر قسەی قۆڕە.. (شەو شاد، ڕاكشێ بەڵكو خەوت لێ بكەوێ)! راكشێ بەڵام نەنووی، هەر پاڵ دەكەوم و ناكەوم هەست بە گێژی و سەرسووڕان دەكەم.
با حاڵی خۆمانت بۆ بگێڕمەوە! پێم دەڵێن، بابە بۆچی ئێمە لەگەڵ ئەوەش وێكڕا لە جێگایێكی دەژین و لەسەر یەك خوانیش دەخۆین لە یەكتری غەریبین؟ ئێمە بە ڕادەیەك غەریبین لە یەكتری، كە ئەوان ڕازی نەبوون مناڵەكە بە ناوی من بكەن، چونكە ناوی من (ئیگنات)ـە و منداڵەكانیش بە(گاتیۆ) بانگی دەكەن، ناویان نا (كراسیمیۆر).. ناوێكی نوێیە. بە باپیریتیان دەگوت (گاتیۆ)، بابیری باپیریشت ناوی (گاتیۆ) بوو، هەردووكیشیان ژیانێكی پڕ خەباتیان لەگەڵ یاخی بووەكانی (هایدۆت) دا بەسەر برد، بەشداری گەلەك شەڕانیان كرد، ناوێ گەیاندبووینەوە یەك و هەردووكیش بەنهێنی لایەنگیری شۆڕشگێڕەكان بوون.. ئەوەتا ئێستاش نەوەكەیان ناوی دەنرێ (كراسیمۆر). با لە ناوەكە بگەڕێین، ئەوەتا باوكی وازی لە (ئگناتۆن) هێناوە و بووەتە (ئیگناتیڤ)، تەنانەت لەدەلیلی تەلەفۆنیشدا نووسیویەتی: ئەندازیار (كیریل ئیگناتیڤ). زەنگی تەلەفۆن لێ دەدا هەڵی دەگرم: ـــ: كێتان دەوێ؟ ـــ: هاوڕێی ئەندازیار (ئیگناتیڤ)! كە هاتەوە بەرەو ڕوو پێم وت: ـــ: شۆرەتی خێزانەكەم (ئگناتۆڤ)ـە، ئەمەش لە مێژە لە دادگادا تۆمار كراوە، لەبەر خاتری ئەم خێزانەیش چوویتە زانكۆیێ و ئەندازەت خوێند و وات لێ هات سواری ئۆتۆمبیل ببی، ناوەكەی ترت لە كوێدا هێنا، یا لە خێزانەكە بێ بەری دەبی و لە ڕۆژنامەی ڕەسمیش بڵاوی دەكەیەوە، یا ئەوەیە ناوم ناگۆڕی و بێزی لێ ناكەیەوە!
گەلەك جاران جوابی داومەتەوە، بەڵام ئەمجارە فززەی نەكرد لەگەڵ ئەوەشدا ئازایەتی من دادی نەوەكەمی نەداو ناوی هەر بە (كراسیمۆر) مایەوە. جا ئەمە سەركۆڵێكی بچووكە، هی گەورەتریش هەیە كە جارێكیان. وەریان چەرخاند، كونێكی ترسناكی لە هەستمدا كردەوە. ئەوێ شەوێ، دوو سەعات بوو بێنی تەنگ كرد بووم، لە خۆم دەپرسی: بۆچی ماڵی خۆم لە گوندی بەجێ هێشت و هاتم گۆشە گیری ئەم قەفەسە زێڕینەی بووم؟ بۆچی؟ بەڵام تۆ وەرە ئەوەی بە كوڕەكەم بڵێ، كە پێم دەڵێ: چ دەكەی لە گوندی بە تاقی تەنێ دەژی؟ چۆن دەتوانم تێی بگەیێنم، كە من لە ماڵێ دەبم لە گوندی، لە دڵێ جیهانێدا دەبم. لە بێستانێدا گێڵاس و كولەكە و پیواز و تەڕە و فێقی تر…. شتێ خوڕەی دێ، شتێكی تر هاشەی دێ، سێیەم دەبۆڕێنێ. پێش ئەوەی بێمە ئێرە دوو بەرخم هەبوون، دوو بەرخی سپی جەربەزە، فێر ببوون كە بە ماندوویەتی دەگەڕامەوە و لەبەر دەرگا دادەنیشتم، لەشم ئارەقەی لەبەر دەڕۆیی، لێم نزیك ببنەوە و بە زمان ئارەقەی بناگوێ و مل و هەرجێیەكی زمانی تێدا بسوڕابایەوە دەیان لێستەوە، لەگەڵ سوێریشی دەیان لێستەوە.. پفیان دەكرد، دەیان لێستەوە و پفیان دەكرد… وەك بڵێی بۆ خواردنی قوربانیەكی پیرۆز ئامادەم بكەن.. هەردووكم بۆ كوڕەكەم كوشتنەوە.. تاكو ئێستاش خۆم نەبەخشیوە، كە گوێیان لە كرانەوەی دەرگا دەبوو، دەستیان بە باڕەباڕ دەكرد، ئماع.. ئماع..مماع… شتێكت لەبارەی دەرگاكەت بۆ دەگێڕمەوە: چوارچێوەكەی كۆنە.. بەڵام قوڕسە و لە داری مازوو دروست كراوە، كە دەكرێتەوە جیڕەی دێ، كە دایشدەخرێ سییڕەی دێ.. هەندێ جار وەك (خاتوون سێمانكە) دەچریكێنێ هەندێ جاریش دەنگێكی كەرخی لێوە دێ… كە نەختێ دونیا شێدار دەبێ دەبۆڕێنێ، كاتێ دەكەوینە ناو گەرمایشەوە وشك هەڵدێ و سییڕەی تەواو لە (ئارگۆن)ی دەستی دەكا.. منیش لە سییڕەی دەرگاوە دەزانم، كەی باران دەبارێ و كەنگێ هەوا خۆش دەبێ.. تەنانەت وام لێ هاتبوو بە ئەندازیارەكەی كشتوكاڵم دەگوت: بەسە لاوە! بەسە، چیتر ئاوێ بەبنە مێوانەوە مەنێ.. سبەینێ دەبارێ.. ئەندازیاریش وەڵامی دەدامەوە: بەڵام ئێزگە شتێكی دی دەڵێ؟! ـــ: تۆ گوێ بۆ ئێزگەی خۆت ڕادێرە و منیش گوێ لە ئێزگە تایبەتیەكەی خۆم دەگرم. دەشبینینەوە.. كامەیان ڕاستتر دەردەچێ؟! وەكو منیش گوتم وا دەرچوو و باران باری، لەو كاتەوە وای لێ هات سەر كارەكە دەهاتە لای من هەوای ئەمڕۆ و سبەینێم لێ بپرسێ.. ئێستاكە ئەو دەرگایە ژەنگ هەڵدێنێ.. نە كەس هەیە بیكاتەوە، نە كەسیش هەیە گوێ له‌ گوفتاری بگرێ، نە یاوەر و خەمڕەوێنێكیشی هەیە… نامەیێكم بۆ ئاوەڵ زاواكەم ناردبوو، پرسیارم لێ كرد بوو خەبەرم بداتێ داخۆ ماڵەكە، بەتایبەتیش دەرگاكە وەكو خۆیان ماون؟… ئەویش ئەم نامە كورتەی خوارەوەی بۆ ناردبوومەوە: »سڵاوت لێ بێ ئاوڵ زاوا! چوومە تەماشای دەرگاكە، ئەوا ئێستاش پێت دەڵێم: دەرگا ساغ و سەلیم هەر لەجێی خۆیدایە..بەڵام نە وەك جاران گۆرانی دەڵێ و… نەسییڕەی دێ… بەڵكو وەك یەكێ بە ددانان جیڕە جیڕ دەكا، وەك سەگی پێكراویش نسكە نسكی دێ.. سەركار هەواڵت دەپرسێ، هەروەها خەڵكی گوندی هەموویان، لێت دەپرسن..« نامەكەم دایە دەست كوڕەكەم بیخوێنێتەوە، بەڵكو هەست بەوە بكا، كە من پێویستیم بە ماڵێیە و سووڕەی ناوك نیم بڕابم و فڕێ درابمە بیرێكی قووڵەوە.. ئایا دەزانی چی پێ وتم؟:
ـــ: ئێوەی پیر وەك منداڵانن، بە دوای حەسانەوەی خۆتان ناگەڕێن، جا چ كەسێ هەبێ بەڕووتانا بقیژێنێ، یاخۆد یەكێ بۆتان بژەنێ! ـــ: ئاخ.. من ئێستاكە لەكوێم؟ بڕۆ ڕێی خۆت بگرە! ئەوا سیر و تیژاو وەك یەكیان لێ هات.. هەر چەندی نەیشتوانم قسەی لەگەڵ بكەم، ئەدی قسە لەگەڵ كێ بكەم؟! لەگەڵ ئەوەشا حەزم لە قسە كردنە بەڵام نە جێگایەكی لەبار دەبینم، نەكەسێ هەیە لەگەڵی بئاخڤێم.. دەستەی جحێڵان لەباخچەكە دادەنیشن و قومارێ دەكەن..تۆزێ دوور دەكەومەوە، یەكتری دەئامێز دەگرن و بەماچان دەكەونە بەر یەكتر.. تۆزێكی دی دوور دەكەومەوە منداڵ و دایكان دەبینم، ئێرە كەسێكی هاوتەمەنمی تێدا نییە، بڵێ ی لەگەڵ ڕیزێ دابن یاخود دەیانبینی گەرما تەنگی پێ هەڵچنیون؟ نازانم.. بەڵام هیچیان نابینم، لەوانەیە تووشی یەكێكیان ببم، فەرمانبەرێكی بانق.. یا هەر بۆ نموونە (باش كاتبێ)،بەڵام تۆز قاڵێ لە قسەكانیانم بەدڵ نییە.. جارێكیان لەگەڵ سەرتیپێكی خانەنشین دا پێك گەیشتین، پێم وت: ئەم ساڵ وەرزی ڕەزان باش دەبێ، باخەوانەكانیش بە درێژایی ڕۆژێ ئاو بەباخچەكانیانەوە دەنێن، كەچی ئەو باسی (لێزەر)ی بۆ دەكردم: كەهەموو شتێ دەبڕێ: ـــ: (لێزەر) تۆپ لە نێو دەبا.. ئەگەر زوو یا درەنگ جێگای دەگرێتەوە ئیتر تۆپ ڕەش دەبنه‌وە. پاشان ئەوەی گێڕایەوە، كە چۆن تۆپەكەی بەتالیۆنێكی (ئینگلۆفەڕەنكسی) لە ناو بردووە.. باسی تەقینەوەی بۆمبای گەورە گەورەیشی دەكرد، داخی ئەوەیشی بوو بە كپی سەر دەنێتەوە!! وەك بڵێی ئەوەی كرد بووی لە پەلەكووتەی دوا هەناسە زیاتر نەبووە! ئەمە باسی شەڕی بۆ دەكردم، ئەوانی دیش باسی داوو دەرمان، كەی چاك بووەتەوە و چۆن سنگیان بە مەلحەمێ شێلاوە.. یان ئەو پەڕۆكەی دینكۆفی پرۆفیسۆر بۆی داناوە بەكاری بهێنێ. یەكێكیان خەڵكی گوندی (كراسنۆ) بوو ناوی (یۆگی یان یۆرگی) بوو، ئەوەی بۆ دەگێڕامەوە، چۆن هەموو بەیانیان وەسەر و پۆڕی خۆی ڕادێ.. تاكو پتری خۆین لە مێشكدا بگەڕێ.. لەگەڵ ئەوەشدا كە ڕەنگ و ڕوخسارت دەدی، زەرد هەڵگەڕاو، تەنانەت وات بە خەیاڵدا دەهات، بە درێژایی ژیانی تنۆكە خوێنێكی بەسەریدا نەگەڕاوە! ملی قەد قەد ببوو، چەناگەیشی دیار بوو ناوە ناوە دەلەرییەوە.. ئەگەر ئەو (یۆرگی) یەیان دەدایە دەستم و پێمەڕەیێكم لە دەست دەنا، ئەو كات دەتبینی چۆنی خوێن لە دەماراندا دەگەڕێ.. لەبەر ئەوەی ئەم ساڵیش هەر لێرە بووم، وام لێ هات هەستم بە ئێشێك دەكرد لە كڵاوەی چۆكم. ئیتر هاوارم كرد: ئەی هاوار هەی خودایە خەریكم دەمرم..! هەندەی دەرزی ئاژنم بكەن وایان لێ كردووم وەك بێژنگم لێ هاتووە.. دەم ئێشێ و قسەیش ناكەم. جارێكیان ئاوەڵ زاوەكەم تێپەڕی پێمەڕەیێكی پێ بوو: ـــ: بۆ كوێ؟ ـــ: پارچە زەوییەكیان لە هەرەوەزیێ داومەتێ، ئەوا ئێستاش دەچم تەختی بكەم، (وێنجە)ی بۆ پێچۆڵێ تیا دەچێنم، بۆ لەگەڵم نایێی؟ وەرە چ دەبێ با ببێ. لەگەڵی چووم.. كێڵگەكەمان تەخت كرد، بژارمان كرد، ئێوارە داهات، منیش هیچ ئێشێكم تێدا نەما.. وەك بڵێی كەسێ بە دەست لێی دەرهێنابم و لە بن خاكی نابێ. بەسەرۆكی كۆمەڵەی هەرەوەزیم وت: ئەوان ئاسا، پارچە زەوییەكیش بدە بە من، زۆر دەرد هەنە پێویستە پێی دەرمان بكەم. سەرۆك وتی:ـــ جا تۆ پارچە زەویت بۆ چییە؟ چیت پێ چاكە ئەوه‌ی بكە..!! بە سەرمدا قیژاند:ـــ مێرگێكی بەردراوم بدێ، ئەو وەختە پێت دەڵێم چیم پێ چاكە.. ئەویش ڕێزی لێ دەنام، چونكە من یەكێكم لەوانەی كە بەشداریان لە دامەزراندنی كۆمەڵەی هەرەوەزیدا كردووە. مێرگێكی دامێ، بەڵام دەزانی لە كوێ؟ لە بن كلكی كسۆكی..، لە چۆلەوارێكی بەیار و بێ ئاودا.. پێش ئێستا مێرگ بووە، وازی لێ هێنراوە زڕەگیا و وشترالووكی لێ شین بووە و، خاكەكەی خنكاندووە و زیانی پێ گەیاندووە.. ئیتر پێی بەسەردا نەهاتووە.. من خۆم بە پلەی یەكەم باخەوانم، لەگەڵ ئەوەشدا تەخسیریم نەكرد، زڕەگیا و بیژۆكم دانە دانە لێ بژار كرد، بڕینمەوە.. لە ڕەگەوە دەرم كێشان و دوورم فڕێ دان. مێرگەكەم پاك كردەوە، بەڵام لە ڕەگ و ڕیشەی (قرانیا) یێك هەڵنگووتم.. ڕەگی لە قووڵایی خاكدا گیر كرد بوو، نە دەهەژایەوە، نە دەشبزووت.. گەلێكی بە دەسكەپێمەڕان لەگەڵ خەریك بووم، بێ هوودە بوو. تەنیشتم كۆڵین، بەڵام ڕەق و بەگرێ بوو، توند توند خۆی بە خاكەوە گرتبوو نەیدەویست لێی بێتەوە، گشت لق و پۆپم بڕین، لقێك نەبێ چیدی پێوە نەما، لەگەڵ ئەوەشدا پێم دەرنەكێشرا. یەكشەممەیێك بەگژی داچووم، وەك ئەوەی بەگژ دڕندەیێك دابچم.. بڕیمەوە، بن كۆڵم كرد، هەناسە بڕكێم پێوە نووسا كەفم هەڵدا.. ئاخری دەرم كێشایە سەر زەوی. ئیتر مێرگ كەوتەوە هەناسەدان. لە جێی (قرانیا)یەكەشدا، دار گێڵاسێكم لێ چەقاند، (خۆخ و هەرمێ)یشم لێ ڕواند.. تۆی سێپەڕەیشم كۆكردەوە و زەوی یەكەم پێ تۆدا.. ئاوم پێوەنا و لێی گەڕام تا شین دەبێ.. لە جێژنی (قەدیس قووستەنتین)دا لەگەڵ ئاوەڵ زاواكەم چووین بژاری بكەین، تۆ بڵێ چیمان بینی؟؟ گوڵە سێپەڕە و خەشخاش تێكەڵ ببوون، بەری دارحەلووكە سوور ببوو، بۆنی گوڵان كە بەناو دارستان بڵاو ببووەوە، ئاپوورەی هەنگ و مێشی دیكەی عاشق بە گوڵی بۆ خۆی ڕاكێشابوو، باڵیان لێك دەدا و شیلەیان دەمژی.. ئاوەڵ زاواكەم بانگی كردم: دەی با دەست بە بژارێ بكەین.. ـــ: بژاری چی و حاڵی چی؟ ئەم مێرگە بژار ناكرێ، وازبێنە با هەنگەكان گۆرانی بڵێن و سوپاسی (گاتیۆ) بكەن. ئێوارێ بە سەرۆكم وت: ــ گەر دەتەوێ بزانی چیم پێ خۆشە، سبەینێ لەگەڵم وەرە دەچینە ناو مێرگەكە.. سەرۆك ڕازی بوو و چووین.
ـــ: ئا ئەوەتا، ئەوەی كە من پێم خۆشە جەنابی سەرۆك! ـــ: ئەمە شتێكی چاكە، بەڵام چاكتر دەبێ ئەگەر دێوجامەیێك لە شەرابی گەمزا (جۆرە مەیێكی هەرە چاكی بوڵگارانە) بە بەر چوكڵەی چاوانەوە بنرێ.. ئنجا لەسەر ئەو سێپەڕەیەدا پاڵ بكەوێ و قەڵێشت پێ بێ، لە دەور و بەریشتدا، قرچە قرچی كاریلەی برژاو بێ، ئەو حەلە بە چاكی دەزانم چیت پێ خۆشە… چاكە! من هەندێ چەوراییم پێیە.. دیار بوو ئەوەی پێی بوو دەری هانی و خواردی. پاشان بێ ئەوەی سەیری گێڵاس بكات، یا هەوایێكی پاك و بێگەرد هەڵمژێ لێیدا ڕۆیی!! بەم جۆرە وەك وتی وای نەكرد.. لەو ساوە من بیر لەوە دەكەمەوە كە پێم خۆشە. جارێكیان بە كیرچم وت هاوڕێی ئەندازیار! پێم دەڵێی ئەوەی بكە، پێت خۆشە، داخۆ دەبێ ئەوە چی بێ كە خۆشی لێ دەبینرێ؟ ـــ: دەپرسی چییە؟ ئەوەیە كە بنوی، بچیتە سینەما.. دەشبێ ئەگەر كەسێ هەبوو لەگەڵی بكەی یاری (تەرنیف) ــ جۆرە یاریێكی كاغەزی قومارە ـــ بكەی.. بەڵام زەوق و میزاجی بێگەردیش ئەوەیە دونیات بە گونان بێ و لە كوێ پسا لە وێی گرێ بدەیەوە. وتم:ـــ ئا ئەو زەوق و میزاجەی تۆ قسەی قۆڕە! تۆ دەزانی ئەو سینەمایەی هەموو ئێوارەیێ چاوی تێ نز دەكەیەوە چییە؟. ئەوە وەكو ئەو دۆنە وایە كە بەشووشەوە دەنووسێ.. سینەمای جوان ئەوەیە منی تیا دەژیم، وە ئەمما بایەخ بە هیچ نەدەی ئا ئەمەیان مردنە..؟! ـــ: شتێكی ئاسایییە خانەنشین بیت و بحەسێیەوە و بایەخ بەهیچ نەدەی. ـــ: نەخێر ئاسایی نییە ئادەمزادی زیندوو بایەخ بە هیچ نەدا.. ئایا پەلكۆكەیێك لەم سرووشتەدا هەیە خانەنشین بێ؟ نەخێر نییە و نایشبێ هەبێ.. قەتت گوێ لێ بووە، هەڵۆیێك خانەنشین كرابێ و هاتبێ لە دیار هێلانەكەی دانیشتبێ، زاری بەش كردبێتەوە فەرخە هەڵۆیەكان بە دەنووك مشكی دەرخوارد بدەن؟ »هەڵۆ« تا دوا هەناسەی دەفڕێ، ئینجا بۆ زەوی كەڵەواژی دەبێتەوە.. ئەوەم بۆ گێڕایەوە كە جارێكیان لە نزیك (سپییەئاو)ـە كەوە ڕوویدا: »وەختی پشوودانی نیوەڕۆم بوو، لە ژێر دارسنەوبەرێكدا پاڵ كەوتبووم، بەرخەكانیش دەورەیان دابووم، گوێم لە هاشەیێك بوو بەسەرمەوە، تەماشام كرد هەڵۆیێكم دی لە لای (برسنەك)دا دەهات تا دەشهات سەرەو خوار دەبووەوە تا گەیشتە سەرسەرم.. راپەڕیم ببینم چی بوو؟ سەیرم كرد باڵەكانی لەسەر مێرگەكەدا جووت كردووە و حەیاتی لەبەر بڕاوە بێ ئەوەی زامدار بووبێ یاخود نووكی دەخوێن هاتبێ… مرد بوو و دەشفڕی… ئا ئەوەیە شتی ئاسایی كوڕی خۆم لە كاتی فڕیندا بمری.. بەڵام تۆ لەو قەفەسەم بەند دەكەی دەمویست ئەوەی پێ بڵێم، لێ پێش ئەوەی بیدركێنم، جوویم و قووتم دایەوە…« كیرچ سەیرێكی كردم وام تێوەڕامابوو، دەتگوت یەكەم جارە دەمبینێ..! وتی: ـــ نەخێر.. دەتبەمە لای دكتۆرێك، پێم وایە كە تۆ مێشكت نەخۆشە! ـــ: لێم گەڕێ لەبەر و دختۆران، چاكتر وایە بۆ خۆت بچیتە سینەما!.. وام زانی لە قسەكانم دەگا، بەڵام دیار بوو تێی نەگەیشتبوو.. وشە بە گوێرەی ئەو وەك ژمارە وایە، دوو هەر دووە و سفریش هەر سفر…! من بەرەو مێرگی بەرفرەو كاكی بە كاكی دەچم.. ئەویش بەرەو بەغدا.. لە كوێ دەگەینەوەیەك؟ ئا ئەمەیە سەری كۆڵیوم و گێژی كردووم، وێنەی دار كۆڵێ بەسەرمەوەیە، دەسوڕێ و دەسوڕێ تا لە ئاگر و ئارەقەمدا نقوم دەكا… ڕەپێ دەبم پەنجەرەكە بكەمەوە هەوایێك بێتە ژوورەوە.. دەیكەمەوە و نایكەمەوەیش، هاڕە هاڕو ڤڕە ڤڕی مەكینان دێ: بڕ بڕبڕ.. بڕبوك.. قرڕڕڕ قڕڕ.. بوووم… ماتۆڕەكان هەر مەپرسە لە شەقامەكەدا چ زیقە زیقیانە، وەكو بڵێی زیقەیان لەناو دڵ و گوێی پیاویدا دەچەقێ، دەڵێم ئێستا كەڕ دەبم.. ژمارەی دانیشتووانی شاری (تۆڵشاف) خۆی لە ملیۆنێك دەدا، پارێزگاریشی لێیە و تیپێكی تەواوی سەربازیش.. بڵێی كەسی وای تێدا نەبێ ئەو هەزارــ تۆ بڵێ پێنج هەزار ــ ماتۆڕانە دوور بخاتەوە كە شاری تێك دەدەن و مرۆی كەڕ دەكەن؟؟ پەنجەرەكەم داخستەوە، سەرم خستە ژێر سنەوبەرەكە.. ئیتر لەو زیاترم تا ئێستا بە دەستەوە نەماوە.. شتێكی دیكەشم بەخەیاڵدا دێ ئەویش ئەوەیە هەڵبێم… تەنم حەزی لە هەڵمژینی بۆنی خۆڵی زیندوو و گەرمۆكەیە، چ قسەیش لەگەڵ كیرچ یا لەگەڵ بەفرگرەكە (سه‌لاجه‌) بكەی جیاوازی نییە! بەڵام ئەمەش ئەوە ناگەینێ كوڕەكەم خەرابە، نە‌و! ئەو بە دڵسۆزی و بە شەرەفەوە ئیشی خۆی دەكا، تەنانەت وا دێتە بەرچاو كە لە سكی دایكی نەبووە لە بەرمیلی دا هاتووەتە دەرێ، هەر بۆیە بۆنی بنیادەمی لێ نایێ، پتر لەوەی بۆنی بەنزینی لێ دێ.. ئەوەندەی قسەی بۆ بكەم سوودی نییە، وا ئەم پارچە كاغەزۆكەی بۆ دەنووسم: » كوڕم كیریل! ئەمن دەچمەوە گوندی، ئەوان نەمامان دەگوێزنەوە لە شوێنی تر بیڕوێنن…. تۆ منت هێنایە شار لەوێم بڕوێنی… پیر بووم كوڕم.. من ڕەگ و ڕیشەم لێرە نییە… ڕەگ و ڕیشەی من لەوێیە، لە گوندی. ئەوا منیش دەچمەوە بە دوایدا دەگەڕێم.. كە سیس دەبم و وشك هەڵدێم، بەچاوی كراوەوە دەچمە نێو گۆڕەكەم… بمبورە ڕۆڵەم! بە دوای منیش دا مەگەڕێ.. من بەرەو مێرگ و مێرغوزاری كاكی بە كاكی و فراوان ڕۆیشتم.. بەڵام تۆ، تۆیش بەردەوام بە لە ڕێگەی خۆت بەرەو بەغدایێ.
باوكت: گاتیۆ«

(*) له‌ ژماره‌ 2 ی ساڵی دووه‌می گۆڤاری (الاداب الاجنبیة)ی سوورییه‌وه‌
كراوه‌ به‌ كوردی.




په‌راوێـزی شه‌شه‌مینی تێكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ڕه‌نگه‌ تۆش هه‌ر وای لێك بده‌یه‌وه‌؛ (دواكه‌وتن)‌ ته‌نیا له‌ ڕه‌هه‌ندی ئابووری و ته‌كنه‌لۆژییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ناگرێ ، لایه‌نی كولتووری و ئاستی بینای ئه‌بستمی له‌ پێشه‌وه‌یان پرۆژه‌یه‌كی جیدی وه‌رگێڕان ڕۆڵی دیار له‌ به‌رقه‌راركردنی پێگه‌یشتنی شارستانی و دروستبوونی فاكته‌ره‌كانی پێشكه‌وتن ده‌بینێ..
لای ئێمه‌ ئه‌وه‌ی له‌ ڕووی وه‌رگێڕانه‌وه‌ كراوه‌، وێڕای كۆششی تاكه‌ كه‌سی ‌ ، به‌هۆی ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌وه‌ بووه‌ ، له‌ مێژووی خۆیدا ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی تاكه‌ مینبه‌ر بووه‌ ده‌ق و وتار و لێكۆڵینه‌وه‌ی وه‌رگێڕدراوی بڵاوكردبێته‌وه‌..ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ر له‌به‌هه‌ند زانینی ڕۆژنامه‌ وگۆڤار و ده‌وریاتی كوردیشدا سه‌رچاوه‌ی گرتبێ، بۆ پرۆژه‌یێكی گرنگی وه‌ك پرۆژه‌ی وه‌رگێڕان بێگومان به‌س نیه‌..( دیاره‌ من لێره‌دا باس له‌ پێش ڕاپه‌ڕین ده‌كه‌م ، بێگومان پاش ڕاپه‌ڕین له‌ ڕووی چه‌ندایه‌تییه‌وه‌ قسه‌ی زۆر هه‌ڵده‌گرێ)
هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ی له‌لایه‌ن هه‌ندێ نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسەوە دراون كه‌ زیاتر ده‌چنه‌وه‌ ناو خزمه‌تگوزاری كولتووری تا پرۆسه‌یێكی پلان بۆ داڕێژراو ..ئێستایشی له‌گه‌ڵ بێ ده‌زگایه‌كی تایبه‌ت به‌ وه‌رگێڕانمان نییه‌ وه‌ك دامه‌زراوێكی په‌تی كوردی ‌بێ ڕه‌چاوكردنی سیاسه‌ت و تونێڵه‌ مارپێچه‌كانی كه‌وتبێته‌ كار و هاتبێته‌ مه‌یدان بۆ دیاریكردنی پلانێكی درێژخایه‌نی وه‌رگێڕان و به‌دواداچوونی ته‌كنیك و كێشه ‌و هونه‌ر و كاریگه‌ریه‌كانی به‌ تایبه‌تی له‌ بازنه‌ی پێشخستننی زمان و چه‌سپاندنی ئیدیوم و زاراوه‌ی نوێ ئه‌و پرۆسه‌ گرینگه‌ ، كه‌ ئه‌گه‌رێكی دیاری پێشكه‌وتن و پێكگه‌یشتنی شارستانی و شه‌قاوێكی ڕێگابڕ به‌ ئاراسته‌ی دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ دواكه‌وتوویی با به‌ چه‌ند هه‌نگاوێكیش بێ.
ئه‌وه‌ی مایه‌ی پرسیار و تاڕاده‌یه‌ك داخه‌، ئه‌و پرۆسه‌یه‌ تا ئێستا ئه‌گه‌ر له‌ ناوه‌نده‌ ڕۆشنبیرییه‌كانیش ئه‌رزشی بۆ داندرابێ، وا ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ لایه‌نی په‌یوه‌نیدار له‌ ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی گرنگی پرۆسه‌كه‌ی وه‌كو خۆی كه‌ پێویسته‌ و به‌ ئاست و ڕاده‌ی خۆی خوێندبێته‌وه‌! وه‌ك پرۆژه‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی و به‌شێك له‌ پرۆسه‌ی هه‌ستانه‌وه ‌و به‌ره‌وپێشبردنی ڕه‌وتی زمان و كولتوور و ڕووناكبیریی كوردی..
له‌م ڕاسته‌دا ده‌كرێ بۆ له‌مه‌ودوا مه‌سه‌له‌كه‌ به‌ جیدیتر سه‌یر بكرێ، بوار هه‌میشه‌ ماوه‌ و ده‌مێنێ به‌و ڕووكاره‌ی له‌ كۆنگره‌یه‌كی تایبه‌تیدا كه‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ڕێكبخرێ، مه‌وداكانی كاریگه‌ری وه‌رگێڕان به‌سه‌ر پێشكه‌وتنی كولتووریی لێك بدرێته‌وه‌ و له‌ كێشه ‌و كۆسپه‌كانی ڕێی كاراكردنی بكۆڵدرێته‌وه ‌و چارسه‌ر و پلانی پێویستی بۆ له‌به‌رچاو بگیرێ..
كتێبخانه‌ی ئێمه‌، وێڕای فراوان بوونی به‌تایبه‌تیش دوای ڕاپه‌ڕین و پاش دامه‌زرانی چه‌ند ده‌زگایه‌كی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ تایبه‌تیش نین و نه‌بوون به‌ وه‌رگێڕان، هێشتا هه‌ر كتێبخانه‌یه‌كی هه‌ژاره‌…
به‌ كه‌مگرتنی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ كه‌ كۆڵه‌گه‌یێكی پته‌و له‌ پرۆسه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی زمان و هه‌ستانه‌وه‌ی كولتووری نه‌ته‌وییدا داده‌ڕێژێ، كه‌ ئێستا دره‌نگه‌ زوو نییه‌ به‌ به‌راوردی هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ی سیاسی په‌راوێزگرتووی بێ فایده ‌و ئایده‌ی له‌ قاڵبدراو، فاكته‌رێكی دیكه‌یه‌ له‌سه‌ر نه‌گرتنی پرۆژه‌ی له‌و چه‌شنه‌..
ناچینه‌ ناو تونێڵه‌ دوور و به‌ر درێژه‌كانی به‌راوردكاری به‌ڵام هه‌ر له‌سه‌ر ڕێی نموونه‌ هێنانه‌وه‌دا سه‌یری ئامارێكی پێنج ساڵی یه‌كه‌می هه‌شتاكان ده‌كه‌ین كه‌ له‌لایه‌ن یۆنسكۆوه‌ ئاماده‌كراوه‌ و تێیدا هاتووه‌: تێكڕای وڵاتانی عه‌ره‌بی بۆ هه‌ر ملیۆنێك یه‌ك دانه‌ كتێبی وه‌رگێڕاوه‌، له‌ به‌رامبه‌ردا وڵاتی ئیسپانیا به‌ ته‌نێ بۆ هه‌مان ژماره (920) نۆسه‌دو بیست ناونیشانی هه‌بووه‌..
ئینجا تۆ وه‌ره‌ فكری لێ بكه‌وه‌.. (بڕوانه‌ جابر عصفور الحیاه‌2\6\2004) پێم وایه‌ ئه‌و ئاماره‌ی یۆنسكۆ به‌س بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئاستی كتێبخانه‌ و ئاستی چالاكی خۆمانی له‌و بواره‌دا تێدا بخوێنینه‌وه‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕاستیه‌ تاڵه‌شدا، به‌ش به‌بار وای نابینم ئیتر نه‌توانین هه‌نگاو هه‌ڵێنین، به‌پێچه‌وانه‌وه‌، ئێستا وه‌ختیه‌تی كۆنگره‌یه‌ك بۆ وه‌رگێڕان و كێشه‌كانی ، تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی چه‌ند دامه‌زراوێكی تایبه‌ت به‌ وه‌رگێڕان پێكده‌هێنرێت، ده‌زگاكانی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌، ئه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ كاردان به‌ جیدی ده‌ستی بده‌نێ و خه‌تێكی تایبه‌تی و به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی تایبه‌ت و پلان بۆ داڕێژراو بۆ كتێب و تێكستی وه‌رگێڕدراو ته‌رخان بكه‌ن.
هه‌روه‌ها باشتریش ده‌بێ ئه‌گه‌ر هه‌وڵبدرێ پادداشتی شایان بدرێته‌ وه‌رگێڕ..
ده‌ڵێن له‌ زه‌مانی مه‌ئموونی كوڕی هاروون ڕه‌شید كه‌ ئه‌وسا ده‌زگای (الحكمه‌)ی دانا بوو ده‌قی وه‌رگێڕدراو به‌زێـڕ ده‌كێشرا و پارسه‌نگی بۆ داده‌ندرا ته‌نانه‌ت كولتووری عه‌ره‌بی به‌ پله‌ی یه‌كه‌م و ئیسلامی به‌ پله‌ی دووه‌م، له‌و زه‌مانه‌دا به‌هۆی بزاڤی وه‌رگێڕان گه‌یشته‌ چڵه‌پۆپه‌ی پێشكه‌وتن..
مه‌سه‌له‌ی ده‌سمزو پاداشت، مه‌سه‌له‌یه‌ك نیه‌ عه‌یب و ئیرادێكی تێدا بێ، خه‌ڵك و خوایه‌ك هه‌ن كه‌ به‌چاوی مجرد ده‌بینرێن بێ ماندووبوونێكی داپێندانراو له‌وه‌ختێكی پێوانه‌یی ده‌بن به‌ هاروون و قاڕوون.. بۆچی پاداشتێكی شایان بۆ وه‌رگێڕو نووسه‌ران له‌ وه‌رگێڕانی كتێبێك یا تێكستیك كه‌ ماندوو بوون و شه‌ونخوونی و مه‌سئوولیه‌تی قانوونی و ئه‌خلاقی به‌دواوه‌یه‌، به‌قه‌د سه‌رقه‌ڵه‌مانه‌ی جارانیش سه‌یر نه‌كرێ كه‌ له‌ بریتی جادوو نووشتان ده‌درا؟ به‌ڕاده‌یه‌ك وه‌ك خێرپێكردن یا شتێكی له‌و بابه‌ته‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێ لێی بڕوانرێ!!
ئێستا هه‌قه‌ به‌ هه‌مان تاو و په‌رۆشییه‌وه‌ بیر له‌ پرۆژه‌ چاره‌نووسازه‌كانی دی تایبه‌ت به‌ كولتوور و فه‌رهه‌نگ بكرێته‌وه ‌و به‌ هه‌موومان هه‌وڵ بده‌ین كاری بۆ بكه‌ین، له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌و پرۆژانه‌یش دامه‌زراندنی ده‌زگایه‌كی شایان بۆ وه‌رگێڕان كه‌ ده‌سپێكی كاره‌كانی وه‌كو پرۆژه‌ی ده‌سپێك به‌ پرۆژه‌ی هه‌زار كتێبی كوردی وه‌رگێڕدراو بێت له‌ هه‌موو بواره‌كان.
بێگومان هه‌ر ڕێگایه‌ك چه‌ندیش دووربێ هه‌ر به‌هه‌نگاوی یه‌كه‌م ده‌ست پێ ده‌كا.




په‌راوێزی پێنجه‌مینی تێكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ ڕووپێوی‮ ‬گشتیدا‮ (كات) ‬له ڕۆژهه‌ڵاتدا به‌تایبه‌تیش له‌و وڵاتانه‌ی‮ ‬به‌ دونیای‮ ‬سێیه‌م ،‮ ‬یا وه‌ختێك به‌خاترانه‌ به‌ وڵاتانی‮ ‬تازه‌ گه‌شه‌كردوو ناوزه‌دكرابوون ،‮ ‬شتێكی‮ ‬بێ ئه‌رزش و بێ به‌هایه‌‮…‬ ‮ ‬به‌پێچه‌وانه‌ی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬پێشكه‌وتوو ،‮ ‬له‌وێدا كات به‌حسابێك و بۆ كارێك دابه‌ش بووه‌ ‌‌ كه‌ هیچ ده‌قیقه ‌و سه‌عاتێكی‮ ‬به‌فیڕۆ نادرێ و پڕ‮ ‬به‌ پێویست پێی ده‌ژین و بۆی‮ ‬ده‌ژین‮… ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬بێگومان ئه‌وان له‌وه‌ حاڵی‮ ‬بوون ته‌مه‌ن‮ ‬یه‌كجاره‌ و دووباره‌ نابێته‌وه ‌،‮ ‬ئه‌وه‌یشی‮ ‬تێده‌په‌ڕێ ده‌خوازێ به‌خۆڕایی‮ ‬نـه‌ڕوا ،‮ ‬به‌ڵكو تاقیكردنه‌وه‌ و ئه‌زموونی‮ ‬لێ هه‌ڵدبهێنجرێ‮… ‬ كات به‌فیڕۆنه‌دان له‌ڕووی‮ ‬سایكۆلۆژیشه‌وه‌ كاریگه‌ریی‮ ‬پۆزه‌تیڤی‮ ‬به‌ڕووكاری‮ ‬به‌ئومێد ژیان و هیوابینینه‌وه‌ هه‌یه ‌،‮ ‬بۆیه‌ ده‌بینی‮ ‬له‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی‮ ‬ڕێزی‮ ‬كات ناگیرێ و له‌هیچ حسابان داناندرێ ،‮ ‬هه‌میشه‌ ده‌ستبه‌تاڵیه‌كی‮ ‬كوشنده‌ جێی‮ ‬ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ له‌بێئومێدی‮ ‬و هیوابڕاویی و ماندووبوون‌ هه‌ڵكێشراوه‌‮…‬ هه‌ر ئه‌و ده‌ستبه‌تاڵیه‌شه ‌،‮ ‬ئینجا له‌ هه‌رچه‌شنێكیدا بێ له‌ بێكارییه‌وه‌ هاتبێ ،‮ ‬یا له‌ به‌گله‌ری‮ ‬و ئاغاسیفه‌تی ؛ كاریگه‌ری‮ ‬پاشڤه‌بڕی‮ ‬به‌لای‮ ‬كۆمه‌ڵگه‌ و ڕه‌گاژوویی‮ ‬دواكه‌وتن ده‌كشێنێ‮…‬ زۆرجار ده‌بێته‌ هۆی‮ ‬زیادبوونی‮ ‬ڕێژه‌ی‮ ‬تاوانیش له‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا‮… ‬ئه‌گه‌ر باسی‮ ‬ڕه‌هه‌نده‌كانی‮ ‬دیكه‌یشی‮ ‬نه‌كه‌ین‮…‬ دیاره‌ كات و ڕه‌گه‌زی‮ (كات)‬یش له‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬كوردیدا ڕه‌نگدانه‌وه‌ی‮ ‬ئه‌و بارودۆخه‌یه ‌،‮ ‬كه‌ له‌ بناغه‌دا له‌كو‌لتوور و ئاستی‮ ‬كۆمه‌ڵگه‌وه‌ سه‌رچاوه‌‮ ‬ده‌گرێ‌،‮ ‬به‌ڕاده‌یه‌ك‮ (كات) ‬لای‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسانیش كه‌ به‌ دڵیخۆ به‌شێك‮ ‬ له‌ ده‌سته‌ی‮ ‬ئه‌نتلێجستا پێك دێنن ،‮ ‬تووشی‮ ‬هه‌مان پاشگه‌ردانی‮ ‬بووه‌‮.‬ بۆیه‌ ده‌بینی‮ ‬ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ،‮ ‬كه‌ به‌ڕاستیش مه‌سه‌له‌یه‌كی‮ ‬گرینگه‌ له‌چۆنیه‌تی‮ ‬چاره‌سه‌ركردن و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كردندا به‌هه‌ند نه‌گیراوه ‌،‮ ‬به‌تایبه‌تی‮ ‬له‌ڕووی‮ ‬گه‌یاندنی‮ ‬ده‌ستبه‌جێی‮ ‬هه‌واڵ و ده‌رهاورده‌كانی‮ ‬له‌چه‌شنی‮ ڕاپۆرت و ڕیپۆرتاژی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسی‮ ‬و به‌دواداچوونی‮ ‬پێشهاته‌كانه‌وه‌‮…‬ ئه‌م حاڵه‌ته‌یش ئه‌گه‌ر له‌ هه‌فته‌نامه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك قبووڵ بێت (هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وانیش ده‌توانن ڕێوڕه‌سم و پلانی‮ ‬خۆیان هه‌بێ له‌ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ كاتدا).‬ به‌ڵام به‌هیچ جۆرێك له‌ ڕۆژنامه‌ی‮ ‬ڕۆژانه و تیڤی و ماڵپه‌ڕه‌كانی هه‌واڵدا ‌ قبووڵ نییه ‌و‮ ‬یه‌كێكه‌ له‌ سیما پاشڤه‌بڕه‌كانی ،‮ ‬كه‌ له‌ته‌مه‌ڵی‮ ‬و بێموبالاتی‮ ‬و به‌هه‌ند نه‌گرتنی خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ر زیاتر هیچ پاساوێكی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬نییه‌‮…‬ لێره‌وه‌ ده‌خوازێ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ كه‌ ده‌قه‌به‌ری‮ میدیا به‌ گشتی ‮ ‬ده‌كرێ ،‮ ‬به‌تایبه‌تی‮ ‬میدیای ‮ ‬كوردی‮ ‬نزیكتر لێی‮ ‬بڕوانرێ‮…‬ ئێستا هۆیه‌كانی‮ ‬پێكگه‌یشتن به‌ئاستێك پێشكه‌وتوون و له‌به‌ره‌وپێشچووندان بڕوا نه‌كرده‌‮… ‬له‌هۆی‮ ‬عاده‌تی‮ ‬ بگره‌ تا هۆی‮ ‬پێشكه‌وتووی‮ ‬تۆڕه‌ جیا جیاكانی ئه‌نته‌رنێت‮…‬ ئه‌وه‌ بێجگه‌ له‌ ئامێری‮ ‬په‌ره‌سه‌ندووی‮ ‬وه‌رگرتن و ناردنی‮ ‬تێكست و وێنه‌ بۆ میدیای‮ ‬نووسراو وبیستراو وبینراو‮…‬ ڕه‌گه‌زی‮ ‬كات له‌ میدیای‮ ‬كوردیدا سه‌ره‌ڕای‮ ‬ئاسانكاریی‮ ‬به‌رچاو ،‮ ‬ده‌زگا ڕۆژنامه‌نوسیه‌كان وه‌ك پێویست ،‮ ‬به‌و ڕه‌نگه‌ له‌گه‌ڵیدا نه‌هاتوونه‌ته‌وه ‌، ‮‬خواستی‮ ‬خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ری به‌و ڕاده ‌و ئاسته‌ دابین كردبێت ،‮ ‬ناچار نه‌بێت په‌نا بۆ هۆی‮ ‬ڕاگه‌یاندنی‮ ‬بێگانه‌ ببا‮…‬كه‌ لێره‌شدا گرفتی ڕاستگۆیی و پیشه‌یی و بێلایه‌نیش له‌ولا داده‌نێین كه‌ باسێكی سه‌ربه‌خۆی ده‌وێ ، ئه‌مه‌ش به‌ تایبه‌تی له‌و هه‌واڵانه‌دا نموونه‌یان ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ به‌ خێراییه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر له‌ ماڵپه‌ڕێكی (فه‌یك)دا بڵاو ده‌كرێنه‌وه‌ ، به‌ڵام چونكه‌ به‌رپرسیاریه‌تی تێدا هه‌ڵناگیرێ ، كه‌واته‌ هه‌ر چه‌ندی له‌ ڕووی (كات)ـه‌وه‌ خێراتر بگا ، هه‌میشه‌ جێی گومان ده‌بێ .. له‌به‌رچاو گرتنی ئه‌م خاڵه‌یش له‌ میدیای ناسراو ‌و تۆمار كراوه‌وه‌‌ گرینگه‌ له‌ ڕه‌چاو كردنی مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كاتدا . هه‌ر ئه‌و به‌هه‌ند نه‌گرتنی‮ (كات) ‌یشه‌ كه‌ سه‌رباری‮ ‬چۆنیه‌تی‮ ‬مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ هه‌واڵ و ده‌رهاورده‌كانی ،‮ ‬زۆر جار (به‌رامبه‌ر)‬ی‮ ‬له‌ میدیای‮ ‬كوردی‮ ‬تۆراندووه‌‮…‬ به‌نموونه‌ ته‌له‌فزیۆنه‌كانمان ،‮ ‬ڕادیۆكان ،‮ ماڵپه‌ڕه‌كان ‬كه‌ ده‌ستبه‌جێترن له‌ ڕۆژنامه ‌،‮ ‬كه‌م وارێك كه‌وتووه‌ مامه‌ڵه‌یه‌كی‮ ‬ده‌موده‌ستیان له‌گه‌ڵ هه‌واڵدا كردبێ ،‮ ‬ئه‌گه‌ر چۆنیه‌تی‮ ‬مامه‌ڵه‌كردنه‌كه‌یش له‌ولا دابنێین كه‌ قسه‌ی‮ ‬تر هه‌ڵده‌گرێ‮…‬ له‌ میدیای‮ ‬نووسراویشدا وێرانتر نه‌بێ باشتر نییه ‌،‮ ‬لاپه‌ڕه‌ی‮ ‬یه‌كه‌م كه‌وا پێویست ده‌كا سه‌عاتی‮ دوو تا چواری‮ ‬پاش نیوه‌شه‌و دابخرێ ،‮ ‬هه‌ندێ جار ده‌ره‌نگتریش به‌تایبه‌تی‮ ‬ئه‌گه‌ر بارێكی‮ ‬نائاسایی‮ ‬له‌ گۆڕێ بێ‮…‬ خوێنه‌ر ئه‌وه‌ی‮ ‬له‌ ڕۆژنامه‌ی‮ ‬ڕۆژانه‌ ده‌وێ ،‮ ‬كه‌ به‌یانی‮ ‬له‌خه‌و هه‌ڵده‌ستێ بزانێ كاتێ ئه‌و له‌خه‌ودا بووه‌ چی‮ ڕوویداوه‌‮…‬ (كات) ‬له‌ڕووی‮ ‬گه‌یاندن و بڵاوكردنه‌وه‌ و دابه‌شكردنیش كاریگه‌ریی‮ ‬خۆی‮ ‬هه‌یه‌‮…‬ ڕۆژنامه‌ پێویسته‌ تاریك و ڕوونی‮ ‬سپێده‌ له‌بازاڕ‮ ‬بێت ،‮ ‬بۆ شوێنه‌كانی‮ ‬دووریش نابێ له‌سه‌عاتی‮ ٨ ‬هه‌شت تا هه‌شت و نیوی‮ ‬به‌یانی‮ ‬ده‌رنگتر بگا ،‮ ‬ئه‌وكاته‌ی‮ ‬هێشتا فه‌رمانبه‌ر و كارمه‌ندان له‌ ڕێگادان به‌ره‌و ئیشوكاره‌كانیان ،‮ ‬بۆیه‌ سه‌یر ده‌كه‌ی‮ ‬له‌وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان ڕۆژنامه‌ له‌ دووچاپدا ده‌رده‌چن‮… ‬ چاپی‮ ‬یه‌كه‌م بۆ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬شار ده‌نێردرێ ،‮ ‬بۆ شوێنه‌ دووره‌كان‮… ‬بۆشاره‌كانی‮ ‬دی‮… چاپی‮ ‬دووه‌م له‌ناوه‌نددا ،‮ ‬له‌و شوێنه‌ی‮ ‬ڕۆژنامه‌كه‌ی‮ ‬لێ ده‌رده‌چێ ،‮ ‬بڵاوده‌كرێته‌وه‌‮…‬ به‌كورتی‮: ‬ڕه‌گه‌زی‮ ‬كات له میدیادا دوا هه‌واڵ ،‮ ‬گه‌رماو گه‌رم له‌شێوه‌ی‮ ‬پێویست بگاته‌ به‌رامبه‌ر…ئه‌مه‌ش بێگومان به‌وه‌ ده‌كرێ‮ (كات) ‬له‌ خودی‮ ‬ده‌زگا ڕۆژنامه‌نووسیه‌كاندا به‌ها و نرخی‮ ‬خۆی‮ ‬هه‌بێ و پێ درابێ و له‌و قه‌یرانه‌ ده‌رباز بكرێت تێی‮ ‬كه‌وتووه‌ كه‌ له‌دواكه‌وتن و پێڕانه‌گه‌یشتن به‌ده‌ر چیدی به‌رهه‌م ناهێنێ‮…‬




پـه‌راوێـزی چـواره‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

یه‌كێك له‌و مه‌یدانانه‌ی‮ ‬ئافره‌تی‮ ‬كوردی‮ ‬به‌لای‮ ‬خۆیدا ڕاكێشاوه‌ ،‮ ‬دونیای‮ ‬تژی‮ ‬ماندووبوون (ئه‌مڕۆ سه‌رشار له‌ سه‌یرایه‌تی- پارادۆكس) ڕۆژنامه‌نووسییه‌‮.‬ ئه‌وه‌ ده‌ستپێخه‌رییه‌كی‮ ‬له‌به‌رچاو و سه‌ربارێكه‌ بۆ خه‌بات و كۆششی‮ ‬ئافره‌تان له‌ڕێی‮ ‬جێگیركردنی‮ ‬ڕۆڵی‮ ‬خۆیان و هه‌نگاو هه‌ڵێنانیان له‌ وه‌رگرتنه‌وه‌ی‮ ‬جێگه‌ و پێگه‌ی‮ ‬شایسته‌یان‮.‬ به‌پێچه‌وانه‌ی‮ ‬زۆران كه‌ ئازادیی‮ ‬ئافره‌ت له‌ گۆشه‌نیگای‮ ‬به‌رگپۆشین و خۆهه‌ڵخستن و ده‌رچوون له‌ومه‌دارانه‌ی‮ ‬ تا هه‌نووكه‌ پیاویشی‮ ‬لێ ده‌رنه‌چووه‌ ته‌ماشا ده‌كه‌ن…‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌ش به‌بار ئازادیی‮ ‬ئافره‌ت له‌ كار و به‌رهه‌مهێناندا ده‌بینم‮… ‬كار و به‌رهه‌مهێنان سه‌رنامه‌ی‮ ‬تێهه‌ڵێنانه‌وه‌ی‮ ‬ڕۆڵی‮ ژنانه‌ ‌،‮ ‬كه‌ هه‌ر خۆیان ده‌توانن شیرازه ‌و سیسته‌مێكی‮ ‬ڕاشكاو و ڕوونبینی‮ ‬پێ بده‌ن‮… ‬ئه‌مه‌ش به‌خوێندنه‌وه‌ی‮ ‬واقیعی‮ ‬حاڵی‮ ‬كۆمه‌ڵگه ‌و شێوازی‮ ‬دیتن و بیركردنه‌وه‌ی‮ ‬ئافره‌تان خۆیانه‌وه‌ به‌نده‌‮…‬ هه‌ر ڕۆژنامه‌نووسیی ‬نا ،‮ ‬به‌ڵكو گه‌لێك لایه‌نی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬ژیان ژنی‬كوردی‮ ‬به‌ هۆی‮ ‬چه‌ند ئه‌گه‌ر و فاكته‌رێكی‮ ‬زاتی‮ ‬و بابه‌تی‮ ‬لێ بێبه‌ش بووه‌‮…‬ مێژوو باسی‮ ‬چه‌ند ئافره‌تێكمان بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‮ ‬له‌ خۆشیاندا هه‌بووبێ به‌هه‌ر هۆیه‌ك بووه‌ به‌خت‮ ‬یاریان بووه ‌و توانیویانه‌ ناوناوبانگێك ده‌ربكه‌ن ،‮ ‬به‌ڵام ئه‌وانه‌ چه‌ند ئافره‌تێك بوون ،‮ ‬ئه‌گه‌ر به‌ زمانی‮ ‬ئامار و خۆلێڕاگریه‌وه‌ بێینه‌سه‌ری‮ ڕێژه‌یه‌كی‮ ‬ئه‌وتۆ پێكناهێنن شایانی‮ ‬باس بێت‮…‬ ئه‌مه‌ش وای‮ ‬ده‌بینم له‌خۆیدا گه‌واهیه‌ك بێت بۆ ئافره‌تان كه‌ ئه‌گه‌ر بواریان لێ هه‌ڵكه‌وێ ده‌توانن ڕۆڵیان هه‌بێ ‮…‬ هه‌روایشه‌ ،‮ ‬مێژووی‮ ‬مرۆڤایه‌تیش هه‌مان ڕه‌نگی‮ ‬وه‌رگرتووه ‌،‮ ‬كه‌ ئافره‌تی‮ ‬كوردیش به‌شێك له‌و مێژووه‌ پێك دێنێ‮…‬ ئه‌مڕۆ به‌پێچه‌وانه‌ی‮ ‬سه‌رده‌مانی‮ ‬زوو ئافره‌ت شێلگیرانه‌ خزاوه‌ته‌ زۆربه‌ی‮ ‬مه‌یدانه‌كان له‌گه‌ڵ پۆلی‮ ‬ئه‌ندازیار و پزیشك و په‌رستار و مامۆستا و فه‌رمانبه‌ر و‮… ‬تاد ده‌یانبینی‮… ‬له‌ لووتكه‌ی‮ ‬ده‌سه‌ڵاتیشدان ‮…‬ ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر پڕ‮ ‬به‌پێستیش نه‌بێ كارێكی‮ ‬مژده‌به‌خشه‌‮… ‬له‌ هه‌موو ئه‌و مه‌یدانانه‌ش مژده‌ به‌خشتر كاری‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسییه‌ كه‌ ئێستا ئافره‌تی‮ ‬كورد ‮ ڕووی‮ ‬تێكردووه‌. ئه‌وه‌ی‮ ‬ڕاستیشه‌ پیشه‌ی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسی‮ ‬سه‌باره‌ت به‌ زۆر ئه‌گه‌ران له‌پێشه‌وه‌شیان بارقووڵی‮ ‬و جوانبینی‮ ‬پیشه‌یه‌كه‌ له‌ ئافره‌تان جوانتر دێت‮…‬ ئافره‌تانی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووس ئه‌گه‌ر بابه‌تیانه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‮ ‬خۆیان بخوێننه‌وه ‌و به‌لای‮ ‬ئه‌وپه‌ڕگیریدا نه‌كه‌ون و وه‌ك هه‌ر ڕۆژنامه‌نووسێك هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن و له‌ كرۆكی‮ ‬ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ وردبنه‌وه‌ كه‌ به‌ ئازادیی‮ ‬كۆمه‌ڵ و ئازادیی‮ ‬تاكه‌وه‌ به‌ندن دڵنیام ڕوویان له‌ ئاینده‌یێكی‮ ‬گه‌شدایه‌ به‌و مه‌رجه‌ی‮ ‬كۆڵنه‌ده‌ن و ڕوویان له‌ ئاسۆدا بێ‮…‬ مه‌سه‌له‌ی‮ ‬كۆڵنه‌دانیشم به‌و مانایه‌ نه‌هێناوه‌ته‌وه‌ كه‌ وه‌ك زاراوه‌یه‌ك‮ ‬له‌كو‌لتووری‮ ‬شاخدا جێگیر ببوو له‌ڕووی‮ ‬چه‌ك به‌كارهێنان و سێره‌تیژیدا‮… ‬كۆڵنه‌دان به‌و مانایه‌ی‮ ‬هه‌میشه‌ چاویان له‌ ئاسۆ بێ و به‌و گوڕ و تاوه‌یش هه‌نگاو باوێن ،‮ ‬به‌بێ ئه‌وه‌ی‮ ‬له‌ ئافره‌تایه‌تی‮ ‬خۆیان كه‌م بكه‌نه‌وه‌ و له‌ خۆبنووسێن و فشار بۆ خۆیان بهێنن‮… ‬یان لاسایی‮ ‬لاساییكاران بكه‌نه‌وه‌‮…‬ له‌مه‌یدانی‮ میدیای ‬كوردیدا ئه‌مڕۆ پۆلێك ئافره‌ت به‌ دوای‮ ‬عه‌شقی‮ ‬وشه‌و گه‌ڕان به‌دوای‮ ‬ڕاستیدا هاتوونه‌ته‌پێش كه‌ زۆربه‌یان نه‌ك هه‌ر له‌ قۆناخی‮ ‬تاقیكاریدا ده‌ربازبوون به‌ڵكو هه‌ندێكیان هی‮ ‬ئه‌وه‌ن‮ ‬لایه‌نی‮ ‬به‌رهه‌ستیان له‌و نێوه‌نده‌دا‮ پێ بسپێرێ‮…‬ ڕه‌هه‌ندی‮ ‬ئافره‌تایه‌تی‮ ‬ئه‌گه‌ر له‌هه‌موو مه‌یدانێكدا كاری‮ ‬كاریگه‌ری‮ ‬خۆی‮ ‬هه‌بێ له‌بواری‮ میدیادا ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ ده‌گاته‌وه‌ سه‌رچاوه‌‮… ‬له‌وه‌ڕا جورئه‌ت و بوێری‮ ‬ئافره‌تانی‮ ‬كورد له‌ هاتنه‌ ناومه‌یدانی‮ ‬میدیا ،‮ ‬وه‌ك به‌یانیدانه‌ دوای نیوه‌ شه‌وێكی‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬تاریك و نووته‌ك. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




ئیبراهیم باڵدار ، مامۆستای وه‌چه‌ جیاجیاكان(*).. نه‌ژاد عزیز سورمێ

كه‌ تازه‌ زمانمان پژابوو و له‌به‌ر خوێندن داندرابووین…)ئیبراهیم ئه‌مین باڵدار) یه‌كه‌مین ناو بوو دوای ناوی دایك و باوكمان، فێری بووین…
سه‌ره‌تای ئه‌لف و بێ، له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌می خوێندندا ناوی مامۆستا باڵداریش ‌لامان چووه‌ پاڵ ئه‌و ناوه‌ ئه‌فسانه‌ییانه‌ی له‌و سه‌ربرده‌ و حیكایه‌تانه‌ی بیستبوومان كه‌ له‌ده‌سپێكی ژیاندا خه‌ویان پێ لێ ده‌خستین…

ئه‌و ده‌مه‌ دونیا دونیایه‌كی دیكه‌ بوو،)دارا) له‌ناو داران بوو و )دۆی داده)ش هێشتا نه‌ڕژابوو، بنمیچی ماڵی)نه‌وزاد)یش درزی نه‌دابوو..
ئێمه‌ش له‌ خۆشیی مێوژی نایابی)مام زۆراب)ـه‌وه‌ مێوژمان لێ خۆش هاتبوو…
له‌ تاریكه‌ بازاڕی ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا ، ئه‌لف و بێی مامۆستا باڵدار ڕووناكییه‌كه‌ی ئه‌وسه‌ر بوو، ئاسۆیه‌كی پێشانداین…

له‌ هه‌وراز و نشێوه‌كانی ئه‌وان ڕۆژاندا به‌و ئه‌لف و بێیه‌ )كاف) و )واو) و )ڕێ) و (دال) و (سین) و (تێ) و (ئه‌لف) و )نون)مان ناسی و توانیمان وشه‌ی سیحراویی )كوردستان)ی پێ بنووسین….

بێ زێده‌گوتن، خه‌ڵك و خوایه‌كی زۆر كه‌ ئه‌مڕۆ به‌ كوردی ده‌نووسن و ده‌خوێننه‌وه‌ و وتار و خوتبان ده‌ده‌ن، قه‌رزاری مامۆستا )باڵدار)ن.

كه‌چی ئه‌سه‌ف پێش چه‌ند ڕۆژێك مامۆستا له‌سه‌رده‌مێكدا میلله‌ته‌كه‌ی په‌رله‌مان و حكوومه‌تی هه‌یه‌، به‌ غه‌ریبی و به‌بێ ده‌نگی سه‌ر بنێته‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی كه‌س باسی بكا…

به‌داخه‌وه‌، وادیاره‌ ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ دۆی داده‌ هه‌ر ده‌ڕژێ و پێ ناچێ تا ئه‌مڕۆش (دارا) دارێكی دیبێ…!

(*) ئه‌م چه‌ند وشه‌یه‌ كاتی خۆی ساڵی 1998 به‌ بۆنه‌ی كۆچی دوایی( مامۆستا ئیبراهیم ئه‌مین باڵدار)ـه‌وه نووسراوه( هه‌مان وه‌خت بڵاو كراوه‌ته‌وه‌)‌ كه‌ سه‌رباری ئه‌و هه‌موو خزمه‌ته‌ی مامۆستا ، هه‌واڵی كۆچی دوایی له‌ لاپه‌ڕه‌ی )ئاگادارییه‌كان(له‌ یه‌كێك له‌ ڕۆژنامه‌كاندا – په‌راوێز ، به‌ دوو سێ دێری هه‌تیوكه‌وتوو ، بێ بایه‌خ بڵاو كرابووه‌وه‌ .




ڕێـگاوبـان.. چیرۆك/ نیكۆلای خایتۆڤ*.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

دوێنێ‮ كه‌سێ له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‮ ڕێگاوبان هاته‌ لام و پرسی:‬ ڤڵاشۆ كێیه‌؟ وتم: ‬من‮.‬ وتی: ‬سه‌رۆك ده‌ستووری‮ ‬پێداوم بۆ لای‮ ‬ئه‌وت به‌رم‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌ پێشه‌خۆی‮ ‬دام و ڕێگامان گرته‌به‌ر‮.. ‬بردمی‮ ‬تا گه‌یشتینه‌ پێش ژووره‌كه‌ی‮ ‬سه‌رۆك له‌وێدا وتی: ‬كڵاوه‌كه‌ت داكه‌نه‌‮.. ‬له‌ ده‌رگا بده‌‮.. ‬ئینجا بڕۆ ژووره‌وه‌‮.‬ كڵاوه‌كه‌م داكه‌ند و له‌ ده‌رگام دا و چوومه‌ ژوورێ‮.‬ سه‌رۆك له‌ پشت مێزه‌كه‌یه‌وه‌ دانیشتبوو،‮ ‬ڕۆژنامه‌یه‌كی‮ ‬به‌ ده‌سته‌وه‌ بوو ده‌یخوێنده‌وه‌‮.‬ وتم: (‬سه‌لام و عه‌له‌یكوم‮) ‬جه‌نابی‮ ‬سه‌رۆك‮! هه‌ر به‌ ده‌م ڕۆژنامه‌ خوێندنه‌وه‌ لێی‮ ‬پرسیم: ‬چیت ده‌وێ؟ وتم: ‬من هیچ عه‌رزێكم نییه‌،‮ ‬ئێوه‌ منتان داوا كردووه‌،‮ ‬من ڤلاشۆم،‮ ‬كه‌ وتم ڤلاشۆم،‮ ‬ڕۆژنامه‌كه‌ی‮ ‬دانا و ڕووی‮ ‬تێكردم:‬ ‮- ‬ها اا،‮ ‬ئه‌وه‌ تۆی‮ ‬ڤلاشۆ؟،‮ ‬كه‌واته‌ تۆی‮ ‬له‌ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬شاردا ‮ ڕێگاوبانان به‌ خۆڕایی دروست ده‌كه‌ی؟ وتم: ‬به‌ڵێ منم‮.‬ پرسی: ‬تۆ خه‌ڵكی‮ ‬ئه‌م شاره‌ی؟ وتم: ‬به‌ڵێ قوربان (سه‌ری‮ ‬له‌قاند‮) ‮-: ‬سه‌یره‌‮! ‬كه‌ من تۆم نه‌دیوه‌؟‮!!‬ وتم: ‬شار گه‌وره‌یه‌ قوربان،‮ ‬منیش كه‌م وه‌ده‌رده‌كه‌وم‮… ‬له‌ ماڵه‌وه‌ كار ده‌كه‌م‮… ‬كه‌وش چنم،‮ ‬قوربان ڕاستتر پینه‌دۆزم‮!!‬ ‮ (‬سه‌ری‮ ‬سوڕما‮) ‮-: ‬پێڵاو چنی‮ ‬و ڕێ دروستكردن چۆن ده‌بێت؟‮!‬ وتم: ‬مه‌گه‌ر قه‌ده‌غه‌یه‌ قوربان؟ (‬پێكه‌نی‮) ‮-: نا،‮ ‬من بۆ ئه‌وه‌م نه‌پرسی‮.‬ بۆم ڕوون كرده‌وه‌ كه‌ خزمه‌تكاره‌كه‌ی‮ ‬ده‌ستووری‮ ‬پێدام،‮ ‬ده‌مهێنێته‌ لای‮ ‬سه‌رۆك‮.. ‬منیش وتم خوانه‌خواسته‌ بڵێی‮ ‬كه‌سم ده‌م كوت كردبێ؟‮!!‬ (خۆی‮ ‬وێك هێنایه‌وه‌‮!) ‮-: ‬ئه‌حمه‌ق‮! ‬من نه‌مگوت تۆ بهێنێ‮! ‬وتم تكات لێ بكات سه‌رێكم لێ بده‌ی‮ ‬و‮ ‬یه‌كتری‮ ‬ببینین و نه‌ختێ به‌ گاڵته‌و گه‌پ و قسه‌ی‮ ‬خۆشه‌وه‌ بگوزه‌رێنین،‮ ‬ئه‌گه‌ر پێویستیشی‮ ‬كرد له‌ باتی‮ ‬ئه‌و(ڕێ‮)یانه‌ی‮ ‬دروستیان ده‌كه‌ی پاره‌ت بده‌مێ؟ وتی: ‬من لێره‌ به‌رپرسیاری‮ ‬ڕێگاوبانی‮ ‬ده‌وڵه‌تم،‮ ‬بڵێ چه‌ندت بده‌مێ؟ وتم: ‬جه‌نابی‮ ‬سه‌رۆك خۆ من به‌ پاره‌(ڕێ‮)یان دروست ناكه‌م‮! (‬به‌ قسه‌كانم تووڕه ‌و گرژبوو‮.. ‬هه‌ستایه‌ سه‌ر پێ‮! ‬ده‌ستی‮ ڕاده‌وه‌شاندن‮):‬ــ چۆن به‌ بێ پاره‌ ده‌بێ؟ ده‌وڵه‌ت ڕێگا نادا كار بكه‌ی،‮ ‬ده‌بێ پاره‌ وه‌ربگری‮.‬ (‬تۆزێ له‌ جێی‮ ‬خۆم بزووتم‮) وتم: ‬باشه‌ كه‌وایه‌،‮ ‬پاره‌كه‌م بده‌نێ‮.‬ پرسی: ‬چه‌ند؟ وتم: ‬حیسابم نه‌كردووه‌ چه‌ند ده‌بێ‮.‬ ‮ (‬سه‌ری‮ ‬سوڕما‮!) ‮-: ‬چۆن حیسابت نه‌كردووه‌ چه‌ند ڕۆژانت ئیش كردووه‌؟‮.‬ وتم: ‬ڕۆژه‌كانم نه‌ژماردوون‌،‮ ‬ئه‌من ته‌نها پاش نیوه‌ڕوان ئیش ده‌كه‌م‮.‬ وتی: ‬ئه‌دی‮ ‬پێش نیوه‌ڕۆ؟ وتم: ‬پێش نیوه‌ڕوان پێڵاوان چاك ده‌كه‌مه‌وه‌‮.‬ وتی: ‬له‌و كاره‌دا چه‌ندت ده‌ست ده‌كه‌وێ؟ وتم: ‬شه‌ست (لیڤ‮).. ‬هه‌ندێ جاریش وایه‌ دوو(لیڤ‮)،‮ ‬نه‌مكێشاوه‌ به‌ ته‌رازوو‮! ‬ژنه‌كه‌شم‮ ‬یاره‌مه‌تیم ده‌دا‮.. ‬ئه‌ویش له‌ چێشتخانه‌دا كار ده‌كات،‮ ‬قاپ و قازانیان بۆ ده‌شوا،‮ ‬خواردنیش هه‌ر له‌وێ ده‌خوا،‮ ‬كوڕه‌كانیشم گه‌وره‌بوون و ژنیان هێناوه ‌و به‌جیا ده‌ژین‮.. ‬سه‌رۆك واقی‮ ‬وڕمابوو‮..‬ ته‌نانه‌ت چاوێلكه‌كه‌یشی‮ ‬ده‌چاوی‮ ‬كرد تاكو چاترم ببینێ‮.‬ وتی: ‬زۆر چاكه‌‮.. ‬به‌ ڕاست زۆر به‌ ته‌مه‌نیش دیار ناده‌ی؟ وتم: ‬هه‌مووی،‮ ‬هه‌مووی‮ ‬با‮ (‬شه‌ست‮) ‬ساڵ بم‮.‬ پرسی: ‬هه‌موو ڕۆژێ له‌ ڕێگه‌وبانان ئیش ده‌كه‌ی؟ وتم: ‬ئا‮.. ‬هه‌موو ڕۆژێ پاش نیوه‌ڕۆیان‮.‬ ‮-: ‬چ جارێ پاره‌ت وه‌رنه‌گرتووه‌؟ وتم: ‬جا پاره‌ له‌ كێ وه‌رگرم؟ كه‌س نامداتێ،‮ ‬من خۆم حه‌زم لێیه‌(ڕێ‮)یان دروست بكه‌م،‮ ‬كه‌س به‌ زۆر‮ ‬پێم ناكات‮.. ‬بۆ پاره‌ وه‌رگرم؟ ته‌نها جارێ ته‌قاویته‌كان ناچاریان كردم ڕێگه‌یان بۆ باخچه‌ چكۆلانه‌كه‌یان ڕابكێشم،‮ ‬به‌ڵێنیشیان دامێ كه‌ ڕێگاكه‌م ته‌واو كرد له‌ ناو خۆیاندا هه‌ر‮ ‬یه‌كێ دوو (لیڤ)م بۆ كۆبكه‌نه‌وه‌،‮ ‬كه‌چی‮ ‬ڕێگایش ته‌واوبوو به‌ڵێنه‌كه‌ی‮ ‬خۆیان به‌جێ نه‌هێنا‮.‬ سه‌رۆك لێی‮ ‬پرسیم: ‬ئێستا كه‌وایه‌ ده‌توانی‮ ‬باریكه‌ ڕێیه‌كمان بۆ دروست بكه‌ی؟ وتم: ‬ده‌توانم،‮ ‬بۆ ناتوانم؟ پرسی: ‬چه‌ندت پێویسته‌ بتده‌مێ؟ وتم: ‬هه‌رچه‌ندی‮ ‬ده‌یده‌ی؟ پرسی: ‬ئامراز و مامرازی‮ ‬ته‌واوت هه‌یه‌؟ وتم:
وتم: ‬كه‌ره‌سته‌ی‮ ‬ته‌قاندنه‌وه‌ بۆ من چ كه‌ڵكێكی‮ ‬هه‌یه‌،‮ ‬من ئیش به‌ باروت ناكه‌م‮!‬ وتی: ‬بۆ؟ وتم: ‬بارووت دارستان ده‌له‌رزێنێ،‮ ‬به‌ باڵداران وه‌ده‌دا‮..‬ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
-: ‬باشه‌ ئه‌دی‮ ‬چ له‌گه‌ڵ ئه‌و تاشه‌به‌رد و كه‌رته‌ چیایانه‌ ده‌كه‌ی‮ ‬‌ ڕێگه‌ت لێ ده‌گرن؟ وتم: ‬دووریان فڕێ ده‌ده‌م‮.. ‬یانه‌خۆ به‌ كۆڵنگ ده‌ریان دێنم‮..‬،‮ ‬ئه‌گه‌ر نا دووریان فڕێ ده‌ده‌م‮.. ‬ئه‌من به‌ردان ده‌ناسم ده‌زانم چ به‌ردێك ڕیشه‌داره‌ و كامه‌یش بێ ڕه‌گ و‮ ‬ڕیشه‌یه‌‮.. ‬وتم:‬ به‌رد هه‌یه‌ ته‌كان ناخوا،‮ ڕه‌گی‮ ‬نیه‌،‮ ‬مرۆڤ نازانێ له‌ كوێیڕا‌ بیگرێت‮..‬ وتم: ‬بنیاده‌م و به‌ردی‮ ‬بێ ڕه‌گ ده‌وای‮ ‬ده‌ردان ناكه‌ن نه‌ به‌ كوڵنگ و نه‌ به‌بێڵیش ده‌توانرێ ته‌كانیان پێ بخورێ،‮ ‬ته‌نانه‌ت كه‌ ته‌نیشتانیشیان كلۆر ده‌كه‌ی‮ ‬ته‌كان ناخۆن،‮ ‬باكیان پێ نییه‌ كه‌ (ڕێ‮) ‬دروست ده‌بێ‮ ‬یا نابێ‮!! ‬بۆیه‌ منیش كراسێك به‌ خۆوه‌ نابینم‮ ‬ئاره‌قه‌ی‮ ‬ئه‌و ماندووبوونه‌م هه‌ڵمژێ‮.‬ ‮ (ئامۆژگاری‮ ‬كردم‮) ‮-: ‬چاكه‌،‮ ‬ئه‌م ئیشه‌ مه‌كه‌‮!‬،‮ (! ‬دوای‮ ‬ئه‌وه‌ وتی‮): ‬بیستم ئه‌و (ڕێ‮)یانه‌ی‮ ‬دروستیان ده‌كه‌ی‮ ‬هه‌موویان له‌ به‌رزیدان،‮ ‬له‌ سه‌ر كێوانن،‮ ‬به‌ ناو جه‌نگه‌ڵان دا تێده‌په‌ڕن‮.‬ وتم: ‬قوربان،‮ ‬له‌ ئه‌رزی‮ ‬ساف و ڕاستدا چ پێویست ده‌كا ڕێگا دروست بكرێ؟ له‌ سه‌ر ڕووی‮ ‬خاكی‮ ‬سافدا گوزه‌ر كردن ئاسانه‌،‮ ‬ته‌نانه‌ت به‌بێ ڕێگایش مرۆڤ ده‌گاته‌ جێ‮..‬ وتم: (‬ڕێ‮) ‬له‌و كاته‌دا پێویسته‌،‮ ‬كه‌ له‌ جێگایه‌كی‮ ‬سه‌ختدا بێ،‮ ‬ڕێگا له‌ سه‌ر كێو و ته‌پۆڵكه‌كاندا دروست ده‌كرێ،‮…‬ سه‌رۆك لێی‮ ‬پرسیم: ‬ئه‌و ڕێگایانه‌ی‮ ‬دروستیان ده‌كه‌ی‮ ‬به‌ كه‌ڵكی‮ ‬كێ دێن؟ كێ به‌و (ڕێ‮)یانه‌دا ده‌ڕوا؟‮!‬ كه‌ زانیم حه‌ز ده‌كات نه‌ختێ له‌ مه‌سه‌له‌ی‮ ‬ئه‌و (ڕێ‮)یانه‌دا حاڵی‮ بێ،‮ ‬بۆم ڕوون كرده‌وه‌‮!‬ وتم: ‬هه‌ر ڕێگایه‌ك پیاوی‮ ‬خۆی‮ ‬هه‌یه‌،‮ ‬هه‌ندێ به‌ دوای‮ ‬عه‌شقدا ده‌كه‌ون،‮ ‬هه‌ندێكی‮ ‬تر بۆ خه‌زنه‌یێ‮ ‬تێیاندا وێڵ ده‌بن،‮ ‬به‌ڵام له‌ هه‌مووان زیاتر ته‌قاویته‌كان سوودی‮ ‬لێ ده‌بینن،‮ ‬هێشتا هه‌ر تاریك و ڕوونه‌ كه‌ ده‌ڕژێنه‌ ئه‌و ڕێگه‌وبانانه‌وه‌‮.. ‬هه‌یه‌ بۆ ده‌رده‌سه‌ری‮.. ‬هه‌یشه‌ بۆ زاخاودانی‮ ‬مێشك،‮ ‬وتم: ‬نه‌خۆشی‮ ‬مێشك ئێستا زۆر بووه‌‮… ‬بۆم ڕوونكرده‌وه‌: ‬چه‌شنه‌ها ئاده‌میزاد له‌و ڕێیانه‌ ده‌بیندرێن كه‌ هه‌ندێكیان بێده‌نگن و هه‌ندێكیشیان پێده‌كه‌نن‮.. ‬هه‌ندێكیان سه‌ر پێكه‌وه‌ده‌نێن،‮ ‬ئه‌و ڕۆژه‌‮ ‬یه‌كێ گله‌یی‮ ‬ده‌كرد كه‌ ڕێگام نه‌گایاندووه‌ته‌ سه‌ر قه‌ڵا،‮ ‬سه‌باره‌ت به‌وه‌ شه‌ڵواره‌كه‌ی‮ ‬تیزماڵ تیزماڵ‮ ‬بووه‌‮.. ‬لێم پرسی: ‬چ پێویسته‌ بگه‌یته‌ سه‌ر قه‌ڵا؟ ئارامت بێ تا (ڕێ‮) ‬ته‌واو ده‌بێ ئه‌و كاته‌‮‬ وتی: ‬براكه‌م (ئه‌من گه‌ردی‮ ‬به‌یانیم‮)،‮ ‬توانای‮ ‬ئارام گرتنم نییه‌‮.. ‬ده‌مه‌وێ تا زووه‌ له‌ بڵندییه‌وه‌ سه‌یری‮ ‬خواره‌وه‌ بكه‌م،‮ ‬ئه‌گه‌ر كه‌وتیشم،‮ ‬ئیتر بڵندیم ناوێ‮.. ‬ئه‌و وه‌خته‌ به‌ڵێنم پێدا‮ ‬ڕێگا تا سه‌ر قه‌ڵا ببه‌م،‮ ‬ئێستاكه‌ خه‌ریكی‮ ‬ئه‌و ڕێیه‌م‮.‬ ئه‌و ڕۆژه‌ (خارچف‮)،‮ ‬ئه‌ڵبه‌ته‌ (خارچف‮) ‬كه‌ ده‌ناسی؟ ئه‌و به‌ هۆی‮ (‬پاڵه‌په‌ستۆی‮ ‬خوێن)ـه‌وه‌ هه‌میشه‌ پیاسه‌ ده‌كات،‮ ‬به‌ڵام چونكه‌ قه‌ڵه‌وه‌ و ناتوانێ له‌ ڕێگادا بڕوات دیار بوو هه‌ر داده‌دادی‮ ‬بوو ده‌یگوت: ‬ئه‌و ڕێگایانه‌ چین تۆ دروستیان ده‌كه‌ی؟ ئه‌و ڕێیانه‌ هی‮ ‬ئاده‌میزاد نین بۆ هه‌ڵۆیان چاكه‌‮! ‬وتی: ‬ئه‌گه‌ر نه‌ختێكی‮ ‬تر ڕاست و سافتریان دروست نه‌كه‌ی‮ ‬وای‮ ‬له‌ حاڵت‮!! ‬چی‮ ‬له‌ توانادایه‌ بیكا؟‮! ‬ئه‌و ناتوانێ خۆ له‌ هه‌موو ڕێگایێ بدا‮.. ‬به‌ هه‌رحاڵ چووم ڕێگایه‌كی‮ ‬ڕاست و سافم بۆ دروستكرد‮..‬ ئێستا (دكتۆر شمكۆف‮)یش سوودی‮ ‬لێ ده‌بینێ‮…‬ ڕێگایه‌كی‮ ڕاسته‌و،‮ ‬ده‌گاته‌ سه‌ر كانییه‌ك،‮ ‬له‌وێدا حه‌وزێكیشم دروستكردووه‌ كه‌ ئاوی‮ ‬لێ بخۆنه‌وه‌ و له‌ كاتی‮ ‬ماندوویه‌تیشدا لێی‮ ‬بحه‌سێنه‌وه‌‮..‬ مامیله‌كانی‮ ‬من ئاده‌میزادی‮ ‬سه‌یرن‮.. ‬به‌ڵام گه‌شتوه‌ره‌كان هه‌ق په‌رستن،‮ ‬ئه‌و ڕۆژه‌ تریانێك ته‌ماته‌یان بۆ هێنام،‮ ‬یه‌كێك له‌وانه‌ كه‌ خه‌ڵكی‮ (سۆفیا‮) ‬بوو پێی‮ ‬وتم: ‬داوایێكت لێده‌كه‌م،‮(تۆ خزمه‌تی‮ ‬گه‌شتوه‌ران ده‌كه‌ی‮).. ‬وا بزانم ئه‌ندامی‮ ‬حزب بوو،‮ ‬بۆیه‌ پێی‮ ‬وتم: ‬تۆش خۆیی،‮ ‬ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ هه‌یه‌ كه‌ تۆ له‌ ئێمه‌ به‌گوڕ و به‌ جۆشتری‮.. ‬مرۆی‮ ‬سه‌ر گه‌رم بوون‮.. ‬قسه‌یان ده‌كرد‮.. ‬پێده‌كه‌نین،‮ ‬سه‌عاتێكی‮ ‬ته‌واو له‌ ده‌ورم ده‌گه‌ڕان ته‌نیا‮ ‬یه‌كێكیان نه‌بێ كه‌ حه‌زی‮ ‬له‌ لاف لێدان و سنگ ده‌رپه‌ڕاندن بوو بۆیه‌ كه‌ چاوی‮ ‬به‌ گه‌سكه‌كه‌ی‮ ‬ده‌ستم كه‌وت لێی‮ ‬پرسیم‮! ‬تۆ چ سوودێك له‌م گه‌سكه‌ ده‌بینی؟ وتم: ‬دڕك و داڵی‮ ‬سه‌ر ڕیی‮ ‬پێ ڕاده‌ماڵم‮.‬ لێی‮ ‬پرسیم: ‬جا بۆچی‮ ‬ڕایانده‌ماڵی؟ وتم: ‬تا ئه‌و كه‌سه‌ی‮ ‬كه‌ به‌ پێی‮ ‬په‌تی‮ ‬له‌و ڕێیانه‌دا دێ و ده‌چێ ئازار نه‌بینێ‮.‬ لێی‮ ‬پرسیم: ‬بۆچی‮ ‬ئێستا پێخواس ماوه‌؟ تۆ له‌ (بوڵگارستان)ێدا كه‌ست به‌ پێی‮ ‬په‌تی‮ ‬دیوه‌؟ ده‌ته‌وێ چی‮ ‬بڵێی؟ ده‌ته‌وێ بڵێی‮ له‌ بولگارستانێ خه‌ڵكی‮ ‬پێخواسن؟‮! ‬زوو به‌ خۆت ئاشكراكه‌‮!! ‬كوا پێناسه‌كه‌ت؟ وتم: ‬فه‌رموو،‮ ‬ئه‌وه‌ پێناسه‌كه‌م،‮ ‬من (ڤلاشۆ)م‮.. ‬ئه‌وه‌تا ڕێنووس ده‌قی‮ ‬ئه‌سڵه‌كه‌یه‌تی‮..‬ وتی: ‬ئا بزانم پێكه‌نه‌ ددانه‌كانت ببینم‮.. ‬له‌ وێنه‌دا وا دیاره‌ ددانه‌كانت ده‌سكرد نین‮.. ‬پێكه‌نیم ددانه‌كانم پێشاندان‮.. ‬ئا ئه‌وه‌تا‮.. ‬سه‌یری‮!!‬ ‮-: ‬ددانه‌كانت بۆچی‮ ‬ده‌سكردن؟ ‮-: ‬كه‌وتوون‮.. ‬پیربووم ئیتر‮..‬ هه‌ڵگێڕ و وه‌رگێڕی‮ ‬به‌ پێناسه‌كه‌م ده‌كرد: ‬به‌ڵام له‌م وێنه‌یه‌دا ددانه‌كانت ده‌سكردنین؟‮!‬ وتم: ڕاسته‌ پێناسه‌كه‌م هی‮ ‬ساڵی‮ ‬په‌نجا و سێیه‌‮..‬ ددانه‌كانم وێڵ كردن‮ ‬به‌و ڕێگه‌وبانانه‌وه‌ نووسان دروستیان ده‌كه‌م‮.‬ لێی‮ ‬پرسیم: ‬كێ پاره‌ت له‌ باتی‮ ‬دروستكردنی‮ ‬ئه‌و ڕێیانه‌ ده‌داتێ؟ وتم: ‬هیچ كه‌س‮!‬ ‮-: ‬ئه‌ی‮ ‬به‌بێ پاره‌‮.. ‬ها؟‮!‬ یه‌خه‌ی‮ ‬گرتم: ‬یاڵڵا،‮ ‬پێشم كه‌وه‌‮! ‬یاڵڵا‮! ‬ده‌ی‮ ‬با بچین (ڕاوێژكار) و كارمه‌ندانی‮ ‬شار ببینم،‮ ‬بزانم ئه‌تۆ چ كاره‌ی‮ ‬و له‌ پێناوی‮ ‬چیدا ئه‌و چاكه‌یه‌ ده‌كه‌ی؟ به‌ سه‌رۆكم وت: ‬له‌ سه‌ر چیادا،‮ ‬ژیانم ئاوا ده‌گوزه‌رێ‮.. ‬چ ده‌كرێ،‮ ‬چار چیه‌؟ئه‌م دونیایه‌ هه‌موو چه‌شنه‌ بنیاده‌مێكی‮ ‬تێدایه‌‮..‬ سه‌رۆك وتی: ‬بڵێ بزانم،‮ ‬بڵێ‮! ‬ته‌واوی‮ ‬كه‌،‮ ‬قسه‌ت خۆشن،‮ ‬تا تۆ قسه‌كانت ته‌واو ده‌كه‌ی،‮ ‬منیش ته‌له‌فۆنێك بۆ (ژمێریار‮) ‬ده‌كه‌م ده‌سته‌ جلێكت بۆ ئیش بداتێ‮.‬ وتم: ‬جه‌نابی‮ ‬سه‌رۆك (ژمێریار‮) ‬ڕازی‮ ‬نابێ‮.‬ ‮-: ‬بۆ چی؟ مه‌گه‌ر تۆ ژمێریاری‮ ‬ئێمه‌ له‌ كوێ ده‌ناسی؟‮ وتم: (‬ژمێریار‮)ی‮ ‬ئێوه‌ ناناسم،‮ ‬به‌ڵام مامه‌ڵه‌م له‌گه‌ڵ)ژمێریار‮)ی‮ ‬دارستان بووه‌‮.‬ بۆ سه‌رۆكم ڕوونكرده‌وه‌ كه‌ چۆن ڕۆژێ جه‌نگه‌ڵبانێك هاته‌ لام و تكای‮ ‬لێكردم بچمه‌‮ ‬یاری،‮ ‬هاوین بوو،(‬له‌و كاته‌یدا كه‌ كرێكار وه‌ده‌ست ناكه‌ون‮)،‮ ‬داوای‮ ‬لێكردم چ به‌ هیمه‌ت چ به‌ قیمه‌ت‮ ‬یارمه‌تی‮ ‬بده‌م‮. ‬وتی: ‬لافاو هه‌ستاوه ‌و به‌شێكی‮ ‬جاده‌ی‮ ‬بردووه‌،‮ ‬ئه‌مڕۆ سبه‌ی‮ ‬شتێك ڕووده‌دا،‮ ‬ئۆتۆمبیلێ وه‌رده‌گرێ،‮ ‬كه‌سێ سه‌ری‮ ‬ده‌چێته‌ قوڕ‮ ‬ئه‌و كاته‌ی‮ ‬من خاكی‮ ‬كوێ بكه‌م به‌ سه‌رما‮.‬ چووم ئیشم بۆ كرد،‮ ‬ڕۆژی‮ ‬دوایی‮ ‬هاته‌وه‌،‮ ‬وتی:‬ مام ڤلاشۆ،‮ ‬باوكم بڕۆ سۆراخی‮ ‬ئیشی‮ ‬خۆت،‮ ‬ئێمه‌ كرێكارمان ناوێ‮!‬ وتم: ‬بۆچی؟ وتی: ‬باشه‌ پێت ده‌ڵێم،‮ ‬ژمێریار ده‌ڵێت: ‬ئه‌و كابرایه‌ شێته‌،‮ ‬ئێمه‌ ناتوانین ئیش به‌ شێتان بكه‌ین،‮ ‬له‌وانه‌یه‌ كه‌تنێكی‮ ‬له‌ ده‌ست بقه‌ومێ،‮ ‬ئه‌و كاته‌ شانه‌كه‌ له‌ سه‌ری‮ ‬كێ ده‌شكێ؟‮!.‬ باوكم له‌وانه‌یه‌ بپرسن،‮ ‬چۆن كار به‌ پیاوی‮ (‬نائاسایی‮) ‬ده‌كه‌ن‮!‬ ‮(‬ژمێریار‮) ‬وتی: ‬زووكه‌ بڕۆ وه‌ده‌رینێ‮.. ‬ئێمه‌ پێویستیمان به‌ شێتان نییه‌‮..‬ جه‌نگه‌ڵبان وه‌ده‌ری‮ ‬نام و،‮ ‬وتی: ‬ئه‌گه‌ر ده‌ته‌وێ كار بكه‌ی‮ ‬ده‌بێ پسووله‌ی‮ ‬په‌سندنامه‌ی‮ ‬دكتۆرت هه‌بێ‮.‬ سه‌رۆك وتی: ‬ئاخری‮ ‬تێنه‌گه‌یشتم،‮ ‬تۆ بۆچی‮ ‬بێ پاره‌ كار ده‌كه‌ی؟ له‌ كاتێكدا پێویسته‌ كرێی‮ ‬خۆت وه‌رگری‮..‬ بۆم ڕوون كرده‌وه‌: ‬كه‌ هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ دووچاری‮ ‬چه‌ندین به‌ڵاو سه‌ریه‌شه‌بووم‮.. ‬چه‌ند جار له‌گه‌ڵ كرێكارانی‮ ‬ئه‌و بڵندیانه‌ ده‌مه‌قاڵێم بووه‌‮.. ‬چه‌ند جار له‌ ناوه‌ڕاستی‮ ڕێدا تێك هه‌ڵنگوتووین‮.‬ رۆژێ‮ ‬یه‌كێ له‌و كرێكارانه‌ لێم هاته‌ پێش و،‮ ‬وتی: ‬ئه‌تۆ بۆچی‮ ‬به‌بێ پاره‌ كار ده‌كه‌ی؟ پێم ناڵێی‮ ‬بۆچی‮ ‬له‌ قیمه‌تی‮ ‬ئێمه‌ كه‌م ده‌كه‌یه‌وه‌؟ ئێمه‌ هه‌موو به‌ پاره‌ كار ده‌كه‌ین كه‌چی‮ ‬جه‌نابیشتان به‌ خۆڕایی‮!!.‬ ‮ ‬یه‌كێكی‮ ‬تر كه‌ له‌ هه‌مووان (داخ له‌ دڵ تر) بوو،‮ ‬داده‌دادی‮ ‬بوو‮..‬ ده‌یگوت: ‬ئه‌و گه‌ردن شكاوه‌ی‮ ‬ده‌زێی‮ ‬باوێن‮.. ‬به‌مه‌رگی‮ ‬ئه‌حمه‌قێك دونیا خراب نابێ،‮ ‬ئه‌گه‌ر نه‌ختێ هێزم نه‌دابووایه‌ به‌رخۆم ده‌ڕووبارێیان هاوێشتبووم‮..‬ ده‌یانگوت: (ته‌یری‮ ‬گوڵ قابیل به‌داری‮ ‬زه‌قنه‌بووته‌).. ‬ده‌به‌نگ خۆت بگره‌‮..! ‬ڕاوه‌سته‌ چیت به‌سه‌ر دێنین‮..‬ وتم: ‬هه‌ر كارێكی‮ ‬ده‌تانه‌وێ،‮ ‬بیكه‌ن‮!‬،‮ ‬قسوور مه‌كه‌ن‮.. ‬من حه‌زم له‌م كاره‌یه‌.. ‬حه‌زم لێیه‌ ڕێگه‌وبانان بۆ خه‌ڵكی‮ ‬بكێشم‮..‬ به‌سه‌رۆكم وت: ‬كه ‌یه‌كێ ته‌ماشای‮ ‬به‌رزی‮ ‬ده‌كا ده‌یبینێ پڕی‮ ‬دڕك و داڵ و كوچكه‌به‌رده‌‌‮.. ‬ڕێگایه‌كیان به‌ناودا ده‌كێشێ‮.. (به‌ره‌و بڵندی) ‬ده‌یبا،‮ ‬ده‌یبا‮.. ‬ڕێ خوار ده‌بێته‌وه‌‮.‬ ڕاست ده‌بێته‌وه‌ و ده‌یگه‌یێنێته‌ لووتكه‌ی‮ ‬كێو‮.. ‬ته‌ماشا ده‌كات بنیاده‌می‮ ‬پێدا ده‌ڕۆن‮.‬ گوێ قوڵاخ ده‌كا: (‬كوڕو كچ‮) ‬ده‌ردی‮ ‬دڵی‮ ‬یه‌كتری‮ ‬تێدا ده‌ڕێژن و ژوانی‮ ‬تێدا ده‌كه‌ن‮.‬ ئه‌ویش دڵی‮ ‬له‌ خۆشیانا ده‌كرێته‌وه‌‮.. ‬گه‌ش ده‌بێته‌وه‌‮.. ‬ به‌ سه‌رۆكم وت: ‬به‌ڵام كه‌ به‌ پاره ‌بێ،‮ ‬به‌و جۆره‌نیه‌،‮ ‬مرۆڤ خۆشی‮ ‬لێ نابینێ‮.‬ ئه‌و ڕۆژه‌ دیتم كوڕێك و كچێك به‌ره‌و ژوور هه‌ڵده‌كشێن منیان بینی‮ ‬خه‌ریكم ئه‌و كه‌ڵه‌ دره‌ختانه‌ی‮ ‬قه‌راخی‮ ‬جاده‌ ده‌بڕم لێم هاتنه‌ پێش و وتیان هاوڕێ سه‌ر كه‌ڵان ببره‌ به‌ڵام توخوا وریابه‌ به‌ جارێ ڕێگا ڕووت نه‌كه‌یته‌وه‌‮. ‬وتیان: ‬هه‌ندێ له‌و ته‌قاویتانه‌ حه‌ز ده‌كه‌ن به‌ڵامان بۆ بنێنه‌وه‌‮.. ‬ده‌یانه‌وێ بڵێن كه‌ پیره‌مێرده‌كان حه‌زیان له‌ سه‌ره‌تاتكێ و دیقدیقانێیه‌ جێگایه‌كیان با بۆ بمێنێ خۆیان تێدا وه‌شارن‮..‬ به‌ سه‌رۆكم وت: ‬ئیتر هه‌ر كه‌سێ پێشنیهادی‮ ‬ڕێیه‌ك ده‌كات‮.. ‬ئه‌م دونیایه‌ هه‌موو جۆره‌‌ بنیاده‌مێكی‮ ‬تێدایه‌‮.‬ ئه‌و ڕێگایانه‌ داركه‌ره‌كانیش سوودی‮ ‬لێ ده‌بینن‮.. ‬هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ بوو منیان له‌ به‌ر ده‌ستی‮ ‬كرێكاره‌كاندا ده‌رهێنا‮..‬ به‌سه‌رۆكم وت: ‬له‌به‌ر ده‌ستی‮ ‬ئه‌وانه‌ی له‌ بریتی‮ ‬ڕێگا دروست كردن ده‌وڵه‌ت پاره‌یان ده‌داتێ‮.. ‬به‌ڵام داركه‌ره‌كان مرۆی‮ ‬ساده‌ و دڵپاكن،‮ ‬زۆربه‌یان وشكه‌دارم بۆ ده‌هێنن‮.. ‬یارمه‌تیم ده‌ده‌ن‮.. ‬نازم هه‌ڵده‌گرن‮..‬ پێم ده‌ڵێن: ‬ئێمه‌ پێویستیمان به‌ تۆیه‌،‮ ‬نابێ بڕۆی‮ ‬و به‌جێمان بێڵی‮..‬ ئاده‌مزادی‮ ‬سه‌ر زیندوون‮.. ‬ساده‌و دڵپاكن،‮ ‬خۆشه‌ویستیان لێ ده‌بارێ‮.. ‬ئه‌گه‌ر ئه‌وان نه‌بوونایه‌،‮ ‬له‌وانه‌ بوو ئێستا له‌
نه‌ده‌بووم،‮ ‬سه‌باره‌ت به‌وه‌ی‮ ‬‌ ژنه‌كه‌م له‌ ماڵ نییه‌ له‌ چێشتخانه‌دا كارده‌كات،‮ ‬حه‌فتا (لیڤ‮) ‬وه‌رده‌گرێ،‮ ‬هه‌ر له‌وێش نان ده‌خوا‮.. ‬كوڕه‌كانیشم ته‌نانه‌ت سه‌ریان له‌و قسه‌و باسانه‌ ده‌رناچێ،‮ ‬چ جای‮ ‬شتی‮ ‬تر‮. ‬ئه‌گه‌ر خانوو و پاره‌یان هه‌بێ،‮ ‬به‌رپێی‮ ‬خۆیان نابینن،‮ ‬بۆ منیش هه‌ر هیچ‮.‬ به‌ سه‌رۆكم وت: ‬له‌م دونیایه‌دا هه‌ر كه‌سێ ڕێیه‌كی‮ ‬هه‌یه‌،‮ ‬هه‌ر كه‌سێ ئامانجێكی‮ ‬هه‌یه‌‮.‬ سه‌رۆك وتی: ‬بڵێ.. ‬قسه‌ت خۆشن‮.. ‬چێژیان لێ وه‌رده‌گرم‮.‬ لێی‮ ‬پرسیم چه‌ند جۆره‌ ڕێگا هه‌یه‌؟ كه‌چ،‮ ‬ڕاست،‮ ‬چاك،‮ ‬خراپ‮.. (‬حه‌زی‮ ‬لێ بوو بیزانێ).‬ وتم: ‬جه‌نابی‮ ‬سه‌رۆك،‮ ‬ناگوترێ‮! ‬به‌ ته‌واوی‮ ‬ناگوترێ‮.. (ڕێگای‮ ‬خه‌راب نییه‌‮)!! ‬ڕێگایێ ئه‌گه‌ر هه‌بێت حه‌تمه‌ن به‌ جێگایه‌ك هه‌ر ده‌گات‮.. ‬به‌ڵام فڵانه‌ ڕێ،‮ ‬ده‌گاته‌ كوێ،‮ ‬ئه‌مه‌یان قسه‌یه‌كی‮ ‬تره‌‮. ‬بۆ نموونه‌ ڕێگایه‌ك درێژ ده‌بێته‌وه‌ تا ده‌گاته‌ لووتكه‌ی‮ ‬چیا‮.. ‬باشه‌،‮ ‬ئه‌و بڵندیه‌ بۆ خۆیت‮ ‬ڕاده‌كێشێ،‮ ‬تۆش ده‌ڕۆی،‮ ‬ده‌ڕۆی‮ ‬تا ده‌یگه‌یتێ،‮ ‬دوای‮ ‬ئه‌وه‌ پێت ده‌ڵێت: ‬ده‌ ئێستا سه‌یركه‌،‮ ‬ته‌ماشای‮ ‬ده‌شتی‮ ‬كاكی‮ ‬به‌ كاكی‮ ‬بكه‌،‮ ‬ته‌واوی‮ ‬شار له‌ژێر پێی‮ ‬تۆ دایه‌،‮ (‬لێ گه‌ڕێ ئه‌گه‌ر بۆ جارێكیش بێ له‌ به‌رزییه‌وه‌ سه‌یری‮ ‬ده‌شت بكرێت).‬ ڕێگایێكی‮ ‬دیكه‌ هه‌یه‌،‮ ‬ده‌ڕوات تا ده‌گاته‌ نوخته‌یه‌ك ده‌ڵێن پێویسته‌ ئه‌و نوخته‌یه‌ ئاوێكی‮ ‬لێ بخورێته‌وه‌،‮ ‬پشوویێكی‮ ‬تیا بدرێ‮.. ‬ماندوویێكی‮ ‬تێدا بحه‌سێته‌وه‌‮..‬ ئه‌و په‌له‌ییه‌ت له‌چی؟ خێرا په‌ی‮ ‬بكه‌ی‮ ‬و له‌سه‌رخۆ بڕۆی‮ ‬به‌جێگایێ هه‌ر ده‌گه‌ی‮..‬ ‮(‬ئاخر براله‌ ئه‌من گه‌ردی‮ ‬ده‌مه‌و به‌یانم،‮ ‬توانای‮ ‬ئارام گرتنم نییه‌ تاكو زووه‌ ده‌مهه‌وێ له‌ بڵندیه‌وه‌ سه‌یری‮ ‬خواره‌وه‌ بكه‌م‮..) ‬ئیتر وایه‌‮..‬،‮ ‬ئه‌گه‌ر ڕێگه‌وبان نه‌بن مرۆڤ چوزانێ چی‮ ‬له‌ هه‌نده‌راندا هه‌یه‌‮. ‬دار (زه‌یزه‌فۆنێك‮) ‬هه‌یه‌ من ڕێگایێكم بۆ كێشا،‮ ‬هه‌ر به‌ناوی‮ ‬ئه‌ویشه‌وه‌ ناوم نا (زه‌یزه‌فون‮)،‮ ‬ئه‌و ناوه‌ی‮ ‬پێوه‌ مایه‌وه‌‮..‬ ئه‌و ڕۆژه‌ بینیم‮ ‬یه‌كێ به‌و ڕێیه‌دا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌،‮ ‬لێم پرسی: ‬هاوڕێ،‮ ‬له‌ كوێ دێیته‌وه‌؟ وتی: ‬له‌ ڕێگای‮ (‬زه‌یزه‌فون)دا پیاسه‌م ده‌كرد،‮ ‬تا (زه‌یزه‌فون‮) ‬وه‌ سه‌ركه‌وتم‮.. ‬هه‌ندێ جار هه‌ر به‌تایبه‌تی‮ ‬له‌ خه‌ڵكی‮ ‬ده‌پرسم،‮ ‬فڵان بۆ كوێ چووه‌؟ چی‮ ‬بكه‌م به‌ خۆم نیه‌ دڵخۆش ده‌بم‮.. ‬ئیتر هه‌ر كه‌سێ ڕێیه‌كی‮ ‬هه‌یه‌،‮ ‬هه‌ر كه‌سێ ئامانجێكی‮ ‬هه‌یه‌‮.. ‬سه‌رۆك گوێی‮ ‬قوڵاخ كرد بوو،‮ ‬سه‌یری‮ ‬ددانه‌كانی‮ ‬ده‌كردم‮.. ‬ده‌یگوت: ‬بڵێ‮.. ‬قسه‌ بكه‌،‮ ‬قسه‌ت خۆشن‮.‬ پێم وت: ‬جا قوربان له‌مه‌ش چاكتر ڕێگاوبانه‌ كۆنه‌كانن‮. ‬سه‌رده‌مێ ڕێگا بوو‮.. ‬ئێستاكه‌ كوێر بووه‌ته‌وه‌،‮ ‬به‌ڵام شوێنه‌واری‮ ‬هه‌ر ماوه‌،‮ ‬كه‌ به‌ ڕێگایه‌ك له‌و ڕێیانه‌دا گوزه‌ر ده‌كه‌ی‮ (‬به‌سه‌رسامیه‌وه‌‮) ‬له‌ خۆت ده‌پرسی: ‬گه‌لۆ‮! ‬تۆ بڵێی‮ ‬ئه‌م ڕێیه‌ بۆ كوێ بچێت؟ ده‌بینی‮ ‬له‌ وه‌ختێكدا شكارته‌ ده‌غڵ بووه‌،‮ ‬ئێستاش به‌یاره‌ و كوێر بووه‌ته‌وه‌،‮ ‬به‌بارانێ شۆردراوه‌ته‌وه ‌و دیواره‌كانی‮ ‬ڕۆچوون‌‮.. ‬به‌ڵام دیسان شۆێنه‌واری‮ ‬هه‌رماوه‌‮ ‬كه‌ ڕۆژێ له‌ ڕۆژان شكارته‌ بووه ‌و كرداری‮ ‬تێدا كراوه‌‮. ‬ئه‌گه‌ر به‌چاكیش لێی‮ ‬وردبیته‌وه‌ جێگای‮ ‬جۆخین و خه‌رمانیش ده‌سنیشان ده‌كه‌ی‮..‬ ئه‌و ڕێیانه‌ش،‮ ‬به‌ ڕێگای‮ ‬تر ده‌گه‌ن،‮ ‬ئه‌وانیش ڕێی‮ ‬تریان لێ ده‌بێته‌وه‌،‮ ‬له‌و ڕێیانه‌یشدا كه‌ سه‌یر ده‌كه‌ی‮ ‬چاوت به‌ چاڵ و كه‌ندان ده‌كه‌وێ كه‌ به‌ دوای‮ ‬شتێ،‮ ‬خه‌زنه‌یێ سكیان هه‌ڵدڕاوه‌‮..!!‬ شوێنه‌واری‮ ‬وێڵی‮ ‬و كونجوكاوی‮ ‬كرێكارانی‮ ‬له‌ ڕۆخه‌كاندا ده‌بینرێ،‮ ‬جا ئه‌وانه‌ چیان ده‌ست كه‌وتووه‌‮ ‬یان نه‌كه‌وتووه‌ ئه‌مه‌یان نازانین‮.. ‬ڕێگای‮ ‬سێیه‌م ته‌ماشا ده‌كه‌ی‮ ‬پێچاوپێچ و به‌ گه‌وه‌یه‌،‮ ‬به‌ره‌و ژوور درێژ ده‌بێته‌وه‌،‮ ‬سه‌ره‌و خواریش ده‌بێته‌وه‌‮.. ‬ده‌ڕوات تا ده‌گاته‌ ته‌ك دیواری‮ ‬كۆنه‌ قه‌ڵایێ‮..‬ سه‌رۆك وتی: ‬باشه‌ ئێستا ده‌ته‌وێ چ بڵێی؟ تۆ ئه‌و ڕێگایانه‌ چاك ده‌كه‌یته‌وه‌؟ وتم: ‬گرینگ ئه‌وه‌یه‌،‮ ‬ئه‌و ڕێیانه‌ به‌ كوێ ده‌گه‌ن‮.. ‬هه‌ندێ ڕێگا هه‌ن به‌ قسه‌ی‮ ‬خه‌ڵكی‮ ‬مردوون و كوێر بوونه‌ته‌وه‌ و به‌ هیچ جێگایه‌ك ناگه‌ن‮.‬ گریمان ڕێگایێ ده‌گاته‌ سه‌ر بێستانێكی‮ ‬به‌ردراو،‮ ‬بێستانێكی‮ ‬بێ ئاو چ سوودێكی‮ ‬ده‌بێ‮. ‬قه‌ڵایێكی‮ ‬ئازادكراو به‌ كاری‮ ‬چی‮ ‬دێ‮..‬ چ پێویسته‌ ڕێگایه‌ك دروست بكرێ ‌ له‌ وێرانه‌یه‌كدا ته‌واو ده‌بێ؟ ئه‌گه‌ر هێشتا شتێكی‮ ‬تێدا مابێته‌وه‌،‮ ‬چاوگه‌یه‌كی‮ ‬لێ بێت‮.. ‬دره‌ختێكی‮ ‬لێ بڕوێ،‮ ‬سایه‌ و سێبه‌رێكی‮ ‬هه‌بێ پێی‮ ‬بحه‌سێیه‌وه‌‮.. ‬جوان و شۆخ بێ،‮ ‬دڵی‮ ‬مرۆڤ خۆش بكا‮.. ‬ئه‌و كاته‌ جێی‮ ‬خۆیه‌تی‮ ‬چاك بكرێته‌وه‌،‮ ‬له‌ نۆژه‌نه‌وه‌
‬بۆچی‮ ‬چاك بكرێته‌وه‌؟‮.. ‬یاخود بۆچی‮ ‬دروست بكرێ؟ سه‌رۆك وتی: ‬ئه‌گه‌ر سه‌هو نه‌بم،‮ ‬وا ده‌زانم گرینگترین شت لای‮ ‬تۆ،‮ ‬جوانییه‌‮.‬ وتم: ‬وه‌كو ده‌فه‌رمووی‮ ‬وایه‌‮. ‬جا ئه‌گه‌ر جوانی‮ ‬نه‌بێت ئه‌م دونیایه‌ به‌چی‮ ‬ده‌چێ؟ وتی‮ ‬كه‌وایه‌ تۆ ئه‌وه‌نده‌ ئاشقی‮ ‬جوانی: ‬بوه‌سته‌ ده‌سته‌ جلێكی‮ ‬جوانت بده‌مێ‮. ‬ئه‌و كاته‌ ده‌بینی‮ ‬كه‌ ئێمه‌ به‌ ته‌واوی‮ ‬له‌‮ ‬یه‌كتری‮ ‬ده‌گه‌ین‮.‬ ته‌له‌فۆنه‌كه‌ی‮ ‬هه‌ڵگرت و (ژمێریار‮)ی‮ ‬ده‌نگ دا: ‬ئه‌لۆ،‮(دیمۆڤ‮) ‬تۆزێ وه‌ره‌ ئێره‌،‮ ‬ده‌مه‌وێ شتێكت نیشان بده‌م (ژمێریار هات).‬ سه‌رۆك وتی: ‬دیمۆڤ،‮ ‬ده‌مه‌وێ،‮ ‬ده‌سته‌ جلێك بده‌ینه‌ باوه‌مان،‮ ‬ئه‌مه‌ (ڤلاشۆ‮)ی‮ ‬به‌ناوبانگه‌،‮ ‬كه‌ له‌ شاری‮ ‬ئێمه‌دا به‌ خۆڕایی‮ ڕێگاوبانان دروست ده‌كا‮. ‬ده‌ڵێم به‌ڵكو ده‌سته‌جلێكی‮ ‬به‌ر كه‌وڵی‮ ‬بۆ په‌یدا بكه‌یت،‮ ‬ئێستا پاییزه‌،‮ ‬دونیا‮ ‬یه‌ك پارچه‌ شێداره‌ پێویسته‌ خۆی‮ ‬گه‌رم داپۆشێت،‮ ‬پێویسته‌ ئاگاداری‮ ‬خۆی‮ ‬بێ‮.. (‬ژمێریار په‌سندی‮ ‬كرد‮..).‬ ـــ: ‬حه‌تمه‌ن پاره‌ی‮ ‬جله‌كان ده‌دات؟ منیش وتم: ‬جه‌نابی‮ ‬سه‌رۆك،‮ ‬بۆ ئه‌و ورده‌ ئیشانه‌ ئه‌زیه‌ت مه‌كێشن‮..‬ سه‌رۆك وتی: ‬ورده‌ ئیشی‮ ‬چۆن؟ مه‌گه‌ر تۆ له‌لای‮ ‬ئێمه‌ چووكه‌ی؟ ناوبانگی‮ ‬تۆ له‌ ته‌واوی‮ ‬شاردا بڵاو بووه‌ته‌وه‌‮. ‬چۆن ده‌بێ به‌بێ به‌رگ بمێنیته‌وه‌؟ كێ ناڵێ به‌یانی‮ ‬سه‌رمات نابێت و له‌ نێو ناچی؟ له‌ دڵی‮ ‬خۆمدا وتم: ‬عه‌جه‌ب بنیاده‌می‮ ‬چاك له‌م دونیایه‌دا هه‌یه‌‮!‬ دیار بوو سه‌رۆكیش هه‌مان قسه‌ی‮ ‬ده‌كرد‮.‬ ـــ: ‬هه‌وڵ ده‌ده‌ین هه‌قی‮ ‬ته‌قاویتیت بۆ دابین بكه‌ین،‮ ‬تۆ كار بۆ ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌ی،‮ ‬بۆ ئه‌وه‌ی‮ ‬گه‌ر ڕۆژێ خوانه‌خواسته‌ شتێكت به‌سه‌ر هات: ‬ده‌ستێكت شكا‮.. ‬پایه‌كت بریندار بوو،‮ ‬شتێكت هه‌بێت ژیانت دابین بكا‮.‬ ‮(ئه‌وان گاڵته‌وگه‌پیان ده‌كرد و منیش پێده‌كه‌نیم‮).‬ وتم باشه‌ ئه‌دی‮ ‬ئه‌گه‌ر هیچ شتێ ڕووی‮ ‬نه‌دا؟‮! (سه‌رۆك سه‌ری‮ ‬سڕما‮) ـــ: ‬چۆن؟‮! ‬خۆت شتێ ده‌كه‌ی؟ مه‌گه‌ر نابێ؟‮!‬ وتم: ‬بۆچی‮ ‬نا قوربان،‮ ‬هه‌موو شتێك ده‌بێ،‮ ‬هه‌موو شتێك له‌ ده‌ستی‮ ‬ئاده‌مزاد خۆی‮ ‬دایه‌‮.. ‬بۆچی‮ ‬نابێ‮..‬؟ شت نییه‌ نه‌بێ قوربان‮. ‬كه‌ ئه‌مه‌م وت و،‮ ‬تۆزێ گڕژیمه‌وه‌،‮ ‬ده‌می‮ ‬بوو به‌ ته‌ڵه‌ی‮ ‬ته‌قیوو،‮ڕاپه‌ری‮ ‬یه‌ك به‌خۆی‮ ‬قیژاندی‮ ‬به‌سه‌رما‮!‬ ـــ: ‬كه‌وایه‌،‮ ‬فێڵبازی‮ ‬خوێڕی،‮ ‬ئاماده‌ی‮ ‬كه‌تنێك بكه‌ی‮ ‬و مووچه‌ی (‬ته‌قاویتی‮) ‬له‌ ده‌وڵه‌ت بستێنی؟ ده‌ته‌وێ كڵاو بكه‌یته‌ سه‌ری‮ ‬ده‌وڵه‌ت‮!!‬ به‌ ژمێریاری‮ ‬وت: ‬سه‌یری‮ ‬سه‌یری‮ ‬‌ ته‌نها پێستی‮ ‬سه‌ره‌وه‌ی‮ ‬هی‮ ‬بیناده‌مانه‌‌‮! ‬ئه‌و ئاده‌مزاده‌ پیرۆز و موباره‌كه‌ ده‌بینی‮ ‬كه‌ له‌ ڕێی‮ ‬خوادا ڕێیان دروست ده‌كا،‮ ‬كه‌چی‮ ‬ده‌یه‌وێ كڵاو بكاته‌ سه‌ری‮ ‬ده‌وڵه‌ت‮!‬ داده‌ دادی‮ ‬بوو‮.. ‬ده‌یقیژاند‮!‬ ـــ: ‬ده‌مه‌وێ بۆم ڕوون بكه‌یه‌وه‌،‮ ‬ده‌مه‌وێ بزانم بۆچی‮ ‬كاری‮ ‬دروست كردنی‮ ‬ڕێگاوبانان به‌شێت و شووران ده‌سپێررێ؟ به‌رپرسیارانی‮ ‬ئێمه‌ بۆچی‮ ‬خه‌وتوون؟‮!‬ ‮(ده‌ستی‮ ‬به‌رز كرده‌وه ‌و ڕێگای‮ ‬پێشاندام‮).‬ ـــ: ‬بۆۆ ده‌رێ‮! ‬زووكه‌ ده‌ی‮ ‬بڕۆ ده‌ره‌وه‌ نامه‌وێ چیتر بتبینم‮! ‬بشزانم پێت ناوه‌ته‌ ‌ چیاو جه‌نگه‌ڵان وای‮ ‬له‌ حاڵت‮.. ‬فێڵبازی،‮ ‬به‌دفه‌ساڵ‮.. ‬زووكه‌ بڕۆ ده‌ره‌وه! منیش هاتمه‌ ده‌رێ‮.. ‬چ ده‌توانم بكه‌م‮.. ‬به‌سه‌رۆكم وت:‬ هه‌ر كه‌سێ ڕێگایه‌كی‮ ‬هه‌یه‌ پێیدا ده‌ڕوا‮.. ‬ئێستا كه‌ لێم ناگه‌ڕێن چیدی‮ ڕێیان دروست بكه‌م،‮ ‬خوا ده‌یزانێ زۆر ڕه‌نج ده‌كێشم،‮ ‬چونكه‌ ئه‌وان نازانن كه‌ هێشتا ده‌بێ چه‌ندین ڕێگا هه‌ن دروست بكرێن چه‌ندی‮ ‬دیكه‌ش زیادن و پێویسته‌ ببه‌سترێن‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

() نیكۆلای خایتۆڤ ، چیرۆكنووسی بولگاریایی ناسراو-(1919-2002) (*) له‌ گۆڤاری( ماهنامه‌ كاوه‌- ژماره‌31 لاپه‌ڕه‌ 335 ( به‌ فارسی )
كراوه‌ به‌ كوردی.




جارێ خۆشیویست.. عەلا‌ء عەببادی\ و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

وتی :
ئەم شەو ژوانمانە
پێش نوێژی فەجری ڕاستگۆ چاوەڕێم بە !
لە پێش پاسدار و
پیاوانی ئەمن ،
ئەوانەی كۆمەكی كۆمەڵایەتی دەیانگرێتەوە
من لە ژێرتدا دەبم
پێش ئەوەی بەیانییەكی تازە بدا و
بەر لەوەی دوودڵیت بۆ بگەڕێتەوە ،
من لە ژێرتدا دەبم ..
لەسەر پێخەفی نەرمی سپیتدا ..

شەوقم بۆ تۆ دەمورووژێنێ‌ و
سەرسامم ده‌كا ..
بۆ لای تۆ دێم ..
دزە دەكەم ..
وەك ماری ئاوی
ترسم بە پێش خۆم دەكەوێ‌ و
لەرزینم نائومێدم دەكا ..

تۆ چ ژنێكی ؟
ئەندامێك بەسەرمدا هاوار دەكا
لێی گەڕێ‌ بنوێ‌
سەغڵەتی مەكە !

خۆشەویستم ،
كە لە ژێرتدا دەبم
دەزانم هەرچی بخوازی
دەتوانی پێمی بكەی ..
بەڵام كە من لە ژێرتدا دەبم
ئازادیم وەردەگرمەوە ،
كە مرۆڤایەتی ،
لەبەر دوكانەكانی خەوبینان
لێی داگیركردووم ..
دەزانم
من وەك ئەستێرەیەك دەتبینم
خۆت بۆ من مەڵاس دەدەی و
دەتەوێ‌ بكەویە ئامێزم
بێگومان دەكەویت
پێش بانگی سبەینان
چاوڕێم به‌ !
نوێژ مەكە !
پێكەوە نوێژ دەكەین ..
پاش بانگی سبه‌ینان
بەر لەوەی ئەستێرەیەك بڕژێتە كەنداو ..
نامەوێ‌ هه‌ر خه‌ونت پێوە ببینم

مەنوە !
تۆ بە بێداری لەوپەڕی جوانیدای
هێشتا دڵم بۆ شتێك لێ‌ دەدا
بۆ پێشهاتێك ..
شەو بۆچی ئەوەندە درێژ بووەوە ؟
من بۆ دەلەرزم ؟
ترساو ..
شڵەژاو ..
وەك قوتابییەك مامۆستاكەی پێی دەڵێ‌
مەریەم وەرە سەر تەختەڕەشە !
مامۆستا چۆن ناوی منی زانی !
بۆچی لە هەمووان به‌ته‌نێ من ؟

ئەمڕۆ دەفرێكی گەورەمان
لە قیمەی (ئەبو عەبدوڵڵا) بۆ نارد
باوكم باشی دەناسێ‌ و
دایكم هەمیشە سەردانی دەكا ..
عەبدولباری برا گەورەم سڵاوی لێ دەكا ..

تكایە پێم مەڵێ‌
مەریەم بنووسە ..!
چی لەبارەی ژیربێژییه‌وه‌ دەزانی مەریەم ؟!
ئەمشەو نەچیتە ژوانێ و
چاوەڕێی كەس مەكە !
پێش سپێده‌ و دوای سپێده‌
كەس نایێ
كەس سەرەڕۆیی ناكا
لە سنوور بدا ،
لە سەگی برسی دەترسن
كەس بۆ تۆ ناپەڕێتەوە
بمێنەوە مەریەم !
بەخۆ و بیروڕا ماندووەكانت .

تكایە دەستم لێ‌ مەدە !
كە مەلا بانگی دا
دەستم لێ‌ مەدە !

لە گەرمای بەتینی خۆم لێت دەترسم
هەناسەم ،
كە پەپوولەی ڕۆژێ‌ بەرز دەكاتەوە
لە (فەهرنایت)ێدا
كەس لە گەرمان نامرێ‌
لێتۆژ لێم دەپرسێ‌
ناوت چییە ؟
چ كارەی ؟
بیر لەچی دەكەیەوە ؟
پێش بانگی بەیانیی ڕابردوو لە كوێ‌ بووی ؟
كه ‌سه‌رمه‌ستیی دێ
هاوار دەكەی ؟
تەئیدی جیابوونەوە دەكەی ؟
كەڵوەكەت چییە ؟
كام خواردنت لا پەسندە ؟
پاش ڕۆژهەڵاتن دەنوی ؟
دڵداری دەكەی ؟

تكایە
لێم مەپرسە !
حەزم لە چییە ؟
لێتۆژ وەك زنجیرە دراماكانی توركی
ئەوانەم پێ دەڵێ ‌ ..

بمبە و
لەسەر بەردێك لە كەنداو
لە خاچم بدە !
من كەس ماچی نەكردووم
هیچ ژنێكیش حەزی لێ نەكردووم و
هەرگیز لای لە جەستەم نەكردووەتەوە ..
جارێك خۆشویستووە
ڕەش وەك
چاوه‌ خەمباره‌كانی تۆ
نەرم وەك سكت
گەرم
زۆر گەرم
تژی خەم
وەكو دڵم
بە شكایەت ،
گریاو
وەك گومبەزەكانی كووفە
لێ ئاسان‌
وەك گوڵێكی ساویلكە .

(*)عەلا‌ ئەلعەببادی : شاعیرێكی عێراقییە ، ساڵی 1951 لە شاری نەجەف لە دایك بووە ، زیاتر لە بەغدا نیشتەجێ‌ بووە و هەر لەوێش خوێندوویەتی ..

  • بۆ ده‌قی شیعره‌كه‌ بڕوانه‌ :
    http://www.alebady.com/category/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a%d8%a7%d8%aa/%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b9%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a%d8%a7%d8%



2 قەسیدەی ڕامبۆ.. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: نه‌ژاد عزیز سومێ

(1)
كۆمیدیایه‌ك له‌ سێ ماچدا

لەوەی دایدەپۆشێ‌ داماڵڕابوو
درەختی گەورەی خۆتێهەڵقورتێنیش
لەوێ‌ بوون ،
بە گەڵاكانیان
مینای پەنجەرەیان
لە نزیكەوە … نزیك ،
بە مەكرۆییەوە دەكوتا .

لەسەر كورسییەكی گەورە دانیشت
دەستی تێكئاڵاندبوون
نیوە ڕووت ..

لەسەر زەوی ژوورەكەدا
ئازاد دەلەرێنەوە ..
مەبەستم
لە پێیە جوانە ناوازە ، ناوازەكانییەتی ..

زەینم دایێ
ڕەنگیشم ڕەنگی مۆم بوو ..
تیشكێكی ورشەدار ، دێ و ده‌چێ و
لە خەندەیدا دەشەكێتەوە ..
گوڵەمێشێكیش لەسەری مەمكی ..

هەردوو قاچە نەرمەكانیم
ماچ كردن ..
پێـكەنی ..
له‌مه‌كرۆیی پێكەنینی هەڵوەریویدا ،
بوو بە بلووری جریوە و كریستاڵان ..
پێیەكانی لە ژێر كراسێكی ڕووبەدەردا
دەستووریان دا :
دەكرێ‌ تەواوی كەی ؟
یەكەم لایلایە ئەو دەستی پێـكرد
پێكەنینە هەڕەشاوییەكه‌ی
بە سزایەكی زۆرەوە ..

چاوەكانیم
بە سۆزەوە ماچ كردن ،
كە بە لەرۆزكی
لەژێر لێوی مندا
ئارامیان گرتبوو ..
سەرێكم بەرەو دواوە پاڵدا
هەست بە شەكەت بوون دەكا
ئای … ئەمە باشترە !

(( ڕێگەی تەنیا هەندێ‌ وشەم دەدەی ؟ ))
هاتم ماچەكانی ترم ،
بەسەری مەمكانەوە نووساند
وام لێ كرد
ماچەكە زۆر ئارەزوومەندانە پێبكەنێ‌
كە …
لەوەی دادیدەپۆشی داماڵڕابوو
درەختی گەورەی خۆتێهەڵقورتێنیش
لەوێ‌ بوون
بە گەڵاكانیان
مینای پەنجەرەیان
لە نزیكەوە .. نزیك
بە مەكرۆییەوە دەكوتا .

(2)
بۆ نووستوی دۆڵێ

كە ڕامبۆ ئەم قەسیدەیەی لە 1870 دا لە ( برۆگرێد ) بڵاوكردەوە ناونیشانێكی دیكه‌ی پێدا ، ئەم سۆناتایە ، وێنەیەكی كاریكاتێرییە بۆ شەڕ كە لەو ساڵەدا (1870) لە گۆڕێ‌ بوو .. لەگەڵ تێبینی ئەوەی دیارە كە ئەو سەربازە نەنووستووە ، كوژراوە .
ئەو بەرابەریەش لە نێوان سرووشتی جوان و میهرەبان و كارەساتەكانی شەڕ دەبینرێ‌ ، هەروەها لە نێوان پەڵەی سەوز و پەڵەی خوێن .

مەزرایەكی سەوزە ،
ڕووبارێك
گۆرانی تێدا دەچڕێ ‌ ..
شێتانە
لێشاوی ئاوی سازگاری زیوین
بەسەر گیادا بڵاو دەكاتەوە ..

كه‌ خۆر ،
لە شاخە بەرزەكانەوە دەدرەوشێتەوە
ئەوەتا دۆڵێكی بچووك
بە پڕشنگان شەپۆل دەدا ..

سەربازێكی گەنج هه‌یه‌
– دەمی كراوەتەوە –
سەر ڕووت
ملی لە ژێر
هۆ ئەو شیناییە تازەیە دایە ..
لەناو گیادا ،
لەو سارایەدا ،
ڕەنگپەڕیو
لە پێخەفی سەوزیدا
كە ڕوناهی لێ‌ دەگری .
درێژ بووە دەنوێ ‌ ..
پێی لە ژێر سەوزایدان
خه‌نده‌دار
وەك بزەی مناڵێكی نەخۆش دەنوێ‌
نا ئەو ،
لە سەرخەوشكاندنێكی سادەدایە
ئەی سرووشت !
بە گەرمی ڕایژەنە !
سەرمایەتی
ئەو بۆن و بەرامەیە
كار لە لووتی ناكەن
ئەوەتا لەژێر خۆردا دەنوێ‌ و
دەستی ئارام لەسەر سنگییەتی
دوو كونی سووریش لەكه‌له‌كه‌ی ڕاستی ..

————————————–

(*) ئارسەر ڕامبۆ : شاعیری بەناوبانگ و جێی سەرنجی مێژووی نوێی شیعری فەڕەنسی و جیهانی ( جین نیكۆلاس ئارسەر ڕامبۆ) ، نۆڤمبەری 1845 لەدایك بووە .
گرینگترین و سەرنجڕاكێشترین كاری نووسیبێ‌ لە تەمەنێكی لاوی سنووردار بووە ، فیكتۆر هۆگۆ بە (منداڵیی شەكسپیر)ی چوواندوه‌ لە بیست و یەك ساڵیدا وازی لە شیعر نووسین هێناوە .

(*) بۆ دەقە شيعرەكان بڕوانە سایتی ئەلنور..




ڕه‌نگ له‌‮ ‬ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬كوردیدا ‮»‬ شه‌ش ته‌قه‌ڵ و مانگه‌ شه‌و‮.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

هه‌موو شتێك به‌ڕه‌نگی‮ ‬خۆیه‌وه‌ جوانه‌‮..‬ سرووشت ‌،‮ ‬به‌ڕه‌نگه‌وه‌ مانایێك په‌یدا ده‌كا و واتایێك ده‌به‌خشێ‮..‬ فه‌نتازیای‮ ‬ئیستاتیك به‌ڕه‌نگ ده‌گاته‌ لووتكه‌ی‮ ‬كاردانه‌وه‌ و روناهیبه‌خشیی‮ ‬و تیشكپژێنی‮ .. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬خه‌یاڵ‮.. ‬ڕه‌نگ زۆرجار دوور نزیك و نزیك دوور ده‌كاته‌وه‌‮.‬ هه‌ر به‌ڕه‌نگیش گه‌لێ جار ژیانی‮ ‬خۆش تاڵ ده‌كرێ و دیمه‌نی‮ ‬شه‌نگ ده‌بێزێنرێ‮..‬ وام به‌ خه‌یاڵدا دێ ،‮ ‬هه‌ر كه‌سێ به‌چاوی‮ ‬خۆی‮ ‬ڕه‌نگ ده‌بینێ‮..‬ له‌وانه‌یه ‌ڕه‌نگی‮ ‬سوور ،‮ ‬یا زه‌رد ،‮ ‬یا شین به‌و ڕیتم و ئاهه‌نگی‮ ‬تۆ ده‌یبینی ،‮ ‬من نه‌یبینم‮..‬ هه‌مان ڕه‌نگ له‌ كاتێكی‮ ‬دیاریكراودا ‬به‌هۆی‮ ‬هه‌تاو و سێبه‌ر ده‌گۆڕێ ،‮ ‬وه‌ك ئه‌وه‌ی‮ ‬ئینتیباعییه‌كان شاعیرانه‌ هه‌ستیان پێكرد‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬به‌كورتی‮ ‬ڕه‌نگ جیهانه‌ به‌ ته‌واوی‮ ‬تۆنه‌كانیه‌وه‌ ..‬‬‬‬
ڕه‌نگ شته‌كانیش (با به‌ڕاده‌ی‮ ‬خۆیشیان‮ ‬بن‮) ‬له‌ واقیعی‮ ‬خۆیاندا وه‌ك پێویسته‌ دیاربێ ،‮ ‬به‌رجه‌سته‌ ده‌كا‮..‬ خۆر زه‌رده‌،‮ ‬گه‌لآ سه‌وز ،‮ ‬خوێن سوور‮.. ‬به‌ڵام كام زه‌رد و سه‌وز و سوور‮…‬ ڕه‌نگ وا ده‌كا ماناكان له‌‮ ‬یاداوه‌ری‮ ‬و نه‌ستیشدا جێگیربن‮..‬ ئه‌وی‮ ‬دیش چه‌ندی‮ ‬مه‌به‌ستته‌ لێی‮ ‬وردبه‌وه ‌و باسی‮ ‬بكه‌ و دیقه‌تی‮ ‬بدێ‮..‬ لێره‌دا باس ،‮ له‌ ‬به‌كارهێنانی‮ ڕه‌نگه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا ‬دیاره‌ جارانی‮ ‬زوو ،‮ ‬كه‌ هێشتا چاپ نه‌گه‌یشتبووه‌ ئه‌و ئاسته‌ی‮ ‬ئێستای‮ ، ‬هه‌رچی‮ ‬چاپ ده‌كرا ته‌نیا به‌یه‌ك ڕه‌نگ بوو ئه‌ویش‮ (ڕه‌ش)‬،‮ ‬ته‌نانه‌ت وێنه‌ی‮ ‬فۆتۆگرافیش هه‌ر به‌و جۆره‌ بوو‮..‬ با له‌ مێژووی‮ ‬به‌ره‌وپێشچوون و په‌ره‌سه‌ندنی‮ ‬ته‌كنه‌لۆژیای‮ ‬چاپ گه‌ڕیێن كه‌ باسێكی‮ ‬سه‌ربه‌خۆی‮ ‬ده‌وێ‮..‬ گرینگ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مڕۆ له‌ توانادایه‌ ڕۆژنامه‌ و كتێب و چاپكراوی‮ ‬تر به‌‮ ‬ڕه‌نگا و‮ ‬ڕه‌نگی‮ ‬له‌ چاپ بدرێن‮.. ‬به‌ڵام دیاره‌ ئه‌م كاره‌یش‮ ‬ڕێسا و ده‌ستوور و هونه‌ری‮ ‬خۆی‮ ‬ده‌وێ هاوسه‌نگی پێ بدا هه‌ر ئه‌وه‌نیه‌ رۆژنامه‌یه‌ك ڕه‌نگ بكرێ‮.. ‬گرینگ ئه‌و ده‌سته‌یه‌ ده‌ور له‌ دابه‌شكردن و ڕه‌نگڕشتندا ده‌بینێ‮.. ‬ به‌كارهێنانی‮ ‬ڕه‌نگ له‌ رۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬كوردیدا له‌چاو خۆیشیدا مێژووییه‌كی‮ ‬ئه‌وه‌نده‌ له‌ مێژی‮ ‬نیه‌‮..‬ پێش ڕاپه‌ڕین له‌ هه‌ندێ گۆڤار و بڵاوكراوه‌ی‮ ‬دیاریكراو بترازێ كه‌ هه‌ندێكیان ته‌نیا دوو لاپه‌ڕه‌‮ ‬یاخود به‌ ته‌نیا به‌رگ ڕه‌نگین بووه‌‮..‬ پاش ڕاپه‌ڕین،‮ ‬ڕه‌نگ بوو به‌ به‌شێك له‌ پرۆسه‌ی‮ ‬ده‌رهێنانی‮ ‬هونه‌ری‮ ‬له‌ ڕۆژنامه ‌و گۆڤاره‌كاندا ، هه‌رچه‌نده‌ زۆربه‌یان به‌تایبه‌تی‮ ‬ڕۆژنامه‌كان‮ ‬یا دوو ڕه‌نگ بوون كه‌ ئه‌ویش هه‌موو لاپه‌ڕه‌كانی‮ ‬نه‌گرتووه‌‌ته‌وه‌كه‌ به‌ ڕه‌نگرابن‮ ‮.. ‬له‌ وانیش زۆبه‌یان ته‌نیا دوو لاپه‌ڕه‌یان ڕه‌نگی‮ ‬بوون‮.. ‬له‌ گۆڤاره‌كانیشدا هه‌یانه‌ بێجگه‌ له‌ به‌رگ‮ ‬یه‌ك تا دوو مه‌لزه‌مه‌یان ڕه‌نگی‮ ‬بووه‌‮.. ‬هه‌یشیان بووه‌ به‌ ته‌نیا به‌رگ‮..‬ ئه‌وه‌ی‮ ‬تێبینی‮ ‬ده‌كرێ له‌ ڕووی‮ ‬به‌كارهێنانی‮ ‬ڕه‌نگ له‌ ڕۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كانماندا ‬هه‌روایی‮ ‬به‌ڕێوه‌ چووه‌ و تا‮ ‬ڕاده‌یه‌كیش كاردانه‌وه‌ی‮ ‬ئه‌و ده‌رهێنانه‌یه‌ كه‌ هونه‌ری‮ ‬دراوه‌ته‌ پاڵ و به‌‮ (‬ده‌رهێنانی‮ ‬هونه‌ری) ‬ناوزه‌د كراوه‌‮..‬ به‌كارهێنانی‮ ‬ڕه‌نگ له‌ ڕۆژنامه‌دا وای‮ ‬ده‌بینم پێشه‌كی‮ ‬ئاسووده‌یی‮ ‬و ئاهه‌نگێك پێك‮ ‬بێنێ خوێنه‌ر‮ ‬ڕابكێشی‮..‬ ده‌رهێنه‌ریش ده‌توانێ به‌كارامه‌یی‮ ‬و به‌كارهێنانی‮ ‬تۆنه‌كان هاڕمۆنیا له‌ ڕووپه‌ڕی‮ ‬ڕۆژنامه‌دا دروست بكا به‌ ڕاده‌یه‌ك كه‌ لایه‌نی‮ ‬چاپخانه‌و ئاستی‮ ‬پێشكه‌وتوویی‮ ‬ده‌زگاكانی‮ ‬چاپ و ئاستی ‬پسپۆڕی‮ ‬كرێكاره‌كانی‮ ‬چاپخانه‌ی‮ ‬له‌ زه‌یندا بێ‮.. ‬ چونكه‌ هه‌ر چه‌ندی‮ ‬له‌ ئاماده‌كردندا ماندوو بێت،‮ ‬كاتێ ده‌زگاكانی‮ ‬چاپ و كرێكار و پسپۆڕانی‮ ‬چاپخانه‌ له‌و ئاسته‌دا نه‌بن،‮ ‬هه‌موو‮ ‬ڕیسه‌كه‌ ده‌بێته‌وه‌ خوری‮ ‬و ڕه‌نج و ماندوو بوونی‮ ‬ده‌رهێنه‌ر و نه‌خشه‌كێش به‌ با ده‌ڕوا‮..‬ زۆربه‌ی‮ ڕۆژنامه‌كانی‮ ‬كوردستان،‮ ‬ئه‌وانه‌ی‮ ‬ڕه‌نگ به‌كار ده‌هێنن،‮ ‬سه‌یر ده‌كه‌ی‮ ‬به‌هۆی‮ ‬ده‌رهێنانی‮ ‬سه‌قه‌ت ،‮ ‬چه‌ندی‮ ‬ڕه‌نگڕشتن و چاپیشیان شایان بێ،‮ ‬به‌رچاو نین‮..‬ له‌سه‌رێكی‮ ‬دیكه‌وه‌ ته‌ماشا ده‌كه‌ی‮ ‬زۆر له‌ ڕۆژنامه‌كان كه‌ ڕه‌نگ به‌كار ده‌هێنن لاپه‌ڕه‌كه‌ هه‌مووی‮ ‬ڕه‌نگڕێژ ده‌كه‌ن و ‬ته‌واو .. وه‌ك ئه‌وه‌ی‮ ‬ئافره‌تێك به‌ خه‌ستی‮ ‬خۆی‮ ‬له‌ میكیاژ وه‌رده‌دا و سیمای‮ ‬له‌ناو‮ ‬ڕه‌نگه‌ گه‌چی‮ ‬و پاستیلیه‌كاندا ون ده‌بێ‮..‬ له‌ ڕۆژنامه‌یشدا هه‌ر به‌و جۆره‌یه‌‮.. ‬به‌كارهێنانی‮ ‬ڕه‌نگ مانای‮ ‬ئه‌وه‌ نیه‌ ڕووپه‌ڕی‮ ‬ڕۆژنامه‌ له‌ ڕه‌نگ وه‌ربدرێ‮.. ‬به‌تایبه‌تیش كه‌ ده‌بینی‮ ڕه‌نگه‌كان هیچ هاڕمۆنیایێكان پێك ناهێناوه‌‮. ‬هونه‌ر له‌ چۆنیه‌تی‮ ‬به‌كارهێنانیدایه‌،‮ ‬له‌ ڕووی‮ ‬ده‌سنیشانكردنی‮ ‬ڕه‌نگی‮ ‬تایتڵ و وێنه‌ كه‌ هاوسه‌نگی‮ ‬و هاڕمۆنیایان تێدا ون نه‌بێت و ئه‌گه‌ر به‌ ده‌زگای‮ ‬پێشكه‌وتوو و كرێكاری‮ ‬كارامه‌ له‌ چاپ بدرێ،‮ ‬بێگومان لاپه‌ڕه‌كان ساده ‌و به‌ بزاوت و سه‌نجڕاكێش ده‌بن‮.. ‬به‌ڵام وه‌ك ده‌بینین ڕه‌نگ له‌ ڕۆژنامه‌كانماندا هه‌رجاره‌ی‮ ‬به‌هۆیه‌ك هارمۆنیا و هاوسه‌نگی‮ ‬له‌ ده‌ستده‌دا‮..‬ هه‌ندێكیان به‌هۆی‮ ‬ده‌رهێنانی‮ ‬سه‌قه‌ت كه‌ وێنه ‌و تایتڵ و ستوونه‌كانی‮ ‬تێكست به‌هیچ شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ‮ ‬یه‌كدا نایه‌نه‌وه‌‮..‬ یا ئه‌وه‌نده‌ تێكچڕژاون لێك ناكرێنه‌وه‌‮. ‬كه‌چی‮ ‬هه‌ندێكی‮ ‬تر،‮ ‬له‌ وانه‌یه‌ ده‌رهێنانیان ساده‌ و سه‌رنجڕاكێش بێت،‮ ‬به‌ڵام ده‌بینی‮ ‬له‌ ڕووی‮ ‬ڕه‌نگڕشتنه‌وه‌ ته‌واونین به‌تایبه‌تیش له‌ ڕه‌نگڕێژی‮ ‬وێنه‌دا‮..‬ له‌كاتێكدا هه‌یانه‌ به‌هۆی‮ ‬چاپی‮ ‬بێ سه‌روبه‌ر ڕه‌نگه‌كان له‌ چه‌ند په‌ڵه‌یه‌ك زیاتر ده‌رناكه‌ون‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬به‌م جۆره‌ به‌كارهێنانی‮ ‬ڕه‌نگ تا ئێستا له‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬كوردیدا نه‌گه‌یوه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌ی‮ ‬پێیانه‌وه‌ دیاربێ و له‌ ڕۆژنامه‌‮ ‬یه‌كڕه‌نگیه‌كان سه‌رنجڕاكێشه‌رتر ده‌ربكه‌ون‮…‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




چیرۆك له‌ (نیكۆلای خایتۆڤ)ـه‌وه‌(*).. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

سەگێكی جەربەزەمان هەبوو پێمان دەگوت! (كاتیرین) خووی بە ڕاونانی گورگانەوە گرتبوو ، دەنگی ڕەشەبایێك بوو بۆ خۆی ، كە دەوەڕی ، حەو.. حەو ، دارستان دەلەرزی و دەنگی دەدایەوە.. مل ئەستوور و خۆشبەز و گوێ قوڵاخ بوو وەك بڵێی قەت نەنوێ، دیسان وای ئەگەر كلكت دەدی ، چ كلكێكی بادراوی بەگەوەی هەبوو. سەگێكی تابڵێی چاك بوو، بەڵام مام (باچۆلا) تەواوی تێر نەدەكرد لە
سەرەكۆزە و پووش زیاتر چیدی نەدەدایێ..
چەند جارم پێ وت: نەختێ ئاردی گەنمەشامیم بدێ بۆی تێكەڵ بكەم ، ڕەزیل بوو دەیگوت باشە بەڵام نەیشیدەدا. پێنج شەش ساڵ بوو لەگەڵ كاتیرین بزنەگەلمان دەلەوەڕاند.. متمانەی تەواوم پێ بوو، دەهاتمەوە ناو كۆلێتیی، چیلكەدارم كۆدەكردنەوە و لە ئاگردانم دەنان و ئاگرم دەكردەوە و پێم دەدانە بەرێ.. دەتدی وەنەوز دەیبردمەوە… من دەزانم كاتیرین جێی خۆی گرتووە و ڕێی گورگان نادا نزیك ببنەوە، خۆ ئەگەر شتێكی وایش بوو ئەوا ئاگادارم دەكاتەوە.. ئەمەش شتێكی جوان بوو بەڵام چی قەوما؟ ئەو ڕۆژە، یا بابڵێین ئەو بەیانییە كە لە خەو ڕابووم بزنە بەڵەكێكم نەدی، (كاتیرین)یشم بەر چاو نەكەوت.. سەیرە؟!! چی ڕووی داوە؟ دوای تۆزێ تەماشا دەكەم دەگەڕێتەوە و بەتەنێیە بە دوویدا چووم بزنەردێن سپی یەكەم دۆزیەوە بەڵام چۆنم دیتەوە؟ گورگ كەل و پەلی كردبوو! كاتیرین ڕاوی نابوون بەڵام پاشی چی؟ ئەوان كاری خۆیان كرد بوو… دەم و قەپۆزی خۆێناوی بوو، ئەمەش وا دەگەینێ كە تێیان بەربووە، شتێك هەبوو لای من ڕوون نەبوو ئەویش ئەوە بوو داخۆ بۆچی نەوەڕی بوو گوێم لێی بێ و خەبەرم ببێتەوە.
بەرامبەرمان بەردەڵانێكە، هەر بەردی كەرتە شاخێكە بۆ خۆی ، ئەمەش دەنگدانەوە زل تر دەكا، ئەگەر بڵێن دەنگی خۆیم نەبیستووە. بۆ چی گوێم لێی نەبووه‌؟ لە بەر خۆمەوە وتم: (دیارە كە ئەمە ڕووی داوە من لە خەوێكی قووڵ دا بووم).
ڕۆژێكی دی (دیسان هەر ڕۆژێكی پاییز بوو)، تەمێكی چڕو شێدار دای گرتبوو هەر بەرز دەبووەوە و نەدەبووەوە تاكو دادەكشایەوە.. وەختی گورگانە.. گورگ ئەو وەختەیان لە هەموو وەختان پێ خۆشترە كە خۆ لە نێو تەم و تاریكیدا وەشارن. ئەو لەعنەتیەش منی بەنێچیر هەڵبژارد بوو.. بزنێك كەوتە ماعەماع، منیش هاوارم كرد.. كاتیرین ڕاپەڕین و وەڕینی یەك بوو ، كەوتە دوای گورگی ، هەندەی نەبرد بەدەم و قەپۆزی بە خوێنەوە گەڕایەوە، چ سۆراخی بزنەكەیش دیار نەبوو، لە ڕیخۆڵانیش بەدەر چیدیم لە نێو دۆڵەكەدا نەدۆزیەوە.. دەم و قەپۆزی خوێناویش خستمیە گومانەوە، ئەوە دەگەیێنێ سەگەكە بەگژ گورگدا چووە و پڕی داوەتێ، ئەوەتا دەم و قەپۆزیشی لە خوێنی گورگ خەڵتانە مەگەر وانییە؟، بەڵام كە بیرم لێ كردەوە: باشە ئەگەر ڕاست بێ تێكبەربووبن، داخۆ گورگ كاتی ئەوەی هەبووە ئاوا بە ڕەحەتی چنگی تێ بنێ بە جۆرێك لە ڕیخۆڵەكانی زیاتر نەمێنێ؟ خۆ ئەگەر شەڕێكیش ببووایە ئەوا سەگوەڕ هەر دەبیسترا ، منیش نە سەگوەڕ و نە دەنگی دیم بیست.. تۆ بڵێی خرتە خرتی ئێسقانی بزنەكە كە گورگ دەیهاڕی بگاتە گوێ ، بەڵام سەگوەڕ نەبیسترێ… ئەمەیان كە مەحاڵە..! . گومانم زیاتر بوو.. وتم: چاوەڕوان دەبم و خۆمی بۆ لە بۆسە دەنێم داخۆ لێرەوە بەدوا كاتیرین چ دەكا..
شتێكی تریش سەرنجی ڕاكێشام: پێشان سەگەكە كلكی قەف قەف دەكرد، بەڵام ئێستا ئەوەتا لە ئاستی پشتییەوە درێژ بووەتەوە. ئەمەیان گەزێ… گەزی دووەمیش ئەوە بوو سەگی كەللەبۆرە وای لێ هات بن بێژینگ و سەر كوزەرەی دەدرایێ، بۆنی دەكرد و پەرش و بڵاوی دەكردەوە و بەپێیان دەی شێلا ، ئەمەش مانای وایە كە تێرە و نایەوێ بیخوا..
ماوەیه‌ك ڕابرد، ئەوەتا جارێكی تر گورگ بەدیار كەوتنەوە.. دەستم دایە دارێك(بێ قیمەتانە قەڵەوترین كووریان هەڵبژارد بوو، ڕفاندیان)، بەڵێ ڕفاندیان و بەدوایی خۆیشیان ڕاكێشا (كاترین) یش بەدوایانەوەیە… چاوەڕێ نەبووم تا دەگەڕێتەوە.. بە دوایاندا چووم ، سەركەوتم تاگەیشتمە لووتكە، تەلانێكی دەپێشدا بوو ، ئینجا دەگەیشتەوە گوزەرێ و دەردەچووەوە. لە شوێنێكدا سه‌یرم دەكرد ، هەموو شتێكم لێ دیار بوو.. كوورەكەم دی كەل و كۆم كراوە و فڕێ دراوە ، گورگەكەیش هەر (30) هەنگاو بەو لاوەیە و دەڕشێتەوە. كاتیرینیش بەسەریەوە وەستاوە و بە كەڵبەو چڕنۆكان لەعنەت بۆ دایكی دەنێرێ..
كەواتە هەر گورگی گۆرینە، هەرگیز لەو باوەڕەدا نەبووم، كەچی ئەوەی بیرم لێ نە دەكردەوە و بەخەیاڵم دا نەدەهات بە چاو بینم. كاتیرین تاكو خواردی، خواردی، ئینجا كشایەوە بواری گورگیش بدا دەست پێ بكاتەوە، گورگ دەخوا و كاتیرینیش تێیەوەڕاماوە و دەم ئەتەقێنێ..! هەموو شتێك ڕوون و ئاشكرایە، كاكەلەبرالەی خۆیان كردووە،!. ئەو جار تێگەیشتم كاتیرین چ دەكا ، بەڵام ناتوانم بە تەنێی حوكم بەسەردا بدەم ، چونكە مام باچۆلا ئەو لەعنەتییەی خۆش دەوێ و بە تەمایە بەری بۆ باوێ.
وتم ئەوەی دیتم پێی دەڵێم و ئەو چۆنی حوكم دەدا بابیدا. مەسەلەكەم بە مام باچۆ وت ، بەڵام بڕوای نەكردو وتی: ـــ بە چاوت نەدیوە، بە خەونت دیوە! سەگ و گورگ چۆن دانوویان پێكەوە دەكووڵێ؟.
ـــ: هاوبەشن مام باچۆ، بە چاوی خۆمم دیتن.
ـــ: نەخێر كاری وا نابێ ، شتی وا مەحاڵە.
وتم:ـــ وا دەكەم بەو چاوانەی ببینی. ئیتر خواو ڕاستان ڕۆژێ ، چاكم لە بیر نەماوە چ ڕۆژێ بوو، بەڵام لە دەوروبەری جێـژنی (قەدیس دیمتری)دا بوو ، دیار بوو مام باچۆ قسەی خۆی بڕی و پێی وتم:ـــ دەچم داران بۆ كۆخەكە خڕ دەكەمەوە ، تۆش لەو ژۆرانە لە (فایراك) ، (ئێمە بەو بەستە دەڵێین فایراك) بزنەگەل بلەوەڕێنە، پاشان وتی: تۆ لەوێ خەریكی لەوەڕاندنی بزنەگەل بە منیش خەریكی دار كۆكردنەوە دەبم.
ڕۆیشتم، كاترینیشم لەگەڵ بوو.. ئەها!! بوو،!! هەر تازە بزنەگەل كەوتبووە سەر لەوەڕێ كە یەكێكیان كەوتە ماعەماع، گورگەكە خۆی شاردبووەوە دەیزانی ڕوومان له‌كوێدایه‌ ، چاوەڕێی كردبوو تا تێدەپەڕین و نێچیرەكەی ڕفاند بوو.. كاتیرین وەڕی و كەوتە دوای گورگی بەڵام من نەمتوانی لە نێو قامیشەڵانەكەدا بیانبینم، قامیشەڵانێكی چڕوپڕ و هەڵچوو بوو بنیادەم سەری تیا ون دەبوو! تەنها لەرینەوەیم دەدی، دیار بوو بە تەنیا ڕێی دەكرد ، لە جوولانەوەیان زانیم بزنەكە بۆ كوێ ڕادەكێشێ:
هاوارم كرد ـــ: مام باچۆ ، مام باچۆ وەختیەتی وەرە. بەڵام تا مام باچۆ گوێی لێ بوو و هات گورگ لە گوزەرەكەی بەرامبەر بۆی دەرچوو و ون بوون، پاشان بەخۆ و بەبزنەوە دۆڵەكەیان بڕی و خۆی دەكەلێنێك ئاخنی لەوێدا وەستا، من و مام باچۆیش بە دیاریەوە وەستا بووین. گورگ پڕی دایە بزنەكە و كوشتی، ملی كەلاشەكەیشی ڕاكێشا كاتیرینیشی بەدواوەیە نەدەوەڕێ و نەخۆیشی تێك دەدا. مام باچۆ هاواری كرد:
ـــ: لەعنەت لە شیری سەگ ، ئەوە چی لێ هاتووە! گۆڕاوە؟ وتم:ـــ ڕاوەستە ئێستا دەبینی چی لێ هاتووە. وەستاین ، تەماشامان كرد، كاتیرین نەك وەك دژمنێك، بەڵكو هێمن و لەسەرخۆ لە گورگی نزیك دەبووەوە.
گورگ سەیرێكی دەوربەری كرد ، بێ ئەوەی كەڵبەكانی بشارێتەوە یا كارێكی لەو چەشنە بكا تەماشای كرد نە سەگ دەوەڕێ و نە گورگیش كارێ دەكا.. تێك گەیشتوون! لەعنەت لە شیریان بڵێی چ چاوو ڕاویان كرد بێ؟، داخۆ چیان دەچاوی دایە ئاوا تەبان؟، نازانم ، بەڵام گورگ وازی لە بزنەكە هێنا و ڕێی بۆ كاتیرین چۆل كرد.. چووە ئەولاوە. كاتیرین لە بزنەكە نزیك بووەوە و كەوتە هەڵلووشینی، وەكو گورگی كەڵبەی لێ گیر دەكرد ، بە چڕنۆكی پارچە پارچەی دەكرد.. مام باچۆ لەسەرسامیا دەمی داچەقی بوو بڕوای نەدەكرد.. هیچی نەگوت، كشایەوە و هاواری كرد:
ـــ: ڕاوەستە! گەڕایەوە كۆخەكە تاپڕەكەی بێنێ ، كە بەسەدای گوێی دارستان كەڕ دەكا.. من نەمدەزانی بۆ ئەوە چووە، بەڵام كە هاتەوە دیتم بەدەستییەوە بوو. سێرەی لێ گرت، ڕەنگ دابچكوڕاو ببوو بە خەزنەی سپی.. هاواری كرد: ـــ: دەیكوژم گجوولەی پیرەخاینێ دەكوژم! لەگەڵ گورگان خۆ لێك دەداتەوە؟ بەڵام زۆر دوورە چاوەڕێی دەكەم تا دەگەڕێتەوە ئینجا لە تەختی نیوچاوانێی دەدەم.. ئەمەش وا دەگەیێنێ دیارە تا ئێستاش ڕوحمی بۆ دەبزوێ.. دانیشتین چاوەڕێی ئەوە بووین تـا كاتیرین تێر دەبێ. ـ
ــ: كاری بزنێ لە كار ترازا ، با وازی لێ بێنین تا پێش مردن تێر دەبێ ، سەرەڕای ئەوەش زۆری بە دڵسۆزی خزمەت كردووین.. مام باچۆ دیار بوو لەرزی پێوە نووسا..
پێم وت: ـــ: خزمەتی كردین ، ڕاستە بەڵام مام باچۆ ئێمە ئەگەر ئاردە گەنمەشامی نەدەینێ برسی دەبێ. ئەو جار تێگەیی خزمەتەكەی سوودێكی نییە، ئیتر بوو بە دەستەبرای گورگان..
ـــ: نەخێر! بەهۆی برسییەتییەوە نییە.. پەروەردەی فێڵ و مەكرانە.. راستیی مەسەلەكە ئەوەیە.. پەروەردەی فێڵە فێڵ! وای بە خەیاڵدا هاتووە،»گەر ئاگاداری بزنەگەل بم و نەبم وەكو یەك وایە، كە ئەوانیش (قەڵێ)م نادەنێ با بە خۆم بیكەم«.. ئەوەتا كردیشی… قیژاندی.. دەیكوژم، لێی خۆش نابم. دەیكوژێ و دەیكوژێ، بەڵام تاپڕی بەرز نەكردەوە، كاتیرینیش تێر بوو و بواری دایە گورگەكەو ڕۆیی، دۆڵەكەی بڕی و تاوێ وەستا تۆزێ ئاوی دەسەر كرد و ڕۆیی.
ـــ: دەی مام باچۆ دەی ئەگەر ڕاست دەكەی ڕقت لێیەتی بیكوژە! یا دەڵێی ڕقت لێی نییە؟!. تاپڕەكەی بەرز كردەوە و سێرەی لێ گرت ، پاشان بیری كردەوە دایگرتەوە..
هاواری كرد ـــ: ئای هەی چەند خاین دەرچوو، دایكی پیرە… چۆن وازی لێ دێنم، ئەمڕۆكە بزنێكم چوو سبەینێ هەمان كار دووبارە دەكاتەوە.. جارێكی تر تاپڕەكەی بەرز كردەوەو(بوومم!!). كاتیرین ڕاپەڕی و خۆی هەڵاوێت، دوو سێ جاران خلۆر بووەوە و پێی جووت بوون…
مام باچۆ پێی وتم: ـــ: بینێژە! حەیوانێكی بە فێڵ بوو، چاڵێكی بۆ هەڵكەنە..! ناشتم، تەنانەت بۆیشی گریام، سەگم نەدیوە دەنگی بەو جۆرە بێ و نایشیبینم.. ئەدی چاوی.. سەیری بكە بەڵام بێ ئەوەی قسە بكەی.. پێی ڕەق بوون. منیش وەبن خۆڵێم دا.. مام باچۆ سەگێكی دیكەی بۆ ناردم، كیسەیێك هاڕاوی گەنمەشامیشی لەگەڵ ناردبوو ڕایسپاردم:
ـــ: دەولكێكی بۆ چێ بكە و خواردنی بدەیێ ، ئاخری هەستی پێ كرد ، بەڵام پاشی چی؟ سەگە تازەكە ده‌می له‌ خواردن نا ، بخۆ بخۆ تاكو تەواو قەڵەو بوو، وای لێ هاتبوو لەبەر قەڵەوی پێی ناخۆش بوو ڕاوی گورگان بنێ مام باچۆ جارێكی دی لە چۆكی خۆیدا…
دانی پێدا دەنێم كە من لە مەسەلەی بەخێوكردنی كسۆكان بە سەهوو چوو بووم.. تێری دەكەی قەڵەو دەبێ ڕاوی گورگان نانێ ، تێری ناكەی لەگەڵ گورگی دەبێتە دەستەبرا.. بۆیە ئیتر كە خواردنی دەدەمێ زۆر وریا و ئاگادار دەبم.

(*) چیرۆكنووسێكی به‌ناووبانگی بولگارستانه‌ .
ئه‌م چیرۆكه‌ له‌ ژماره‌ (2)ی ساڵی دووه‌می گۆڤاری ( الاداب الاجنبیة ) ی سوورییه‌وه‌
كراوه به‌ كوردی .




له‌ شاعیری ئه‌رمه‌نی ( بـارویـر سیـفـاك )ـه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
باشترین

باشترین زه‌رده‌خه‌نه‌ بێگومان
زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌‌ بە چاوی داخراو .
باشترین خەون
ئەو خەونانەن
بە چاوی كراوەوەن ..
لێ باشترین ستران
ئەو سترانەیە
لە دوورەوە
بە پەنجەرەی كراوەدا دێ ‌ ..
ڕەوانترین گوتنیش
ئەوانەن
لە ماتییەكی بێدەنگدا دەردەبڕێن ‌ ..
لەوانەیە باشترین گەلیش
ئەو گەلە بێ‌
ئیمپڕاتۆرییەتێكی پەلهاوێشتووی نییە
باشترین بڕوایش
ئەو بڕوایەیە ،
نابێتە دین .
باشترین ڕووپۆشیش بێگومان
ڕووی مرۆڤە .
باشترین نواندنیش
نواندنی سەرنەكەوتووە .
باشترین خۆشەویستیش
ئەو خۆشەویستییەیە
هێشتا پێنەگەییوە .
باشترین ئەشكەنجە و ئازاریش
ئەشكەنجەی گوڵە لە گۆرانییاندا .
باشترین مەیموونیش لە جیهاندا
وادیاره‌ – مرۆڤە .
باشترین مرۆڤیش
ڕێگەم بدەن بڵێم منم .

(2)
من لاستیك نیم – من كاغه‌زم

ئای بەداخەوە
من لاستیك نیم ،
تا لێكم بكێشییەوە .. درێژ ببمەوە ..
پاشان به‌رم بده‌ی
وەكو خۆم لێبێتەوە
یان دامبنێی
جارێكی دی
دوای ئەوەی فڕێم دەدەی
بێمەوە سەر شێوەی پێشووم ..
ڕاستیی
من وەك كاغەز وام
ئەگەر ڕامبكێشی ، دەمدڕێنی
گەر لوولیشم بدەی ، كۆتاییم دێ ‌ .
هیچ ئوتوویەك
وەكو خۆیم لێ ناكاتەوە
نامگەڕێنێتەوە سەر شێوەی پێشووم .
ژیان شوێنەواری
بە سەرمدا جێهێشتووە ..
جێم مه‌هێڵه‌ !
وەك ئەوەی پیتیش
كاغەزی چاپكراو جێناهێڵن .

(3)
بێ ئه‌ستاڕ

من بەكرێگیراوی شادیم
فرۆشیاری بەرفراوانی خۆشی ..
دووكانێكم هەیە
دەرگای بۆ قاقای پێكەنین
له‌سه‌ر پشته‌ ..
دووكانێكی نیوە داخراویشم
بۆ فرۆتنی خەندە هەیە
بەڵام لەپی دەست و
هەر دە پەنجەم
بەختەوەری دەگوازنەوە
دەمم
ژووری خوێندنەوەی خۆشەویستییە
پێیەكانم ،
ئۆتۆمبیلن
بۆ ژوانێم دەبەن .
لێ دەستم
هۆی زیرەكن بۆ ئامێزگرتن ..
سنگم تابلۆی مەدالیایەكە
مەدالیایەك .. ناوی دڵە ..
ئەوەی لە ڕووی ناوەوەی تابلۆدا
هەڵیدەگرن ..
پاش هەموو ئەوە
چ پێویستە
ئەو حەمكە شتانە
بە شیعر لەسەر خۆم بنووسم ؟
من ،
من كارتێكی ئاراستەكراوم بۆ جیهان ..
مەمنووشتێننەوە و
بە سرێش هەڵممەواسن .

(4)
سه‌عاتی بێداركردنه‌وه‌
دواجار
دەزانن من كێم ؟
من سەعاتی بێداركەرەوەم
بەرداوای ئێوە .
بە دەستی ئێوە قورمیش كراوم
هەر وەختێ‌ بتانەوێ‌
بە ژاوەژاوێكی دڵترسێن
بێدارتان بكەمەوە
تا بەردەوام نەبن لە نووستن .
هەندێ‌ جار لە بریتی سوپاس
پاداشتم چەپەلۆكێكە لە سەرم .
تا بێدەنگ بم .

  • بارویر سیفاك : شاعیرێكی ئەرمەنییە ساڵی 1924 لە گوندی سیفاكافیای ئەرمینیا لە دایك بووە . بەشی زمانی ئەرمەنی لە زانستگەی یەریڤان ساڵی 1945 تەواو كردووە. ماوەیەك لە بواری ڕۆژنامەنووسیدا كاری كردووە پاشان چووەتە مۆسكۆ و لە پەیمانگەی ئەدەبیاتی ماكسیم گورگی خوێندوویەتی .
    ژمارەیەك ڕۆمان و كۆشیعری وەرگێڕاوە ، لە هەمان كاتدا زۆر لە شیعرەكانیشی بۆ زمانە زیندووەكان وەرگێڕدراون ، سیفاك یەكێكە لەو شاعیرانەی ئاسۆیەكی دی بە ڕووی شیعری نوێی ئەرمەنیدا كردەوە .
  • له‌:
  • https://aztagarabic.com/archives/2409



چه‌ند شیعرێکی (فازڵ عه‌ززاوی).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• له‌ مه‌مله‌كه‌تی
هه‌زار و یه‌ك شه‌وه‌دا

حاكمێك هەبوو
پەیكەرەكانی خۆی خۆش دەویست
تەنانەت ،
شەقام و گۆڕەپانی لێ پڕ كردبوون ،
چاوی
بەسەر گەلەكەیەوە بێدار بن ..
خەڵكی بەلایاندا تێدەپەڕین
بۆیان دەنووشتانەوە ..
بۆ ڕێزگرتن
شەپقەی سەریان بەرز دەكردنەوە و
بە چەند وشەیەكی شاراوە
بە خۆیاندا دەگۆ ..
وەك هەمیشە، تاڕادەیەك هەفتانە
حاكم دەچووە شار
پەیكەرە زۆرەكانی بەدواوە
پێشوازی
لە دوا پەیكەری بكا ..
لەسەر سەكۆ دەوەستان
گوێیان بۆ سروودی نیشتمانی
ڕدەدێرا ..
پاشان بەسەر فەرشی سووردا
بە دوای پاسەوانی شەرەفەوە دەڕۆیشتن ..
لە كۆتاییدا هەمیشە
باوەشی بە هەموو پەیكەرەكانی شاردا دەكا و
بە فرمێسكەوە
بەجێیان دێڵێ ‌ .

• كتێبی درۆیان

پاش نیو سەعات فڕین
لە ڕێگای لارانكا بۆ بەرلین
خانمی شۆخی میوانداری ،
لە مایكەوە ڕایگەیاند :
یەكێك لە مەكینەكانی فڕۆكە وەستاوە
بۆیە دەگەڕێینەوە شوێنی خۆمان
نەبادا بكەوینە دەریا
بۆ زیاتر دڵنیایی
لەوە بەدەر، هەموو شتێك بەركەماڵە .
لە پەنجەرەڕا ،
چاوێكم لە هەورە چڕبووەكان كرد
بە ترسەوە بیرم كردەوە ،
دادپەروەری نییە
لەم ڕۆژە ئەفسووناوییەدا ئاوەها بمرم .
فڕۆكە وەك بارهەڵگرێكی كۆن دەلەرییەوە
ناكاو
بەرەو بیرێكی بێ‌ بن داكەوت
لە كاتێكدا دەریا
بە نەهەنگ و دۆلفینە سەماكەرەكانی
فەرشی شینمان لەژێردا ڕادەخا ..
چارم نەبوو
زۆری نەمابوو لە ترسا بمرم
كە هاوسێی ئەمەریكایی تەنیشتم ،
دڵنیایی كردمەوە و پێی وتم :
مەترسە هەمووی فشەیە
بە لەكاركەوتنی مەكینەیەك
هەرگیز فڕۆكە بەرنابێتەوە .
پاشان دەستی پێ كرد
چیرۆكی بەترسی بۆ گێڕامەوە
كە بەخۆی تێیاندا بووە
لەبارەی فڕۆكەیەك
جارێ‌ لە جاران
شوفێرەكانی
بەسەر چۆلاییەكانی ئەفریقادا
بە نۆرەی دڵ دەمرن ..
فڕۆكەیەكی دی
بەسەر چیا وشكەڵانەكانی (نیڤادا)دا
مەكینەكانی
تۆنێك باڵداری قووت داوە ..
سێیەمینیان ،
لە ئاسمانی ئۆقیانووسی پڕ لە ماسی قڕش
باهۆز لە باڵەكانی دابوو
بەڵام هەمیشە ڕزگاری دەبوو
چونكە فڕۆكە
ئەمینترین هۆی گواستنەوەن لە جیهاندا .
كە فڕۆكە
كەوتە سەر ڕێی نیشتنەوە و
هەناسەی دڵنیاییمان هەڵكێشا
هاوسێ‌ ئەمەریكاییەكەم
لەو كیسەی پێی بوو كتێبێكی دەرهێنا و
پێشكێشی كردم
پاشان تەوقەی خواحافیزی لەگەڵ كردم :
لە بیرت نەچێ‌ بیخوێنییەوە ،
ئەمە دوا كارمە
) كتێبی درۆیان (..

• له‌ دیوه‌خانی حافزی شیرازی دا
(كه‌ره‌ پزیشكه‌كه‌)

لە میوانخانەی حافزی شیرازیدا
دانیشتبووین ..
دەستێكی لە پشتم دا
ئینجا پیاڵەی بەرز كردەوە و پێی وتم :
بخۆرەوە ڕێبواری دۆڵـێ‌
وتم: نا، پزیشك لێی قەدەغە كردووم .
وەڵامی دامەوە و دڵنیای كردم :
بخۆرەوە!
كە مەست دەبی
كەرەكەت خۆی دەبێتە پزیشك .

• جیهان له‌ باشترین باریدا

ئەی خودای مەزن !
جەنابت دەزانی تا نووكە
چەند كارەسات و مەینەتی
بەسەر (فازڵ) ی كۆیلەی هەژارتدا هاتووە
لە كاتێكدا خۆی لە دۆزەخدا
گەرم دەكاتەوە ..
چەند كەشتی
لە ڕەشەبادا گوم بوون
شوێنەواریان نەدۆزراونه‌‌ته‌وه‌ ..
چەند گوند بێ‌ بەزەییانە
بوومەلەرزە لە بێنی بردن ..

كەچی بكەر هەمیشە
لە تۆماری پۆلیسە نووستووەكانی
سەر تاوانان
بە نادیاری ماوەته‌وه‌ ..
چەند شەڕ لێرە و لەوێ‌ هەڵگیرسان
چەند قووللەی بابل
چۆلپەرستان بێباكانە
ڕووخاندنیان ..
چەندم بۆ هەبوو
بە ئاشتی و ئارامی بژیم
ئەگەر قەدەری ستەمكار و
گەمژەیی ئادەمزادە دوابڕاوەكان نەبا
كە هەموو
كێبەركێیانە بەرەو هەڵدێر ،
لە ئۆلۆمپیادێك
كەس نازانێ‌
بۆچی و چۆن ؟
بۆیە
ئەگەر ویستتان جارێكی دی ڕۆژێ‌
دونیا لە باشترین شێوەیدا
دروست بكەنەوە
تكایە لەبیر مەكە
بەڵكو ڕاوێژێكیش بە من بكەی
*
گوێم لە ملیۆنانە
لە دوورەوە
لە شەقامان هوتاف لێ‌ دەدەن
(( گەل دەیەوێ‌ زەوی بگۆڕێ‌))

• شایه‌دی تاوان
كە بیستم گوللە
لە گۆڕەپانەكەی پشتەوە
دەنگ دەده‌نەوە و
فیكەی ئۆتۆمبیلی پۆلیس
شێتانە لێ‌ دەدرێ‌
بە هەڵەداوان چوومە بانیژەی ماڵەكەم
لە نهۆمی پێنجەمدا
شەقامی گوڵی سپی
تا ببینم
لە دونیای خوارەوەدا، لە ژێرم
چ ده‌گوزه‌رێ
كەسێك بە ڕەشاش تەقە دەكا
بەسەر شانییەوەیەتی
خۆی لە پەنای
دار زەیزەفونێكی پاییزی ناوە
كە هەندێ‌ جار
سەگ
وه‌ختێ‌ لەگەڵ خاوەنەكانیان دەچنە پیاسە
میز لەبن قەدەكانیدا دەكەن ..
بۆیە
بە هاوار و بە ترسەوە چووم
بە دوای مۆبایلەكەوە
پۆلیسی لێ‌ ئاگادار بكەمەوە .
“ئەو بكوژە خوێڕیانە
لە تۆقاندنمان ناوەستن”
بەڵام ژنەكەم
لە كاتێكدا چای بەیانیانی ئامادە دەكرد
پێكەنی و وتی :
“ نیگەران مەبە ئازیزم
ئەوە وێنەی فلیمێكی پۆلیسی دەگرن
ڕووداوەكانی لە گەڕەكی ئێمەیە
حەفتەیەك لەمەوبەر
لە تابلۆی ئاگادارییان ڕایانگەیاندبوو “

فشارم جارێكی دی هاتە خوارەوە
كە كوژراوەكانم بینی
بەڕاستی لە مردن هەڵدەستنەوە
كراسەكانیان بە خوێنە ..
لەولاشەوە
پیاوە چەقۆكێش و تاوانبارەكە
بە زەوقەوە جگەرە دەكێشێ‌ و
بەرەو حانووتە سەفەریەكە دەچێ‌
بیرەیەك بخواتەوە . .
لەسەر پاردەی لێواری شوورەكەیش
هەندێ‌ په‌نابه‌ری ڕووسی دانیشتوون
وەك هەموو جارێ‌
شەترەنج دەكەن .

( *) فازڵ عەززاوی: شاعیری تاراوگەنشین، لە شاری كەركووك لە دایك بووە، یەكێكە لە دامەزرێنەرانی ( كۆمەڵەی كەركووك). تا ئێستا بێجگە لە بڵاوكردنەوەی ژمارەیەك ڕۆمان و وەرگێڕانی هی دی، كۆمەڵێك كۆشیعریشی بڵاوكردوونەتەوە، كە لە مێژووی شیعری نوێی عەرەبیدا جێی پەنجەی دەرخستووە .

(**) – شیعری (، لە مەملەكەتی هەزار و یەك شەوەدا، كتێبی درۆیان، لە دیوەخانی حافیزی شیریازیدا ) لە (الاعمال الشعریە )بەشی دووەم بڵاوكردنەوەی (دار الجمل – 2007)

  • بۆ هەردوو قەسیدەی (جیهان لە باشترین باریدا ) و ( شایەدی تاوان ) بڕوانە :
    http://www.kikah.com/indexarabic.asp?fname=kikaharabic%5Clive%5Ck53%5C2011-11-22%5C8.txt&storytitle=
  • عەلاو ئەلعەببادی: دەقی هەردوو شیعری ئەلعەببادی بڕوانە :
    http://www.alebady.com/category/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a%d8%a7%d8%aa/%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b9%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a%d8%a7%d8%
  • یۆرگۆس سیفیریس (شیعر، چەند ڕۆژێك لە حوزەیراندا، مرۆڤ كە سێبەریان دزی، فیلۆكتیتس ) لە ( مختارات من اشعار سیفیرس – و. بشار عباس – بڵاوكردنەوەی وەزارەتی ڕۆشنبیری سوری – 2005

*بارویر سیفاك، بڕوانە:
http aztagarabic.com/archives/2409://www.

  • ئۆهانیس گریكۆریان: عەرەبی هەردوو شیعرەكەی ( دیموكراسی و بە چرپە بدوێ ) بڕوانە :
    http://www.almothaqaf.com/b/c3/9227921

-http://www.almothaqaf.com/b/c3/904389

  • كۆرت شویتەرز بۆ دەقەكانی شویتەرز بڕوانە:
    http://elaph.com/Web/Culture/2010/4/550176.html
  • عەبدولوەهاب ئەلبەیاتی: شیعرەكانی (بەیاتی) لە دەقی ئەسڵی ئەم سەرچاوانەوە كراون بە كوردی :
    1- (مەرگ لە بسفۆر)دا لە كۆشیعری ( سیرە ژاتیە لسارق النار ) بڵاوكردنەوەی (دار الشروق) چاپی دووەم 1985 . ل60 .
    2- ( ڕۆژ ژمێری عاشقە هەژارەكان ) لە كۆشیعری (قصائد حب علی بوابات العالم السبع) بڵاوكردنەوەی ( دار الشروق )، 1985 چاپی دووەم، ل 28 . ( مانگی شیراز ) لە كۆشیعری ( قمر شیراز ) بڕوانە:
    http://www.alriyadh.com/52342
    شیعری ( بۆ ئیرنێست هەمەنگوای ) بڕوانە :
    http://www.afdhl.com/poem/text-25311.html



له‌و بڕوایه‌دا نیم بوارێكی‮ ‬تر بۆ داهێنان‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬دڵی‮ ‬شكاوه‌وه‌ هه‌بێ‮*.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

‮* (له‌و بڕوایه‌دا نیم بوارێكی‮ ‬تر بۆ داهێنان‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬دڵی‮ ‬شكاوه‌وه‌ هه‌بێ‮.. )‬ پیكاسۆ‬‬‬‬‬‬
‬‬‬‬‬‬ ‬‬‬
‬‬‬

ناڵێم نه‌بووه‌،‮ ‬به‌ڵام كه‌م وارێك كه‌وتووه‌ ،‮ ‬له‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬خۆماندا دیدارێك‮ ‬یا هه‌ڤپه‌یڤینێكی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسیم دیبێ به‌ مه‌به‌ستێك كرابێ هه‌ڵوێستێك‮ ‬یا بابه‌تێكی‮ ‬شایه‌سته‌ به‌ هه‌ڤپه‌یڤین بووبێت حاڵه‌تێكی‮ ‬داهێنانی‮ ‬تێدا ده‌ربڕابێ ،‮ ‬كه‌ به‌ داخه‌وه‌ زۆر جاران بوون و نه‌بوونیان وه‌كو‮ ‬یه‌ك وا بووه‌‮…‬ به‌ش به‌ بار ئه‌م دیارده‌یه‌ ( كه‌ به‌ڕاستیش‮ ‬له‌م چه‌ند ساڵانه‌ی‮ ‬دوایدا بووه‌ به‌ دیارده‌‮) ‬به‌ خاڵێكی‮ ‬تری‮ ‬پاشاگه‌ردانی‮ ڕۆژنامه‌نووسیمانی‮ ‬ده‌بینم ،‮ ‬چونكه‌ پێم وایه‌ دیداری‮ ڕۆژنامه‌نووسی‮.. ‬به‌ تایبه‌تیش كه‌ به‌ دیوی‮ ‬دونیای‮ ‬كولتوور و داهێناندا ده‌شكێته‌وه‌ ئه‌گه‌ری‮ ‬بزواندن و جۆشدانی‮ ‬چالاكی‮ ‬و بزاڤه‌ هه‌مه‌لایه‌نه‌كانی ‮ ‬هونه‌ره‌‌‮ ‬كه‌ له‌ لای‮ ‬ئێمه‌ به‌داخه‌وه‌ بووه‌ به‌ به‌شێك له‌ مینبه‌ر و ستێجی ‬ئه‌وانه‌ی‮ ‬عه‌وداڵی‮ ‬ناو و ناوبانگن و هیچیتر‮!‬ ته‌نانه‌ت وه‌ك لقێكی‮ ‬گرنگی‮ ‬ڕۆژنامه‌گه‌ریش به‌و ڕه‌نگه‌ بایه‌خی‮ ‬پێ نه‌دراوه‌‮. ‬چونكه‌ هه‌میشه‌ له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌ی‮ ڕۆژنامه‌ و شاشه‌ی‮ ‬ته‌له‌فزیۆن و هۆی‮ ‬دیكه‌ی‮ ڕاگه‌یاندن،‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬دیتراوه‌‮ ‬یا به‌ قسه‌ هێنراوه‌‮ ‬یا وه‌ك خودی‮ ‬خۆی ،‮ ‬یاخود وه‌كو پله‌ی‮ ‬وه‌زیفه‌كه‌ی‮ یا هه‌ر هۆیه‌كی تری ده‌ره‌وه‌ی داهێنان و مه‌ودا جیاجیاكانی بووه‌ ‬نه‌ك ‌ ‬یا بیانوویه‌كی‮ ‬پێویست‮…‬ ئه‌م‮ ‬لایه‌نه‌ش ده‌هێنێ له‌ سه‌ری‮ ‬بنووسرێ،‮ ‬به‌ڵام من‮ ‬لێره‌دا ئه‌م چه‌ند دێره‌م به‌ پێویست زانی‮ ‬پێش ئه‌وه‌ی‮ ‬به‌شێكی‮ ‬ئه‌و دیداره‌ بخه‌مه‌ڕوو كه‌ به‌ پێی‮ ڕۆژنامه‌ی‮ (‬العرب‮)‬ی‮ ‬له‌نده‌نی‮ (‬ژماره‌ی‮ ‬ڕۆژی‮ 61-01-7891سیدنی ‬ئۆرێل له‌گه‌ڵ‮ (‬پیكاسۆ)دا كردوویه ‬و له‌ ڕۆژنامه‌شدا بڵاوی‮ ‬نه‌كردووه‌ته‌وه‌،‮ ‬پێده‌چێ‮ (‬العرب)یش له‌و كتێبه‌ی‮ ‬وه‌رگرتبێ كه‌ ئۆرێل له‌ سه‌ر پیكاسۆی‮ ‬نووسیوه‌‮.‬ با پێكه‌وه‌ دیداره‌كه‌ بخوێنینه‌وه‌ و نه‌ختێك به‌ خۆمان و دیداره‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬و پرسیاره‌ رۆژنامه‌نووسییه‌كانماندا بچینه‌وه‌ به‌ تایبه‌تیش له‌ بواری‮ ‬كولتوور و ژیانی‮ ‬ڕووناكبیریماندا . ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

‮(-: ‬سیدنی‮ ‬ئۆرێل‮) ‮(+: ‬پیكاسۆ‮)‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

-: ‬ئه‌م دونیایه‌ چی‮ ‬پێ دای؟ ‮
+ ‬ئه‌و ڕه‌نگه‌ی‮ ‬پێدام كه‌ تا دوای‮ ‬مردنیش به‌ دوایدا ده‌گه‌ڕێم‮…‬ ئه‌م دونیایه‌ پرسیارت ده‌داتێ ،‮ ‬گرنگ ئه‌مه‌یه‌‮…‬ له‌و بڕوایه‌دام پرسیار هۆ و ئه‌گه‌ری‮ ‬به‌هره‌داری‮ ‬و لێزانی‮ ‬ژیانه‌‮… ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌ێینێ،‮ ‬منیش وه‌ك خه‌ڵكی‮ ‬تر له‌ نیشانه‌ی‮ ‬پرسیار بگه‌م‮…‬ به‌ڵام لێڕامینه‌‮!‬ سه‌یری ئه‌وه‌ی‮ ‬نیشانه‌ی‮ ‬پرسیاری‮ ‬به‌م شێوه‌یه‌(؟‮) ‬داناوه‌ چه‌ند سریالی‮ ‬بووه‌‮…‬ بێگومان له‌و حاڵه‌ته‌ مرۆییه‌ عه‌وداڵ به‌ دوای‮ وه‌ڵامه‌ی‮ ‬هه‌ڵێنجاوه‌‮…‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

‮-: ‬تۆ له‌ كاره‌كانتدا ،‮ ‬هه‌وڵت داوه‌ به‌ دوای‮ وه‌ڵامدا بگه‌رێی؟
‮+: ‬ڕاستیی ،‮ وه‌ڵام له‌ لای‮ ‬من گرنگ نه‌بووه ‌،‮ ‬ڕه‌نگه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ بوو بێ وه‌ڵام له‌ هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌‮… ‬بۆ من گرنگتر ئه‌وه‌ بووه‌ له‌وان وه‌ڵامه‌ ‌،‮ ‬كه‌ زۆر جار گێلانه‌ و بێ سه‌روبه‌رن ،‮ ‬پرسیاری‮ ‬له‌ ئاست مرۆڤی‮ ‬لێ هه‌ڵێنجم‮.‬ ده‌بووایه‌ به‌ مێژوودا بچمه‌ خوار ،‮ ‬بچم مه‌سه‌لا تا ده‌گه‌مه‌،‮ ‬شارستانییه‌تی‮ (‬مایا‮)،‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬تا ئه‌و هه‌وڵه‌ جوامێرانه‌یه‌ بدۆزمه‌وه‌‬كه‌ بۆ تێگه‌یشتنی‮ ‬دونیا دراوه‌‮…‬ گومانی‮ ‬تێدا نییه‌،‮ ‬ڕۆڵه‌ی‮ ‬ئه‌م هۆزه‌‮ ‬غه‌ریبانه‌ چه‌مكی‮ ‬وایان پێ بووه‌ جێی‮ ‬سه‌رسڕمان‮…‬ ده‌نا چۆن به‌رد ده‌بێته‌ بوونه‌وه‌رێكی‮ ‬كولتووری؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ڕۆڵه‌ی‮ ‬ئه‌و هۆزانه‌ به‌ جۆرێك به‌سه‌ر سه‌نگتراشیدا كه‌وتبوون ،‮ ‬وه‌ك بڵێی‮ ‬به‌و باوه‌ڕه‌ گه‌یشتبن به‌رد خۆی‮ ‬بڕیاری‮ ‬دابێ شێوه‌یه‌كی‮ ‬تر وه‌ربگرێ‮…‬ ئاده‌مزاد وایه‌‮… ‬زۆران هه‌ن بڕوایان وایه‌ به‌ كۆششی‮ ‬هه‌مه‌لایه‌نه‌یان به‌ دوای‮ (‬خود)دا ده‌گه‌ڕێن كه‌چی‮ ‬له‌ حه‌قیقه‌تیشدا له‌ پێناوی‮ ‬شێوه‌یه‌كی‮ ‬تر له‌گه‌ڵ خوددا هه‌ڵدێن‮!‬
‮-: ‬با تۆ وه‌ك نموونه‌یه‌كی‮ ‬زیندوو وه‌ربگرین…؟ ‮
+ : ‬باشه‌ با وابێ‮… ‬به‌ڵام نامه‌وێ وای‮ ‬بۆ چووبی ‬من به‌ فڵچه ‌و به‌ هۆی‮ ‬فڵچه‌وه‌‮ ‬یا هه‌ر شتێكی‮ ‬تر خه‌باتم‮ ‬كردبێ تاكو ببم به‌‮ (‬ڕیوی‮) ‬یا‮ (مریشك‮)…‬ من ده‌مویست ببم به‌ منێكی‮ ‬تر‮… ‬دیاره‌ كه‌ وێنه‌كه‌ له‌ لای‮ ‬تۆدا ته‌ماوی‮ ‬ده‌رده‌كه‌وێ‮… ‬به‌ڵام پێویسته‌ نه‌ختێك له‌ زمان لا بده‌ین‮…‬ ئا ئه‌و بێده‌نگییه‌،‮ ‬ده‌شێ وێنه‌كه‌ چاتر ده‌ربخا‮… ‬تۆ ده‌بێ بچیته‌وه‌ ژووره‌كه‌ی‮ ‬خۆت و هه‌موو شتێك دابخه‌ی‮. ‬ ‮ ‬ده‌رگا‮… ‬په‌نجه‌ره‌كان‮… ‬ئه‌وجار داوا له‌ ده‌نگه‌كانی‮ دی ‬كه‌ به‌ هۆیه‌ك له‌ هۆیه‌كان ماونه‌ته‌وه‌ بكه‌ی‮ ‬بچنه‌ ده‌ره‌وه‌‮…‬ ئه‌گه‌ر به‌ عه‌شق و ڕه‌زای‮ ‬خۆشیان نه‌چنه‌ ده‌ره‌وه‌،‮ ‬ده‌توانی‮ ‬به‌ ده‌نگی‮ ‬خۆت وه‌ده‌ریان نێی‮…‬ پڕ‮ ‬به‌ خۆت هاوار كه ‌،‮ ‬وه‌ك ئه‌وه‌ی‮ ‬هه‌وڵ ده‌ده‌ی‮ ‬پۆله‌ چۆله‌كه‌یه‌كی‮ ‬كێوی‮ ‬ده‌ربكه‌ی ،‮ ‬ئینجا چاو و گوێت‮ ‬ده‌م و ده‌ست داخه‌ و بیركه‌وه ‌،‮ ‬چۆن ده‌بیه‌ ئه‌وه‌كه‌ی‮ ‬تر‮.
‬ئه‌وه‌ی‮ ‬به‌ دوایدا ده‌گه‌ڕێی‮.‬

‮- : ‬وه‌كو بڵێی‮ ‬تۆ داوای‮ ‬لێڕامانیی‮ ‬هیندی‮ ‬ده‌كه‌ی؟
‮+: ‬نه‌ء‮… ‬نه‌خێر‮… ‬هه‌رگیز من له‌گه‌ڵ حه‌ساندنه‌وه‌ی‮ ‬ته‌ندا نیم‮. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دام له‌ش ماندوو بكرێ‮… ‬پێویسته‌ له‌شمان هه‌میشه‌ ماندووبێ تاكو نه‌بێته‌ بار به‌ سه‌رمانه‌وه‌‮…‬ ‮- : ‬له‌وانه‌یه‌ ڕه‌فتارت له‌گه‌ڵ‮ ‬له‌شدا بۆیه‌ به‌و چه‌شنه‌ بێ،‮ ‬چونكه‌ به‌ ڕاستی‮ ‬تێی‮ ‬نه‌گه‌یشتووی‮.‬ هه‌میشه‌ ده‌بینین له‌ش له‌ كاره‌كانتدا به‌ له‌ باڵ‮ ‬یه‌كده‌ر هاتووی‮ ‬و ون دێته‌ به‌ر چاو؟ ‮+ : ‬ئه‌مه‌ ڕاسته‌‮… ‬من ناتوانم له‌ش‮ ‬به‌‮ ‬یه‌ك بارسته‌ ببینم‮… ‬چۆن ده‌بێ،‮ ‬له‌كاتێكدا ڕۆحت له‌ باڵیه‌ك ده‌رهاتبێ و به‌ ته‌واویش هه‌ستی‮ ‬پێ بكه‌ی‮.‬ له‌ش بریتیه‌ له‌ چه‌ند درێژبوونه‌وه‌یه‌كی‮ ‬ناهاوسه‌نگ و منیش ئیعتوبارێك به‌ بنه‌ما ئه‌كادیمییه‌كان ناده‌م‮… ‬به‌ڵكو وا پێویست ده‌كا له‌ هه‌موو شته‌كان بچمه‌ ده‌ره‌وه‌‮… ‬ده‌زانی‮ ‬كردوومه ‌و‮… ‬چوومه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌‮…‬

‮- : ‬تاكو جارێكی‮ ‬تر بگه‌ڕێیه‌وه‌‮… ‬مه‌گه‌ر وا نییه‌؟
‮+ : ‬ئه‌تۆ وای‮ ‬بۆ ده‌چی‮… ‬به‌ڵام له‌ ڕاستیدا جیایه‌‮… ‬من هه‌میشه‌ له‌ شتدا به‌ دوای‮ ‬ناشت گه‌ڕاوم‮! ‬له‌ ئاده‌مزاددا به‌ دوای‮ ‬نائاده‌می‮…‬ هه‌ر وایشه‌،‮ ‬گه‌ڕان له (دژ‮) ‬هاوسه‌نگیمان ده‌داتێ‮…‬ من پێم وایه‌ كه‌ هونه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م ڕێسایه‌،‮ ‬گه‌ڕان به‌ دوای‮ ‬دژ ،‮ ‬كێل ده‌بێته‌وه‌‮…‬
‮- : ‬ئایا دژه‌ پیكاسۆ چییه‌؟
‮+ : ‬به‌ ته‌بیعه‌تی‮ ‬حاڵ پیكاسۆیه‌‮… ‬لێره‌شدا من نامه‌وێ دیالیكتێكی‮ ‬ماركس به‌كار بێنم ،‮ ‬كه‌ شت دژه‌ خۆیشی‮ ‬تێدایه‌ و له‌ ململانێی هه‌میشه‌ییشدا‮…‬ من له‌و بڕوایه‌م دژ له‌ ده‌ره‌وه‌مانه ‌و ئێمه‌ش به‌ دوای‮ ‬دا ڕاده‌كه‌ین‮… ‬ئه‌گه‌ر له‌ ناوه‌وه‌ماندا بووایه ‌،‮ ‬ئه‌وا له‌ به‌رده‌م حاڵه‌ت و ناحاڵه‌تمان تێدا ده‌مرد‮… ‬چار نه‌بوو‮ ‬یه‌ك ئه‌وی‮ ‬دی‮ ‬ده‌كوشت‮…‬

‮- : ‬هه‌ست ده‌كه‌ین له‌ تابلۆكانتدا‮ (‬ده‌نگ)ت له‌‮ (‬ڕه‌نگ)زیاتر به‌كار هێناوه‌؟
‮+ : ‬ئه‌مه‌ ڕاسته‌ زۆریش ڕاسته‌‮… ‬وا ده‌رده‌كه‌وێ ناشت له‌ هاوار كاریگه‌ر تر بێ،‮ ‬بۆیه‌ وای‮ ‬ده‌بینم تابلۆكانم هاوارێكی‮ ‬مه‌زنیان له‌ خۆدا گرتووه‌‮…‬ من مه‌به‌ستیشم ئه‌و هاواره‌ نییه‌ كه‌ به‌ زه‌بری‮ ‬كۆئه‌ندامی‮ ‬هه‌ناسه‌دانه‌وه‌ دێته‌ ده‌رێ‮… ‬هاوارێكی‮ ‬تر هه‌یه‌ ته‌واو جیاواز‮. ‬له‌وانه‌یه‌ ئه‌و هاواره‌ بێ كه‌ له‌ په‌یكه‌ری‮ ‬ئێسقانماندا بێ‮.‬ من به‌ خۆم به‌ ترس و كه‌یف و سه‌رسڕمان و بێ موبالاتیه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر په‌یكه‌ره‌ ئێسقانان وه‌ستاوم‮…‬ سه‌ردانی‮ ‬مۆزه‌خانانم ده‌كرد‮ ‬په‌یكه‌ره‌ ئێسقانیه‌كان ببینم و لێیان وردبمه‌وه‌‮…‬ زۆر جار ده‌مپرسی‮: ‬تۆ بڵێی‮ ‬ئه‌و په‌یكه‌رانه‌ حاڵه‌تی‮ ‬پێش ئاده‌مییه‌ت‮ ‬یا پاش ئاده‌میه‌ت پێك نه‌هێنن‮… ‬ئه‌و پرسیاره‌شم هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵدا بووه‌‮…‬
‮-: ‬كه‌چی‮ ‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا په‌یكه‌ره‌ ئێسقانمان له‌ كاره‌كانتدا نه‌دیوه‌؟
‮+: ‬له‌وانه‌یه‌ ئه‌مه‌ له‌ ئه‌نجامی‮ ‬ترسه‌وه‌ بووبێ‮… ‬من دانی‮ ‬پێدا ده‌نێم هه‌ندێ كات به‌ چه‌شنێك له‌ مردن ترساوم باوه‌ڕ‮ ‬نه‌كرده‌‮…‬ مردن ئه‌و حاڵه‌ته‌یه‌،‮ ‬لێمان ناگه‌ڕێ ببین،‮ ‬له‌ حه‌قیقه‌تیشدا كه‌ تۆ به‌ چه‌ند ساڵێكی‮ ‬دیاری‮ ‬كراوه‌وه‌ مه‌حكووم ده‌بی ،‮ ‬چار نییه‌ مه‌حكوومی‮ ‬خه‌مۆكییه‌كیش ده‌بیه‌وه‌ ‬به‌ڵێ من ده‌ڵێم ئینسانی‮ ‬ئه‌به‌دی‮…‬

‮-: ‬كه‌قه‌ددیس ئۆگستین له‌و حاڵه‌ته‌ دوا وتی‮: ‬مردن له‌ پێناوی‮ ‬ئاده‌مزاددا داهێنراوه‌ تاكو نه‌بێ به‌ شتێ ،‮ ‬گریمان ئینسانێك توانی‮ ‬هه‌زاران ساڵ بژی‮… ‬ئایا نابێ به‌ شتێ؟
‮+: ‬بۆچی ‬ئه‌دی‮ ‬ئه‌و ساڵانه‌ی‮ ‬تێیدا ده‌ژین ،‮ ‬چڕكردنه‌وه‌ی‮ ‬هه‌زاران ساڵ نییه‌‮… ‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌ وێنه‌یه‌كی‮ ‬كه‌منه‌زیر پڕی‮ ‬بكه‌ینه‌وه‌‮…‬ زۆر كه‌س ته‌مه‌ننای‮ ‬مردن ده‌كه‌ن ،‮ ‬به‌ڵام كه‌ بۆشیان هه‌ڵده‌كه‌وێ بمرن لێی‮ ‬هه‌ڵدێن‮…‬ ئه‌مما ئه‌وانه‌ی‮ ‬خۆیان ده‌كوژن ،‮ ‬ئه‌وانه‌ ده‌یانه‌وێ له‌وه‌كه‌ی‮ ‬تر ڕزگاریان بێ،‮ ‬نه‌ك له‌ خۆیان ،‮ ‬ئینجا ئه‌و ئه‌وه‌كه‌ی‮ ‬تره‌ ئافره‌تی‮ ‬دووره‌وه‌كه‌وتوو بێ‮ ‬یا سه‌روسامانێكی‮ ‬له‌ كیس چوو‮…‬ كه‌ هه‌میشه‌ش ئه‌وانی‮ ‬ترن ده‌بنه‌ هۆی‮ ‬ئه‌و له‌ كیسچوونه‌‮ ‬یا ئه‌گه‌ر نه‌خۆشی‮ ‬بێ‮. ‬گه‌لێ جار له‌و بڕوایه‌دا ده‌بین شه‌یتان میكرۆبی‮ ‬بۆ هێناوین‮…‬ من ده‌ڵێم ئه‌گه‌ر ئینسان هه‌زاران ساڵیش بژی‮ ‬نابێ به‌ هیچ‮ … ‬ده‌بێ به‌ ئینسان‮…‬ ‮

-: به‌ڵام مه‌ودای‮ ‬ئۆرگانی‮ ‬ئاده‌مزاد،‮ ‬به‌ كاتێكی‮ ‬دیاری‮ ‬كراوه‌وه‌ به‌نده‌‮…شانه‌كان چار نییه‌ وه‌ختێ هه‌ر له‌ نێو ده‌چن؟ ‮
+ : ‬ئێستا زاناكان مژده‌ی‮ (‬شانه‌ ڕه‌هاكان) مان ده‌ده‌نێ ئه‌و شانانه‌ی‮ ‬ناخورێن و سیلاك نابن ،‮ ‬له‌و باوه‌ڕه‌شدا نیم زاناكان درۆ بكه‌ن‮… ‬زۆر جار خه‌یاڵ ده‌بێ به‌ واقیع‮.‬
‮-: ‬لێره‌دا بوارم بده‌ قسه‌ت ببڕم و بڵێم ئه‌و خه‌یاڵه‌ دێته‌ جێ كه‌ له‌ چوار چێوه‌ی‮ ‬واقیع دا بێ،‮ ‬به‌ڵام له‌ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬واقیع،‮ ‬خه‌یاڵ زۆری‮ ‬پێناچێ ده‌بێ به‌ تراوێلكه‌ و سه‌راب؟
‮+ : ‬له‌وه‌دا له‌گه‌ڵت نیم،‮ ‬چونكه‌ مه‌رج نییه‌ ئه‌و مادده‌یه‌ی‮ ‬له‌ هێنانه‌ دی‮ ‬خه‌یاڵدا به‌كاری‮ ‬ده‌هێنین ،‮ ‬مادده‌یه‌كی‮ ‬واقیعی‮ ‬بێ‮…‬ ته‌نانه‌ت ئه‌و ده‌مه‌ی‮ ‬خانووه‌كانیشمان دروست ده‌كه‌ین چیمه‌نتۆ مادده‌یه‌كی‮ ‬له‌ خه‌یاڵ و له‌نێو خه‌یاڵدایه‌‮. ‬ده‌نكه‌ گه‌نم چۆن چۆنی‮ ‬مادده‌یه‌كی‮ ‬واقیعیه‌ كه‌ تێیدا بێ گوڵ ده‌ربكا و ببێ به‌ گوڵه‌گه‌نم؟ پێویسته‌ خه‌یاڵ هه‌بێ تاكو شته‌كان بگۆڕێن‮.‬

‮- : ‬وایه‌‮… ‬به‌ڵام خه‌یاڵ وه‌ك حاڵه‌تێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬شته‌كان؟ ‮
+: ‬له‌ شته‌كانیشدا بۆچی‮… ‬ئه‌وه‌تا من به‌ چه‌ند چركه‌یه‌ك ده‌چمه‌ حاڵه‌تێكی‮ ‬ویژدانی،‮ ‬هه‌ست به‌ ماندووبوونێكی‮ ‬زۆر ده‌كه‌م ،‮ ‬له‌وانه‌یه‌ به‌ چه‌شنه‌ مردنێكی‮ ‬كاتیی‮… ڕه‌نگه‌ بتوانم بڵێم هه‌ست به‌(نه‌مردن‮) ‬ده‌كه‌م له‌و كاته‌یدا بیرێكم به‌ دواوه‌ ده‌بێ ،‮ ‬له‌سه‌ر قوماش‮ ‬یا به‌رد‮ ‬یا برۆنز بێته‌ دی‮… ‬ئه‌و نه‌مردنه‌یش جۆرێكه‌‮ ‬له‌ ئیشی‮ ‬بێ دیماهیی‮.‬ ‮

– : ‬بۆچی‮ ‬نه‌تگوت (ژیان‮) ‬و (نه‌مردن)ت به‌كار هێنا؟
‮+ ‬چونكه‌‮ (‬ژیان‮) ‬دژی‮ (‬مردن) ‬نییه‌،‮ ‬به‌ڵكو درێژبوونه‌وه‌یه‌كی‮ ‬پێشتره‌‮.‬ تۆ له‌و باوه‌ڕه‌دانی‮ ‬زۆر حاڵه‌ت هه‌یه‌(كۆتاییان‮) ‬پێش‮ (‬سه‌ره‌تاییان‮) ‬ده‌كه‌وێ؟ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ فه‌یله‌سوفه‌كانیشدا بڕۆین ،‮ ‬ئه‌وا ده‌ڵێین به‌هره‌وه‌ری‮ ‬و لێزانی‮ ‬ژیانه‌‮… ‬دیماهییه‌ به‌ پێش كه‌وتووه‌كانه‌‮.
‬ ‮- : ‬له‌و حاڵه‌ته‌دا مردن چی‮ ‬لێ دێ؟
‮+ : ‬سه‌ره‌تای‮ ‬به‌ره‌واژ،‮ ‬ئه‌و كه‌شیشه‌ی ‬له‌‮ ‬یه‌كه‌مین ڕۆژدا ده‌مانناسێنی‮ ‬پێمان ده‌ڵێ‮: (‬هاتی‮ ‬بۆ ئه‌وه‌ی‮ ‬بمری‮).‬ مه‌رج نییه‌ ئه‌و ده‌سته‌واژه‌ گێلانه‌یه‌‮ ‬بڵێمه‌وه‌ تا له‌م حه‌قیقه‌ته‌ بگه‌م‮.‬ له‌‮ ‬یه‌كه‌مین چركه‌دا ئاده‌مزاد هه‌ست ده‌كا بۆ ئه‌وه‌ هاتووه‌ته‌ دونیا كه‌ شوێنێك بۆ چاوه‌ڕوانی‮ ‬بگرێ‮.‬ هه‌موومان هاتووین چاوه‌ڕێ بین‮… ‬له‌ ڕێگای‮ ‬ئه‌و چاوه‌ڕوانیه‌شدا هه‌وڵ ده‌ده‌ین شتێك بكه‌ین‮.‬ واڕێك نه‌كه‌وتووه‌ چووبیته‌ لای‮ ‬دكتۆری‮ ‬ددان،‮ ‬له‌ كاتێكدا هه‌ست به‌ ئازارێكی‮ ‬زۆر ده‌كه‌ی‮ ، ‬ده‌بینی‮ ‬له‌ ژووره‌كه‌ی‮ ‬ته‌نیشت چاوه‌ڕوان ده‌بی‮ ‬و خه‌ڵكی‮ ‬دیكه‌شت له‌گه‌ڵدایه‌ و تۆیش هه‌وڵ ده‌ده‌ی‮ ‬له‌گه‌ڵیان بئاخڤێی‮ ‬یا خۆت به‌ گۆڤارێ ،‮ ‬شتێ؛ مژوول بكه‌ی‮ ‬تا ده‌رگات به‌ڕوودا ده‌كرێته‌وه‌‮… ‬هه‌میشه‌ ئێمه‌ له‌ به‌ر ئه‌و ده‌رگایه‌داین كه‌ وه‌ختێك ده‌كرێته‌وه‌‮.‬

‮- : ‬ده‌ڵێی‮ ‬به‌ پێچه‌وانه‌ی‮ ‬خۆت ده‌په‌یڤی‮… ‬تۆ بڵێی‮ ‬ژیان به‌و به‌رنامه‌دارییه‌ بێ؟ ‮
+: ‬نه‌موتوه‌ به‌رنامه‌دار،‮ ‬من وتم شوێنێك هه‌یه‌ بۆ چاوه‌ڕوانی‮ ‬و ده‌رگایه‌ك هه‌یه‌ چاوه‌ڕێمانه‌‮…‬

‮- : ‬له‌ پشت ئه‌و ده‌رگایه‌وه‌ چ چاوه‌ڕوانت ده‌كا؟
‮+ ‬نامه‌وێ هیچ شتێك چاوه‌ڕێم بێ‮… ‬چونكه‌ ماندووم‮… ‬ده‌مه‌وێ تا هه‌تایی‮ ‬بنووم‮… ‬ژیانی‮ ‬من بریتی‮ ‬بوو له‌ سه‌عاتێكی‮ ‬نه‌وه‌ستاو‮… ‬میله‌كانی‮ ‬به‌ خێراییه‌كی‮ ‬شێتانه‌ ده‌سوڕانه‌وه‌‮… ‬ئه‌وه‌ هه‌ستم بووه‌ و ئه‌وه‌ش په‌نجه‌كانم بوون زیاتر له‌ جارێك له‌ زه‌مه‌ندا ژیاوم‮… ‬گه‌له‌كم هه‌ناسه‌ سوار بووه‌ براده‌ر‮… ‬ئای‮ ‬چه‌ند جارانم به‌زه‌یی‮ ‬به‌و كه‌سانه‌دا هاتووه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ تابلۆكانمدا ده‌رم خستوون‮… ‬وا هه‌ست ده‌كه‌م له‌ ئازارێكم گلاندوون كه‌ ده‌بووایه‌ هه‌ر خۆم به‌ ته‌نێ تێیدا بژیم‮.‬

‮- : ‬مه‌به‌ستت ئه‌وه‌یه‌ بڵێی‮ ‬ئه‌و كه‌سانه‌ هه‌میشه‌ و تا هه‌تا به‌ دواته‌وه‌ن؟
‮+: ‬به‌ڵێ ،‮ ‬به‌ڵێ به‌ ڕاستی‮ ‬به‌ دوامه‌وه‌ن ،‮ ‬به‌ڵام له‌ لایه‌ن زۆرانیشه‌وه‌ چه‌پڵه‌م بۆ لێدراوه‌ و زۆریش له‌سه‌ر كاره‌كانم نووسراوه ‌،‮ ‬كه‌ ده‌بووایه‌ ناوه‌ ناوه‌ خۆم به‌ زل زانیبا‮.‬ كه‌چی‮ ‬هه‌میشه‌ هه‌ست به‌ دڵته‌نگی‮ ‬ده‌كه‌م ،‮ ‬من هه‌رگیز ناڵێم ژیان بریتی‮ ‬بووه‌ له‌ كاره‌ساتێك و به‌ عه‌ره‌بانه‌یه‌كی‮ ‬تایه‌ زل به‌ڕێوه‌ چووه‌‮.‬ ڕاستیی‮ ‬ژیانی‮ ‬من ئه‌نجامی‮ ‬تێنه‌گه‌یشتنێك بووه‌ به‌ ناوی‮ (خۆشه‌ویستی‮) ‬نێوان ژن و پیاوێك‮…‬
‮- : ‬تۆ به‌ خۆت تووشی‮ ‬ئه‌و چه‌شنه‌ تێكنه‌گه‌یشتنانه‌ نه‌بووی؟
‮+: ‬بێگومان‮.‬ ئافره‌ت زۆر پێویسته‌‮. ‬پێویسته‌ تاكو هه‌میشه‌ دڵت تێك بشكێنێ من له‌و باوه‌ڕه‌ دانیم بوارێكی‮ ‬تر له‌ ده‌ره‌وه‌ی‮ ‬دڵی‮ ‬شكاوه‌وه‌ هه‌بێ بۆ داهێنان‮… ‬هه‌میشه‌ له‌و باوه‌ڕه‌دا بووم خۆشه‌ویستی‮ ڕاست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ ئه‌نجامی‮ ‬تێكنه‌گه‌یشتنێكی‮ ‬ڕاسته‌قینه‌دا په‌یدا ده‌بێ‮.‬ ژنێك چۆن ده‌توانێ پیاوێكی‮ ‬خۆش بووێ كه‌ كت و مت وه‌كو خۆی‮ ‬بێ ژن پیاوی‮ ‬ناجووری‮ ‬له‌گه‌ڵ خۆیدای‮ ‬خۆش ده‌وێ‮…‬ ئه‌مه‌شم له‌ تابلۆكانمدا زۆر به‌ ڕوونی‮ ‬ده‌ربڕیوه‌‮ ‬یا وه‌ك ڕه‌خنه‌گران ناوی‮ ‬لێ ده‌نێن به‌ ته‌ماوییه‌كی‮ ‬قووڵ‮…‬ ژن‮.. ‬ڕووی‮ ‬دژم‮… ‬ئه‌و به‌رم‮… ‬ژانه‌كه‌ی‮ ‬ترم ده‌رده‌بڕێ ،‮ ‬من عاشقێكی‮ ‬خراپم‮… ‬له‌ حه‌قیقه‌تیشدا عاشقێكی‮ ‬ناوازه‌م‮ .‬




په‌راوێـزی سێیه‌مینی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ قاڵبدان و داپۆشینی‮ ‬ده‌ق به‌ تیوری‮ ‬خواستراو و تیوراندنی‮ (ده‌ق) به‌و بینین‌ و ‮ڕوانگه‌یه‌ پێموانییه‌ زیندوویه‌تیی‮ ‬به‌دواداچوون بگه‌یه‌نێ و له‌ كه‌ناره‌كانه‌وه‌ به‌ره‌و قووڵایی‮ .. ‮ ‬ئه‌وه‌نده‌ی‮ ‬به‌هۆی‮ ‬خودی‮ ‬ده‌قه‌كه‌وه‌ ده‌توانێ‮.. (‬له‌ حاڵێكدا ئه‌گه‌ر داهێنه‌ر ده‌سه‌ڵاتی‮ ‬به‌سه‌ردا شكابێ). ‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
تائێستا‮ ‬له‌ هه‌ندێك دیارده‌ بترازێ ‬،‮ ‬تیوراندنی‮ ‬داهێنه‌ری‮ ‬كورد‮ بۆ ده‌ق ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
(‬به‌تایبه‌تیش لای‮ ‬شاعیران)‬،‮ ‬زۆربه‌یان خواستراو و داسه‌پاو‮ ‬بوون ،‮ ‬له‌وه‌ی‮ ‬له‌ ئه‌زموونی‮ (‬ده‌ق)ـه‌كه‌ خۆیه‌وه‌ هاتبن ،‮ ‬یا به‌لای‮ ‬كه‌مه‌وه‌ له‌ ئه‌زموونی‮ ‬خاوه‌ن ده‌ق‮ (‬داهێنه‌ر)ـه‌‌وه‌ هه‌ڵێنجرابن‮!!‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
پێده‌چێ دواكه‌وتوویی‮ ڕه‌خنه‌ی‮ ‬كوردیش ( كه‌ ئه‌ویش واته‌ خودی ڕه‌خنه‌ به‌ داهێنان نه‌خوێندراوه‌ته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌شفی په‌نهانان ده‌كا و ڕوونبینی نوێ و ڕه‌هه‌نده‌ هه‌مه‌لایه‌ناكانی دیكه‌ی ده‌ق ده‌بینێته‌وه‌ .. ) به‌شی زۆری به‌هۆی‮ ‬ئه‌م دیارده‌یه‌وه بێ‌‮ ‬به‌تایبه‌تیش له‌وه‌نده‌ی‮ ‬په‌یوه‌ندی‮ ‬به‌‮ ده‌قی‮ ‬داهێنانی‮ ‬كوردی‬یه‌وه‌ هه‌یه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
بێگومان به‌مه‌ش داهێنه‌ر له‌ تیوراندنی‮ (ده‌ق)دا نه‌ك هه‌ر ناگاته‌ قووڵاییان ،‮ ‬به‌ڵكو هه‌میشه‌ له‌ لێواران‌ ده‌گیرسێته‌وه‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌م تێكپه‌ڕینه‌یش بێ لالێكردنه‌وه‌ و ئاوڕ لێدانه‌وه‌‌ له‌ تێگه‌یشتنی ده‌ق وه‌كو خۆی كه‌ هه‌یه‌ نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌گر به‌ هه‌ر هۆیه‌ك ده‌یه‌وێ‬‬‬ بیگه‌یێنێته‌ ترۆپك یا له‌ ئه‌رزی زه‌مینیدا باوێ .. كه‌ ئه‌مه‌یش سه‌ر له‌ خوێنه‌ر تێك ده‌دا له‌ تێگه‌یشتن و وه‌رگرتنی ده‌ق وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ر دوو ڕووی زمان ( وه‌ك ئامرازێكی سه‌ره‌كی ته‌كنیكی نووسین) و گه‌مه‌ شاراوه‌كانی و گه‌یاندنی ڕووپێوی خه‌یاڵ و مه‌عریفی نووسه‌ر ..
له‌و ڕاسته‌دا سه‌پاندنی‮ ‬فۆڕمی‮ ‬خواستراو به‌سه‌ر‮ (ده‌ق) ‬دا و له‌به‌ركردنی‮ ‬كراسی‮ ‬ئه‌م و ئه‌و له‌ تیوراندنی‮ داهێنه‌ری‮ ‬كورد بۆ‮ (ده‌ق) ‬تا ئێستا كورتی‮ ‬هێناوه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




په‌راوێـزێكی دی تێـكست.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

( زۆر كه‌س هه‌ن ده‌گرین ، بێ ئه‌وه‌ی كه‌س فرمێسكیان ببینێ ،
ئه‌مه‌ش هێزیان پێ ده‌به‌خشێ.. )
نازم حیكمه‌ت
له‌شانۆگه‌ریی ) پیاوێكی سه‌یر )دا

ئه‌شكه‌نجه‌دان له‌ مێژوودا پێشینیه‌كی دێرینی هه‌یه ‌، بۆ یه‌كه‌مین جار له‌لایه‌ك له‌ مێزوپۆتامیا ، به‌تایبه‌تی پاش پێكه‌وه‌لكاندنی به‌ ئاگروئاسنی ده‌وڵه‌تۆكه‌كانی سۆمه‌ری له‌لایه‌ن (سه‌رجۆنی ئه‌كه‌دی)ـه‌وه‌، كه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی ئه‌شكه‌نجه‌ده‌دان بیانگوتبایه‌ له‌ل! له‌وساوه‌ ئه‌وه‌ی دوایی ناوی به‌ دیكتاتۆریایه‌تی رۆیی چه‌كه‌ره‌ی كرد .

له‌ میسری دێرینیش هه‌ر به‌وجۆره‌ بوو ، له‌ بنیاتنانی ئه‌هرامه‌كانه‌وه‌ بگره‌، تا ده‌گاته‌ ململانێی توندی نێوان مه‌زه‌به‌كانی په‌رستن له‌ نێوان یه‌كتاپه‌رست و ئه‌وانی تر.
گریگه‌كانیش ئه‌گه‌رچی ڕێگای ئازاردانیان له‌ یه‌كلاكردنه‌وه‌ی كێشه‌كانیاندا پیاده‌ كردووه ‌، به‌ڵام دیسان وه‌كو پره‌نسیپ و كولتوور، ئه‌شكه‌نجه‌دانیان بۆ مرۆڤ به‌ كارێكی نابه‌جێ و ناپه‌سند زانیوه ‌، به‌وه‌ی مرۆڤی تێدا زه‌لیل ده‌بێ ، بۆیه‌ پێیان وابووه‌ ئه‌شكه‌نجه‌دان ته‌نیا بۆ بێگانه‌ و كۆیلانه‌!!

له‌ چاخه‌ مێژووییه‌كانیشدا هه‌ندێ جۆره‌ ئه‌شكه‌نجه‌دانمان دیوه‌ و بیستووه‌ به‌ناوی وه‌رزشه‌وه‌ به‌ به‌رچاوی خه‌ڵك جێبه‌جێ ده‌كرێ وه‌ك تێكوه‌رانه‌ی مرۆڤ و هه‌ندێ له‌ گیانله‌به‌ری له‌ وێنه‌ی شێر و پڵنگ و گادا.

له‌ پیاده‌كردنی ئه‌شكه‌نجه‌داندا وا دێته‌ به‌رچاو جه‌للاد و بینه‌ر بچنه‌وه‌ ناو یه‌ك ئه‌ڵقه‌ ، جه‌للاد وه‌ك )سادی) یه‌ك كه‌ حه‌ز به‌ ئازاردانی به‌رامبه‌ر ده‌كا و بینه‌ریش وه‌ك )مازۆشی) یه‌ك كه‌ ئاره‌زووی له‌ خۆئازاردانه‌ به‌ بینینی ئازاردانی هیتر!

له‌هه‌ر خانه‌یه‌كیش دابنرێ ، ئه‌شكه‌نجه‌دان له‌ نه‌ستی جه‌للاددا ده‌سته‌وه‌ستان نییه‌ له‌ چوونه‌ ناو جوغزی دیالۆگ و تێگه‌یاندن و تێگه‌یشتنی به‌رامبه‌ر ؛ ڕق و كینه‌ و داخ له‌ دڵی و هه‌ڵاوسانی گرێ ده‌روونییه‌كانی ده‌رده‌بڕێ..

به‌هه‌ر بیانوو و پاساوێك بێت ئه‌شكه‌نجه‌دان كورت هێنانه‌ له‌ دیتنی به‌رامبه‌ر وه‌ك مرۆڤ ، وه‌ك ئاده‌مزادكه‌ پێ بزانێ یان نا به‌لای خۆدیتنی خوودی خۆیشیه‌وه‌ ده‌شكێته‌وه‌ ، به‌ واتایه‌كی دی كورت هێنانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر )خوود).. كه‌ خوودیش له‌ جه‌سته‌ لێكده‌ترازێ ، شتێك نامێنێ به‌ناوی مرۆڤ ، ئه‌وه‌ی ده‌شمێنێ له‌ دره‌ختێكی وشكه‌وه‌بوو ده‌چێ له‌ به‌رامبه‌ر باهۆزی گۆڕانی به‌رده‌وامدا خۆی ناگرێ..

ئه‌گه‌ر نموونه‌ت ویست، له‌وانه‌ی به‌ ئه‌شكه‌نجه‌دان و ڕه‌تكردنه‌وه‌ی به‌رامبه‌ر گه‌یشتنه‌ لووتكه‌ و ویستیان به‌رز بفڕن تا هه‌تایێ.. زۆر دوور مه‌ڕۆ .. شایانترین نموونه‌ )سه‌دام حوسێن)ـه‌، كه‌ به‌هه‌موو پێوه‌رێك دواجار خۆی له‌ كرداره‌كانی بینییه‌وه‌ ..

ئه‌وانه‌ی له‌ یه‌كه‌م چركه‌ساتی یه‌كلاكردنه‌وه‌ی كێشه‌كانییان بیر له‌ ئه‌شكه‌نجه‌دان ده‌كه‌نه‌وه‌ ئینجا هه‌ر چه‌شنێكی بێ ، نه‌خۆشن و شایانی به‌زه‌یی پێدا هاتنه‌وه‌ن و پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ری ده‌روونی هه‌یه‌.




كـۆرت شویتەرز- ئه‌و قه‌سیدانه‌ی وه‌ك قه‌سیده‌ ده‌رده‌كه‌ون.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
ئه‌و ڕۆژه‌
ئەو ڕۆژەی
دەگەیتە تافی لاوی
كەچی هێشتا
یاری لەگەڵ
بووكەڵۆكەكەتدا دەكەی ..
تۆیش
وێنه‌ی هەموو فریشتان
وەك لە پێشدا كردووتە
وادەزانی
ئەوانە كیژی شۆخن
وادەزانی
تۆیش وەكو ئەوانی
كە جحێڵ بووی ..
بەڵام ،
تۆ ئێستا پیری ،
سەرمات دەبێ‌
دەمری ..

(2)
ئاسكه‌كه‌ له‌رزی پێوه‌ نووساوه‌
كە شێر دەنەڕێنن ..
وەختێ‌ كەمتیار بۆن دەكەن
ئاسكەكە دەلەرزێ‌
بەڵام هونەر زیاتر دەبەخشێ . ‌

(3)
قه‌سیده‌یه‌كی لاڵ
كرمێك
بە قولابێكدا شۆڕدەبێتەوە .
ماسییەك كرمەكە دەگەزێ‌
قولابەكەیش دەگەزێ ‌ ..
قولابەكە ماسییەكە دەگرێ‌ و
ئەوەتا ماسییەكە ،
بە قولابەكەدا شۆڕ دەبێتەوە ..
قولابەكە ،
ماسییەكە لە ئاو ڕادەكێشێ‌
ماسییەكە لە دەرەوەدا دەمرێ‌
قولابەكە ماسییەكە دەكوژێ ‌ .

كرمێكی دی
بە قولابەكەدا شۆڕدەبێتەوە ..
ماسییەكی دی
كرمێكی دی دەگەزێ‌ و
ئەوەتا ژیانێكی نوێ‌
لە نێو وێرانەدا سەردەردێنێ ‌ .

(4)
وه‌ختێ ، كه‌سێ ، جارێ ، وتی

وەختێ‌ ، كەسێ‌ ،
جارێ‌
وتی :
كە برادەرێك جارێ‌ وتی
كە برادەرێكی دی وتی :
من بە برادەری سێیه‌مم وت
كە برادەری چوارەم وتی
برادەری پێنجەم وتی
كە برادەری شەشەم وتی
من جارێ‌ وتوومە
كە جارێ‌ نەموتووە دەڵێم
تا بە هەموو ڕاستگۆییەوە
بە هەموو برادەران بڵێ‌
كە من ڕاستە وتوومە
هیچم نەگوتووە .

(5)
بیری لێ بكه‌وه‌

چوار ڕێهەڵكەن
لەسەر بانێكدا وەستا بوون
یەكەمیان وتی (( ئۆف ))
دووەم : (( كەواتە چۆن دەگونجێ‌ ))
سێیەم : (( ئەو بانە بەرگەمان بگرێ‌ ،
لە كاتێكدا.. ))
چوارەم : (( ئەو بانانەی
بێ‌ كاریتەن ناتوانن ))
لەو دەمەیدا
بان ڕما و كەوت
بینیت چۆن …..؟

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  • كۆرت شویتەرز : ساڵی 1887 لە هانۆڤەر لە دایك بووە . هونەری لە كۆلیژی هونەرەكانی دریسدن خوێندووە . بە شاعیرێكی ( دادا )یی دەناسرێ‌ ، هەرچەندە ئەو شێوەیەكی پێدابوو بەوەی دژی بە سیاسەتكردنی دادا بوو .
  • له‌ ماڵپه‌ڕی (ئیلاف)ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
    http://elaph.com/Web/Culture/2010/4/550176.html



3 شیعری ( عه‌بدلوه‌هاب به‌یاتی).. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

• ڕۆژژمێری عاشقه‌ هه‌ژاره‌كان

(1)
جیهان
بە گەف و شیعر و
شۆڕش و كۆچ و مەرگ
زەوت دەكەین .
بە شەكەتی
لە شۆستەی مێژوودا دەكەوین
لە كانگەی خەڵوز و
بنمیچی سەهۆڵدا
سیس دەبین ..
بە پێوە دەمرین .
لە غەریبیماندا دەمرین
لێ‌ لە نوێوە
لە منداڵدانی شەو و
باڵای چیاكانی زەوی
لە دایك دەبینەوە .

تاجی ئەشكەنجەی ڕەتـكردنەوەمان
لەسەر ناوە و
گۆچانی خۆرمان هەڵگرتووە ..
سپێدە
بە شەوی درێـژی جیهان
زەوت دەكەین
بە مردوویەتی
دەریا
بۆ شارەكانی ئایندەی دوور
تەی دەكەین ..
ئاڵای یاخی بوونی
تیا هەڵدەكەین
بە زیندوویی
لە بەندیخانەكانیدا دەمرین
شكۆیەك بۆ مێژوو دروست دەكەین .

(2)
زامەكانمان لە هاوار كەوتن
بوو بە شارێك و ڕووبارێك
لە سەفەری مەرگدا
بەدوای كەنارێكدا دەگەڕێ ..
بەردێكی ڕەش ،
لە مەملەكەتی وێرانەدا
باران دەیشواتەوە و
ئومێدێك
لە لێواری بێهیوایی
ئادەمزادە دوابڕاوەكان
پەنای گرتووە و
قەرەجـێك
بەسەر ئەسپی خەمبارییەوە
بەدوای نوور
بە دوای عایشە
لە شارەكانی ئایندەی دووردا
زەمین دەپێوێ ‌ ..
لە غوربەتیدا دەمرێ‌
لێ جارێكی دی
مناڵێكی بێ‌ ئەسپ
لە دایك دەبێتەوە ،
زراو ڕژاو
لە شەو و ڕۆژ و
لە یەك بەدوای یەك هاتنی
ڕۆژگار و وەرزان
دەستی بۆ بەژنی چیای زەوی
درێژ دەكا و
ڕووتیی خەوتوویشی
لە خێوەتی ئاگری ڕۆژهەڵات و
زەردەپەڕی كوژاوە
بەسەر لووتكەی چیاو باناندا و
دەنگی گڕ بووی
سنگی كەشتیی
كەشتییەوانە مردووەكان و
گیای ئەشكەوتەكانی نوور و
دوورگەكانی یاقووت دەدەفێ‌ ..

(3)
ماهی گریان ، بۆ بولبولێك
بۆ وەختێ‌
هەڵدێ‌ و ڕادەكا و
نەخشەی تاوان
لە بەرد ئاگر
لە دەفتەرە شینەكانی مناڵیدا
دەكێشێ‌ ،
بۆ هیوای لە گۆڕنراو
بۆ شۆڕشی ڕووباران
لە نامۆییاندا و
تەنیایی پردان
بە مردوویی
دەریا تەی دەكەین ..
لە بەندەرێكەوە بۆ بەندەرێكی دی
دەنەڕێنین
كەشتییان دەسووتێنین
هەرچی بووە و دەبێ‌ : نەبووە !
(4)
گوڵی سوور
لە باخچەی زستاندا
چی بە بولبول دەڵێ‌ ؟
(5)
لە خەوندا
باوەشی پێداكردم ،
جەستەی تـادارمی
بە گوڵ داپۆشی
گوڵەكانی ماچ كردن ..
هەستم كرد
خاك سیمای بە نوور داپۆشیوە و
بڤە ڕوویدا ..
دەستی بەرەو باخچەی من هات و
گوڵەكان
لە ئاگریدا سووتان و
باڵداری
لە خەو بیێداركردنه‌وه‌ و
نمەی بارانی سوور و
بوومەلەرزە و برووسكە .
(6)
ئاگرپەرستانی ئەم چاخە
لە غوربەتییاندا دەگرین
ئەستێرە دەرنەكەوت
لێ‌ دز و نەجیبزادە و
شاعیرانی
خەونی بەكرێدراو دەركەوتن ..
شمشێریان
لە تەرمی منداڵان و
هەژارانی
شارە برسییەكاندا چەقاند
شایەدنامەی مردووان و
كتێبە پیرۆزەكانییان هەڵگێڕایەوە ..

(7)
نوور لە كوێوە دێ‌ ؟
كە ئێمە
لە هەموو سەردەمێكدا
بەرداش بووین
لە ڕیزبەستندا
كۆت و پەیوەند
بە كۆت پەیوەند دەگۆڕینەوە ..
زۆردار بە زۆردارمان دەفرۆشێ ‌ ..
پاشا بە پاشا ..
بەڵام ئێمە
خۆڕاگر دەمێنینەوە
بە پێوە دەمرین ..
بە پێوە دەریا تەی دەكەین ،
بۆ شارەكانی دووری ئایندە
جیهان
بە مەرگ و شۆڕش و كۆچ
زەوت دەكەین ..
لە غوربەتماندا دەمرین ..
به‌ڵام
لە نوێوە لە دایك دەبینەوە ..
لە نوێوە دڵداری دەكەین ..
لە نوێوە ڕەت دەكەینەوە ..
لە نوێوە
شۆڕش بەرپا دەكەینەوە و
لە نوێوە دەكەوینە تەڵەی
پاشا و زۆرداران .
لە مەیدانی شەڕی خەڵكی تر
سەردەبڕدرێین
گوللە بە دژمن و برا وەدەنێین
زامەكانمان
بەسەر هه‌نییه‌مانه‌وه‌ هەڵدەگرین
مردووەكان ، بێ‌ مێژوو بێ‌ ناو
دەنێژین ..
بە زیندوویی لە گۆڕەكانییان
نیشتەجێ‌ دەبین .
كاروانی مەزن
لە مەرگەوە بۆ لە دایك بوون
دەست پێ دەكەینەوە
لە هەموو چاخەكانی
هێز و ڕوناهییەوە
هەڵواسراو بە داوی
هیوای ڕەش ،
لە چاوەڕوانی ئاگر و تۆفاندا
دەمێنینەوە .

(8)
هەژارانی جیهانی تاڵانكراو
یەكگرن !
هەژارانی جیهانی تاڵانكراو !

• مانگی شیرازێ

دڵم زامار ئه‌كه‌م ،
شیعرەكانم
بە خوێنی دەدێرم ..
گەوهەرێك
لەبن ڕووباری مرۆڤایەتیدا
شەوق ئەداتەوە ..
پەپوولەی سوور هەڵدەفڕن
لە شیعرەكانمدا ژنێك لە دایك دەبێ‌
مانگێكی شیرازی
لە گوڵەگەنمێكی زێڕینی بادراو هەڵگرتووە ..
هەنگوێنی دارستانانی
لە چاودا دەگەشێتەوە
خەمی ئاگری ئەبەدییەت
باڵی
بۆ لە شەودا دەڕوێنن و
دەفڕێ
خۆرێك لە خەو هەستێنێ‌
لە تنۆكە ئارەقی درەوشاوەی سەر
هه‌نییه‌ی عاشقدا نووستوە .
لە خەمی ڕەنگاندا
كە لە نێو تابلۆیاندا شێردراونەتەوە :
ژنێك مانگێكی شیرازی هەڵگرتووە
لە شەودا دەفڕێ‌ ..
گەمارۆی خەوم دەدا ،
دڵم بریندار دەكا ،
شیعرم
بە خوێنی دەدێرێ ..

شاران
لە بنی ئەو ڕووبارەدا دەبینم نقووم بوون
لە چاوەكانیدا سەرچاوەی گرتووە ..
جادوویەكی هەنگوێنی
هەر كێ‌ نزیك دەبێتەوە
چاوی تێدەبڕێ‌
یا پێچەوانەی تەوژم مەلە دەكا
دەیكوژێ‌ ..
هەموو ژنانی دونیا
لە ژنێكدا دەبینم
لە شیعرەكانم لە دایك دەبێ‌ ،
خاوەندارییەتی دەكەم
تێیدا دەحەوێمەوە ،
بەرەو ڕووی شەودا دەقیژێنم
بەڵام باڵم
بەسەر ڕەنگی شاراوەی ناو تابلۆیان
تێكدەشكێن .

(2)
شێت
بە ڕووباری
لە چاویدا هەڵقوڵاو
بە هەنگوێنی ئاگرینی گەشاوەی
ناو ڕووباری ئاگر
پێچەوانەی تەوژم
مەلە دەكەم .
(3)
مێژووی ڕووباران دەنووسمەوە
لە مەلی خۆشەویستی و
ڕووباری زێڕینی درەختان
دەست پێ دەكەم .
(4)
عاشقان
بە خوێنی من خۆیان دەشۆن و
غەریبانیش بە شیعرەكانم
لە مەنفادا
شیراز بنیات دەنێن .

(5)
خاوەندارییەتی دەكەم و
تێیدا دەحەوێمەوە
لە پەڕەمووچیدا
وێنەی یۆتۆبیایان دەكێشم
شاعیری تێدان .
(6)
بە ڕووباری لە چاوەكانیدا هەڵقوڵاو
شێت ..
بە لێشاوی سەركێش و لافاو
بە بڵێسەی دڕندەی برسی
مەلە دەكەم
بێ‌ ئەوەی بگەمە كەنار
بە سەرخۆشی نقووم دەبم .
(7)
باڵم لێك دەكەمەوە و
لە نیوەشەودا بۆی دەفڕم
دەیبینم
نووستوە
خەون بە مانگی سەوزی شیرازییەوە
دەبینێ‌

بەسەر دەروازە بەردینییەكاندا دەگری ،
بە لق و چڵی باخچەكەیدا شۆڕ دەبێتەوە
تەنیا تێیدا دەمێنێتەوە ..
ژیانم نەدەبوو
خاك
بە ئامادەیی و نائامادەیی
تێیدا بوو
پڕ لە كۆچ و بە تەنێیی و
تارمایی مردووان ..

ئەی گۆزەی
ڕوومەت بە توتڕك سوور و
گوڵی شاخاوی سپی
لەو سەفەرەدا
ببە بە توێشەبەرەی من !
لەم سەفەرەدا
ببە بە دوایین مەنفای نیشتمانم
تێیدا بحەوێمەوە و بمرم .
(8)
بە خۆشەویستی بڵێ‌ (ئا)
یان بڵی ( نا ) .
(9)
بڵێ‌ ( بڕۆ !)
یەكسەر دەڕۆم ..
بڵێ‌ ( حەزم لێتە )
یان بڵێ‌ ( حەزت لێ‌ ناكەم )
(10)
چاوەكانت
دوو چراوگی زێڕینن .
دەستت
دوو چارۆگە .
(11)
كارەساتێك
لەژێر ڕووپۆشی وشەدا
دەشارمەوە ..
بە برینەكەم دەڵێم ،
( سارێژ مەبە!)
بە خەمم دەڵێم ،
( سارد مەبەوە !)
بە عاشقان دەڵێم
( خۆتان بە خوێنی من بشۆن !)

(12)
ئاگر ئاگر هەڵدەلووشێ‌ و
خەمی عاشقە كۆچەرییەكانیش
لە سارای خۆشەویستیدا
دەشارێتەوە ..
شیراز دەمێنێتەوە
ئێمەش دەمێنینەوە
لە شەودا سەفەری بۆ دەكەین
سووتاو بە ئاگری خەمی ئەبەدی ..
لە سپێدەدا
باڵمان لێ‌ دەڕوێن
دەفڕین
بەڵام پێش ئەوەی
كاروانی بگاتێ‌
دەیكەین بە هی خۆمان
لێی دادەنیشین و دەگەڕێینەوە .

(13)
لە سەرچاوەكانی نووردا
بە كوژراویمان دۆزیه‌وه‌
دەمم
بە توتڕكی سوور و گوڵی سپی شاخاوی بوو
باڵەكانیشم
لە نووردا ڕوا بوون .

• بۆ ئیرنێست هه‌مه‌نگوای

(1)
لە ئیسپانیادا
مەرگ لە مەدریدە و
خوێن لە خوێنهێنەر
گوڵاڵەی زەرد و شەختە
لەژێر پێتدا ..
جەژنەكانی ئیسپانیا
بێ‌ كەژاوەن ..
خەمەكانی ئیسپانیا
بێ‌ سنوور ..
ئەو زەنگانە بۆ كێ‌ لێ‌ دەدرێن ؟

لۆركا بێدەنگە و
خوێن لە ئینجانەی گوڵاندایە
شەوی غەرناتەیش
لەژێر شەپقەی
پاسەوانی شێر و ئاسندایه‌ ..
دەمرێ‌ و
منداڵانیش لە بێشكەدا
دەگرین ..
لۆركا بێدەنگە
تۆیش لە مەدریدی

چەكت ئازار و
وشە و ئەو بوركانانەیە
ئاگراو هەڵدەڕێژن ..
زەنگەكان بۆ كێ‌ لێ‌ دەدرێن ؟

تۆ بێدەنگی و
خوێن
جێخەو و
دارستان و
لووتكە
بۆیە دەكا .

(2)
لێواری مەرگ
ئاگر لە دووكەڵدا و
مەی لە كووپە و
گوڵ لە بێستان و
وشە و
پاساری و
دەردی خۆشەویستی و ڕۆژگار ..
بێدەنگی دەریایان
كەشتییەوانی نیگەران كردوون ..

هەبوو .. نەبوو
ململانێیەكی خوێناوی بەهێز
لە نێوان مرۆڤ و تاریكاییدا هەبوو

ئەمشەو
سەعات هەشت ،
لە باخچەی لە یادچووندا
پێكدەگەین
شوێن
لە شەقامە نادیارەكانی شاردا
ون بووە و
كچێك فرمێسكی باراندن و
چاوی لێكنان و
ونم كرد ..

لە كتێبی
گەڕۆكەكانی ئیسپانیاندا
دۆزیمەوە ..
لەژێر ئاڵای گەلانی زەویدا
لەژێر ئاڵای مرۆڤ دا ..
گۆرانی دەچڕی ..

(3)
كۆتایی
مەرگ لەسەر جێدا
لۆركا پێی وتم
مانگیش پێی وتم
ونت كردم ..
ژێ‌ ونی كردی
وەڕسیی تۆی مراند ..
ڕۆیشتی و
بەهار لە ڕێگاماندا بوو
قەرەجیش كۆچیان كرد و
ڕه‌شماڵه‌كانیان سووتاندن
گوڵیش سووتا
گۆرانییەك
خوێنی لەبەر دەڕوا

وا بوو
پەیامبەرایەتی قەدەر
وای پێ گوتم ..

تۆم
لە شێخ محیەددین پرسی
وتی بەردێك لە دەمم دایە ..
پەیامی عەشق و خوداوەند
لەژێر پێی مانگ دان
كوشتارگەی دونیات لە دڵدایە و
شوێنەوار و
ستایشی خوا
شێخ محیەددینی برادەرم وتی
لە هەواڵەكە مەپرسە !
خەڵكی دەڕۆن و نایێنەوە
نهێنیش
بەسەر لێومانەوە
خۆی كوشت .

(*) عەبدولوەهاب ئەلبەیاتی : (1926 – 1999 ) شاعیری عێراقی ناسراو یەكێكە لە دامەزرێنەرانی شیعریی نوێی عەرەبی لە عێراق .
لە بەغدا لە دایك بووە و بكالۆریۆسی لە بەشی عەرەبی وەرگرتووە. لە نێوان 1980 تا 1989 لە ئیسپانیا ژیاوە ، لەو ماوەیەدا زۆر لە كۆشیعرەكانی كراونەتە ئیسپانی.
ساڵی 1991 چووەتە ئەردەن .. یەكێكە لەو شاعیرانەی لە شیعرەكانی بایەخی بە مێژوو و كەسایەتییەكانی مێژوو داوە و هەمیشە وەكو ماسك لە شیعرەكانیدا بەكاری هێناون .

(**)شيعره‌كان له‌ ده‌قی ئه‌سڵی ئه‌م سه‌رچاوانه‌وه‌ كراون بة كوردى :
(ڕۆژژمێری عاشقه‌ هه‌ژاره‌كان) لة كۆشیعری (قصائد حب على بوابات العالم السبع) بڵاوكردنه‌وه‌ی ( دار الشروق ) ، 1985 چاپی دووه‌م ، ل 28 . ( مانگی شيرازێ ) لة كۆشیعری ( قمر شيراز ) بڕوانه‌:
http://www.alriyadh.com/52342
شيعرى ( بۆ ئێرنست هه‌مه‌نگوای ) بڕوانه‌:
http://www.afdhl.com/poem/text-25311.html




مه‌رگ له‌ (بسفۆر)ێدا.. عەبدولوەهاب ئەلبەیاتی.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

بۆ یادی ( نازم حیكمەت)

(1)
دوای شەوی هەزارە و
پاش ساڵی دەیەم ،
بە ئەستەمبۆڵێدا تێپەڕیم
گه‌یشتمه‌ هاوڕێیان :
هەندێكیان مرد بوون
هەندێ‌ پیر ببوون و
هەندێ‌ خیانەتیان كردبوو ..

تریفەی مانگی لە (بسفۆر)ێدا هەڵاتوو
پاش شەوی یەكەم ..
هەندێكیشیان – وەك خۆیان ماونەتەوە
كە بەجێم هێشتبوون –
بەناو وێنە و
شیعر و مەی و خۆشەویستیدا ..

بەرەو شاری خەون دەچێ‌ و
هەر وەختێ‌ (تەڕوادە(
لە خەونەكانیدا گەمارۆ دەدرێ‌ .. دەگری

) گریكەكان ) شوورەكانییان كوتایەوە و
ژنەكانیان لاقە كردن
ده‌گری و
مەینەتی هەژاران ناگری
وه‌ختێ گەمارۆ دەدرێن و
بەسەر شوورەی
ئەو شارە شەهیدانەوە
لە بێن دەبرێن ..

بە هاوڕێیان گەیشتم :
یونسەشەل مردبوو
یوسفی زیندانیش لە سەرچاوە بوو
هێشتا بۆ (مەدرید)
لە كەشتیەكی كاغەزیدا كۆچی لێناوه‌ و
بە تێكشكاوی ،
پاسەوانی بەندیخانە
لە سەرچاوەدا فریو دەدا . .
( شێخ بەدرەددین)یش لە عەبایەكی سووری
گوڵاڵە سوورەدا ، سەربڕاو
لە دەمارەوە بۆ دەمار
ماهی ڕەشی ناپاكی
لە بازن و گوارەی ژنان
مەیخانە و بازاڕ و
گەمییە سپییەكانی بسفۆرێ دایە ..
كرێكاری بەندەرەكە ،
بە جل و بەرگی شینەوە
لە مەیخانەدا
تارمایی بوو بەسەر كورسییەكەیەوە
فیلەتەنێكە بێ‌ چەك :
وەك بڵێی بە شمشێری برووسكە
لە دەریامان نەدابێ‌
یان تێنەپەڕیبووین ،
لە پێناوی ئەوەی شەوی ئادەمزاد
– خوداوەند – باڵداران
ڕووناك بكەینەوە ..

هەندێكیان
وەك بەجێم هێشتبوون
وا مابوونەوە
بەسەر شانۆی چۆل و
لە سێركدا ،
بەسەر پشتی ئەسپێكی دارینەوە
نمایش دەكەن .
هاوڕێیان ،
بەسەر شۆستەی بەندەردا
لەسەرخۆ
دەبنیسان و دەمردن ..
لێ‌ سترانبێژ ، بە گۆرانییەكانی
بەرەنگاریی
سیس بوون و مەرگ دەبووەوە و
لە دۆزەخیدا ، هەڵقرچاو
شەوی ئادەمزاد و خوداوەند و باڵدارانی
ڕووناك دەكردەوە .

(2)
دوای تۆ
مەرگ و جودایی لە ئەستەمبۆڵێ
گەمەی چاولەڕێی هەڵخەڵەتاوی دەكرد
( مننەوەر) شووی كردەوە و ڕۆیی ..
ئەوانی دیش پردەكانیان سووتاند .

(3)
بەرەو قووڵایی شۆڕ دەبیەوە
بەڵام نقووم نابی ..
داخۆ لە تاراوگەدا ،
بەرەو سوڵتانخانی عەشق
بەسەر هەورێكی سەوزەوە گەڕایتەوە ؟
ئایا حەریم و مانگت
لە چاویدا دی ؟
ئەستێرەی جەوسەر
نهێنی نادركێنێ ‌ ..

ده‌گریم
وەختێ‌ كەنیزەی چاوزەیتی
دەروازەی باخچەم بۆ دەكاتەوە
كە مافووری سوورم لەژێر پێدا‌ ڕادەخا ..
( یونس) بە دارشەقەكەی
بەدوامەوەیە
سوڵتانی مەملەكەتی مەرگ :
منم
ئەو پۆستەچییەم ،
فرمێسك و شەختە و خۆری
بۆ عاشقان هەڵگرتووە ..

سەرچاوەكانی بەهارت
لە پەنجەرەی زیندانەوە : دیوە ؟
یا شەمەندەفەری شەو
كە لوورەی ،
لە ڕەشەبایەكی بەفریندا دەنێرێ‌ ؟
بە قژی سوورییەوە كۆت كرا بووم ..
بەرەو مەنفایان ڕاپێچ ده‌كردم
دەلوورێنم و كۆت دەگەزم
كێ‌ لە مندا دەڕوا و ناگەڕێتەوە ؟
بینیت ؟
شتێك نییە
لە ژاوەژاو و
چەپڵەی هۆڵەكان زیاتر
شەو لە هەموو شوێنێكدا بوو
منیش بە قژییەوە كۆت كرابووم
وەك كۆیلە
بەدوایەوە بووم
بینیت ؟
یوسفی زیندانی
ببووە جاسووسی دەسەڵات ..
كرێكاری چیكەنە و
چاپخانەی نهێنی بووە .
ڕۆژگار وەرسووڕا
بەفر بەسەر دەروازەی
باخچەدا باری
من ،
سوڵتانی مەملەكەتی مەرگ
بەدوای گەورەوەمم
بەرەو تاراوگە ..
میراتم ، گۆڕی شەهیدانە
تا ماوم
میدالەكانییان ،
لە دەرەوەی هۆڵی پاشا و
دزیكەرانی شیعر و
هۆزە نوێیەكان .. هەڵدەگرم

هاوڕێیان هەندێكیان بزركران
یان ون بوون ..
هەندێكیشیان هێشتا
بە ئازایەتییەوە
لەگەڵ كاروانە مەزنەكە دەڕوا و
یونسە شەلیش
هەر لەسەر بیروباوەڕی خۆیەتی
هەموو شەوێ‌
نەخشەی جیهان
بە دارشەقەكەی دەپێوێ ‌ ..
كە دەگەڕێتەوە گۆڕیش ،
دەست درێژ دەكا
خۆڵ لەسەر دەم و چاوی سترانبێژ
بسڕێتەوە ،
كە لە گۆرانییەكانیدا
بەرەنگاری
سیس بوون و مەرگ دەبێتەوە و
لە دۆزەخیدا دەسووتێ‌ ،
شەوی ئادەمزاد و خوداوەند و باڵداران
ڕووناك بكاتەوە .

(*) له‌ كۆشیعری شاعیر‌ ( سیره‌ ذاتیة لسارق النار ) بڵاوكردنه‌وه‌ی
( دار الشروق) چاپی دووه‌م 1985 ل 60 .




ئه‌منـیـیه‌تی بـژێـوی.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

( برسیه‌تیی‮ ‬ڕه‌گێكی‮ ‬هاریی‮ ‬تێدایه‌) ‬پێشینان وایان گوتووه ‌؛ ئینجا میلله‌ت هێشتا نه‌گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌ به‌و چه‌شنه‌ شیرازه‌ی‮ ‬په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‮ ‬تێـكچووه ‌،‮ ‬داخۆ ئه‌گه‌ر بیگاتێ چۆن؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌و نێوانه‌دا ڕاگرتنی‮ ‬كێرڤی‮ ‬ئه‌منییه‌تی‮ ‬بژێوی‮ ‬هاووڵاتیان پرسێكه‌ ده‌خوازێ وه‌كو ستراتیژ سه‌یر بكرێ‮ ، ئه‌مه‌ له‌ زۆربه‌ی‮ ‬وڵاتانیش هه‌روا ته‌ماشا كراوه ‌،‮ ‬ته‌نانه‌ت له‌و وڵاتانه‌یش سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردنیان به‌ دیكتاتۆرییه‌ت ناسراون ،‮ ‬بۆ ئه‌وانیش هیچ نه‌بێ بۆ ڕاگرتنی‮ ‬له‌نگه‌ری‮ ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ ‬ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬و ورووژانی‮ ‬جاده‌ و كورسی‮ ‬و پایه‌ی‮ ‬خۆشیان بێت ده‌یكه‌ن‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
تاقیكردنه‌وه‌ی‮ ‬ساڵانی‮ ‬پێش ده‌رچوونی‮ ‬بڕیاری‮ 689 ،‮ ‬ئه‌گه‌رچی‮ ‬نه‌گه‌یشتبووه‌ ئاستی‮ (‬قاتـی)‬یش ،‮ به‌ڵام بینیمان ‬له‌ پاڵ له‌ گرێژنه‌چوونی‮ ‬شیرازه‌ی‮ ‬كۆمه‌ڵایه‌تی ،‮ ڕێژه‌ی‮ ‬تاوانیش به‌رز ببووه‌وه‌‮..‬ دوای‮ ‬بڕیاری‮ 689 یش خه‌ڵكی‮ ‬ئاهێكی‮ ‬هاته‌وه‌ به‌ر ،‮ ‬به‌ڵام ئه‌و ئازووقه‌ و ده‌رمانانه‌ی‮ ‬دابه‌ش ده‌كران به‌هۆی‮ ‬كاكه‌له‌براله‌یی‮ ‬به‌رپرس و كارمه‌ندانی‮ ‬UN‮ ‬بێ له‌گه‌ڵ كاربه‌ده‌ستانی حكوومه‌تی ئه‌وسای به‌غدا و بازاڕ ،‮ ‬یا بێسه‌روبه‌ری‮ ‬و ناشاره‌زایی‮ ‬و گه‌نده‌ڵی‮ ‬و بیرۆكراسییه‌تی‮ ‬كاره‌كانی‮ ‬UNی‮ ‬پێ ده‌ناسرێنه‌وه‌ بێ ؛ ورده‌ ورده‌ وای‮ ‬لێهات ‬ئه‌و ئازووقه‌یه‌ی‮ ‬ده‌درا ،‮ ‬كه‌ به‌زه‌بری‮ ‬دۆلاریش ده‌كڕدرا ،‮ ‬بڕه‌ زۆره‌كه‌ی‮ ‬جیاوازییه‌كی‮ ‬جه‌وهه‌ریی‮ ‬له‌گه‌ڵ ئالیكی‮ ئاژه‌ڵاندا نه‌بێ‮..‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌ كه‌رتی‮ ‬تایبه‌تیش گه‌ڕێ كه‌ هه‌ندێ سه‌ره‌داویان كه‌وتبووه‌ ده‌ست و هه‌ڵسوكه‌وتی‮ ‬هه‌ندێكیان تاڕاده‌ی‮ ‬ده‌ست له‌ ئه‌خلاق به‌ردان بوو ،‮ ‬له‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتن و فێڵ و گرانفرۆشی‮ ‬و بازاڕگری‮..‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئێمه‌یه‌ ئێستا بیر له‌ دانانی‮ ‬نه‌خشه‌یه‌ك بكرێته‌وه‌ بۆ دابینكردنی‮ ‬ئه‌منییه‌تی‮ ‬بژێوی‮ ‬وه‌ك ‬ستراتیژ ،‮ ‬په‌یوه‌ندیدار به‌ ئێستا و به‌ ئایینده‌ ‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌م كوردستانه‌ی‮ ‬ئێمه‌ ،‮ ‬وه‌ك ده‌ڵێن شكرێ چی‮ ‬ماوه‌ تێیدا نه‌بێ‮.. ‬قسه‌ لێره‌دا ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر كشتوكێڵ كه‌ سه‌رچاوه‌ی‮ ‬بژێوی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬هه‌ر وڵاتێكه‌‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬بۆ ئێمه‌ ڕه‌نگه‌ وێوه‌تریش بێ ،‮ ‬به‌وه‌ی‮ ‬چه‌ندین ده‌شتی‮ ‬به‌پیتمان به‌شایه‌دی‮ ‬پسپۆر و شاره‌زایانی‮ ‬بیانی‮ ‬ئه‌و بواره‌ هه‌یه‌ ،‮ ‬له‌ وێنه‌ی‮ ‬ده‌شتی‮ ‬شاره‌زوور و قه‌راج و كه‌ندێناوه‌ و هه‌ریرێ و‮…‬تاد كه‌ به‌پێی‮ ‬ئاماری‮ فه‌رمی‮ ‬بژێوی‮ ‬نه‌ك ته‌نیا كوردستان ‮ ‬به‌ڵكو ته‌واوی‮ ‬عێراقیشیان پێ دابین ده‌كرێ و بایی‮ ‬دا كردنیش ده‌مێنێته‌وه‌‮.. ‬یه‌كه‌مین گیرسانه‌وه‌ و جێگیربوونی‮ ‬ئاده‌مزادیش له‌ دونیایێدا – چاخی‮ ‬به‌ردینی‮ ‬نوێ -هه‌ر له‌ كوردستاندا بووه‌‮ ، ‬گوندی‮ (‬چه‌رمۆ)ی‮ ‬نزیك چه‌مچه‌ماڵ ،‮ ‬كه‌ پشكنینه‌ ئاركیۆلۆژییه‌كان سه‌لماندوویانه‌‮.. ‬به‌واتا كوردستان پێشینه‌یه‌كی‮ ‬دوورودرێژی‮ ‬هه‌ر له‌ چاخه‌كانی‮ ‬پێش مێژووه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ وه‌ناوهێنانی‮ ‬زه‌وی‮ ‬و ماڵیكردنی‮ ‬ئاژه‌ڵ و دروستكردنی‮ ‬واری‮ ‬جێگیربوون ،‮ ‬كه‌ دواییش ده‌ستپێكی‮ ‬شارستانییه‌تی‮ ‬لێكه‌وته‌وه‌‮..‬ ئه‌گه‌ر ئه‌م پرسه‌ گرینگه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی‮ ‬به‌ ئێستا و ئایینده‌وه‌ هه‌یه‌ ،‮ ‬به‌ نه‌خشه‌ و پلانی‮ ‬زانستی‮ ‬به‌ڕێوه‌بچێ و و بایه‌خی‮ ‬به‌قه‌د خۆی‮ ‬پێ بدرێ‮ ڕه‌نگه‌ له‌ چه‌ند ساڵی‮ ‬دادێ هه‌رێمی كوردستان به‌ڕه‌سمی‮ ‬گه‌نم و دانه‌وێڵه‌ی‮ ‬تری‮ ‬له‌خۆ زیاد بنێرته‌ ده‌ره‌وه‌‮.‬ باسی‮ ‬چوونه‌وه‌ سه‌ركاری‮ ‬ئه‌و جووتیار و كشتیارانه‌ش ناكه‌م كه‌ به‌ زۆر ڕاگوێزرابوون ،‮ ‬هه‌روه‌ها لایه‌نه‌ ئیجابییه‌كانی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬ئابووری‮ ‬و كۆمه‌ڵایه‌تی‮ ‬ئه‌و پرۆسه‌یه‌ و مسۆگه‌ربوونی‮ ‬ئه‌منییه‌تی‮ ‬بژێوی‮ ‬كه‌ سه‌قامگیری‮ ‬و ئاسووده‌یی‮ ‬ده‌هێنێ‮.‬ لایه‌نێكی‮ ‬دیكه‌ش كه‌ هه‌ر په‌یوه‌ندی‮ ‬به‌و مه‌سه‌له‌یه‌وه‌ هه‌یه‌،‮ ‬ئه‌ویش چاودێری‮ ڕاگرتنی‮ ‬هه‌موو ئه‌و خۆراك و خواردن و خواردنه‌وانه‌ی‮ ده‌هێنرێنه‌ كوردستان له‌ڕووی‮ ‬ته‌ندروستی‮ ‬و كارایی‮ ‬به‌كارهێنان كه‌ ئه‌ویش هه‌ر ده‌چێته‌وه‌ ناو مه‌سه‌له‌ی‮ ‬ئه‌منییه‌تی‮ ‬بژێوی‮ كه‌ ده‌بێ له‌ ئاستی پێویستدا بن‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ، دیاره‌ ئه‌مه‌ش ده‌خوازێ ئه‌ركی له‌پێشه‌وه‌ی حكوومه‌ت بێ .‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




ئه‌سڵی مه‌سه‌له‌كه‌.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ هاوكێشه‌ی‮ ‬كارتێكردن و كاردانه‌وه‌دا ره‌نگه‌ هه‌بن له‌ گۆڕانكاری‮ ‬بترسن‮.. ‬له‌ به‌رامبه‌ریشدا هه‌ن به‌ سووننه‌تی‮ ‬ژیانی‮ ‬ده‌بینن‮.‬ ئه‌سڵی‮ ‬مه‌سه‌له‌كه‌ نیشتمانێك هه‌یه‌ له‌سه‌رووی‮ ‬هه‌موو شتێكه‌وه‌یه‌،‮ ‬ئه‌مه‌ ڕه‌نگه‌ بۆ ڕۆژنامه‌نووسان به‌ سنوور و به‌ربه‌ستێك بدرێته‌ قه‌ڵه‌م ،‮ ‬لێره‌ڕا ناڕه‌وا نییه‌ بپرسین‮:‬ ــ ئایا ئێمه‌ پێویستیمان به‌و هه‌موو كه‌ناڵی میدیایه‌ هه‌یه‌‮..‬ ــ ئایا توانیومانه‌ له‌و نێوه‌نده‌دا ئیزافه‌یه‌ك بكه‌ین‮.‬ ــ یا توانیومانه‌ له‌هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌دا زمانێكی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسی وا ‮ ‬بخه‌ینه‌ كار‮ خۆمانی پێ هه‌ڵبده‌ینه‌وه‌.‬ ــ ئایا سه‌رچاوه‌ی‮ ‬نووسین له‌ كوێوه‌یه‌ و داخۆ ده‌توانین به‌ده‌ر له‌و سه‌رچاوه‌یه‌ بڵاوكراوه‌كانمان به‌ وه‌رگێڕان پڕ‮ ‬بكه‌ینه‌وه‌؟ ــ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
یاخود ئایا ڕۆژنامه‌ی‮ ‬ڕۆژانه‌ له‌ناو لێشاوی‮ ‬ئه‌و هه‌موو كه‌ناڵانه‌ی ‌ ڕادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆنه‌كانی‮ ‬ناوه‌خۆوه‌ بگره‌ تا ده‌گاته‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان و ڕایه‌ڵه‌كانی ئینته‌رنێت و مۆبایل…تاد‮ ‬چ كه‌لێنێك ده‌مێنێ پڕی‮ ‬بكاته‌وه‌؟ ــ لێره‌دا ئایا بۆ ڕۆژنامه‌یه‌كی‮ ‬ڕۆژانه‌ كامیان هه‌واڵه‌كانی‮ ‬ناوخۆ‮ ‬یا هی‮ ‬ده‌ره‌وه‌ گرینگتره‌.؟ ــ ئایا ڕۆژنامه‌ ده‌توانێ وه‌كو پێویست بایه‌خ به‌ ئه‌ده‌ب و ئه‌وه‌ی‮ ‬په‌یوه‌ندی‮ ‬به‌ ژیانی‮ ڕووناكبیرییه‌وه‌ هه‌یه‌ بدا‮.. ‬ئه‌گه‌ر وه‌ڵام به‌‮ (‬نا) ‬بێ ،‮ ‬ئایا پاشكۆ و پاشكۆی‮ ‬تایبه‌ت بڵاوكردنه‌وه‌ ئه‌و هه‌قه‌ ده‌داته‌وه‌؟ ــ باشه‌ ئه‌و ئازادییه‌ی‮ ‬له‌ مێشكماندایه‌ كه‌ هیچ سنوور و ئاسۆیه‌كی‮ ‬نییه‌ ،‮ ‬داخۆ له‌ ڕۆژنامه‌ و ژیانی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسیدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێ یا ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ هه‌رچی‮ ‬بڵێین ،‮ ‬هه‌ر چییه‌ك بنووسین‮..‬؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
پرسیار له‌وه‌دایه ‌،‮ ‬سووننه‌تی‮ ‬گۆڕانكاریی و شه‌یدایی بۆ قوربانیدان و ماندوو بوون ده‌خوازێ بۆ ئه‌سڵی مه‌سه‌له‌كه‌ بێ كه‌ نیشتمانێك هه‌یه‌ له‌سه‌رووی‮ ‬هه‌موو شتێكه‌وه‌یه‌‮.‬.. هه‌موو شتێك‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ ، ئه‌و نیشتمانه‌ی ‌ هه‌میشه‌ به‌ ماندوو بوون و شه‌یدایی هه‌ژارانه‌وه‌ ماوه‌ و ده‌مێنێ ئه‌گه‌ر چی له‌ (ساته‌وه‌خته‌ شاد)ـه‌كاندا له‌بیر ده‌كرێن ..‬‬‬‬‬‬‬‬
مه‌گه‌ر شتێك ، بوونه‌وه‌رێك ، خه‌یاڵ و خه‌ون و ته‌نانه‌ت زینده‌خه‌ونێك له‌ نیشتمان مه‌زنتر ده‌بێ چی بێ به‌ هه‌موو ئه‌و مانایانه‌ی ئه‌و مه‌زنایه‌تیه‌ی بیری لێ ده‌كه‌یه‌وه‌ ….
له‌و نێوانه‌دا هه‌قه‌ ئیتر به‌ وه‌ختی بزانین بیرێك له‌ خۆمان بكه‌ینه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ كوێی
هه‌موو ئه‌و هاوكێشانه‌ین كه‌ ئه‌مڕۆ ته‌واوی دونیایێی پێوه‌ سه‌رقاڵه‌ ، یان ئێمه‌ له‌ هه‌نییه‌مان نووسراوه‌ تا هه‌ین و تا هه‌تایێ وه‌چه‌ دوای وه‌چه‌ هه‌مان خه‌ون ببینین و هه‌مان هیوا به‌ تراویلكه‌ ببینین و بێهووده‌ ….




سێ شیعر له‌ (مەناهل ئەلسەهوی)یه‌وه‌(*).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
ژنـانی ئه‌‌ورووپا

خەمبار
بەسەر پێخەفە نەرمەكەدا ،
پاڵ دەكەوم ..
ڕووم بەلای دیواردا وەردەگێڕم
زەردەمسكە دەبمەوە ..
بە پەنجەم
ناوت لەسەر دیواردا دەكێشم
لەگەڵ دەنگی تەقینەوەی دوورەوە
چاو دەنووقێنم
ئێستا دەتوانم بنووم ،
بێ‌ ئەوەی خەون بە هیچەوە ببینم
بێ‌ ئەوەی چاوەڕێی هیچ بكەم ..
دەزانم زۆرن ئەوانەی
وەكو تۆ
كۆچیان بۆ ئەوروپایێ كرد
كۆچیان بۆمەرگ و زیللەت كرد
بەڵام پاش چەندان ساڵ
كە منداڵەكانیان
هۆی هاتنیان لێ‌ دەپرسن
دەڵێن :
چونكە جەستەی ژنانی ئەورووپا
لە ژنانی ئێمە گەرمترە ..
ژنانی ئێمە ،
كە لەوێ‌
لە بەتەنێیدا مردن .

                                                  (2)
                                                له‌ ملدا

هەمیشە زانیومانە
شتێك لە ملدا هەیە
لێی دەترسین ،
نابێ‌ لە پەتی لوولدراو
نزیك بینەوە ..
چەقۆیەك
یا دوو مشتی بێ‌ بەزەیی
كەواتە ئێمە مەرگ دەناسین !
ئەو مەرگەی ڕێك لە ملدایە
لە جێیەك
لە هەموو جێیان پتر لێ دەدا
لە هەموو جێیان گەرمترە
لەوێدا ماچـیش هەیە .

                                                       (3)
                                                    هه‌ناسه‌بڕكێ

ئەمڕۆ
بە كیسەی زۆرانبازیم هاتییە بەرچاو
بە مشتان وەرتگەڕامێ‌ ،
ئەوەی لە كاتی خۆیدا نەمدایتێ ‌ ..
كیسەكە دەهات و دەچوو ،
دوور دەكەوتەوە ..
پاشان بە هێزێكی زۆرترەوە
دەگەڕایەوە ،
مشتی دیكەی لێبوەشێنم
جارێكی دی وەك دڕندەیەكی برسی
دەهاتەوە ..
وا مامەوە ،
تا هەستم كرد شەكەت بووم ..
بە دەستەكانم گرتم
بە جومگەی پەنجە قڵیشاوەكانم
سەرم پێ كرد
پڕ بوون لە خوێن و
بە ڕوونی
گوێم لە هەناسەبڕكێی خۆم بوو
وێنەی ئاژەڵێكی تۆقیو
خێراتر دەبوو .

(*) خانمه‌شاعیرێگی گەنجی سورییە ، یەكێكە لەو شاعیرە ژنانەی ڕەخنەگران ئایندەیەكی لە شیعری نوێی عەرەبی تیا دەبینن .

  • له‌ سايتى گۆڤاری (كـيـكا)وه‌ كراون به‌ كوردى . بڕوانه‌ :
    http://www.kikahmagazine.com/?p=5486



چه‌ند شیعرێكی شاعیری عێراقی (قاسم سعوودی)*.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  
  

كراسێك له‌ به‌غدایێ

من ئێستا
دڵخۆش به‌ كراسه‌ نوێیه‌كه‌مه‌وه‌
له‌ شه‌قامه‌كانی به‌غدایـێدا ده‌سووڕێمه‌وه‌ ..
نازانم بۆچی هه‌موو جارێ ئه‌وه‌ ڕوو ده‌دا
به‌ نموونه‌ ،
چۆن بتوانم له‌ ژێر بۆردومانی فڕۆكان
پێـتدا هه‌ڵبڵێم ..
داخۆ كه‌ ده‌ڵێم خۆشم ده‌وێی
مووشه‌ك دوور ده‌كه‌ونه‌وه‌
دیوار كه‌ به‌ پشتته‌وه‌ نووساوه‌ ..
چۆن ڕاده‌قه‌نێ
كراسه‌كانت بۆچی هێنده‌‌ دڵخۆشن
كه‌ جه‌سته‌ی مناڵانی پێ داده‌پۆشی
تۆ نووكه‌ گوێ له‌ ده‌نگی گولله‌تۆپان ده‌گری‌
ئه‌وه‌ ده‌نگی سه‌ری منه‌
زۆر ئاگاداری پشیله‌ی ماڵێ به‌ !
ئه‌ویش ڕقی له‌ شه‌ڕه‌
شووشه‌ی گوڵاوه‌كه‌تت له‌بیر نه‌چێ
كه‌ زۆری نه‌ماوه‌ ته‌واو بێ
ڕه‌نگه‌ گوڵاو
نه‌ختێ ئه‌و مووشه‌كانه‌ دوور بخاته‌وه‌ ..
شتێكت پێ بڵێم
من تۆ ناناسم
به‌ڵام شتێك له‌سه‌رمدا
وام لێ ده‌كا په‌نجه‌ت بگرم
كه‌ ئێستا دوورن
ئه‌و په‌نجانه‌ی
شۆربا و نان
له‌ مووشه‌كی فڕۆكان چێ ده‌كه‌ن
له‌بیرم چوو پێت بڵێم
من ئێستا دڵخۆشم
زۆر دڵخۆشم به‌ كراسه‌ نوێیه‌كه‌م
له‌ وه‌ختێكا
به‌ شه‌قامه‌كانی به‌غدایێدا ده‌سووڕێمه‌وه‌‌ .

پێـــڵاودز

(1)
كه‌ مناڵ بووم
پێڵاوی زۆرم له‌ مزگه‌وتێ دزین ..
كه‌ گه‌وره‌ بووم
مزگه‌وتم نه‌دیته‌وه‌ .

(2)
ئه‌و وێرانه‌یه‌ی ده‌یبینین
گلێنه‌ی ده‌سكرد زیاتر نییه‌
ئێمه‌ له‌ به‌هه‌شتین
‌به‌هه‌شت .

(3)
مه‌سه‌له‌كه‌ به‌و په‌ڕی ساده‌ییه‌وه‌
باڵنده‌یه‌كی كوێـر
له‌ قه‌فه‌سێكی كراوه‌دایه‌ .

(4)
نازانم باوكم
بۆچی داوای له‌ وه‌ستای خانوو كرد
ده‌رگا و په‌نجه‌ره‌
بۆ ژووره‌كه‌م دانه‌نێ
چوار دیواری ته‌واو و بنمیچ
پێی وتم : نیگه‌ران مه‌به‌ بچكۆله‌كه‌م
ده‌رگایه‌كت
بۆ له‌ ئه‌رزی ژوورێ ده‌كه‌مه‌وه‌
له‌و كاته‌وه‌
من له‌گه‌ڵ شه‌هیدانا ده‌نووم .

(5)
دایكم كه‌ په‌خشانه‌شیعر ناناسێ
شیعری ( ئه‌بوته‌ممام)یش
ته‌نیا به‌ وتنه‌وه‌ی مه‌ووالێكی (داخل حه‌سه‌ن)
خواردن زوو پێ ده‌گا
ژماره‌ی كێشكان
به‌سه‌ر داره‌ وشكبووه‌وه‌كه‌مان
زیاتر ده‌بن و
برای بچووكم له‌ گۆڕ دێته‌وه‌ .

(6)
چ ده‌بێ گه‌ر به‌ مایۆ چوویته ‌سه‌ر شه‌قام
ده‌بینی شار له‌ خه‌ڵك ڕووت بووه‌ته‌وه‌
پیره‌مێردێكی ته‌نیا
ئه‌وه‌تا نزیك به‌فرگری مردووپارێزه‌وه‌یه‌
چه‌ند مناڵێك چاوه‌ڕێی چێشتی
ئه‌و پرسانه‌ ده‌كه‌ن دواییان نایێ ..
چه‌ند سه‌رێكی بچووك
لاشه‌ی خواوه‌ندانییان هه‌ڵگرتووه‌
چه‌ند فریشته‌یه‌كیش له‌وێن
نازانم پاش ئه‌و هه‌مووه‌
چ ده‌كه‌ن له‌ شار ؟

(7)
زۆرمان له‌ یه‌ك ڕۆژدا كرد
سپێده‌ له‌ جه‌نازه‌ی
مناڵێكی تاقانه‌ی دایكیم دیتی
نیوه‌ڕۆ پێكه‌وه‌ سواری پاس بووین
خۆرئاوایێش
سه‌رنجم دا
له‌گه‌ڵ پیره‌مێردی سه‌وزه‌فرۆش پێده‌كه‌نی
یه‌ك وشه‌م پێ نه‌گوتی
له‌ شارێكا
كه‌ زۆریان پێ كرد ،
له‌ ته‌نیا ڕۆژێكدا .. زۆر .

(8)
وڵاتم بۆ هێنا
ئاوم بۆ هێنا
سترانم بۆ هێنا
نه‌بزووت ..
وه‌ختێ باوه‌شێك منداڵم بۆ هێنا نایانناسێ
نه‌ختێ له‌ جێدا جوولا
وای لێ هات ئاماژه‌ی
بۆ عاره‌بانه‌ی شیرینی كرد
كه‌ به‌ ته‌نێ له‌گه‌ڵ خاوه‌نیدا
جه‌نازه‌ی شه‌هید‌
له‌ شه‌قاما وه‌ستاوه‌ .

ژووره‌كه‌م مێرووی زۆری تیایه‌

دوێنێ شه‌و خه‌ونم دی
تۆم گووشی
دڵۆپ
دڵۆپ
دڵۆپ
شه‌كرت له‌ جه‌سته‌دا هات ..
ته‌مه‌ن له‌ جانتاكانی شه‌ڕدا به‌رده‌بێته‌‌وه‌ و
نایه‌ته‌وه‌‌ .

شه‌رم

ده‌رگه‌ی ماڵانتان زوو دامه‌خه‌ن
هه‌ندێ له‌ ته‌رمه‌كان
شه‌وانه‌ سه‌ردانی مناڵه‌كانیان ده‌كه‌ن
هه‌ندێكیش شه‌رم له‌وه‌ ده‌كه‌ن .

———————————–

(*) له‌ كۆشیعری شاعیر ( الصعود على ظهر أبي )
بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌زگای ( العنوان)بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ شاریقه 2016 .
بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ ( 20 و 21 و 55 و 74 و 130 – 134) .




كـۆلاژ له‌ تـاراوگه‌ی شیعردا، كـڵاوڕۆژنه‌یه‌ك له‌ شه‌خته‌دا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

» به‌ئه‌وین و هیوا سوێندت ده‌ده‌م
پاڵه‌وانی ناو گیانی خۆت وه‌لامه‌نێ!
هیواكانی خۆت به‌ پیرۆز دابنێ..
نیتـچه‌«

كرۆكی مه‌سه‌له‌كه‌ لێره‌وه‌ ده‌ستی پێكرد.
كۆته‌ڵساز ، ڕموه‌شێنی مه‌یدان..
ئاگردز ..
هه‌موو ئه‌و تافتانه (تارا) یه‌كیان پێ نه‌هۆنرایه‌وه‌ !!
وشه‌ ده‌سته‌وه‌ستان نه‌بوو ، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ نه‌مان ویستبێ له‌ ڕۆحی دره‌وشاوه‌ی بده‌ین ، ئه‌مه‌ش هه‌ستێكی به‌سۆزه‌ كه‌ ئاده‌مزادێك ده‌بینی خولانه‌وه‌ی له‌مه‌ودای ئیستاتیكاوه‌ پێ له‌پێشتر بێ ، له‌وه‌ی هیوا ستراتیژییه‌كانی كه‌ ژیان به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌ن به‌ شكۆیه‌كی وه‌ختی بدا..

لێره‌وه‌ (كـۆلاژ) بۆ من دیوه‌كه‌ی تری شیعر بوو له‌ سه‌رده‌مێكی ئیفلیجدا ؛
با له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی هونه‌ری نوێیش بێ په‌یوه‌ندی نه‌بووبێ كه‌ زه‌مانه‌ به‌ویستن بێ یا به‌ نه‌ویستن به‌سه‌ریدا سه‌پاندووین ، به‌ڵام هه‌وڵێكیش بوو له‌ ئێواره‌ی مێژوو و ڕۆژپه‌ڕی جوگرافیا بۆ ناسینه‌وه‌ی به‌هاره‌ سووتاوه‌كان و ڕۆژگاره‌ له‌ده‌ست چووه‌كان ..
ته‌كنیكی ژیان بوو ، به‌ر له‌وه‌ی ته‌كنیكی گه‌مه‌ی ده‌ست و هزری په‌تی به‌شێك له‌و ژیانه‌ بێ ‌ ناومان ناوه‌ (شێوه‌كاری) یا هونه‌ری شێوه‌كاری.
ئه‌م هونه‌ره‌ ڕه‌نگه‌ له‌ كوردستان بۆ یه‌كه‌م جار ئه‌گه‌ر شه‌ره‌فی ئیش تێداكردنی به‌منیش بڕابێ ، ‌ له‌ هونه‌ری دونیادا نوێ نییه ‌، ته‌نانه‌ت به‌ر له‌په‌یدابوون و دانپێدانانی (‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م) له‌نێو ناوه‌ندی هونه‌ری ئه‌ورووپایێدا ، له‌ هونه‌ری هه‌ره‌ دێرینی شارستانییه‌تی مێزۆپۆتامیا و میسر و دۆڵی سنددا به‌ شێوازێك له‌ شێوازه‌كان هه‌بووه‌.

له‌ حه‌قیقه‌تیشدا كۆلاژ وه‌ك واژه‌یه‌كی ڕووت واتای )چه‌سپاندن) ده‌گه‌یه‌نێ-كۆكردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك پارچه‌ی جیاجیا له‌ بابه‌ت و ڕه‌گه‌زی جیاجیاوه‌ له‌ ڕووبه‌رێكی دیاریكراو بۆ پێكهێنانی ڕووبه‌ڕێكی تر و پانتاییه‌كی دیكه‌ و ڕوانینێكی تر،
ئه‌مه‌ وه‌كو واژه‌یه‌كی ڕووت… به‌ڵام بێگومان وه‌ك هونه‌ر، كـۆلاژ هونه‌رێكی سه‌ربه‌خۆیه‌ ئه‌گه‌رچی له‌سه‌رێك ڕه‌نگه‌ له‌دونیای ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌وه‌ نزیكتر بێ
تا هونه‌ری شێوه‌كاری په‌تی ، به‌ڵام دیسان له‌ خۆیدا هه‌ردێته‌وه‌ قاوخی هونه‌ری شێوه‌كاری ،
له‌و گۆشه‌نیگایه‌وه‌ش زۆر هونه‌رمه‌ند په‌نایان بۆ بردووه‌ ، كه‌ به‌ڕاستی ڕه‌هه‌ندێكی ناسكئامێزی هه‌یه‌…
كاركردن و ته‌كنیكی كاركردن له‌ هونه‌ری كۆلاژدا ، ڕاستیی به‌قه‌د ئه‌وه‌ی ئازادی به‌كارهێنانی كه‌ره‌سته‌ی هه‌مه‌ جۆر و مه‌ودای به‌رفراوانی كارتێداكردنی هه‌یه ‌، به‌قه‌د ئه‌وه‌ش به‌رهه‌ستیی بزاڤی شێوه‌ جۆراوجۆر و فره‌بابه‌تی له‌ بۆشاییدا كه‌ هونه‌رمه‌ند ده‌یه‌وێ زه‌مینه‌یه‌كی لێ پێك بهێنێ یا كه‌شفی نوێی پێ بكا ، هه‌روه‌ها دایه‌لۆگی هونه‌رمه‌ند له‌گه‌ڵ ڕه‌مز و مه‌ودا و ڕه‌هه‌نده‌كانیدا ، هونه‌رێكه‌ سه‌ركه‌وتنی تێدا به‌و ئاسانییه‌ نییه ‌و نابێ ئه‌گه‌ر پاشخانێكی مه‌عریفی و جوانناسی له‌پشته‌وه‌ نه‌بێ..

بۆ من كۆلاژ، دیوه‌كه‌ی تری شیعر بووه ‌، بۆیه‌ ده‌بینی له‌ ڕووی ته‌كنیكی كاركردنیشمه‌وه‌ پابه‌ندییه‌كی ڕۆمانسڕه‌مزی له‌ تابلۆكانمدا ده‌رده‌كه‌ون.. من له‌ كۆلاژدا هه‌ست به‌ ئازادییه‌كی ڕه‌هاتر ده‌كه‌م ، هه‌ست به‌و شێتیه‌تی و به‌و وه‌همانه‌ ده‌كه‌م كه‌پێموایه‌ كه‌م و زۆر له‌ هه‌مووماندا هه‌یه‌..
له‌كاركردنیشمدا هه‌رگیز لایه‌نی ئیستاتیكی و ته‌كنیكی كاركردن و ڕوئیای شێوه‌خوازیی له‌ مه‌ودایه‌كی ڕه‌هاترم به‌ قوربانی ناوه‌رۆكێكی ئیفلیج نه‌كردووه‌.
له‌پیشانگاكانمدا هه‌میشه‌ هه‌وڵمداوه‌ ڕیتمی ونكراو له‌ناو ژاوه‌ژاوی سه‌رده‌م بدۆزمه‌وه ‌، له‌ كاتێكدا هاوسه‌نگیمان ڕوو له‌ ئاوابوون بوو..
ئه‌وه‌ش وه‌همێك بوو ، دوور له‌و مه‌نتیقه‌ی زۆربه‌مان پێیه‌وه‌ گرفتار بووین .
خۆش نییه‌ مرۆڤ ‌بێ وه‌هم بژی.




به‌خۆژییایه‌تی بـاهـۆز، شیعر له‌سه‌رده‌می ته‌كنه‌لۆژیادا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

» لێم ده‌پرسی خۆشه‌ویستی چی لێ هات؟
پێت ده‌ڵێم:
شتێكم به‌بیر نه‌ماوه‌…
وێڕای ئه‌وه‌ش تێده‌گه‌م مه‌به‌ستت چیه‌؟
ئه‌من دێمت ده‌ناسم و
تا هه‌تایێ له‌بیری ناكه‌م
له‌وه‌ش زیاتری لێ ده‌زانم
چون جارێك ماچم كردووه‌.
برێخت«

ئاسمانێكی به‌تاڵ و زه‌مینێكی به‌ژاوه‌ژاو و له‌ناوخۆیدا خوول خواردوو…
سته‌می سته‌مكاران ، به‌رگرتن له‌ ڕووباری نوورانیی… چه‌شه‌ی به‌رز و پڕۆژه‌ی دادوه‌ری و دادخوازی له‌سنووری مه‌مله‌كه‌تی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كاندا ..
باهۆزی هاوسه‌نگیهێن ، به‌ناو نهالی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌دا تێده‌په‌ڕێ…
ده‌ڵێن ئیتر باوی شیعر نه‌ما ؛ سه‌رده‌م سه‌رده‌می ته‌كنه‌لۆژیا و پێشڕه‌فته‌ تیژڕۆكانییه‌تی… شارستانییه‌تی نوێ هه‌موو ئاره‌زووه‌ چه‌پێنراوه‌كان به‌ڕه‌ڵا ده‌كا… ئه‌وه‌ی دوێنێ ده‌گوترا ؛ مرۆڤ بۆ ئه‌وه‌ هاتووه‌ مرۆڤییه‌تی خۆی بناسێ و هه‌ستی پێ بكا… ئه‌مڕۆ به ‌بێخه‌به‌ری له‌ ده‌وروبه‌ر ، به‌ ساویلكه‌یی له‌ تێڕامان به‌واتا و مانایه‌ك گۆڕاوه‌ ، نزیك له‌سه‌ودای بازاڕ و دوور له‌ دره‌وشانه‌وه‌ی شارستانییه‌ت:
چه‌ندی ته‌كنه‌لۆژیا و ده‌رهاوێشته‌كانی به‌رزتر بفڕن ، ته‌نیا دیوێكی ئه‌و شارستانییه‌ته‌ ده‌رده‌بڕن… دیوه‌كه‌ی تر هه‌میشه‌ له‌و پێویستییه‌ ده‌روونی و ویژدانییانه‌ی مرۆڤدا كۆده‌بێته‌وه ‌؛ له‌وه‌ی ده‌چێته‌وه‌ ناو چالاكیه‌ ڕۆحییه‌كانی ، كه‌ هه‌ر له‌دێری دێرینه‌وه‌ شیعر سیله‌ی ڕووگه‌كانی بووه‌…
ڕووپێوی ڕاستبێژی و مێژووی سرووش و ئه‌و قۆناخ و ڕۆژگارانه‌ بووه‌ كه‌ مرۆڤ سه‌ره‌ڕای گیرخواردنی له‌بۆشاییه‌ بێ ئامانجه‌كان ، له‌شایانترین ساتی ته‌مه‌نیدا خۆی تیا بینیوه‌ته‌وه ‌و هیوا و گه‌شبینی داوه‌تێ…
سه‌یر ده‌بێ هه‌بن شارستانییه‌تی نوێ به‌ته‌نیا چاوێك ببینن ، كه‌ خودی ئه‌وانه‌ی ده‌ستیان له‌ پێكه‌وه‌نان و دروست كردنیدا هه‌بووه‌ به‌و ئه‌وپه‌ڕگیرییه‌ی باس ناكه‌ن و هه‌میشه‌ تێیدا ده‌هێڵنه‌وه‌ ، به‌و واتایه‌ی ئه‌گه‌ر مرۆڤیش واز له‌خۆی بێنێ ، مرۆڤایه‌تی ده‌ست به‌خۆیدا شۆڕ ناكاته‌وه‌ و واز له‌خۆی ناهێنێ…
گه‌ر ته‌كنه‌لۆژیا كه‌ ڕوویه‌كی هاوكێشه‌كه‌ له‌ ژیانی ئاده‌مزاددا پێك دێنێ له‌ پڕۆسه‌یه‌كی به‌ره‌وپێشچوونی مێژوو نه‌دیده‌دا بێ ، سه‌یر ده‌بێ ڕووه‌كه‌ی تری به‌ دواكه‌وتوویی بمێنێته‌وه‌…
ئامار ده‌دوێن… با ڕوو له‌ ئاماران بكه‌ین… له‌ ئه‌ورووپا و وڵاتانی پێشكه‌وتووی ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیایش گه‌ڕێ كه‌ كه‌له‌پوورێكیان له‌م بواره‌دا هه‌یه‌… تۆ وه‌ره‌ وڵاتێكی وه‌ك ئه‌مریكا… ئاماره‌كانی چه‌ند ساڵی پێشووی وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ده‌ڵێن: له‌ پاڵ ده‌یان ده‌زگای تایبه‌ت به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی شیعر، نزیكی (هه‌زار – 1000) گۆڤاری هه‌فتانه‌ و مانگانه‌ و وه‌رزی تایبه‌ت به‌شیعر چاپ و بڵاوده‌كرێنه‌وه‌.
ئه‌مه‌ كه‌مبینی نییه‌ له‌ ئاست هێزی به‌هێزی ته‌كنه‌لۆژیا ، له‌سه‌ركردنه‌وه‌ی شیعریش نییه ‌؛ كه‌ بێگومان له‌ ڕوانین و جیهانبینیه‌كانی ئێمه‌ باڵاتره‌… به‌قه‌د ئه‌وه‌ی هه‌وڵێكه‌ له‌لابردنی تۆز و غوباری سه‌ر نگین ..
له‌باوه‌شگرتنی باهۆزه‌ تۆراوه‌كانی ڕۆح و هه‌ستكردن به‌ساوه‌ دره‌وشاوه‌كانییه‌تی، كه‌ هه‌میشه‌ (خوێ)ی هه‌موو ژانره‌كانی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر بووه‌….




به‌رتـیل له‌مێـژوودا!.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌رتیل و به‌رتیل خواردن و به‌رتیلخۆر و به‌رتیلخۆریی ، وه‌ك دیارده‌یه‌كی په‌یوه‌ندار به‌شێواویی سیسته‌می حوكم و به‌ره‌ڵڵایی ئیداره ‌و ناسه‌قامگیری قانوون و تێكچوونی باری ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕه‌گ داكوتانی هه‌لپه‌رستایه‌تی(ئینتهازیه‌ت) و خۆپه‌رستی و چاونزی له‌راده‌به‌ده‌ر و له‌ق بوونی بیروباوه‌ڕ.. واپێده‌چێ سه‌ردانانی له‌ ڕۆژگاره‌ هه‌ره‌ دێرینه‌كانه‌وه‌ بووبێت…

چیرۆك نووسی میسری (مجید طوبیا)، له‌م باره‌یه‌وه‌ باسێكی ئاماده‌كراوی ساڵی 1981 بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ نوێشكێكیه‌تی:٠

له‌م ڕۆژگاره‌دا به‌ به‌رتیل ده‌ڵێن ، ده‌ستخۆشانه‌ و شیرینی و هه‌ندێ جاریش پاداشت!
له‌كاتێكدا زه‌مانی مه‌مالیكه‌كان ڕاشكاوانه‌ پێی گوتراوه‌ به‌رتیل (البرطلة‌)، مه‌سه‌لا وتوویانه‌ فڵانه‌ كه‌س به‌رتیلی وه‌رگرت ، واته‌ به‌رتیلخۆره‌ ، ئه‌و به‌رتیله‌ش هه‌ندێك جار پێی گوتراوه‌ پاداشت، كه‌ پاداشتیش هه‌موومان ده‌زانین پتر په‌یوه‌ندی به‌ به‌خشش و به‌خشینه‌وه‌ هه‌یه‌.

ڕاستیه‌كه‌ی به‌رتیلیش ئه‌گه‌ر به‌رته‌سك و تاكه‌ كه‌سی بێ ئه‌و بایه‌خ و مه‌ترسیه‌ی نابێ..

به‌ڵام كه‌ ده‌بێ به‌ دیارده‌یه‌كی گشتی و هه‌موو له‌ هه‌موو ، دیاره‌ ده‌بێته‌ هۆی داته‌پین و تێكـچوونی شیرازه‌ی كۆمه‌ڵ و ده‌ردێكی كوشنده ‌و په‌تایه‌ك ته‌واوی ده‌وروبه‌ر داده‌گرێ.

هه‌زار و سێ سه‌د ساڵ پێش زایین (حۆرمحه‌ب)ی پاشای میسر قانوونێكی بۆ به‌رتیلخۆری داناوه‌ تیایدا ئیعدامی بۆ ئه‌و فه‌رمانبه‌ر و سه‌رباز و كاهینانه‌ داناوه‌ به‌رتیل وه‌رده‌گرن..
دوای ئه‌ویش (سییتی یه‌كه‌م) بڕیاری بڕینی لوت و گوێی ئه‌و فه‌رمانبه‌ره‌ی داوه‌ شوێنه‌كه‌ی له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی خۆی به‌كار ده‌هێنێ…
به‌ڵگه‌نامه‌ی تریش زۆرن كه‌ باسی دیارده‌ی به‌رتیل له‌ كۆمه‌ڵگای گریكی و ڕۆمانی ده‌كه‌ن ، هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ش نامه‌یه‌كی دكتۆرا به‌ناونیشانی (به‌رتیل له‌ زه‌مانی سوڵتانه‌كانی مه‌مالیك) پێشكه‌ش به‌ زانكۆی قاهیره‌ كراوه‌…
ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌ به‌رتیل بۆ سه‌ده‌كانی سه‌ره‌تای په‌یدابوونی ئیسلام ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ ، كه‌ له‌ ناو حاكم و وه‌زیر و والی و كرێگرته ‌و قازیان دا بڵاوببووه‌وه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی فه‌رمووده‌كانی پێغه‌مبه‌ر دژی ئه‌و دیارده‌یه‌ بوون!
له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌گێڕنه‌وه ‌و ده‌ڵێن: یه‌كه‌مین كه‌س له‌ ئیسلامدا به‌رتیلی خواردبێ (مغیره‌ بن شعبه‌)یه‌ كه‌ ساڵی 662ی زایینی والی كوفه‌ بووه ‌، ئه‌مه‌ش له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كانی سه‌رده‌می ئه‌مه‌وی دا ئاماژه‌ی پێ دراوه‌‌.

له‌سه‌رده‌می عه‌باسیشدا ، ئه‌وانه‌ی عه‌وداڵی وه‌زاره‌ت و پله ‌و پایه‌كانیتر بوون له‌ ده‌وڵه‌ت ، بۆ گه‌یشتنیان به‌رتیلیان ده‌دایه‌ ژنانی كۆشك و فه‌رمانده‌ توركه‌كان ، هه‌ر به‌ نموونه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ : ده‌رگه‌وانی خه‌لیفه‌ مه‌نسور ، به‌ سه‌د هه‌زار دینار بۆته‌ پێناوی – عراب – (یاقووبی كوڕی داود) له‌وه‌ی بیكا به‌ وه‌زیر، ئه‌وجا هه‌موو وه‌زیرێكی نوێش لایه‌نگیر و ده‌وروبه‌ری خۆی به‌ به‌رتیل ده‌هێنا و كاری پێ ده‌دان ، بۆیه‌ هه‌ر كاتێك ئه‌و له‌ فرمانه‌كه‌ی خۆی كاركه‌نار بكرابووایه ‌، ئه‌وانیش نه‌ده‌مان ، ئه‌مه‌ش ببوو به‌هۆی ناسه‌قامگیریی ئیداره‌ی ده‌وڵه‌ت و بڵاوبوونه‌وه‌ی به‌دڕه‌وه‌شتی و پتربوونی زوڵم و زۆری….
ته‌نانه‌ت كار به‌وه‌ گه‌یشتبوو ، له‌سه‌رده‌می عه‌بباسیدا خه‌لیفه‌كان خۆشیان به‌ به‌رتیلخۆر تاوانباركراون ، به‌و به‌ڵگه‌ی (طبری) له‌ مێژووه‌كه‌یدا ده‌یگێڕێته‌وه ‌و ده‌ڵێ: خه‌لیفه‌ هادی هه‌وڵێكی زۆری له‌گه‌ڵ خه‌لیفه‌ هاروون دا كه‌ له‌ بری وازهێنانی له‌ جێنێشینیه‌تی هه‌زار هه‌زار دیناری بداتێ!
(مه‌قریزی)ش – ضاهر برقوق- ی یه‌كه‌م سوڵتانی مه‌مالیكه‌ چه‌ركه‌سییه‌كان به‌وه‌ ڕیسوا ده‌كا كه‌ له‌كاتی حوكم كردنی دا به‌رتیل به‌ ئاشكرایی وه‌رده‌گیرا و ده‌درا ، به‌مه‌ش هه‌رچی ڕه‌زیل و سه‌فیل و هه‌رچی و په‌رچی هه‌بوو پله‌ و پایه‌ی به‌ به‌رتیل به‌رده‌كه‌وت…
د. ئه‌حمه‌د عه‌بدولڕه‌زاق ، كه‌ خاوه‌نی ئه‌و نامه‌ دكتـۆرایه‌یه‌ له‌ پێشدا باسمان كرد، بڵاوبوونه‌وه‌ و ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی به‌رتیل له‌ زه‌مانی مه‌مالیكه‌كان دا زیاتر بۆ ده‌ست بڵاوی و زێده‌ ئیسرافی ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ ، به‌ نموونه‌ ده‌ڵێ ئاهه‌نگی خه‌ته‌نه‌ی كوڕی سوڵتان (قایته‌بای) حه‌فت ڕۆژ و حه‌فت شه‌وی خایاند و هه‌موو قاهیره‌ی تێدا ڕازانراببووه‌وه ‌، یا وه‌ك (ئیبنی ئه‌یاس) ده‌ڵێ: ڕۆژ و شه‌وی جۆرێك بوون ، نه‌ دیترابوون ، نه ‌له‌بیرده‌چنه‌وه‌!

هه‌ندێ جار ئیش و كار و پله‌و پایه‌ی ئایینیش به‌رتیلی تێدا دراوه ‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی (محی الدین النقیب) شه‌ش جاران له‌سه‌ر یه‌ك به‌زه‌بری به‌رتیل كراوه‌ته‌وه‌ به‌ قازی.

له‌دوا دواكانی (1051)ی زاینیشدا، خه‌ڵكی هه‌بوو به‌ به‌رتیل ته‌نانه‌ت ده‌گه‌یشته‌ پایه‌ی سوڵتانیش! هه‌ر به‌ نموونه‌: (الغوری) ناوێك له‌ شه‌ست ساڵیدا بوو به‌ سوڵتان له‌كاتێكدا وڵات سه‌یار و ده‌یار كه‌وتبووه‌وه‌ سه‌ر ساغه‌ ، كابراش له‌ كۆكردنه‌وه‌ی چه‌شنه‌ها باج و سه‌رانه‌ قسوری نه‌ده‌كرد.

به‌ڵام له‌ هه‌موویان خۆشتر كه‌ هه‌ر مه‌قریزی له‌ پێشهاته‌كانی ساڵی 1427ی زایینی دا ده‌گێڕێته‌وه‌ ڕووداوی كابرای كه‌چه‌ڵه‌: گوایه‌ ڕۆژێ كابرایه‌كی كه‌چه‌ڵ له‌ حزوری سوڵتان دا كڵاوی له‌سه‌ر داده‌كه‌لێ و كه‌چه‌ڵیه‌كه‌ی ده‌رده‌كه‌وێ ، به‌مه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی پێكه‌نینی دانیشتووان ، ئیتر كابرا هه‌ل ده‌قۆزێته‌وه‌ و تكا له‌ سوڵتان ده‌كا بیكا به‌ سه‌رۆكی كه‌چه‌ڵان..
سوڵتانیش له‌ قاڵبی گاڵته‌دا ده‌ڵێ باشه‌ له‌مڕۆوه‌ تۆ سه‌رۆكی كه‌چه‌ڵانی!

به‌مجۆره‌ كابرا ده‌بێ به‌ گه‌وره‌ترین به‌رتیلخۆر و له‌وه‌ش ڕه‌ت ده‌كا ، پایه‌‌ی به‌وه‌ی سه‌رۆكی كه‌چه‌ڵانه‌‌ به‌كارده‌هێنێ و هه‌رچی كه‌چه‌ڵی وڵاتییه‌ باجی ده‌خاته‌ سه‌ر و حه‌واڵه‌ی باخه‌ڵی ده‌كا ، تا ئه‌وه‌ی باره‌كه‌ ته‌واو ده‌شێوێ و وڵات ده‌شڵه‌ژێ و هه‌رچی كه‌چه‌ڵ هه‌یه‌ ناتوانێ له‌ترسی سه‌رۆكی كه‌چه‌ڵان سه‌ری خۆی بخورێنێ! به‌ڕاده‌یه‌ك ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی سوڵتان فه‌رمان بدا جاڕبده‌ن : ئه‌ی كه‌چه‌ڵه‌كانی وڵات له‌مه‌و‌دوا ده‌توانن به‌ ئاسووده‌یی سه‌رتان بخورێنن.




زمانه‌كه‌مان.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

تۆ وه‌ره‌ بیری‮ ‬لێ بكه‌وه‌ ،‮ ‬وڵاتێكی‮ ‬وه‌ك فه‌ڕه‌نسا ،‮ ‬فه‌ڕه‌نسای‮ ‬ڕامبۆ و ئاراگۆن و سارته‌ر و ئێلوار و بریڤێر و ده‌یان كه‌ڵه‌ شاعیر و نووسه‌ری‮ ‬تر كه‌ زمانی‮ ‬فه‌ڕه‌نسی‮ ‬ژا‌كی‮ ‬پێیانه‌وه‌ گرتووه ‌،‮ فه‌ڕه‌نسای‮ ‬زانكۆ و ئه‌كادیمیا و ده‌زگای‮ ‬كولتووری‮ ‬به‌ناو و ده‌نگ‮… ‬له‌ خه‌می‮ ‬زمانه‌كه‌یانن ،‮ ‬به‌و ڕاده‌یه‌ی‮ ‬به‌ قانوون سزای‮ ‬ئه‌وانه‌ ده‌ده‌ن وشه‌یه‌كی‮ ‬بیانی‮ ‬به‌كاربهێنن ،‮ ‬له‌ كاتێكدا به‌رابه‌ری‮ ‬به‌ فه‌ڕه‌نسی‮ ‬هه‌بێ‮..!!‬ كه‌چی‮ ‬ئێمه‌ كه‌ ‌ چه‌ندان هه‌ڕه‌شه‌ی جیددیمان له‌سه‌ره‌ و به‌ چه‌ندان دژمن و نه‌یاری دیار و نادیاره‌وه‌ گه‌مارۆ دراوین تا ئێستا به‌ نیمچه‌ بڕیارێكیش زمانه‌كه‌مان (كۆڵگه‌ی گرینگی بوونمان)‌ به‌سه‌رنه‌كردووه‌ته‌وه ‌،‮ ‬ئه‌گه‌ر جێبه‌جێیش نه‌كرێت بۆ مێژوو بمێنێته‌وه‌‮.. ‬باسی‮ ‬ئه‌وه‌ش ناكه‌م كاربه‌ده‌ست و فه‌رمانبه‌ری‮ ‬حزبی‮ ‬و حكوومیمان هه‌یه ‌،‮ ‬جێی‮ ‬داخه‌‮ (‬نه‌ك به‌شه‌رمه‌وه‌) ‬بگره‌‮ (‬به‌فه‌خره‌وه‌) ‬كوردی‮ ‬نازانن و پێیان وایه‌ له‌ پاڵ زمانێكی‮ ‬ئه‌ورووپاییدا ( به‌ نموونه‌ ئینگلیسی یا هه‌ر زمانێكی دی ..) ،‮ عه‌ره‌بی یا توركی و فارسیزانی‮ ‬سه‌ر و زیاد بێ‮!!‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌م ڕاسته‌دا ڕۆشنایی‮ ‬ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی‮ ‬داخۆ ده‌سه‌ڵاتی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬چی‮ ‬بۆ ڕۆشنبیری‮ ‬و كولتووری‮ ‬ساڵانی‮ ‬ساڵ گه‌مارۆدراومان كردووه‌؟ چ هه‌نگاوێكی‮ ‬بۆ زمانه‌كه‌مان هه‌ڵێناوه‌ ‬كه‌‮ ‬یه‌كێكه‌ له‌ بنه‌ما هه‌ره‌ گرینگه‌كانی‮ ‬بوونمان‮ .. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬له‌ بارودۆخێكی‮ ‬دووچاربووی‮ ‬سنگه‌كوژێی‮ ‬وه‌ك ئه‌مڕۆ له‌سه‌رمانه‌ ئه‌گه‌ر جاروباریش بێ زمانه‌كه‌مان له‌بیر بێ . ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




نیگەرانی لە بـارەی چارەنووسم لە بەهەشتدا.. فازڵ عەززاوی.. و: نەژاد عزیز سورمێ

                 

ئەوەی ئێستا زیاتر نیگەرانم دەکا ،
کە ژیانم
بە ڕاکردن
بەدوای وەھمدا لەبێن برد ،
سەراب دوای سەراب..
تا وەناو ساڵان کەوتم..
کە ببیەم ،
کەسێ بێ لە دەرگام بدا
تاکو – بێویستی خۆم –
لە پاداشتی ڕەفتاری باشم لە دونیادا
لەگەڵ خۆیم بباتە بەھەشت
تا فریشتان
لەبن داران ببینم
بە ڕاست و چەپ ڕیز دەبەستن و
ھوتاف بەناوی من لێ دەدەن:
شاباش!
شاباش!
*
سەربڵیند ،
وەک تاووسی پەڕبڵاو
لەسەرخۆ
بەسەر فەرشی سووردا دەڕۆم
کە بە دوور و درێژی ڕاخستراوە..
دەف و تەپڵم بۆ لێدەدرێ
وێنەی ڕاکەرێکی سەرکەوتووی
یارییەکانی ئۆلۆمپیش
دەروێشە پیرۆزەکان ،
لەسەر شانیانم دادەنێن
بەرەو دیجلەیەک لە مەی و
فووراتێک لە ھەنگوێنی شاخاوی
لەوێ غیلمانان دەبینین
دەفری زێڕین دەھێنن
تژی میوەی ھەمەجوور..
کەنیزە و حۆریـش
لە فلیمێکی پیرۆزدا
بێ پەردە ،
مێینەتیانمان پێشان دەدەن..
شاباش!
شاباش!
*
بەڵام من ڕازی نیم
ھاوار دەکەم:
ئەمن!
کە ئەوەش دوور و نزیک
لەبارەی منەوە دەیزانن
وەک ھەموو حەکیم و عاقڵان
وێسکی سکۆتلەندیم
لە مەی پێ خۆشترە
وەک ھەمیشەیش ،
بەبۆنی ھەنگوێنی لینج
گـێژ دەبم..
لەوەش زیاتر،
من بەڕاستی بێزار دەبم
ھەموو کاتم بە سەرخۆشی
لە ئەبەدییەتدا بەسەربەرم و
بەناو بەھەشتێکدا بسووڕێمەوە
تەنانەت ئەگەر دەرگاکانی
لە زێڕ و زوبەرجەدیش بن
یا میوانەکانی
ئەو قەددیسانە بن
کە ھەندێ جار
بەسەر ئاودا ھاتبن و چووبن و
بەڕیشیان
ڕاوی شەیتانیان کردبێ ..
*
لە دوایدا ،
گوێم لێیە لە دەرگام دەدەن
منیش ھاوار دەکەم
لە کاتێکدا گەیشتووەتە سه‌ر ئێسقانم:

  • چ دەکەم لە بەھەشت؟
    ببمە برادەر!
    بمبەرە دۆزەخی گڕدار!
    تا لەوێ بە بەختیاری و
    بە کەرامەت بژیم
    تەنیا لەوێ ،
    دەتوانم ئەوەی بنووسم
    لەو شیعرانەی نەمنووسیون
    ناڕازی ،
    داوای خۆم
    دژ بە ھەموو
    کڵـۆڵی و کوێرەوەری جیھان
    عەرزی مەلەکووتی ھەرە بەرز بکەم..
    شاباش!
    شاباش!

• لە سایتی گۆڤاری (کیکا)وە کراوە بە کوردی:
www.kikah.com/indexarabic.asp?fname=kikaharabic\live\k51\2015-01-04\23.txt&storytitle=




كێ پێكه‌نین ده‌كڕێ وفرمێسكان ده‌فرۆشێ؟(*).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

هاواری دێوه‌ره‌ له‌ سه‌رانسه‌ری گه‌ڕه‌كێدا
ده‌نگ ده‌‌داته‌وه‌
خه‌به‌ردار .. خه‌به‌ردار !
ئه‌وه‌ی (به‌ختیار)ی هه‌یه‌
ئه‌وی (شادی) یا (خه‌م)
یا (فرمێسكی كۆن)ی هه‌یه‌‌ بۆ فرۆتنێ …

ڕام كرده‌ لای دایكم
پێم وت :
من دوو پێكه‌نینی كۆنم هه‌یه‌
ده‌مه‌وێ بیانفرۆشم ..
دایكم وتی : كه‌یفی خۆته‌ ..
به‌ره‌و مام دێوه‌ره‌ چووم و بانگم كرد:
مامه‌ .. مامه‌
ئه‌مڕۆ پێكه‌نین به‌ چه‌نده‌ ؟
وتی :
پێكه‌نینی منداڵان به‌ لیره‌یه‌كه و
هی پیره‌مێردان به‌ هه‌زار لیره‌ !
ئێمه‌ به‌ پێی ته‌مه‌ن ده‌كڕین .

سه‌یرم به‌و جیاوازیه‌ی نرخ هات
پێم وت :
مامه‌ پێكه‌نین هه‌ر پێكه‌نینه‌
ئه‌و جیاوازییه‌ چییه‌ ؟
یان تۆ چونكه‌ من منداڵم
فێڵم لێ ده‌كه‌ی..
پێی وتم ، بچكۆله‌كه‌م
پێكه‌نینی به‌ساڵاچووان ده‌گمه‌نه‌
ئه‌وه‌یه‌ هۆی گران بوونی
تێنه‌گه‌یشتم چی ده‌ڵێ ،
هه‌ردوو پێكه‌نینه‌كه‌مم فرۆشتێ و
پسكوویتێكم پێ كڕی ..
هاتمه‌وه‌ ماڵێ
له‌ دایكمم پرسی به‌ڵكو ئه‌گه‌ر
باوكم پێكه‌نینی كۆنی هه‌بێ
پێكه‌نینی به‌ساڵاچووان زۆری ده‌كا
دایكم هه‌موو ماڵێ گه‌ڕا
پێكه‌نینێكی باوكمی نه‌دۆزیه‌وه‌
(باوكم پێناكه‌نێ)
لێ زۆر له‌ فرمێسكه‌كانی دۆزییه‌وه‌ و
وتی :
ئه‌وه‌ ڕۆژانه‌ی به‌یانیته‌ .

ڕۆژی پاشی
كه‌ گوێم له‌ ده‌نگی مام دێوه‌ره‌ بوو
ڕام كرده‌ لای
لێم پرسی :
فرمێسكی به‌ساڵاچووان به‌ چه‌نده‌
دیاره‌ ده‌بێ وه‌ك پێكه‌نینیان گران بێ ؟
وتی : فرمێسكی پیره‌مێردان هه‌رزانه‌
ئه‌و مامه‌ڵه‌ی پێ ناكا !
به‌ساڵاچووان هه‌میشه‌ ده‌گرین..

كوڕم ، شه‌قامی سه‌رپه‌ڕێنخانان
ڕووبارێك فرمێسكی لێیه‌
گۆڕستان ڕووبارێكی دی ..
ته‌نانه‌ت ژنی ‌شه‌هید یوسف
دوو به‌رمیل فرمێسكی هه‌بوو لێم نه‌كڕی!
ڕۆڵه‌ من
پێكه‌نینی به‌ساڵاچووان ده‌كڕم
به‌ڵام فرمێسكیان نا ، ناكڕم
من بازرگانی ده‌گمه‌نانم
شه‌ره‌ف له‌ سۆزانییان ده‌كڕم
درۆ له‌ دایكان و
حیكمه‌ت له‌ شێتان و
وه‌فا له‌ به‌رپرسان ده‌كڕم .
كوڕم‌ !
من كارم به‌ فرمێسكی به‌ساڵاچووان نییه‌
به‌ساڵاچووان هه‌موویان ده‌گرین .
پاشان به‌ گوێیدا چرپاندم:
ڕۆڵه‌ ئه‌مڕۆ هه‌ینییه‌
ئه‌گه‌ر ڕاستیت له‌ خوتبه‌ی مه‌لادا دی
بۆم بێنه‌ ، زۆری ده‌كا لێت ده‌كڕم .

(*) له‌ ماڵپه‌ڕی https://arami.ahlamontada.com/t6218-topic كراوه‌ به‌ كوردی
ناوی خاوه‌نی له‌سه‌ر نییه‌ ، پێده‌چێ به‌شێك بێ له‌ كولتووری میلله‌تێك چوون له‌ چه‌ندان ماڵپه‌ڕی تریش هه‌ر به‌ بێ ناو بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ و وه‌ك سترانیش به‌ توركی له‌لاین سترانبێژێكی ئافره‌تی تورك وتراوه‌ .




له‌ بیره‌وه‌ری ڕۆژنامه‌نووسێكی عێراقی دا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

خالید قشتینی(*) ، ڕۆژنامه‌نووسێكی ئێراقییه‌، له‌ ڕۆژنامه‌ی )الشرق الاوسط)ی له‌نده‌نی كارده‌كرد ، هه‌ر له‌و ڕۆژنامه‌یه‌ش ڕۆژانه‌ گۆشه‌یه‌كی ده‌نووسێ.

قشتینی له‌ گۆشه‌یه‌كدا (9ی ته‌ممووزی 2002 )ده‌نووسێ : له وتارێكدا وتبووم »خالید قشتینی وا ده‌ڵێ«: جوولانه‌وه‌ی ئازادیخوازی نیشتمانی كه‌ هه‌وڵی ده‌دا له‌ ده‌ست ئیمپریالیزم »وای نووسیوه‌« ڕزگاری بێت، له‌ ئه‌ساسدا ئه‌وانه‌ی زیاتر داكۆكییان له‌ ڕزگاربوون ده‌كرد ، ئه‌وانه‌ بوون له‌سه‌رده‌می عوسمانیدا فێری دزی و به‌رتیلخۆری ببوون و ده‌یاندی ئینگلیزه‌كان ڕێی ئه‌وه‌یان لێده‌گرن ، بۆیه‌ به‌ناوی شۆڕش به‌ڕوویاندا ده‌وه‌ستان..

به‌و ڕه‌نگه‌ مرازیان حاسڵ بوو و سه‌ربه‌خۆییان ده‌ست خست و هاتنه‌وه‌ سه‌ر پیشه‌ی جارانیان له‌ دزی و به‌رتیلخۆریی.. له‌مباره‌یه‌وه‌ هه‌ندێ له‌ براده‌ران لۆمه‌یان كردم و گوتیان: خالید ده‌زانی تۆ هه‌ندێ جار تێده‌په‌ڕێنی؟ به‌قسه‌ی تۆ بێ هه‌موو ئه‌و زه‌عیمانه‌ی زیندان و ده‌ربه‌ده‌رییان له‌ پێناوی سه‌ربه‌خۆییدا بینیوه‌ دزبوون؟ قشتینی به‌باسكردنی یه‌كێك له‌ سه‌ره‌ك وه‌زیره‌كانی ئه‌وسا وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌ و ده‌ڵێ: »له‌و زه‌عیمانه‌ براینه‌ باسی (جه‌عفه‌ر عه‌سكه‌ری) یتان بۆ ده‌كه‌م، ئه‌و پیاوه‌ له‌ دژی ئیستیعمار له‌ لیبیا شه‌ڕی كرد و له‌ شۆڕشی عه‌ره‌بیدا به‌شداربوو و خه‌باتی له‌ پێناوی سه‌ربه‌خۆیی عێراقدا كرد…

ئه‌و پیاوه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی عێراقیدا بوو به‌ وه‌زیر، ئینجا سه‌ره‌ك وه‌زیران تا ئه‌وه‌ی زه‌عیمێكی نیشتمانپه‌روه‌ری دیكه‌ كوشتی و له‌ كۆڵی كرده‌وه‌..
ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر بیره‌وه‌ری تۆفیق سویدی سه‌روه‌زیرانم ده‌خوێنده‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ عاده‌تیشم نییه‌ وه‌ختی خۆم به‌و جۆره‌ شتانه‌ بچوێنم ، چونكه‌ بیره‌وه‌رییه‌كانمان تێكه‌ڵه‌یه‌كی عه‌جیبن له‌ نێوان درۆ و واقیع ، مرۆڤ نازانێ چۆنیان لێك جیابكاته‌وه‌..

به‌هه‌رحاڵ وه‌ك له‌ بیره‌وه‌رییه‌كانی سویدیدا خوێندمه‌وه‌ ناوبراو – میری لیوا جه‌عفه‌ری عه‌سكه‌ری »وای نووسیوه‌« له‌سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانیدا ده‌ستی به‌سه‌ر زه‌وییه‌كی گرانبه‌های كه‌ناری دیجله‌دا گرت له‌ باشترین شوێنی به‌غدا له‌ گه‌ڕه‌كی عیوازییه‌.. ئه‌و زه‌وییه‌ دیاره‌ ئه‌میری بووه ( مڵكی ده‌وڵه‌ت) میری لیوا عه‌سكه‌ری ده‌ستی به‌سه‌ردا ده‌گرێ و قه‌سرێكی گه‌وره‌ بۆ خۆی له‌سه‌ر دروست ده‌كا كه‌ به‌سه‌ر دیجله‌دا ده‌ڕوانێ »موباره‌كه‌«، ئه‌وه‌شی له‌به‌ری ده‌مێنێته‌وه‌ به‌ نرخێكی له‌ مسته‌حه‌ق پتر ده‌فرۆشێته‌وه‌ دزه‌كانی تر! وه‌زیری دارایی ئه‌وسا ساسۆن حسقێل بووه‌، ئه‌و وه‌زیره‌ی تائێستا كه‌س به‌قه‌د ئه‌و خزمه‌تی ئابووریی عێراقی نه‌كردووه‌ .. حسقێل به‌ مه‌سه‌له‌ی ئه‌و ئه‌رزه‌ ده‌زانێ و لای مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی یه‌كه‌م و تۆفیق سویدی سه‌ره‌ك وه‌زیران خه‌به‌ر له‌ میری لیوا ده‌دا.. به‌ڵام وادیاره‌ به‌هیچ نه‌چووه‌.. دوای چه‌ند مانگێك ئه‌میندارێتی پایته‌خت شه‌قامی سه‌ره‌كی ئه‌و ئه‌رزه‌ دزراوه‌ به‌ ناوی (شه‌قامی عه‌سكه‌ری) ناوزه‌د ده‌كا و وه‌زاره‌تی موعاریفیش دوو قوتابخانه‌ی له‌سه‌ر هه‌مان ئه‌رزی دزراو به‌ناوی قوتابخانه‌ی عه‌سكه‌ریی كوڕان و عه‌سكه‌ریی كچان لێ دروست كرد.. به‌و جۆره‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌مین جاربوو ناوی دزێك له‌ شه‌قام و قوتابخانان بنرێ..« خالید قشتینی باسی شتی دیكه‌ش ده‌كا.. به‌ڵام .. دیاره‌ مشتێ نموونه‌ی خه‌روارێكه‌ .

(*) خالد ئه‌لقشتینی : نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسی ناسراو له‌ 1929 له‌ به‌غدا له‌ دایك بووه‌ ، ده‌رچووی كۆلیژی ماف و ستوونووسێكی به‌ناووبانگ بوو له‌ چه‌ندان ڕۆژنامه‌ به‌ تایبه‌تی ڕۆژنامه‌ی ( الشرق الأوسط) و خه‌ڵاتی ڕۆژنامه‌نووسی عه‌ره‌بی له‌ بواری ستوونووسیدا له‌ له‌نده‌ن بردووه‌ته‌وه‌ . له‌ 2003 كۆچی دوایی كردووه‌ .

)




شـوانی بۆشـایی.. عه‌بدولجه‌واد ئه‌لعوفیر.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

ڕانه‌گه‌لی بۆشایی
بۆ مێرگی به‌ پیتی ڕۆحم
به‌ پێش خۆم داوه‌ ..
منم بۆشایی به‌ره‌و مه‌رگ ده‌به‌م .
گوڵ بۆن ناكه‌م
گه‌ر بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ جوانی پێ ببه‌خشم ..

براده‌ر!
هه‌وری ڕه‌شن
له‌ دڵ دا ده‌بارن .
ئێمه‌ش به‌ چه‌تره‌ بچكۆله‌كانمانه‌وه‌
ڕا ده‌كه‌ین ..
جیهان به‌ شیعری خه‌مباره‌وه‌
ته‌نگ بووه‌
ئه‌و ژنه‌ی
به‌سه‌ر باڵی بیرۆكه‌یه‌كه‌وه‌ ده‌فڕێ
بۆ ئه‌وه‌ی نه‌بێ ونی بكه‌ین
خۆشمان ناوێ .
دڵمان
به‌ته‌نیا
جێی مردووانی تێدا ده‌بێته‌وه‌ ..

(*) شاعیرێكی نوێخوازی مه‌غریبییه‌ .
بۆ ئه‌سڵی شیعره‌كه‌ بڕوانه‌ : ڕۆژنامه‌ی (الزمان)
ژماره‌ 2854 له‌ 24-11-2007 لاپه‌ڕ 10 .




یارییه‌كانی جیهانایه‌تی.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

(… ئه‌ی هه‌ساره‌ی مه‌زن!
تۆ چ به‌ختیارییه‌كت ده‌بوو
ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ نه‌بان
بۆیان ده‌دره‌وشێیه‌وه‌.. )
نیتچه‌

دونیا ئه‌مڕۆ كه‌ خه‌ریكه‌ له‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی (جیهانایه‌تی)دا ، به‌هه‌موو ڕووه‌ ئاكتیڤ و نێگه‌تیڤه‌كانی ڕاگیر بووه‌.. پێشهات و گۆڕانكارییه‌ خێراكان ده‌مانبه‌نه‌وه‌ ئه‌و ئاقارانه‌ی پرسی ناسنامه‌مان به‌بیر ده‌هێننه‌وه ‌؛ كه‌ ئایا له‌م سه‌رده‌مه‌دا ئێمه‌ی به‌كۆمه‌ڵێك یاده‌وه‌ری كاره‌ساتاویی گرێدراو چ ده‌توانین به‌و ئاست و باره‌ی خۆمان كه‌ كه‌س خۆزگه‌ی بۆ ناخوازێ ، له‌ناو هه‌ڵلای جیهانایه‌تیدا بۆ پاراستنی ناسنامه‌كه‌مان بكه‌ین؟
داخۆ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی دواكه‌وتووماندا ، نه‌خشه‌ی چ ستراتیژیه‌تێكمان پێ ده‌كێشرێ، بتوانین له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر دوورنا ؛ ئامرازه‌ پێویسته‌كانی سه‌ره‌تای به‌جێهێشتنی دواكه‌وتوویی پێ ده‌ست بخه‌ین؟.. بڵێی كه‌شوهه‌وایه‌ك بۆ ڕووناكبیران هه‌ڵبكه‌وێ دوور له‌ ناچاربوونی هه‌ڵه‌گۆیی ، تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌زموونه‌كانی ڕابردوو كلیلی ده‌رگا داخراوه‌كانمان نه‌داته‌ ده‌ست ، كاتێ به‌مۆدی كۆمه‌ڵێك زاراوه‌ی بریقه‌دار سه‌رخۆش كرابووین ، به‌ڕاده‌یه‌ك ماوه‌یه‌كی كه‌م نه‌بوو وای لێهاتبوو باسكردنی قه‌ومایه‌تی و ناسنامه‌ و تایبه‌تایه‌تی خاك و زێد ، شتێك بوو نزیك له‌ عه‌یبه‌!!

ئێستاش به‌هه‌مان پێودانگ، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ به‌ ته‌وژمی بێ ئامانی، سه‌روبن نادیاری جیهانایه‌تی )له‌گه‌ڵ جیاوازی ئاراسته‌كان)، له‌ نه‌داریمان بێ یا له‌ ڕوون نه‌بوونه‌وه‌ی ڕه‌هه‌نده‌كانی خه‌ریكه‌ بێ په‌روا و بێ ئاوڕدانه‌وه‌ له‌ ڕابردوو و سه‌یركردنی ئاینده‌، وه‌ك له‌وه‌ خاترجه‌م بووبین بۆ كوێ ده‌چین ، بێ ئه‌وه‌ی تێشوویه‌كی نیمچه‌ تێرمان پێ بێ له‌گه‌ڵیدا كه‌وتووینه‌ڕێ..

ڕاستی پرسی ناسنامه‌ له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا كه‌ هێشتا كه‌له‌به‌ره‌كانی ڕووناك نه‌بوونه‌ته‌وه‌، ده‌خوازێ به‌له‌تركزه‌یی و به‌هه‌ستی به‌ژیان و به‌ئاینده‌وه‌نووسان ، به‌ڕه‌چاوكردنی مه‌ودا مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تی و جوگرافییه‌كان ته‌ماشا بكرێ، ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ زه‌مینه‌یه‌كی پته‌و له‌ چه‌سپاندن و جێگیركردنیدا ، به‌تایبه‌تی لای نه‌وه‌ی ئێستای بۆ بڕه‌خسێنین ، وه‌ك خاڵی ده‌سپێك له‌ بنیاتنانی قه‌واره‌ی سه‌ربه‌خۆ ، به‌ چاوپۆشین له‌وه‌ی ئه‌و قه‌واره‌یه‌ وه‌كو شكڵ له‌ چ حاڵێكی سیاسی و یاساییدا ده‌بێ، با گریمان ڕووخساری یه‌كگرتنێكی ئاره‌زوومه‌ندانه‌یش بێ له‌گه‌ڵ گه‌لانی ده‌رودراوسێ كه‌ ساڵه‌هایه‌ له‌گه‌ڵماندا ده‌ژین.. ئه‌مه‌ وا نابینرێت دژ به‌ كراوه‌یی و پێكه‌وه‌ژیانی شارستانی بێت، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی بوونی هه‌موولایه‌ك ده‌پارێزێ له‌ ڕێگای پاراستنی ناسنامه‌ و به‌هه‌ندگرتنی تایبه‌تایه‌تی هه‌رلایه‌ك ستراتیژی نه‌ته‌وه‌ییمان له‌و باره‌دا دێته‌دی كه‌ ئیتر وا به‌ئاسانی ڕێگایه‌ك نه‌گرینه‌به‌ر نه‌زانین ده‌گاته‌ كوێ ، بام ئه‌و ڕێگایه‌ گریمان قیرتاوبێ و ڕێبواری زۆریشی له‌سه‌ربێ ..
با هه‌وڵ بده‌ین نه‌گاته‌ ئه‌وه‌ی (جیهانایه‌تی)ش وه‌ك مۆدێكی سه‌رده‌م كه‌ سه‌رپرایزی له‌ زۆربه‌ی بواره‌كانی ژیانی سه‌رزمینی له‌ هه‌ناودایه‌ وێنه‌ی گۆڕانكارییه‌ هه‌ستپێنه‌كراوه‌كانی مێژوو به‌ تایبه‌تی له‌ ڕووی په‌روه‌رده‌ و كێڵگه‌ ستراتیژییه‌كانی دی له‌دوورڕا سه‌یر بكرێ و چیتر نا!




بڵاوکراوەی نوێ\ به‌و ڕێــیانه‌دا تێـپه‌ڕیم.. كۆبه‌رهه‌می شیعریی نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌م ڕۆژانه‌دا ده‌زگای (فــام) بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ ‌، كۆبه‌رهه‌می شیعریی شاعیر و ڕۆژنامه‌نووس نه‌ژاد عزیز سورمێ ی له‌ چاپێكی ناوازه‌ و جیاوازدا به‌ناوی ( به‌و ڕێیانه‌دا تێپه‌ڕیم ) كه‌ به‌شێك له‌ ناو و نیشانی قه‌سیده‌یه‌كه‌ و به‌ پێوانه‌ی 13.5*21 سم و 688 لاپه‌ڕه‌ بڵاوكرده‌وه‌.
ئه‌گه‌ر گوزه‌رێك به‌ نێو ئه‌م كۆبه‌رهه‌مه‌دا بكه‌ین ، ده‌بینین شیعری ماوه‌یه‌كی دوورودرێژی مێژوویی له‌خۆ گرتووه‌ هه‌ر له‌ ساڵی 1975ـه‌وه‌ هه‌تا كۆتایی 2022. به‌مه‌یش شیعری چه‌ند سه‌رده‌مێكی جیاوازمان ‌به‌ر چاو ده‌كه‌وێت. شاعیر ورد له‌ سه‌رده‌مه‌ جباوازه‌كان ڕاماوه ‌، له‌و ڕامان و قووڵبوونه‌وه‌یه‌دا ، چه‌ندان وێنه‌ی شیعریی به‌رچاو ده‌كه‌ون، كه‌ له‌ ژینگه‌ و بارودۆخی جیاواز له‌ دایك بوون.
شاعیر، له‌ جیاتی نووسینی پێشه‌كی بۆ كۆبه‌رهه‌مه‌كه‌ی، به‌ شیعرێك له‌باره‌ی گه‌وره‌یی شیعر ده‌ست پێده‌كات، له‌م شیعره‌دا، كه‌ كلیلی چوونه‌ نێو كۆبه‌رهه‌مه‌كه‌یه‌، شكۆ و پێگه‌ی شیعر لای شاعیر به‌ده‌رده‌خات:
ئه‌ی شیعر..!
ئه‌ی دادڕه‌سی زه‌مانی به‌دنیهادی؛
زه‌مانی ژه‌هر
زه‌مانی دژواری و
هه‌موو زه‌مانه‌كان..
ئه‌ی شیعر..!
ئه‌ی سیله‌ی‌ هه‌موو ڕووگه‌كان..!
ئه‌وه‌تا ده‌مبینی ڕوو له‌ تۆ ده‌كه‌م
هه‌موو كۆشك و باڵه‌خانه‌ به‌رزه‌كان
به‌ چوارداخێكی تۆ ناده‌م..

ئه‌ی شیعر.. سیله‌ی هه‌موو ڕووگه‌كان!
من له‌ ڕۆژێكی ڕه‌شانگی گوڕه‌ی هاوین له‌دایك بووم
تۆ نه‌بای ،
له‌ چزووی غه‌مزیه‌كدا ده‌مردم..
ئه‌ی ته‌مه‌نی هه‌ڵوه‌دا !
سیله‌ی ڕووگه‌ و په‌رستگاكان
دادڕه‌سی زه‌مانی به‌دنیهادی..
ئه‌ی شیعر… !
شاعیر له‌و ماوه‌ دوورودرێژه‌ی شیعری تیا نووسیوه‌، له‌ هه‌موو قۆناغێكدا قسه‌ی خۆی كردووه‌ ، له‌ ئاواره‌یی و ده‌ربه‌ده‌ری و دووره‌ وڵاتیدا. به‌ڵام كاتێ له‌ سه‌رده‌می ئازادیدا،‌ ده‌ست له‌ بیناقاقای یه‌كتر ده‌نێین، توڕه‌ ده‌بێ و بێ ئومێدی و ده‌رده‌سه‌رییه‌كانی ئه‌و ڕۆژگاره‌ وێنا ده‌كات، له‌و بێ ئومێدییه‌دا، دیسان په‌نا ده‌باته‌وه‌ به‌ر شیعر. له‌شیعری (باوێشكه‌كانی مێژوو)دا، بێزاریی مرۆڤ له‌و ڕۆژگاره‌دا وێنا ده‌كات، هه‌قایه‌تی شه‌ڕ و ناشیرینكردنی هه‌موو جوانییه‌كان و دروستكردنی دۆزه‌خ به‌ ده‌ستی خۆمان، ده‌بینین:

لێوه‌ به‌ باره‌كان ژه‌هرن، كه‌ف هه‌ڵئه‌ده‌ن
شه‌پۆله‌ ئارامه‌كان سه‌رشێتی هه‌ڵیانده‌لووشێ
ئه‌وه‌ جارێكی تر منم له‌ چاوه‌ڕوانی خۆمدا:
ئاسمانم بریندار..
ئه‌ستێره‌م نه‌وی..
خه‌ونه‌كانم له‌ بێخه‌وه‌ هه‌ڵده‌كه‌نم.
ئه‌وه‌ جارێكی تر منم
چڕنووك له‌ كه‌ناره‌كانم ده‌نێم
گلێنه‌كانم ده‌كۆڵم.
جارێكی تر منم؛
سنووری نیشتمانی ناو گریان و پێكه‌نینم
ده‌كێشمه‌وه‌:
له‌ باكووره‌وه‌: شه‌ڕ
له‌ باشووره‌وه‌: شه‌ڕ
له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌: شه‌ڕ
له‌ ڕۆژئاواوه‌: شه‌ڕ
له‌ كۆپله‌ی كۆتایی ئه‌م شیعره‌دا، بانگی شه‌هیدان و برسی و تینوو و ڕه‌نج به‌ خه‌سار و دڵشكاوه‌كان ده‌كات، بۆ ده‌سكه‌وتنی ئاسوده‌یی بچنه لای شیعر، چونكه‌ له‌ ناو نائومێدی و سه‌رزه‌مینێكی بی هاوار و بانگدا ، ته‌نیا سێبه‌ری شیعر ماوه‌ ده‌ستی به‌ڵێنده‌رانی شه‌ڕ و هه‌تككه‌رانی مرۆڤایه‌تیی نه‌گه‌یشتبێتێ.
وه‌رن..وه‌رن!
هه‌ر ئه‌و گۆشه‌ بچووكه‌ ماوه‌
هه‌ناسه‌یه‌كی لێ مابێ
قومه‌ ئاوێك و
له‌ته‌ نانێك و
دڵنه‌وایی و
زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی تێدابێ.
وه‌رن به‌ڵكو ئاسووده‌ییه‌كتان
له‌ بانیژه‌ چكۆله‌كه‌ی شیعر ده‌سكه‌وێته‌وه‌..
وه‌رن… وه‌رن..!
با ئه‌وانیش،
له‌ به‌ر ئاستانه‌ی سه‌ده‌ی بیست و یه‌كه‌مدا
له‌ناو باویشكه‌كانیاندا بنوون… ‌
هه‌روه‌ها شاعیر ڕوئیای خۆی له‌ مه‌نه‌فستێكدا ده‌ربڕیوه‌ له‌ به‌شێكی ئه‌و مه‌نه‌فێسته‌ شیعریه‌یدا كه‌ له‌ ساڵی 2004 دا بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌ و له ڕووپه‌ڕی‌ به‌رگی پشته‌وه‌ی ئه‌م كۆبه‌رهه‌مه‌دایه‌ ده‌ڵێ :
(…. ڕێگای هات و نه‌هات ، شكانه‌وه‌ی هزر .. هه‌ڵپه‌ی تێهه‌ڵێـنانه‌وه‌ …
ڕاكردن به‌ره‌و ژیان ، به‌ره‌و سه‌ودای لاڤـایی و
پیشه‌سازی حوسن و جه‌مال ..
ئاڵـووده‌ بوونی تاسه‌ … ململانێی نه‌بڕاوه‌ له‌گه‌ڵ زمان ..
ئه‌مانه‌ سه‌دای زه‌نگه‌كه‌ ده‌ده‌نه‌وه‌ ، سپێده‌ده‌مان به‌وپه‌ڕی ناز و ویقاره‌وه‌
شیعر له‌ خه‌وی په‌مه‌یی جیا ده‌كاته‌وه‌ ..)
تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی ‌ ده‌ڵێ : ( ئه‌شكی خوێنین
به‌ سه‌راپای
سرووشتی به‌سته‌زمان دێته‌ خوارێ …
نمه‌كگیریه‌ كووره‌ هه‌ڵایساوه‌كانی شیعر
ئاسنی ساردیان پێ خوار بكرێته‌وه‌ ..)




ئه‌وانه‌ی له‌ نیشتمانی خۆیاندا غه‌ریـبن(*).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌ پێچه‌وانه‌ی (نووففه‌ری) كه‌ وتی : نه‌زانیی كۆڵه‌كه‌ی ئاسووده‌ییه ‌ ( ئه‌بوو حه‌ییانی ته‌وحیدی) له‌و باوه‌ڕه‌دایه‌: عه‌قڵ ڕووناهی ڕۆحه‌ و نه‌زانی لێڵایه‌تییه‌تی…
كه‌چی له‌گه‌ڵ ئه‌و نرخاندنه‌ی عه‌قڵیش له‌لایه‌ن ئه‌و پێشه‌نگه‌ مه‌زنه‌ی عه‌قڵانییه‌ت له‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئیسلامی دا ، وای لێ هات به‌رگی به‌ پینه‌ی پۆشی و ڕێی ده‌روێشی گرته‌ به‌ر و به‌ ڕۆح و به‌ هه‌سته‌ نادیاره‌كانیه‌وه‌ عه‌وداڵی ڕێگای نوور بوو…
جوامێر له‌وه‌ی زیاتری له‌ ده‌ست دا نه‌بوو… ئه‌وه‌ی زه‌مانه‌ به‌ ئه‌بوو حه‌یانی ته‌وحیدی كرد ، به‌ هه‌ر كه‌سێكی دی كردبا هه‌روای ده‌كرد…
چونكه‌ نه‌ عه‌قڵ و نه‌ مه‌نتیق قه‌بووڵیانه‌ له‌ پێشترین نووسه‌ر بكه‌وێته‌ لێواری برسیه‌تی و ناچار بێ گیای بیابانان بخوا و پاشان وه‌ك ناڕه‌زایی ده‌ربڕینیش كتێبه‌كانی بسووتێنێ.
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ژیربێژایه‌تی و هاوسه‌نگی له‌ بیركردنه‌وه‌دا بمێنێ و له‌گه‌ڵ چه‌رخێكدا بێته‌وه‌ كه‌ هه‌رچی تێدا بووه‌ به‌ دزێوی و نه‌زانییه‌وه‌ هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێ. خوا هه‌ڵناگرێ (دكتۆر ئیحسان عه‌باس) له‌ وتاره‌كه‌یدا به‌ بۆنه‌ی ئاهه‌نگی هه‌زاره‌ی ئه‌بوو حه‌ییان له‌ قاهیره‌دا باشی بۆچووه‌ كه‌ پێشنیازی ئه‌وه‌ی كردووه‌ ، كرده‌وه‌ی سووتانی كتێبه‌كانی ته‌وحیدی به‌ سه‌ره‌تای نوێخوازی عه‌ره‌بی دابنرێ .
ئه‌بووحه‌ییان به‌ ڕووی لاسایی كردنه‌وه‌ و یه‌كئه‌نوایی درێژدادڕی و شێوازی كۆنی نووسین ڕاپه‌ڕی ، به‌ قه‌د ئه‌وه‌ی له‌ تافی لاویدا دژ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌كی زوڵمی سیاسی دا ده‌چوو و داوای عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌كرد…
له‌و ڕاسته‌شدا به‌ ڕاده‌یه‌ك زیاد ده‌ڕۆیشت ، پێی وابوو عه‌داله‌تی سوڵتان له‌ خێر و بیری زه‌مانه‌ چاتره‌…

به‌م پێیه‌ زۆر له‌ نووسینه‌كانی بۆ به‌رچاو ڕوونی چینی ده‌سه‌ڵاتدار بوو… له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی له‌ ڕه‌چه‌ڵه‌كێكی باڵایش نه‌بوو ، به‌وه‌ی نه‌وه‌ی خورمافرۆشێكی به‌غدایی بوو… به‌ڵام له‌ بیركردنه‌وه‌ی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیدا…له‌ شێوه‌ و شێوازی نووسین دا باڵا بوو…
هه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ وتویه‌تی: (وشه‌ی جوان له‌ كه‌نیزه‌ی پاكیزه‌ شه‌ریفتره‌…) كه‌م وا ڕێك ده‌كه‌وێ ئه‌دیبێكی نوێخوازی كۆنی عه‌ره‌ب هه‌بێت وه‌ك ته‌وحیدی ، به‌و جیددیه‌ت و به‌و تین و تاوه‌ هه‌ڵسوكه‌وتی له‌گه‌ڵ كاری ڕووناكبیری دا كردبێ و هێزی بیركردنه‌وه‌ی بۆ گـۆڕان هه‌بێ .
ئه‌بووحه‌ییان به‌وه‌ش تاوانباره‌ كه‌ به‌شداری له‌ داڕشتنی نامه‌كانی (اخوان الصفا)دا كردووه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی چواره‌می كۆچی یه‌وه‌ ویستوویانه‌ له‌ ڕێگای ڕوونایی دان به‌ زانست و ڕۆشنبیری كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامی نوێ بكه‌نه‌وه‌…
(به‌ ڕاستی) دكتۆر جابر عصفوریش له‌وه‌دا نیشانه‌ی پێكاوه‌ كه‌ له‌ وتاری ڕێزلێنانی ئه‌بوو حه‌ییان دا وتی: ته‌وحیدی وه‌ك سیمرغ و سه‌مه‌نده‌ر مرد پاشان له‌ خۆڵه‌مێشی خۆیدا ژیایه‌وه‌…

هه‌موو ئه‌و هه‌وڵه‌ عه‌ره‌بیانه‌ی دراون (له‌م باره‌یه‌وه‌) گه‌وره‌ترین به‌ڵگه‌ن بۆ نوێخوازی و ده‌سه‌ڵات شكانی به‌سه‌ر نوێ كردنه‌وه‌ و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی سه‌رده‌مه‌كان… هه‌ر سه‌باره‌ت به‌وه‌شه‌وه‌ بوو ، ڕووناكبیرانی سه‌رده‌می ڕێنیسانس عاشقی ئه‌بووحه‌ییان بوون…
ئه‌و له‌ زه‌وق و شه‌وقی ئه‌و نه‌وه‌یه‌ نزیك بوو كه‌ هیچیان له‌ یه‌ك ئه‌نوایی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست و سه‌رده‌مه‌كانی داڕووخاندا نه‌بینی شایانی ژیاندنه‌وه‌ بێ…
بۆیه‌ ده‌بینی باز به‌سه‌ر چه‌ندین سه‌ده‌دا ده‌درێ و ته‌وحیدی هه‌ڵده‌بژێرێ ببێ به‌ سومبولێكی باڵای ڕوونبینی…

له‌وانه‌یه‌ په‌یوه‌ندی و تێكه‌ڵی نێوانی ڕووناكبیر و ده‌سه‌ڵات ، لای ئه‌و وه‌چه‌یه‌ و هه‌موو وه‌چه‌كان كاری به‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌و ڕێبازه‌وه‌ هه‌بوو بێ… چونكه‌ (توحیدی) تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی نموونه‌ییه‌ ‌ بۆ دیراسه‌ت كردنی په‌یوه‌ندی به‌ینی ڕۆشنبیر و ده‌سه‌ڵات كه‌ چه‌ندین وه‌چه‌ی پێ مژوول بووه‌ و تا ئێستاش داڕشتراوێكی قه‌بووڵكراوی بۆ نه‌دۆزراوه‌ته‌وه‌…

(ابو حیان) هه‌ر به‌و مه‌زه‌نده‌یه‌ش په‌یوه‌ندی به‌ ( ابن العمید) و (ابن عباد) كرد…
ئه‌و پێی وابوو (ڕۆشنبیر) ئه‌گه‌ر له‌ ( وه‌زیر) باڵاتر نه‌بێ ده‌بێ یه‌كسان بێ پێی.
ئه‌و (ڕووناكبیرایه‌تی) ده‌خسته‌ پێش (سیاسی)(!!!). كه‌ سیاسییه‌كانیش به‌ چاوی سووكه‌وه‌ لێیان ڕووانی و له‌ كۆڕ و مه‌جلیسه‌كانیاندا ده‌ریان كرد ، وه‌ك (وه‌زیر مهلبی) پێی كرد ، ئیتر هۆشیار بووه‌وه‌ و گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ سیاسی ، ڕووناكبیری وه‌ك خووڵام نه‌بێ ناوێ و هه‌رگیز وه‌ك هاوبه‌شێك له‌ مه‌سئوولیه‌تدا چاوی لێ ناكا…

به‌م جۆره‌ قۆناغی (یاخی بوون) لای(ابوحیان) كۆتایی پێ هات و تاقیكردنه‌وه‌ی ته‌سلیم بوون له‌ ژیانی دا ده‌ستی پێ كرد ، به‌ ڕاده‌یه‌ك گه‌یشته‌ قۆناغی (سواڵ له‌ ده‌سه‌ڵات) وه‌ك له‌ كۆتایی دایه‌لۆگه‌كانی له‌گه‌ڵ (ابن سعدانی) وه‌زیردا هاتووه‌ كه‌ له‌ كتێبی (الامتاع و المؤانسه‌)دا كۆی كردووه‌ته‌وه ‌، ڕه‌نگه‌ ته‌وحیدی وای به‌ خه‌یاڵدا هاتبێ ئه‌گه‌ر له‌ ده‌سه‌ڵات دووركه‌وێته‌وه‌ سه‌ربه‌خۆی ڕۆشنبیری بداتێ ، كه‌ له‌ تافی لاوییه‌وه‌ خه‌ونی پێوه‌ ده‌بینی.
بۆیه‌ ده‌بینی بیر له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ ببێ به‌ هاوبه‌شی به‌ققاڵی ئه‌و كوچه‌یه‌ی كاری لێ ده‌كرد ، بۆ ئه‌مه‌ش داوا له‌ (ابو الوفاء)ی مهندسی براده‌ری ده‌كا هه‌زار درهه‌می بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ بداتێ…

له‌وانه‌بوو ئه‌گه‌ر پێی بدابووایه ‌، له‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ و ئیهانه‌ بیپارستبا ، كه‌ له‌ قۆناغی وازهێنانی له‌ خه‌ونه‌ تۆباویه‌كانی دووچاری بوو و به‌ ته‌واوی ته‌سلیم به‌ مه‌نتیقی ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتداران بوو. دیاره‌ ناتوانین به‌و ساتییه‌ حه‌قی ئه‌م پیاوه‌ بده‌ین ، چونكه‌ په‌یوه‌ندی به‌ینی ڕۆشنبیر و ده‌سه‌ڵات له‌ بنه‌مای شیره‌خۆری هاوبه‌ش ئاڵۆزتره‌ كه‌ (معاویه‌ی كوڕی ابوسفیان) له‌ سه‌ره‌تای ده‌وڵه‌تی ئه‌مه‌ویدا داینابوو ، كاتێ به‌ ئه‌بووبه‌كری كوڕی عوسمانی كوڕی حارسی وت (كه‌ زۆر ده‌چووه‌ دیوه‌خانه‌كه‌ی بێ ئه‌وه‌ی كارێكی لێ داوا بكا ، یا شتێكی لێ بخوازێ):

  • برازا…ئه‌وه‌یه‌ دونیا…
    یا له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا شیر ده‌خۆی ، یان ئه‌وه‌تا وازمان لێ دێنی.
    سه‌ره‌تا ته‌وحیدی ڕێبازی شیره‌خۆری ڕه‌ت كرده‌وه‌ ، له‌ دوایدا پێی ڕازی بوو،
    به‌ڵام پاشی چی؟
    دوای ئه‌وه‌ی مانگاكان بێ تووك بوون و شیر چكی كرد و دونیاش ئه‌وی به‌ره‌و چاره‌نووسی گریكی و ئه‌و دیماهییه‌ كاره‌ساتاویه‌ خه‌مناكه‌ برد كه‌ وای لێكرد به‌ برسیه‌تی و ئاواره‌یی و ده‌ربه‌ده‌ری سه‌ربنێته‌وه .‌
    نیشتمان له‌ ژیانی ئه‌ودا له‌ مه‌نفا چاكتر نه‌بوو… ئه‌گه‌ر وانه‌بووایه‌ ، نه‌یده‌گوت: غه‌ریبترین غه‌ریب ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ نیشتمانی خۆیدا غه‌ریبه‌.

(*) له‌ ( محی الدین لاذقانی ) یه‌وه‌ ، ڕۆژنامه‌ی – الشرق الأوسط – به‌ سووكه‌ ده‌سكارییه‌كه‌وه‌ .




ڕه‌شنووس له‌ دونیای داهێناندا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

جاران زوو ، سه‌رده‌می لووتكه‌ بڵنده‌كانی ئه‌ده‌بیاتی كوردی ، چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ یا هه‌ر نه‌بوو ، یا ئه‌گه‌ر هه‌شبووبێ دواكه‌وتوو بوو..
له‌به‌رنووسینه‌وه ‌و ده‌ستا و ده‌ستی كاری داهێنه‌ران یه‌كێك بوو له‌ دیارده‌ دیاره‌كانی ئه‌وسا ، به‌تایبه‌تیش دیوانی شاعیران و به‌ری ڕه‌نجی بیر و بۆچوونی نووسه‌رانمان له‌گه‌لێك بواری جیاجیادا هه‌میشه‌ نوسخه‌ی ئه‌سڵی ، جیا له‌ ناوه‌رۆك و جیهانبینی شاعیر یا نووسه‌ر ،چه‌ند شتێكمان پێ ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر بگونجێ بڵێین له‌به‌ینی دێری نووسیندان ، له‌گه‌ڵ نادیاریشیاندا ڕوانینی به‌ ڕامان ده‌یبینێ و مه‌ودای ئه‌و سرووته‌ ته‌نیا و له‌خۆنووسانه‌ ڕوئیائارایانه‌ی دێته‌وه‌ به‌رچاو كه‌ داهێنه‌ر له‌ چركه‌ ساته‌كانی داهێناندا خوولی تێدا خواردووه‌.
كه‌واته‌ ڕه‌شنووس، یاخود سیایی ، خۆی له‌ ده‌قێكی دیاریكراودا (‌ سه‌ره‌تای ده‌سپێك تا وچانی دوایی)ـه‌وه‌ ده‌نوێنێ.
یه‌كێكه‌ له‌و سیمایانه‌ی ڕه‌نگڕێژی چه‌ندین لایه‌نی ڕه‌خنه‌ (وه‌ك پرۆسه‌ی داهێنان) و لێكدانه‌وه‌ ده‌كا.
له‌وانه‌یه‌ سیایی نووسین ، هه‌ر ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ ، یا ده‌فته‌رێكی تایبه‌تی بێ ، به‌ڵكو (په‌راوێزنووسی) سه‌ر نووسراوی دیكه ‌و هه‌موو ئه‌و تیلمانه‌یش بگرێته‌وه‌ كه‌ به‌جیا داهێنه‌ر له‌ وه‌ختێكی دیاریكراودا وه‌ك سه‌ره‌قه‌ڵه‌م یا ده‌ق نووسیوویه‌تیه‌وه ‌، به‌ وێنه‌ پاكه‌تی به‌تاڵی جگه‌ره‌ یا هه‌ر شتێكی له‌و بابه‌ته‌..
ئه‌و ڕه‌شنووسانه‌ به‌شێكن له‌ مێژووی داهێنه‌ر خۆی و له‌ دواییشدا ده‌بن به‌ به‌شێك له‌ ئامرازی به‌رده‌ستی ڕه‌خنه‌گر..
ئه‌مه‌ سرووشتێك نیه‌ بۆ تاقیكاری ، له‌ گرێژنه‌ بردنیش نیه‌ كه‌ به‌ ئاراسته‌یه‌كی بێ هێز و بڕشت ڕێ هه‌ڵگرێ ، ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ پشكنین و كۆڵین‌ و به‌دواداچوون و پرسیار پێچ كردن له‌پێناوی گه‌یشتن به‌ حه‌قیقه‌ت و مه‌ودای داهێنان
به ڕێگایه‌كی ڕه‌وا..

ئێستا وه‌ك ده‌بینین زۆر له‌ نووسه‌ران به‌ كۆمپیوته‌ر ده‌نووسن..
بۆ نووسینی توێژینه‌وه ‌، یا باسێكی ئه‌كادیمی ته‌نانه‌ت هه‌واڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژنامه‌نووسیش كۆمپیۆته‌ر به‌هۆی ڕه‌گه‌زی خێرایی و ده‌رهاورده‌ ته‌كنیكیه‌كانی له‌ جێی خۆیدا بێ..

به‌ڵام بۆ به‌رهه‌می داهێنانی له‌ وێنه‌ی شیعر ، ده‌ستنووس بۆ قۆناغی لێكدانه‌وه‌ و ڕه‌خنه‌ به‌های خۆی هه‌یه‌..
له‌ هه‌مان كاتدا هه‌میشه‌ ده‌ربڕین له‌و چه‌شنه‌ كارانه‌دا چونكه‌ پێش جووله‌ی ده‌ست ده‌كه‌وێ ، تێكه‌ڵاوی و لێتێكچوونێك بۆ داهێنه‌ر دروست ده‌كا كه‌ ڕه‌نگه‌ زنجیره‌ی بیركردنه‌وه‌ی ‌بپچڕێنێ ، لێره‌شدا مه‌به‌ست ئه‌وه‌ نیه‌ بڵێین شیعر به‌ كۆمپیۆته‌ر نانووسرێ ، ڕه‌نگه‌ له‌ دواڕۆژدا به‌پێچه‌وانه‌وه‌ بكه‌وێته‌وه‌ و وه‌چه‌كانی ئاینده‌ نه‌توانن شیعریش به‌ ده‌ست بنووسن ، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌و شیعره‌ی ئه‌وان ده‌ینووسن جۆرێك له‌ ماكی نه‌هلستیه‌ت و بێ موبالاتی تێوه‌رده‌پێچڕێ كه‌ هه‌موو هاوكێشه‌كان به‌لاسه‌نگی بهێڵێته‌وه‌.. له‌و سه‌ریشه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و مه‌ودایانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ له‌تركزه‌یی هاوسه‌نگیه‌كانی نووسه‌ر و مه‌ودا سایكۆلۆژییه‌كانی له‌كاتی داهێناندا هه‌یه‌ ته‌نانه‌ت له‌ نووسینی نامه‌ تایبه‌تیه‌كانیشدا له‌ناو هارده‌ (hard) خه‌ولێخراوه‌ به‌ ڤایرۆس هه‌ڕه‌شه‌ لێكراوه‌كاندا له‌ نگه‌ر بگرن..
ئه‌مه‌ نوخشه‌لێدانێكی به‌د نیه‌ له‌ دواڕۆژ ، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی له‌سه‌ركردنه‌وه‌ی ناسكبێژییه‌ كه‌ ته‌كنه‌لۆژیا له‌ دیوی ڕه‌هه‌نده‌ پاشڤه‌بڕه‌كانی خه‌ریكه‌ چه‌پڵه‌ی لێ ده‌كوتێ و بێنی ته‌نگ ده‌كا.




ئاینده‌ی ڕۆژنامه‌ له‌ ناو هه‌ڕه‌شه‌ی هۆیه‌كانی دیكه‌ی میدیادا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌مڕۆ له‌ دونیای میدیادا باس له‌و هه‌ڕه‌شه ‌و گه‌فانه‌ ده‌كرێ كه ‌په‌ره‌سه‌ندنی هۆیه‌كانی پێكگه‌یشتن له‌ ڕۆژنامه‌ی ده‌كا ، ئه‌وانه‌ی ئه‌و جۆره‌ باسانه‌ ده‌كه‌ن ، بیروبۆچوونه‌كانیان له‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ ئیتر میدیای بینراو و ده‌رهاوێشته‌كانی دیكه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی ته‌كنه‌لۆژیای پێكگه‌یشتن و تۆڕه‌كانی ئینته‌رنێت گڵۆڵه‌ی به‌ ڕۆژنامه‌ ( به‌ ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌یشه‌وه‌) به‌ ڕاده‌یه‌كی باوه‌ڕنه‌كرده‌ لێژكردووه ‌و ئه‌و ئه‌ركه‌ی تا دوێنێ به‌ ڕۆژنامه‌ هه‌ڵنه‌ده‌سووڕا ، ئه‌مڕۆ‌ به‌ هۆی تۆڕه‌كانی ئینته‌رنێت و كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان به‌ ئاسانی هه‌ڵده‌سووڕێ ، سه‌ره‌ڕای ئازادی ده‌ربڕین و بڵاوكردنه‌وه‌ به‌ تایبه‌تی به‌ هۆی ئینته‌رنێته‌وه‌ ، كه‌ هه‌ر تاكێك ده‌توانێ هه‌موو جیهان له‌سه‌ر شاشه‌ی كۆمپیوته‌ر یا مۆبایله‌كه‌یدا ببینێ و ببینرێ..

كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كانیش وه‌ك ده‌بینین دوای فه‌راهه‌مبوونی سێڵی وه‌رگرتن به‌ نرخێكی گونجاو له‌ هه‌موو ماڵێكدا هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترا میدیای كات گوزه‌راندن كه‌ خۆی له‌ كلیپی گۆرانی و درامای خاكه‌ڕا و ڕیكلامی بێ په‌رده‌ و بێ سنوور و هه‌ندێ به‌رنامه‌ی بێ به‌رنامه‌دا ده‌بینێته‌وه ‌، ئه‌گه‌ر هه‌ندێ له‌ كه‌ناڵی په‌روه‌رده‌یی تایبه‌تی لێ هه‌ڵبوێرین ، كه‌ ئێمه‌ ئه‌ویشمان دوای به‌ ئه‌هلی كردنی قوتابیخانه‌ و كۆلیژه‌كانمان نه‌ما …!

له‌و سه‌ریشه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك كه‌ناڵی تری پێچه‌وانه‌ كه‌ نوخشه‌ی ڕه‌شبینی و مه‌رگ داده‌ده‌ن ، ئه‌وانیش له‌ كاردان ، له‌وه‌ی به‌ میدیای پارێزگر و ئایینی و ته‌بشیریه‌وه‌ ده‌ناسرێن.

به‌ڕای من پاشاگه‌ردانییه‌كانی ته‌له‌ڤزیۆن سه‌ره‌ڕای خودی سیفه‌ته‌ پۆزه‌تیڤه‌كانی وه‌ك ئاسانی هه‌ڵگرتن و گواستنه‌وه‌ و هه‌رزانی و له‌ هه‌مانكاتدا ئاسانی له‌ كۆڵ خۆكردنه‌وه‌ و خوێندنه‌وه‌ی ڕۆژنامه له‌ هه‌موو ئه‌و خاڵانه‌یش گرینكتر هه‌ست به‌ لێپرسینه‌وه‌ كردن له‌ هه‌موو ئه‌و بابه‌ت و هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژانه‌ی بڵاویان ده‌كاته‌وه‌
بێجگه‌ له‌وه‌ی ڕۆژنامه‌ هه‌میشه‌ نزیكتر له‌ كتێب ، كه‌ سه‌رچاوه‌ی فێربوون ومه‌عریفه‌یه‌ ‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووی مۆته‌كه‌ی كاركه‌ناری و نه‌مانی له‌سه‌ر ڕۆژنامه‌دا لابردووه ‌و به‌ختی دیكه‌ی پێداوه‌.
جگه‌ له‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ی هۆیه‌كانی میدیا له‌م چه‌ند ساڵانه‌ی دوایدا به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ ، بێگومان ڕۆژنامه‌یش وه‌كو هۆیه‌كی ڕه‌سه‌نی میدیای نووسراو به‌شی خۆی پێ بڕاوه ‌و به‌هره‌ی لێوه‌رگرتووه ، به‌ نموونه‌ تۆڕه‌كانی ئینته‌رنێت چه‌ندی بینه‌ر و خوێنه‌ری زۆریشی بۆ خۆی ڕاكێشابێ ، به‌قه‌د ئه‌وه‌ش وه‌كو هاوڕێ و هه‌ڤاڵێكی دڵسۆزی ڕۆژنامه ‌و چاپكراوی دیكه‌یه‌.
به‌لایه‌كی دیكه‌ش هه‌موو ئه‌و بڵاوكراوانه‌ی به‌ هۆی ئه‌وه‌ی پێی ده‌ڵێن (ڕۆژنامه‌گه‌ریی ئه‌لیكترۆنی) له‌چاو بزاڤی بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و ده‌وریات و كتێب و چاپكراوی تر ئه‌گه‌ر له‌ په‌راوێزیشدا نه‌بن ، تا ئێستا ئه‌و ڕێژه‌یه‌ نییه‌ جێی باس بن ، ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ هه‌موو ڕێژه‌یه‌كی زۆر كه‌م نه‌بێ له‌ وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كاندایه‌ و وڵاتانی دواكه‌وتوو سه‌باره‌ت به‌ زۆر ئه‌گه‌ری جۆرا و جۆر له‌ پێشه‌وه‌شیان ڕاده‌ی نه‌خوێنده‌واری و دواكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیا و ژێرخانی ئابووری و دواكه‌وتوویی ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ كه‌رتی تایبه‌تی و كێبه‌ركێی سیسته‌می حوكمڕانی له‌ هه‌لی به‌كارهێنانی ته‌كنه‌لۆژیای پێشكه‌وتوو بێبه‌ش بوون.
بۆیه‌ پێموانییه‌ به‌و ساڵ و زه‌مانانه‌ ڕۆژنامه‌ بایه‌خی خۆی ون بكا به‌ تایبه‌تیش له‌ وڵاتانی له‌ وێنه‌ی وڵاتی ئێمه ‌، هه‌ر چه‌نده‌ لایه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیدار ڕه‌نگه‌ به‌ پێی عاقڵ پێشكانیان به‌ دیوێكی تری ببینن !!

له‌وه‌ش زیاتر ڕۆژنامه‌ ته‌نانه‌ت له‌ وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كانیش ئه‌رزشی خۆی ون نه‌كردووه‌ به‌و مه‌رجانه‌ی له‌ تێگه‌یشتنی په‌خشكاری ڕۆژنامه‌كانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ بۆ بنه‌ما كۆمه‌ڵایه‌تی و سایكۆلۆژییه‌كانی خوێنه‌ر و توێكل هاوێشتن و نوێبوونه‌وه‌ی به‌ پێوانه‌ی خواستی سه‌رده‌م.

ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ش بۆ ڕۆژنامه‌ له‌ ڕۆژگاری ئه‌مڕۆدا پێم وایه‌ له‌م چه‌ند خاڵه‌ی خواره‌وه‌دا ببینرێته‌وه‌:

1- بایه‌خدانی ڕۆژنامه‌ به‌ پێشزانی له‌ ڕێگای په‌یامنێره‌كانییه‌وه‌ بێت یاخود ئاژانسه‌كانی ده‌نگوباس كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ ئه‌گه‌ری خێرایی بڵاوكردنه‌وه‌ و به‌دواداچوون.

2- هه‌وڵی به‌رده‌وام بۆ گۆڕین و نوێكردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی به‌ تایبه‌تی له‌ هه‌واڵ وده‌رهاوێشته‌كانیدا.

3- نزیكبوونه‌وه‌ له‌ خوێنه‌ری ئاسایی و ویست و خواسته‌كانی له‌م بواره‌دا ، ڕه‌نگه‌ ڕۆژنامه‌ كاریگه‌ریی له‌ هۆیه‌كانی تر كاراتر بێ.

4- هه‌وڵدان بۆ ڕاكێشانی خوێنه‌ری نوێ ، كه‌ خۆی له‌وه‌چه‌ی نوێدا ده‌بینێته‌وه‌ له‌ هه‌مان كاتدا كرانه‌وه‌ به‌ ڕووكاری خۆ دوورگرتن له‌ هه‌موو جۆره‌
ئه‌و په‌ڕگیرییه‌ك له‌ چاره‌سه‌ركردن و بڵاوكردنه‌وه‌ی بابه‌ت و نووسین دا

5- هه‌وڵی به‌رده‌وام به‌ فراوانكردنی په‌یوه‌ندی نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ناوه‌نده‌ بڕیاربه‌ده‌سته‌كان بۆ هه‌ڵێنجانی ده‌رهاورده‌ی وا بتوانێ شیكردنه‌وه‌كان ئاراسته‌یه‌كی بایه‌خدار وه‌ربگرن و وه‌ڵامی پرسه‌كانی ڕۆژ و شه‌قامی تێدا بێت.

6- بایه‌خدان به‌ فایلی هه‌مه‌چه‌شن به‌ ئاستی بایه‌خدان به‌ هه‌واڵ و سیاسه‌ت وه‌كو فایلی كۆمه‌ڵایه‌تی و كلتووری و هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌ی تر كه‌ جێی بایه‌خی خوێنه‌رن به‌نموونه‌ ؛ وه‌رزش كه‌ لێره‌شدا ئه‌وانه‌ش مه‌به‌سته‌ ‌ په‌یوه‌ندی به‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستانه‌وه‌ هه‌یه‌.

7- چاره‌سه‌ركردنی ڕۆژنامه‌نووسیانه‌ له‌ ڕووی بڵاوكردنه‌وه‌دا به‌ جۆرێك خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كان خوێنه‌ر ماندوو نه‌كه‌ن ، كه‌‌ گیانی سه‌رده‌م قبووڵی ناكات ، وه‌ك ده‌رهێنان و پێشاندانی كاكڵی نووسن و وتاره‌كان له‌ ڕێی سپۆت(تایتڵی لاوه‌كی)ی پێویسته‌وه‌ .

8- گرینگی دان به‌ ده‌رهێنانی هونه‌ری له‌ ڕووی قه‌باره‌ی پیت و ئاستی ستوونه‌كان و بڵاوكردنه‌وه‌ی وێنه ‌و تایپۆگرافیا ، كه‌ ته‌كنه‌لۆژیای پێشكه‌وتوو ڕه‌خساندوونی.

وێنه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا زۆر جار ئه‌گه‌ر ئیرادێكی له‌لایه‌نی هونه‌رییه‌وه‌ نه‌بێت و له ڕووی هه‌ڵبژاردن و قه‌باره‌ و چۆنیه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ هاوتای ده‌قه‌كه‌ بێت ، له‌وانه‌یه‌ له‌وێنه‌ی به‌ بزاڤی ته‌له‌ڤزیۆن كاریگه‌رتر بێت به‌وه‌ی فۆتۆگراف كه‌ له‌باری سه‌قامگرتوو و بێ جوو‌له‌ دایه‌ زۆر جار له‌ ڕۆژنامه‌دا جووله‌ ده‌ر ببڕێ ، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش هه‌ندێ جار وێنه‌ی ته‌له‌ڤزیۆن وای لێدێ له‌ جووله‌ ده‌كه‌وێ و شتێك ده‌رنابڕێ ، ده‌رهێنه‌ری كارامه‌ ده‌توانێ ڕووخسارێكی به‌رچاو و سه‌رنجڕاكێش به‌ ڕۆژنامه‌ بدا ، كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌ڵێین مه‌به‌ستمان به‌ نموونه‌ ته‌نیا به‌كارهێنانی ڕه‌نگ نییه‌ ، به‌ڵكو چۆنیه‌تی به‌كارهێنانییه‌تی.

دیاره‌ له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكیشدا ده‌خوازێ ده‌رهێنانی هونه‌ری شان به‌شانی ناوه‌رۆكێكی ده‌وڵه‌مه‌ند بڕوا ، كه‌ له‌سه‌ریه‌تی نه‌ك هه‌ر به‌ دوای ڕووداودا بچێ و دایڕێژێته‌وه ‌، به‌ڵكو هه‌وڵی دروستكردنیشی بدا ، به‌ڵام به‌و ڕووكاره‌ نا كه‌ هه‌موو یاسا و قانوونێك بخاته‌ ژێر پێی ورووژاندنێكی كاتی.

9- دیاریكردنی جوگرافیای بڵاوكردنه‌وه‌ ، كه‌ كۆمه‌ڵێك هۆكاری دێته‌ ڕێ له‌ پێشه‌وه‌ش ئه‌و زمانه‌یه‌ ڕۆژنامه‌ی پێ ده‌رده‌چێ ، هه‌روه‌ها سیسته‌می سیاسیش ڕۆڵی خۆی له‌و دیاریكردنه‌دا ده‌بینێ ، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر باسی ڕۆژنامه‌ی كوردی بكه‌ین به‌ ئه‌زموون ده‌ركه‌وتووه ‌، چه‌ندی بێ موبالاتی و به‌هه‌ند نه‌گرتنی چۆنیه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بووه‌ ئه‌وه‌نده‌ فاكته‌ری زمان و سیسته‌می سیاسی كۆسپ نه‌بووه‌ به‌ تایبه‌تیش دوای په‌ره‌سه‌ندنه‌ له‌ ڕاده‌به‌ده‌ره‌كانی هۆیه‌كانی گه‌یاندن و پێكگه‌یشتن.

ڕۆژنامه‌ وه‌ك دامه‌زراوێكی وه‌رگرتن و داڕشتنه‌وه‌ و بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵ و به‌دواداچوونی ده‌رهاورده‌كانی دامه‌زراوێكی پیشه‌یی و ئاراسته‌كردنی ڕای گشتییه‌ ئه‌وه‌نده‌ش ده‌خوازێ ئیتر دوای ئه‌و په‌ره‌سه‌ندنانه‌ وه‌كو دامه‌زراوێكی بازرگانیش له‌به‌رچاو بگیرێ كه‌ به‌رده‌وامی ده‌رچوونی بۆ مسۆگه‌ر ببێ.

به‌مه‌ش ڕۆژنامه‌ ده‌توانێ له‌ سنووری ڕكابه‌ری هۆیه‌كانی دیكه‌دا نزیك بێته‌وه‌و ئه‌و وێنه‌ ڕه‌شبینانه‌ی بۆ ڕۆژنامه‌یان كێشاوه‌ به‌وه‌ی ئیتر به‌ گه‌شه‌سه‌ندنی هۆیه‌كانی تر به‌ تایبه‌تیش هۆیه‌كانی میدیای بینراو ئه‌و كاریگه‌ریه‌ی نامێنێ و كاڵ ده‌بنه‌وه ‌و تا ئه‌و ساڵ و زه‌مانانه‌یش ڕۆژنامه‌ بایه‌خی خۆی وه‌ك هۆیه‌كی میدیای كلاسیكی له‌ده‌ست نادا و پێشموانییه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌هلی كاری له‌ به‌ڕیوه‌بردنیدا بن له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیكدا له‌ ده‌ست بدا.




كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌ كوردییه‌كان له‌قه‌ڵه‌مڕه‌وی ڕه‌هه‌نده‌ فه‌رهه‌نگییه‌كاندا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ جوامێریمان كه‌م نابێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر دان به‌و ڕاستیه‌دا بنێین ، به‌تایبه‌تیش ئه‌وانه‌ی پڕ به‌ هه‌ناسه‌یان زوڵمی ئه‌وان ڕۆژگاره‌یان دیوه‌ كه‌ ته‌نیا بیركردنه‌وه‌ له‌وه‌ی ئێمه‌ش وه‌كو خه‌ڵكی تر وێنه‌مان به‌ره‌و ئاسمانی بێپایان ده‌نێرین و ئیستگه‌ی ته‌له‌فزیۆنی جۆراوجۆر داده‌مه‌زرێنین له‌ زینده‌ خه‌ونێك ده‌چوو…
ئه‌مه‌ش له‌خۆڕا نه‌هاتبوو، ساڵانی دوور و درێژی ئه‌و غه‌دره‌ كه‌ڵه‌كه‌ بووانه‌ له ‌نه‌ستی (مرۆڤی كورد)ی جێگیركردبوو ، كه‌ هه‌میشه‌ ببوو به‌پرۆژه‌یه‌كی ئاماده‌ی گه‌مارۆدان و له‌ ناوبردن وماڵوێرانیی زۆرخایه‌ن ..
بابایه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی پێ بكرێ خۆی له‌ قڕكردن و سڕینه‌وه‌ بپارێزێ و به‌ره‌نگاری چه‌ندین دژمنی سه‌رسه‌ختی دیار و نادیار بووبێته‌وه‌ ئێستا له‌پاڵ ڕۆژنامه ‌و ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆنی هه‌مه‌چه‌شن و هه‌مه‌ لایه‌ن بێت كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی ئاسمانی دابمه‌زرێنێت شتێكه‌ له‌چاوخۆی له‌موعجیزه‌ ده‌چێت ، ئه‌مه‌ش جارێكی دیكه‌ ده‌یسه‌لمێنێت میلله‌تان هه‌میشه‌ ئه‌گه‌ر هه‌لومه‌رجی له‌باریان هه‌بێ و مێژووی خۆیان به‌ چاوی په‌ند لێوه‌رگرتنه‌وه‌ بخوێننه‌وه‌ سه‌رڕاست و دڵسۆز بن له‌گه‌ڵی ده‌توانن نه‌ك هه‌ر هه‌ستنه‌وه‌ به‌ڵكو پێشیش بكه‌ون…،
به‌ڵام ئه‌وه‌ نابێته‌ پاساو بۆ كورت هێنان له‌ تێگه‌یشتنی هاوكێشه‌كان و كارامه‌یی له‌ به‌ڕێوه‌بردنی ململانێ و كێبه‌ڕكێكانی سه‌رده‌م و به‌رهه‌مهێنانی فاكته‌ره‌كانی پێشكه‌وتن… له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ بوونی كه‌ناڵی ئاسمانی به‌س نییه‌ ، ئه‌گه‌ر وتارێكی ئاشكراو ڕوون به‌ ئاراسته‌ی كارتێكردن و هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی ئاكامه‌ پێشڤه‌بڕه‌كانی تێدا نه‌یه‌ته‌دی…

دیاره‌ ئێمه‌ ئه‌گه‌ر له‌ دونیای ڕۆژنامه‌نووسیی نووسراو ته‌نانه‌ت بیستراویشدا مێژوویه‌كمان هه‌بێ ، له‌وه‌ی ده‌چێته‌وه‌ ناو میدیای بینراو ئه‌و مێژووه‌مان نییه‌…، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌و په‌رۆشییه‌ بۆ كه‌ناڵه‌ ناوخۆییه‌كانیش پێویست نه‌بێ… له‌كه‌ناڵی ئاسمانیدا كه‌ ڕه‌نگه‌ مه‌ترسی لاسه‌نگ بوونی وتاری كوردی لای بینه‌رانی لێ بكرێ، به‌وه‌ی بێ ڕوخسه‌ت و په‌ساپۆرت جوگرافیای جیاجیا ده‌به‌زێنێ و له‌ده‌رگای جیاواز ده‌دا و ئاوێزانی چاندی دیكه‌ ده‌بێ…
لێره‌ڕا به‌راوردكردنی ئه‌مڕۆ و ڕۆژه‌ تاڵه‌كان له‌ هه‌ڵسوڕاندنی كه‌ناڵێكی ئاسمانی ته‌له‌فزیۆن له‌ ڕۆژگارێكی تیژڕۆ و لێكلێكانه‌ی تاكجه‌مسه‌ری (كه‌ خوا ده‌زانێ لێره‌ به‌دوا چی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌) ، به‌تایبه‌تیش بۆ ئێمه‌مانان كه‌ تا ئێستا نه‌حه‌ڵاڵین و نه‌مردار ، به‌ده‌رد ناخوا و بینه‌ر تا ئه‌و حسابانه‌ ده‌كا (كه‌هه‌رگیز نایكا) به‌جووله‌یه‌كی په‌نجه‌ به‌جێت ده‌هێڵێ و ده‌چێته‌ سه‌ركه‌ناڵێكی تر… بینه‌ر شاشه‌ ده‌بینێ ، پشت شاشه‌ و قه‌یران و ئیمكانیاتی ته‌كنیكی و مرۆیی له‌ جوغزی بایه‌خه‌كانی ئه‌ودا نییه‌…
ئه‌م ڕووكارانه‌یش كه‌ دێنه‌ گۆڕێ بۆ بێ ئومێد كردن نییه‌ به‌قه‌د ئه‌وه‌ی بۆ لێڕامان و لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و ڕه‌هه‌ندانه‌یه‌ كاریگه‌ریی سنووربڕی ته‌له‌فزیۆن به‌سه‌ر باری فه‌رهه‌نگی و كۆمه‌ڵایه‌تیمانه‌وه‌‌‌ هه‌یه‌.
مه‌سه‌له‌كه‌ ترسی ناوێ ، ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ده‌وێ…
ئایا چۆن ده‌توانین ئه‌و وتاره‌ بخه‌ینه‌ ڕوو ڕه‌نگڕێژی واقیعی ڕاسته‌قینه‌ی خۆمانه‌…
له‌كام ڕێگه‌وه‌ ده‌توانین ببین به‌كانگه‌ی فه‌رهه‌نگێكی ڕه‌سه‌ن و هاوچه‌رخ ، كه‌ مرۆڤی كورد به ‌وه‌چه‌ جیاجیاكانییه‌وه‌ خۆی تێدا ببینێته‌وه‌.
به‌تایبه‌تیش له‌ڕووی هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌ی به‌ویست بێ یا به نه‌‌ویستی هاتوونه‌ته‌ بازاڕی كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان كه‌ ئه‌مڕۆ بێ هیچ به‌رگرێك ڕووبه‌ڕوومان ده‌بنه‌وه‌…

ڕاستی شه‌ڕی دووه‌می كه‌نداو ، كه‌ به‌شه‌ڕی ئازاد كردنی كوێت ده‌ناسرێ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی به‌پیتی بۆ په‌ره‌سه‌ندنی كه‌ناڵه‌ ئاسمانیه‌كان ، به‌تایبه‌تیش كه‌ناڵه‌ عه‌ره‌بیه‌كان مه‌یسه‌ر كرد ، كاتێ كه‌ناڵی CNN شه‌ڕه‌كه‌ی به‌ زیندوویی گواسته‌وه‌…
ئه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای په‌ره‌سه‌ندنی تیژڕۆی ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایی له‌ هۆیه‌كانی گه‌یاندن كه‌ بوو به‌هۆی گه‌شه‌كردنی كه‌ناڵه‌كانی زه‌وی و بره‌وسه‌ندنی كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان.
بیركردنه‌وه‌ی كورد له‌ دامه‌زراندنی كه‌ناڵی ئاسمانی ئه‌گه‌رچی پێشتر له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستانیش بوو (دامه‌زراندنی مه‌دتیڤی M-TV) پێشڕه‌وییه‌ك بوو له‌ ڕاگه‌یاندنی كوردی؛ هه‌ر چه‌نده‌ له‌ زۆر كه‌م وكوڕیش خاڵی نه‌بوو و به‌هه‌ناسه‌یه‌كی ئاراسته‌كراوی تاكلایه‌نه‌ی تاڕاده‌یه‌كی به‌رچاو و دوور له‌ واقیع و خوێندنه‌وه‌ی واقیعی كوردستان بوو… به‌ڵام وه‌ك وتمان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پێشڕه‌وی دامه‌زراندنی (ته‌له‌فزیۆنی كوردستان Kurdistan TV) ئه‌وێ ڕۆژێ له‌ناوجه‌رگه‌ی به‌شێكی ئازادی كوردستان هه‌نگاوێكی بوێرانه ‌و جیهانبینیه‌كی ئامانجدار و عه‌قلێكی فه‌رهه‌نگی و هه‌ستێكی پیرۆزی نه‌ته‌وه‌یی بوو كه‌ بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ مێژووی كۆن و نوێماندا كه‌ناڵێكی ته‌له‌فزیۆنی به‌زمانی كوردی و به‌پێشهات و ڕووداوی كوردی و به‌ به‌رنامه‌ و پڕۆگرامی كوردی له‌ناوجه‌رگه‌ی كوردستان سنووره‌ ده‌سكرده‌كان ببڕێ و به‌سه‌ر غه‌در و زوڵمه‌كانی مێژوو جوگرافیاوه‌ باز بدا و په‌یامی خۆی بگه‌یێنێ ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌ هه‌موو پێوه‌رێك وه‌رچه‌رخانێك بوو له‌ میدیای كوردی… دیاره‌ پاش ماوه‌یه‌ك كه‌ناڵێكی دیكه‌ش هه‌ر له‌ كوردستان هاته‌ دامه‌زراندن (كه‌ناڵی كوردسات- Kurdsat) به‌هه‌مان تین و تاوی (Kurdistan TV) به‌رنامه‌كانی له‌كوردستانه‌وه‌ بڵاو كرده‌وه‌ و به‌رده‌وامه‌ .. ئێستا چه‌ندانی دیكه‌ له‌ ناوه‌ و ده‌ره‌وه‌ی كوردستان به‌رنامه‌كانیان به‌زمانی كوردی بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌‌ .
بێگومان ئه‌مه‌ش كارێكی مژده‌به‌خشه‌ بۆ ئاینده‌ی میدیای بینراوی كوردی و له‌هه‌مان كاتدا بۆ لێك نزیككردنه‌وه‌ی ڕه‌وه‌ندی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ و پێكه‌وه‌نانی گرووپی كاریگه‌ر له‌و وڵاتانه‌ بۆ دواڕۆژ له‌ قازانجی بزاڤی ئازادیخوازمان و گه‌شه‌كردنی ئه‌زموونی كوردستانی ئازاد… به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ناڵه‌كان كه ڕاسته‌ ئاسمانین، به‌ڵام له‌ ئه‌ساسدا به‌توانا وئه‌زموون و ئیمكانیه‌تی كه‌ناڵه‌كانی زه‌ویه‌وه‌ دامه‌زراون هه‌وڵ بده‌ن كراوه‌تر بن له‌نێوان ناوه‌رۆكی ئامانجدار و چه‌شه‌ی پیشاندان هاوكێشه‌كه‌یان لێ ون نه‌بێت… به‌تایبه‌تی له‌ڕووی زمان و كولتوور و گۆرانی و مۆسیقا و درامای جیددی كه‌ به‌داخه‌وه‌ له‌هه‌موو كه‌ناڵه‌كان له‌ ئاستی پێویستدا نین‌… ئیتر وه‌ختی هاتووه‌ له‌و ڕه‌وته‌وه‌ ، له‌ڕه‌وتێك خوێنده‌وار و نه‌خوێنده‌واری پێدا ده‌ڕوا و حساب بۆ سنوور و به‌ربه‌سته‌كان ناكا بێ ئاوڕدانه‌وه‌ ڕێ هه‌ڵگرین و له‌ لایه‌ك حسابێك بۆ چه‌ندان نه‌وه‌ی تازه‌ بكه‌ین كه‌ ئه‌ركی ئاینده‌یان ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ ، له‌ ڕووی پرۆگرامسازی و به‌هه‌ندگرتنی لایه‌نی په‌روه‌رده‌ و فه‌رهه‌نگ و ڕێڕوونی بۆ جیهانی نوێ .. ‌كه‌ جێی داخه‌ تا ئێستا نه‌مان كردووه‌ .
له‌ سه‌رێكی دییه‌وه‌ ئه‌وه‌ش له‌به‌رچاو بگیرێ ‌ تۆڕه‌كانی ئه‌نته‌رنێت ، كه‌ گڵۆڵه‌یان به‌ میدیای نووسراو لێژكردووه‌ ، به‌هه‌مان تاویش له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیك ته‌نگ به‌ میدیای بینراویش هه‌ڵده‌چنن .

نه‌ژاد عزیز سورمێ




هه‌واڵه‌كانی ناوخۆ له‌ میدیای كوردی دا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

هه‌واڵه‌كانی ناوخۆ ، له‌ هه‌رهۆیه‌كی ڕاگه‌یاندن ، به‌ڕووی گه‌شه‌وه‌ بێت یا كاڵ، ئاوێنه‌ی باڵانمایه‌ ڕووداوه‌كانی تێدا ڕه‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌…
به‌پێچه‌وانه‌ی هه‌واڵه‌كانی ده‌ره‌وه‌ كه‌ له‌سه‌رچاوه‌ی تر به‌ ڕۆژنامه‌ و ده‌زگاكانی دیكه‌ی ڕاگه‌یاندن ده‌گه‌ن ( باوه‌كو ئێستا زۆر كه‌ناڵی میدیا تۆڕی په‌یامنێرانیشیان هه‌بێ و ڕه‌نگه‌ هه‌ندێكیان وه‌كاتیش هه‌واڵ یا كۆنگره‌ی ڕۆژنامه‌نووسی بگوازنه‌وه) ‌سه‌یر ده‌كه‌ی دیسان (‌ خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ر) تێر ناكه‌ن ، هه‌میشه‌ چ به‌هۆی سپۆنسه‌ر و باروبووكاره‌وه‌ یا هه‌ر هۆیه‌كی دی كه‌ناڵی میدیا نه‌یتوانیوه‌ له‌ هه‌ندێ هه‌واڵی ئاسایی گشتیی به‌ده‌ر له‌و خه‌تانه‌ لا بدا بۆی كێشراون به‌تایبه‌تی له‌ لایه‌ن بارووبووكاره‌وه‌ كه‌ كۆڵه‌گه‌ی به‌رده‌وامی كه‌ناڵه‌كه‌ ڕاده‌گرێ .
له‌وسه‌ریش له‌ هه‌واڵه‌كانی ناوخۆدا ، نه‌ك هه‌ر له‌به‌ر ده‌ستی خۆتدایه ‌، به‌ڵكو ده‌توانی بیگه‌یێنیته‌ ئاستێكی نواندنی وا ، خۆت ببیته‌ سه‌رچاوه‌ی چاولێكراو بۆ میدیای دیكه‌ …

ئه‌وه‌ی له‌ میدیای كوردیدا تێبینی ده‌كرێ ، تا ئێستا ئه‌وه‌نده‌ی له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كانی ناوخۆ گرفت و كێشه‌ی دێنه‌ پێشێ ، له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كانی ده‌ره‌وه ‌، كێشه‌ی له‌و ته‌رزه‌ی نایه‌ته‌ پێش ، له‌وه‌ڕا ته‌ماشا ده‌كه‌ی هه‌واڵه‌كانی ناوخۆ له‌ میدیای كوردیدا ، زۆربه‌یان هه‌واڵی فه‌رمی و ته‌شریفاتین… ته‌نانه‌ت له‌ڕووی ڕیزبه‌ندی بڵاوكردنه‌وه‌شدا (گرینگترین و گرینگتر و گرینگ)دا به‌و پێوانه‌یه‌ش سه‌ركه‌وتوونین…
كێشه‌ی هه‌واڵه‌كانی ناوخۆ له‌و گۆشه‌نیگایه‌وه‌ بووه‌ به‌كانگه‌ی كێشه‌كان و یه‌كێك له‌ فاكته‌ره‌كانی دواكه‌وتوویی میدیا له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵدا ، له‌ حاڵێكدا به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئێمه‌ هێشتا له‌ناوچه‌یه‌كی هه‌ڵایساوداین‌ تێیدایه‌ ببێته‌ سه‌رچاوه‌ بۆ زۆر ناوه‌ندی دیكه ‌، كه‌چی وای لێهاتووه‌ خوێنه‌ر یا گوێگر یا بینه‌ری كورد هه‌میشه‌ ناچاربووه‌ بۆ زانینی ڕاستی ڕووداوه‌كانی پاڵه‌خۆی به‌دوای سه‌رچاوه‌ی ده‌ره‌وه‌دا بگه‌ڕێ… ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ی له‌ هه‌واڵه‌كانی ناوخۆدا بڵاوده‌كرێنه‌وه‌ ، له‌ ڕووی ته‌كنیكی داڕشتن و ڕاسته‌قانی پێشهاته‌كانیشدا دواكه‌وتوون ، به‌وه‌ی تا ئێستا ئه‌و جیاوازیه‌ جه‌وهه‌رییه‌ی له‌ سه‌بك و داڕشتنی هه‌واڵ كه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ و ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆن هه‌ستی پێ نه‌كراوه‌ به‌و ئاراسته‌یه‌ی هه‌ر جۆرێكیان نیشانه‌ به‌ سرووشتی خودی كه‌ناڵه‌كه‌ له‌ نووسراو و بیستراو و بینراو دا جیاوازه .‌
سوێندی هه‌ندێ له‌و هه‌واڵانه‌ ناخۆم كه‌ به‌ مه‌به‌ستێكی تایبه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی ململانێی لایه‌نه‌كان یاخود به‌مه‌به‌ستی ورووژان بڵاوده‌كرێنه‌وه‌…
ئه‌وه‌ی ناوه‌ند و ده‌وروبه‌ری دروست كردووه‌ ، وڵاتانی پێشكه‌وتوو جڵه‌وی زیاتر له‌ 90٪ی هه‌واڵه‌كانی دونیا به‌هه‌واڵه‌ ناوخۆییه‌كانی كوردستانیشه‌وه‌یان به‌هۆی ئاژانسه‌ زه‌به‌لاحه‌كانیان له‌ ده‌ست دایه‌ و به‌ڕوانین و جیهانبینی ئه‌و ئاژانسانه‌یش داده‌ڕێژرێن و به‌بریتی و هه‌قیش ده‌درێن به‌ده‌زگاكان…
ته‌نانه‌ت زۆرجار هه‌واڵه‌كانی خۆمانیان له‌ ڕووی ناچارییه‌وه‌ لێ ده‌كڕینه‌وه‌…
ئالێره‌دا بۆ هه‌واڵ و ئه‌وه‌ی به‌ میدیای بنكۆڵكارییه‌وه‌ ده‌ناسرێ جارێكی دیكه‌ پڕۆژه‌ی دامه‌زراندنی (ئاژانسێكی ده‌نگوباس)ی تایبه‌ت به‌ كوردستان، له‌وانه‌یه‌ له ‌زۆر سه‌ره‌وه‌ هه‌م كێشه‌كه‌ تا ڕاده‌یه‌ك چاره‌سه‌ر بكا ، هه‌م ببێ به‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی باوه‌ڕ و متمانه‌ پێكراو بۆ میدیای تر ( كه‌ ئه‌وه‌ له‌سه‌ره‌تای نه‌وه‌ته‌كانه‌وه‌ خه‌ونی من بوو ، ئه‌و پرۆژه‌ی ئاماده‌شم كردبوو پێشكێشی په‌رله‌مانم كردبوو سێ جارانیش له‌ دوو توێی كتێبدا و له‌ كاتی جیادا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌. )
هه‌واڵه‌كانی ناوخۆیش كه‌ زۆرجار دووچاری كێشه‌ ده‌بن له‌ بڵاوكردنه‌وه‌دا به‌تایبه‌تی له‌ میدیای كوردی ، مه‌رج نییه‌ ته‌نیا هه‌واڵی سیاسی بن…
زۆر جار هه‌واڵی دیكه‌ی په‌یوه‌ندار به‌ په‌رله‌مان و وه‌زاره‌ته‌كان و دادگا و دامه‌زراوه‌كانی تر و ئه‌وانی دیكه‌ی باس له‌ كێشه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌كه‌ن و هه‌روه‌ها زۆر له‌و مه‌سه‌لانه‌ی جێی بایه‌خی شه‌قامن (ڕای گشتی) ئه‌وانیش ڕه‌نگه‌ كێشه‌ بۆ ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندن دروست بكه‌ن…
له‌و نێوانه‌دا جارێكی دی میدیای كوردی به‌رامبه‌ر (خوێنه‌ر و گوێگرو بینه‌ر)، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ له‌ ڕووی ناچارییه‌وه‌ په‌نا بۆ ده‌زگای دیكه‌ ده‌بات كه‌ متمانه‌یان له‌گه‌ڵ دروست كردووه‌…

له‌بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵی ته‌شریفاتی و فه‌رمیشدا میدیای كوردی به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ئه‌وه‌نده‌ی بایه‌خی به‌خاوه‌ن هه‌واڵ داوه ‌، ئه‌وه‌نده‌ گرینگی به‌خودی هه‌واڵه‌كه‌ نه‌داوه ‌، ئه‌مه‌ش هه‌میشه‌ خاڵی نییه‌ له‌دوو واتا ، یه‌كیان بێموبالاتی و به‌هه‌ند نه‌گرتن ، هه‌ندێ جاریش عاقڵ پێنه‌شكانیشی ده‌چێته‌ پاڵ ، دووه‌میشیان له‌ به‌رژه‌وه‌ندیپارێزی خودیی هه‌ندێ ڕۆژنامه‌نووسه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ ، به‌ڕاده‌یه‌ك زۆرجار له‌ هه‌ندێ ڕۆژنامه‌دا ڕیپۆرتاژ و به‌دواداچوونی وا به‌رچاو ده‌كه‌ون كه‌ زیاتر له‌ ڕیكلامێكی به‌خۆڕایی ده‌چن تا ڕیپۆرتاژی ڕۆژنامه‌نووسی…
هه‌ندێ جاریش به‌و حسابه‌ ده‌كرێ كاردانه‌وه‌ی پۆزه‌تیڤی بۆ ئه‌و لایه‌ن یا ئه‌م لایه‌ن ده‌بێ ، یا به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ، كه‌چی ڕاستیی ئه‌مه‌ له‌خۆیدا ده‌چێته‌وه‌ پاڵ كو‌لتووری سه‌قه‌تی ڕژێمه‌ تۆتالیتارییه‌كان كه‌ به‌ هۆی ئه‌و ماوه‌ درێژه‌ی گه‌مارۆی كو‌لتووری ڕژێمی پێشووی ڕووخاو بووه ‌‌، به زانین بێ یا به‌نه‌زانین ، بووه‌ به‌ به‌شێك له‌ سیسته‌می كاركردنمان و تا ئێستا نه‌مانتوانیوه‌ به‌ ته‌واوی لێی ده‌رباز بین ، به‌تایبه‌تیش هه‌ندێ جار له‌ ڕووی ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ (خودسانسۆری ).
دونیای ئه‌مڕۆ، جیهانی ته‌كنیكی تیژڕۆی گه‌یاندن و هه‌ڕه‌شه‌ی هۆیه‌كانی دیكه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ و هۆگه‌لێكی دی ڕاگه‌یاندن كۆمه‌ڵێك ڕێسا و بنه‌مای نوێی به‌سه‌ردا سه‌پاندووه‌ ، له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌و بنه‌مایانه‌ سه‌رچاوه‌ی تایبه‌ته‌ له‌ مسۆگه‌ركردنی ده‌ستخستنی هه‌واڵ و ده‌ستبه‌جێیی له‌گه‌یشتندا كه‌ هه‌واڵه‌كه‌ تایبه‌ت ده‌بێ به‌خودی كه‌ناڵه‌كه‌وه‌ ، به‌مه‌ش وای لێ هاتووه‌ هێشتا ئه‌گه‌ر له‌ كێبه‌ركێدا دوا نه‌كه‌وێ ..

بێگومان ده‌ستبه‌جێیی بڵاوكردنه‌وه‌ش كه‌ دیاره‌ بۆ گه‌یاندنی هه‌واڵ به‌ قه‌د گرینگی هه‌واڵه‌كه‌یه‌ ‌ ، میدیای كوردی ده‌بووایه‌ له‌م ڕووه‌وه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ هه‌واڵه‌كانی ناوخۆدا ده‌ستپێشخه‌ر بێت… له‌شێوه‌ی گشتییدا ، مه‌گه‌ر جاروبار ده‌نا ئه‌وه‌یشی له‌ ئاستی پێویستدا نه‌بووه‌‌.

نه‌ژاد عزیز سورمێ




میدیای كوردی و كێشه‌كانی دونیا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌وه‌ته‌ی هه‌یه‌ ، به‌ گه‌لێك هۆ و ئه‌گه‌ر ، له‌ پێشه‌وه‌یان ئه‌و زوڵم و سته‌مه‌ی به‌درێژایی مێژوو له‌سه‌ر خاكی خۆی له‌ كورد كراوه‌ ، ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی هاوڕێی لایه‌نه‌كانی دی هه‌میشه‌ كه‌وتووه‌ته‌ سه‌نگه‌ری به‌رگری و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ ، بۆیه‌ به‌و چه‌شنه‌ هه‌رگیز بۆی نه‌ڕه‌خساوه‌ له‌و ئاسته‌دا بێ‌ یا بووبێت به‌و سه‌رچاوه‌ و ئاوهه‌ڵدێره‌ی ڕووبار و جۆگه‌ی لێ بووبێته‌وه‌ و خوێنه‌ر ، پاشانیش گوێگر و له‌ دوایشدا بینه‌ری تێركردبێ و پێویستی باخه‌ربوونی له‌ پێشهاته‌كانی دونیای بۆ فه‌راهه‌م كردبێ ، به‌و ڕاده‌یه‌ی ناچاری چاو له‌ده‌ری نه‌كردبێ و له‌ گه‌ڕان به‌ دوای ڕاستیدا له‌ ده‌رگای تری‌ نه‌خواستبێ… ئه‌م حاڵه‌ته‌یش تا پێش ڕاپه‌ڕین و ده‌ستپێكردنی ئه‌زموونی ئه‌م به‌شه‌ی كوردستان ( له‌گه‌ڵ ڕه‌هه‌نده‌ پاشڤه‌بڕه‌كانیشی) ڕه‌نگه‌ پاساوێكی هه‌بووبێ ، به‌ڵام دوای تێپه‌ڕینی هه‌موو ئه‌و ساڵانه‌ كه‌ خۆی له‌ سێ ده‌یه‌ ده‌دا ‌، هیچ پاساوێك ‌ دیاره‌ به‌ده‌رد ناخوا ، به‌تایبه‌تیش له‌كاتێكدا هۆیه‌كانی گه‌یاندن و پێكڕاگه‌یشتن به‌ڕاده‌یێك پێشكه‌وتوون و له‌ په‌ره‌سه‌ندندان دونیایان كردووه‌ته‌وه‌ گونده‌ ده‌پازده‌ ماڵیه‌كه‌ی جاران…

ئێستا ڕۆژنامه‌نووسانی كورد و میدیای كوردی هیچ پاساوێكیان نه‌ماوه ‌، له‌وه‌ی به‌هه‌ندگرتنی شایان و به‌ڕوانین و جیهانبینی كوردی و كوردستانی له‌ پێشهات و ڕووداوه‌كانی دونیا بڕوانن…
مه‌به‌ستیش لێره‌دا ئه‌وه‌یه ‌؛ ڕۆژنامه‌نووسی كورد ئه‌مڕۆ له‌گه‌ڵ ڕه‌وته‌كه‌دا بن و گۆشه‌گیر نه‌مێننه‌وه‌ و له‌ ڕاست كێشه‌ و پێشهاته‌كانی دونیا ، به‌تایبه‌تی كێشه‌ هه‌ڵایساوه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان قسه‌ی خۆیان هه‌بێ كه‌ جگه‌ له‌ باخه‌به‌ركردنی وه‌رگری كوردی له‌و كێشانه‌ ، ڕوئیایه‌كی كوردیش له‌م نێوانه‌دا پێك دێنێ كه‌ له‌ نێوه‌نده‌كانی میدیای دیاری جیهان حسابی بۆ بكرێ ببێ به‌ سه‌رچاوه‌ بۆ میدیای باوه‌ڕپێكراو به‌تایبه‌تیش له‌و هۆیانه‌ی ڕۆژانه‌ به‌و (به‌رامبه‌ر)ـه‌وه‌ په‌یوه‌ستن ، به‌نموونه‌ كێشه‌یه‌كی وه‌ك كێشه‌ی سۆدان ، یان ململانێی ژێراوژێری ئه‌ورووپا و ئه‌مریكا ، یاخود مه‌سه‌له‌ی پێكهاتنی ، یا دمگۆی پێكهێنانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی فراوان ، یاكێشه‌ ئابوورییه‌ جۆراوجۆره‌كان یا ئه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ژینگه‌وه‌ هه‌یه (كه‌ زۆر گرینگه‌ و میدیای ئێمه‌ له‌ سه‌ره‌قه‌ڵه‌م زیاتری پێدا نه‌هێناوه‌) له‌ كاتێكدا به‌ پێی هه‌ندێ ڕاپۆرت و لێكۆڵینه‌وه‌ی سه‌نته‌ری باوه‌ڕپێكراوی دونیا ئه‌وه‌نده‌ی مه‌ترسی له‌سه‌ر جوگرافیای ژیانی ئێمه‌ هه‌یه‌ ڕه‌نگه‌ زیاتر بێت له‌ شوێنی دیكه‌ …
یاخود مه‌سه‌لا نموونه‌ی ئه‌زموون و تاقیكردنه‌وه‌كانی وڵاتێكی وه‌كو ژاپۆن و له‌ ڕووی هه‌ستانه‌وه‌ و په‌ره‌سه‌ندن و كێبه‌ركێی پیشه‌سازی و ئابووری له‌سه‌ر ئاستی دونیادا… یا تاقیكردنه‌وه‌ی چین و هه‌ندێ وڵاتی باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا و تاد .. كه‌ ڕۆژانه‌ و وه‌كات كه‌ناڵه‌كانی دونیا بایه‌خی پێ ده‌ده‌ن و بووه‌ به‌ به‌شێك له‌و ڕێڕوونییه‌ی بۆ خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌رانی فه‌راهه‌م ده‌كه‌ن .‌

هه‌موو ئه‌و كێشه‌ و مه‌سه‌له ‌و پێشهاتانه‌ و زۆری دیكه‌ش كه‌ له‌ دونیادا ڕووده‌ده‌ن یا پێشبینی ده‌كرێن ڕوو بده‌ن ، چاو ده‌ده‌ینێ میدیای كوردی نه‌ك نه‌یداونه‌ته‌به‌ر ڕوناهی به‌ڵكو وه‌ك پێویست به‌ هه‌ندیشی نه‌گرتوون كه‌ ڕێگه‌ ڕوونتر بكاته‌وه‌ و كه‌سی كورد له‌ ئاگاداربوونی له‌ ڕووداوه‌كانی دونیا به‌رپێی خۆی باشتر ببینێ…

میدیای كوردی ، بۆ نه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ كه‌ زۆربه‌یان زمانی دیكه‌ نازانن ( به‌تایبه‌تی لێره‌ له‌ خوارووی كوردستان) ، پرسی دروستكردنی هاوسه‌نگی نێوان مه‌سه‌له‌ ناوخۆیی و كێشه‌كانی ده‌ره‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر داده‌نرێ… سه‌رده‌می گۆشه‌گیری به‌سه‌رچوو… ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ نه‌وه‌ی تازه‌ به‌ڕاستی به‌بیری هه‌ستانه‌وه‌ و ئه‌وه‌ی به‌ ئینتیما ناوی دێ و هه‌روه‌ها بنیاتنانه‌وه‌ ته‌یار بكه‌ین.
له‌هه‌موو دونیا ئه‌مڕۆ ئه‌وپه‌ڕگیری له‌ هیچ بوارێكدا هیچی لێ هه‌ڵناكڕێ و ئه‌و كاردانه‌وه‌یشی نه‌ماوه‌ كه‌ جاران به‌چه‌شنه‌ هه‌ڵوێست وه‌رگرتنێك ته‌ماشا ده‌كرا…
سه‌رده‌می ئه‌مڕۆ ، سه‌رده‌می به‌شداری و هاوبه‌شیكردن و ڕوانینه‌…

له‌ په‌راوێزگرتنی كێشه‌كانی دونیا و له‌سه‌ر ڕانه‌وه‌ستان و بایه‌خ پێنه‌دانی بۆشاییه‌كی هه‌ستپێكراوی له‌ میدیای كوردی دروست كردووه‌ ، به‌ جۆرێك مۆڕكی ناوخۆییایه‌تی به‌كه‌ناڵه‌ ئاسمانییكانیشه‌وه‌ پێ بزر نه‌كراوه‌.
چونكه‌ میدیا ، هه‌ر میدیایه‌ك به‌ ئاماده‌یی په‌یامنێر یا كامێرای ده‌ره‌وه‌ جوگرافیاوه‌ به‌و ئاسانییه‌ ناتوانێ خوێنه‌ر و بینه‌ر بخاته‌ سه‌ر ڕاسته‌شه‌قامی باوه‌ڕ پێ كردن و جێی متمانه‌ ئه‌گه‌ر لانی كه‌می ڕاستی ڕووداوه‌كانی تێدا نه‌بێ ..
هه‌قه‌ ڕووناكبیر و ڕۆژنامه‌نووسان له‌ ڕوانین و جیهانبینیاندا به‌ زۆر هۆ كه‌ له‌ مووقه‌ڵێشان ون نییه‌ به‌و ئاراسته‌ و ئامانجه‌ له‌پێش خه‌ڵكی دیكه‌دا بن…




گۆڤارو ڕۆژنامه‌، دونیایێك، دوو دونیا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

یه‌كێك له‌و دابه‌شبه‌ندیانه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراوی تێدا كۆده‌كرێته‌وه ‌، ئه‌و دابه‌شبه‌ندیه‌یه‌ كه‌ به‌پێی (كات)ی ده‌رچوون و بڵاوبوونه‌وه‌ی ده‌كرێ…
له‌مه‌شدا ئه‌گه‌رچی ئێمه‌ بۆ ڕۆژنامه‌ جگه‌ له‌ ڕۆژانه ‌، به‌هه‌ردوو جۆری به‌یانی و ئێوارانی و حه‌فتانه‌ له‌قاوخی ڕۆژنامه‌دا نابینین و پێمان وایه‌ ڕۆژنامه‌ كه‌ ده‌رچوونی له‌ حه‌فتانه‌ی زیاتر پێ بچێ له‌سنووری ڕۆژنامه‌ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌ ، به‌ڵام ڕای وا هه‌یه‌ ڕۆژنامه‌ی نیومانگی و مانگانه‌ و ته‌نانه‌ت وه‌رزیش ده‌به‌نه‌وه‌ ناو قاوخی ڕۆژنامه‌. ڕه‌نگه‌ هه‌ر لێره‌‌ش ئاقاری ڕۆژنامه‌ وگۆڤار تێكه‌ڵ ببن كه‌ ‌ له‌وه‌دا بچینه‌وه‌ ناو یه‌ك دونیا ، دونیای ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراو…، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ زۆر ئه‌گه‌ری دیكه‌ش دوو دونیای لێك جودا پێك دێنن… به‌مه‌ش هه‌ریه‌ك له‌ هه‌ردوو چه‌شن (ڕۆژنامه) و (گۆڤار) جیهانبینی و ئه‌ركی خۆی ده‌بێ و ‌به‌پێی وه‌ختی ده‌رچوون و بڵاوبوونه‌وه‌یان ده‌گۆڕێ…
به‌ نموونه‌: ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژنامه‌دا به‌تایبه‌تیش ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ هه‌واڵی گه‌رماوگه‌رم و ده‌ستبه‌جێ گرنگ بێ ، له‌ گۆڤاردا (مه‌گه‌ر هه‌واڵێكی نائاسایی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌بێ) زیاتر به‌دواداچوونی هه‌واڵ و ده‌رهاوێشته‌كانی وه‌ك ڕاپۆرتی هه‌واڵئامێز و ڕیپۆرتاژی تێروته‌سه‌ل جێگای بایه‌خ پێدان ده‌بێت ، دیاره‌ سرووشتی ئه‌و بڵاوكراوه‌یش ، جۆر و چۆنییه‌تی ئه‌و ڕاپۆرت و ڕیپۆرتاژ و به‌دواداچوونانه‌ دیاری ده‌كا .
له‌نووسین و داڕشتنیشیدا هه‌ر به‌و جۆره‌یه‌ ، نووسین له ‌ڕۆژنامه‌دا هه‌میشه‌ وا ده‌خوازێ چڕ بێت وبه‌ڵگاوه‌ر و ڕوونبینی و لایه‌نی لاپرسه‌نی و به‌دواداچوونی ڕۆژنامه‌نووسی تیا ڕه‌نگ بداته‌وه .
له‌حاڵێكدا نووسین له‌ گۆڤاردا ، وه‌ك د . مه‌حمود ئه‌دهه‌م ده‌ڵێ ڕه‌گه‌زی گونجانی پتر تێدا ده‌بێ و به‌ڵگه‌دار ده‌بێ به‌ وێنه‌ و نه‌خشه‌ی پێویست … د. مه‌حمود پێی وایه‌ گۆڤار به‌بێ وێنه‌ مه‌حاڵه‌ بڕوانه‌ (د. محمود ادهم التعریف بالمجلة‌- دار الثقافة‌ للطباعة‌ والنشر قاهیره‌ 1985) له‌كاتێكدا له‌وانه‌یه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا به‌و جۆره‌ نه‌بێ هه‌رچه‌نده‌ وێنه‌ به‌شێكی گرنگ له‌ماكێتی ڕۆژنامه‌یش پێك ده‌هێنێ ، د. محمود كه‌ ده‌ڵێت بۆ گۆڤار بێوێنه‌یی مه‌حاڵه‌ ڕاست ده‌كا ، چونكه‌ هه‌رچی نه‌بێ به‌هۆی ئه‌وه‌ی قه‌باره‌ی جیاوازه‌ و به‌رگی هه‌یه‌ بێگومان بێ ‌وێنه‌ زیاتر له‌كتێب ده‌چێ تا گۆڤار…
له‌سه‌ره‌كه‌ی تره‌وه‌ ده‌بینین زۆر گۆڤاریش هه‌بوون و هه‌ن له‌ قه‌باره‌ی نه‌ك كتێبی ئاسایی به‌ڵكو كتێبی گیرفانیش ده‌رچوون ، كه‌ به‌ش به‌بار له‌ ڕۆژگارێكی تیژڕۆی وه‌ك ئه‌مڕۆ پێموایه‌ قه‌باره‌یه‌كی له‌بار بێ وه‌كو گۆڤاری (كتابی) میسری و (طبیبك)ی لوبنانی…

له‌ كاتێكا ڕۆژنامه‌ نه ‌به‌رگی هه‌یه‌ و نه‌قه‌باره‌یشی تاكو ئێستا له‌ (تابلۆید) بچوكتر بووه‌ و پێی گوترا بێ‌ ڕۆژنامه‌… ئه‌گه‌ر باسی ئه‌وه‌یش نه‌كه‌ین كه‌ ده‌كرێ گۆڤار هه‌بێت تایبه‌ت به‌ بابه‌تێك كه‌ به‌گۆڤاری یه‌ك بابه‌ت (متخصص) ده‌ناسرێنه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ بۆ ڕۆژنامه‌ مومكین نییه‌… ( هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م ئه‌زموونه‌ له‌ ڕۆژنامه‌نووسیی دوای ڕاپه‌ڕین هه‌بووه‌ ، به‌ نموونه‌ – ئه‌ده‌ب و هونه‌ری ڕۆژنامه‌ی برایه‌تی و ڕۆژنامه‌ی (ستایل) ئه‌ده‌بی – دیسان سیسته‌می ده‌رهێنانیش له‌ به‌كارهێنانی ستوون و وێنه‌ و تایپۆگرافیا و وێنه‌ و كاریكاتێر و مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ بۆشاییدا له‌گۆڤار و ڕۆژنامه‌دا جیاوازه‌… له‌ ڕووی چاپ و تیراژ و كاغه‌ز و ژماره‌ی لاپه‌ڕه‌ و قه‌باره‌ و ناوه‌رۆكیشه‌وه‌‌ هه‌ر به‌و جۆره‌یه‌…

ڕۆژنامه‌ وه‌كو حاڵه‌تێكی گشتی وه‌ك وتمان زیاتر عه‌وداڵی هه‌واڵه‌ ، به‌ڵام گۆڤار ده‌توانێ به‌هۆی وه‌ختی ده‌رچوونی زیاتر له‌ ئینسكلۆپیدیایه‌كی كورتكراوه‌ بچێت…
یاخود له‌چاپدا له‌وانه‌یه‌ ڕه‌نگ و جۆری كاغه‌ز وه‌كو ڕه‌گه‌زی له‌پێش بن له‌ به‌كارهێناندا له‌گۆڤار حسابی بۆ بكرێ ، به‌تایبه‌تیش ئه‌و گۆڤارانه‌ی تایبه‌تن به‌ مۆده‌ی جلوبه‌رگ و یا ئه‌وانه‌ی تایبه‌تن به‌ ئافره‌تان یا هونه‌ری شێوه‌كاری
هه‌روه‌ها ..
له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕیكلامی جۆراوجۆر ، كه‌چی ڕۆژنامه‌ ده‌گونجێ یه‌ك ڕه‌نگ بێت و بازاڕیشی هه‌بێت… ئه‌گه‌ر بێینه‌ سه‌ر كرۆكی ناوه‌رۆكیش ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر گۆڤاره‌، له‌سه‌ر ڕۆژنامه‌ نییه‌ و پێچه‌وانه‌كه‌شی هه‌ر ڕاسته ‌به‌ نموونه‌ توێژینه‌وه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌ده‌ب و زمان و مێژوو ئاركیۆلۆژیا و فه‌لسه‌فه‌ و كۆمه‌ڵناسی و قانوون و زانستیی دیكه‌ كه‌ زۆرجار ده‌بینین گۆڤاری تایبه‌ت به‌خۆیان ده‌بێت ئه‌مه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا په‌سند نییه‌ و ناشكرێ ،( مه‌گه‌ر هه‌ندێ ڕۆژنامه‌ لاپه‌ڕه‌ی تایبه‌تی بۆ ته‌رخان بكه‌ن) ئه‌گه‌رچی هه‌ندێ له‌و بابه‌تانه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ گۆڤاری سیاسیی گشتیشدا جێگایان بێته‌وه‌ ، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتدا هه‌ندێك له‌وانه‌یش دوورنییه‌ له‌ ڕۆژنامه‌دا بایه‌خیان پێ بدرێت به‌تایبه‌تیش له‌ هه‌ندێ هه‌ل و مه‌رجی پێویستدا.
له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا ڕۆژنامه ‌و گۆڤار ئه‌گه‌ر خاڵی هاوبه‌شیشیان هه‌بێ و بچنه‌وه‌ یه‌ك ڕێگا ، به‌ڵام وه‌ك ده‌بینین به‌ دوو ڕه‌هه‌ندی جیاوازدا ده‌ڕۆن…




ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌ك پیشه‌، ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌ك ئایدیۆلۆژیا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

• ڕۆژنامه‌نووسیی كوردی ڕه‌نگه‌ زیاتر له‌ ڕێگای ئه‌ده‌بیات و سیاسه‌تدا سه‌ری هه‌ڵدابێ و هێز و گوڕی له‌و ده‌ره‌تانانه‌وه‌ وه‌رگرتبێ.. سیاسه‌ت به‌و مانایه‌ی ده‌چێته‌وه‌ قاوخی خه‌بات له‌ پێناوی ڕه‌تكردنه‌وه‌ی زوڵم و زۆرداری و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و ناهه‌قیانه‌ی وه‌ك نه‌ته‌وه‌ له‌ كورد كراون و ده‌كرێن ‌..

بۆیه‌ خۆڕایی نه‌بووه‌ یه‌كه‌مین هه‌نگاو دوور له‌ نیشتمان بێ ، كاتێ به‌درخانیه‌كان له‌ قاهیره‌ی پایته‌ختی میسر به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی (كوردستان) ده‌ستیان پێ كرد.
له‌و ڕۆژه‌وه‌ ڕۆژنامه‌نووسیی كوردی وه‌ك بیرێك به‌ ده‌رزی لێ بدرێ ، به‌هه‌موو ئه‌و هه‌وراز و نشێوانه‌ تێپه‌ڕیوه‌ كه‌ به‌ هۆ و بێ هۆ كه‌وتوونه‌ته‌به‌ر ڕه‌وتی به‌ڕێوه‌چوون و پێشكه‌وتنی.. سه‌یریش ده‌كه‌ی هه‌ر ڕۆژگارێ له‌و مێژووه‌ پڕ له‌ كه‌ندو كۆسپه‌ ئادگار و سیمای سه‌رده‌مه‌كه‌ی وه‌رگرتووه‌ ، وه‌ختێ خه‌باتی سیاسیمان هه‌ناسه‌یه‌كی هاتبێته‌وه‌ به‌ر ، ڕۆژنامه‌نووسیمانی لێ بێ به‌ش نه‌بووه ‌و به‌هره‌ی له‌ هه‌ردوو لایه‌نی ئازادی نووسین و ته‌كنیكی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ لێ وه‌رگرتووه‌؛ ئه‌گه‌رچی ئه‌و به‌هره‌ وه‌رگرتنه‌یش له‌ كاریگه‌ریی ڕۆژنامه‌گه‌ریی ئه‌و وڵاتانه‌ به‌ده‌ر نه‌بووبێ كوردستان و كوردیان به‌سه‌ر دابه‌شكراوه ‌، له‌وانه‌یش به‌نموونه‌ به‌شی خوارووی كوردستان كه‌ زیاتر به‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی عه‌ره‌بیه‌وه‌ په‌یوه‌ست بووه‌ ، ڕۆژنامه‌گه‌ریی عه‌ره‌بیش له‌ خۆیدا و به‌شایه‌دی و دانپێدانانی خودی خۆیان به‌گوێره‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی دونیا تاڕاده‌یه‌كی زۆر به‌هۆی گه‌لێك ئه‌گه‌ر دواكه‌وتوو بووه ‌و زیاتر به‌ لۆژیكی سه‌ركوتكردن و سانسۆركردنه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا كراوه‌ و به‌عه‌قڵیه‌تێك كه (تاڕاده‌یه‌ك ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ) گۆڕان و كه‌شوهه‌وای گۆڕان ڕه‌ت ده‌كاته‌وه ‌و هیچ حسابێكی بۆ ڕای گشتی و ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ (بێ لایه‌نی ڕوانین) نه‌كردووه .

له‌ سه‌ره‌كه‌ی تریش ڕۆژنامه‌نووسیی عه‌ره‌بی ده‌چێته‌وه‌ ناو ڕۆژنامه‌نووسیی ئه‌وه‌ی به‌ (جیهانی سێ یه‌م) ناسراوه ‌، كه‌ هه‌میسان ڕۆژنامه‌نووسیییه‌كی دواكه‌وتوو بووه‌ له‌ چاو ڕۆژنامه‌نووسیی ئه‌ورووپا و وڵاتانی دیكه‌ كه‌ به‌ سیسته‌می دیموكراسیه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چن.

داخۆ ڕۆژنامه‌نووسیی كوردی له‌ چ ئاستێكدا بوو بێ كه‌ هه‌ر له‌ خۆیدا دووچاری گه‌مارۆی كولتووری له‌سه‌ر بووه ‌، كورد وه‌ك نه‌ته‌وه‌ خۆیشی گه‌فی له‌ناوبردن و جینۆسایدكردنی له‌سه‌ربێت؟

• ڕاپه‌ڕینی ساڵی ١٩٩١ وه‌ك چۆن كوردستانی خسته‌ قۆناخێكی نوێ ، به‌ هه‌موو چاك و خراپییه‌وه‌( كه‌ ئێره‌ و سرووشتی ئه‌م نووسینه‌ جێی كولاندنه‌وه‌ی برینان نییه‌) ، ڕۆژنامه‌نووسیی كوردیش له‌ هه‌ردوو ڕووی چلۆنایه‌تی و چه‌ندایه‌تیه‌وه‌ به‌هره‌یه‌كی باشی له‌و قۆناخه‌ وه‌رگرت كه‌ به‌ڕاستی ده‌توانین به‌قۆناخی زێڕینی دابنێین له‌ هه‌موو مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی … به‌ڵام !
ئه‌و (به‌ڵام)ــه‌یش بێ ده‌ستی مرۆڤ دێته‌پێش به‌وه‌ی كه‌ش وهه‌وای ڕاپه‌ڕین و تاقیكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌ سی ساڵ ، به‌هه‌موو تاڵی و شیرینیه‌كانییه‌وه‌ هێشتا ئه‌وه‌ی فێرنه‌كردین بتوانین وتارێكی ڕۆژنامه‌نووسیی پێكبهێنین و په‌رده‌كان لابده‌ین و په‌نجه‌ره‌ داخراوه‌كان بكه‌ینه‌وه ‌، هه‌نگاو له‌ مه‌مله‌كه‌تی وه‌ستاو و دۆگمای ئایدیۆلۆژیاوه‌ ، به‌ ده‌رهاوێشته‌ قێزه‌وه‌نه‌كانییه‌وه‌ به‌ره‌و ئاقاری سه‌ربه‌ستی و ئازادی باوێین ، به‌و ئاراسته‌یه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌ك پیشه‌ چاو لێ بكه‌ین ،
پیشه‌ی ماندوو بوون و گه‌ڕان به‌دوای ئه‌و ڕاستیانه‌ی ڕێگایان ڕۆشن ده‌كه‌نه‌وه‌ و ده‌مانخه‌نه‌‌ سه‌ر ڕاسته‌ شه‌قامی ئه‌وه‌ی هه‌ر خۆمان پێشتر نوقڵانه‌مان بۆ لێ ده‌دا ..
به‌درێژایی ئه‌و ماوه‌یه‌ نه‌مانتوانی ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌كو پیشه‌ بناسین و بناسێنین، به‌ڕاده‌یه‌ك هه‌ندێ له‌و ڕۆژنامانه‌ی به‌ناوی ئه‌هلی و سه‌ربه‌خۆیش بڵاوكراونه‌ته‌وه ‌، باوه‌كو له‌ وێنه‌ی ئه‌زموونێكی تازه‌ له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌نووسیی كوردیدا ده‌ركه‌وتبن ، ئه‌وانیش مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ هه‌واڵ و ده‌رهاوێشته‌كانی هه‌واڵ له‌ مه‌داری وروژاندن نه‌په‌ڕیوه‌ته‌وه‌ و نه‌گه‌یشتووه‌ به‌وه‌ی به‌هێزی بابه‌تیی بوون و به‌رپرسیاریه‌تیه‌وه‌ گرفت و برینه‌كان بخه‌نه‌ به‌ر ڕووناهی…

هه‌میشه‌ ده‌بینین پرسیاره‌ وروژێندراوه‌كانیش له‌وچه‌شنه‌ ڕۆژنامانه‌دا دوور نین له‌ دنه‌دان و ئه‌نگیزه‌ی به‌سیاسه‌ت و جیهانی ڕكابه‌ری سیاسه‌ته‌وه‌ داپۆشراو.. (هه‌ریه‌ك بۆ له‌یلای خۆی)..

دیاره‌ ڕۆژنامه‌كانی تریش كه‌ لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان چاپیان ده‌كه‌ن لێره‌دا جێی باس نابن ، به‌وپێیه‌ی هه‌ر ڕۆژنامه‌یه‌ك له‌و ڕۆژنامانه‌ یا هه‌ر كه‌ناڵێكی میدیای زمانحاڵ كه‌ له‌و لایه‌نانه‌وه‌ باروبوو ده‌كرێن بێگومان په‌یوه‌ست ده‌بن به‌ سیاسه‌تی ڕه‌نگ بۆ ڕێژراویان كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌ڵێین هه‌رگیز مه‌به‌ستمان له‌وه‌ نیه‌ بڵێین ڕۆژنامه‌ یا میدیای حزبی خزمه‌تی ڕۆژنامه‌نووسیی كوردی نه‌كردووه ‌، یاخود له‌و ڕه‌وته‌دا كورتی هێناوه‌ كه‌ ده‌چێته‌وه‌ ناو ئه‌و كه‌رنه‌ڤاڵه‌ به‌جۆش و خرۆشه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی دوای ڕاپه‌ڕین.

به‌ڵام كه‌ ده‌ڵێین جێ ی باس نیه ‌، له‌و ڕوانگه‌ و جیهانبینی یه‌وه‌ بۆی ده‌چین كه‌ ئاسان نییه‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی مولته‌زیم ، پیشه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌ك پیشه‌ ببینێ له‌ ده‌ره‌وه‌ی سیاسه‌ته‌ ڕه‌نگ بۆ ڕێژراوه‌كان.

• پیشه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی وای نابینم كاری گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ بێ ، هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی به‌ په‌رۆشی و مه‌سئوولیه‌ته‌وه‌ پرسیاران بوروژێنێ .. لێره‌شدا ڕۆژنامه‌نووس پیشه‌ی به‌ته‌نیا وه‌ك سه‌رچاوه‌ی بژێوی چاو لێ ناكا كه‌ ده‌سكه‌وتێكی كاتی تێدایه‌، به‌ڵكو به‌ نیشانه‌ی په‌یوه‌ندی خۆی به‌خوێنه‌ر و به‌ به‌خت و ویژدانی خۆی له‌ گه‌یاندن و بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕووداو و پێشهاتان ، به‌تایبه‌تی له‌وه‌ی به‌چه‌ندین په‌ڵپ و بیانوو ، له‌ پێشه‌وه‌شیان بیانووی (به‌رژه‌وه‌ندییه‌ باڵاكان)، كه‌ هه‌میشه‌ سه‌رپۆشكردنی پرسیاره‌كانی پێ ده‌سپێرێ..

مه‌سه‌له‌كه‌ له‌و هاوكێشه‌یه‌ش له‌ تركزه‌تره‌ كه‌ له‌ پێشدا له‌ مه‌سه‌له‌ی (ئازادی و مه‌سئوولیه‌تدا) خستمانه‌ڕوو..
مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی سه‌رپۆش لادان بۆ سه‌لماندنی پیشه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌ك پرۆژه‌یه‌كی په‌یوه‌ست به‌ پرۆسه‌ی ده‌ركه‌وتنی ڕۆژنامه‌نووس له‌ قاڵبی پیشه‌وه‌رێكی مرۆڤانه‌ و دوور له‌ هه‌موو ده‌سه‌ڵاتێك و بایه‌خدان به‌ هه‌واڵه‌كانی ده‌ره‌وه‌ و ده‌رهاوێشته‌كانی به‌گوڕوتینی بایه‌خدان به‌هه‌واڵه‌كانی ناوخۆ و به‌وپه‌ڕی ڕاستگۆیی و په‌یوه‌ندیداری به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی نیشتمان ، وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌نووس ده‌یبینێ نه‌ك …

باس له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی نیشتمان ده‌كرێ ، نموونه‌یه‌كم لێره‌دا دێته‌وه‌ بیر له‌ نموونه‌ی ئه‌و هه‌واڵانه‌ی ڕۆژنامه‌نووسێك بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندیانه‌ هه‌واڵێكی بڵاوكرده‌وه‌ له‌وه‌ی به‌كێشه‌ی (نایجیریا)ی چه‌ندساڵێك له‌مه‌وبه‌ر ، كه‌ ڕووكاری داڕشتنی هه‌واڵه‌كه‌ له‌لایه‌ن ڕۆژنامه‌نووسێكه‌وه‌ بوو به‌هۆی كوژرانی زیاتر له‌ 200 كه‌س و برینداربوونی سه‌دانی تر..
پرسیار لێره‌دایه ‌، ئایا ڕۆژنامه‌نووس له‌ كوێی ویژدان و مه‌سئوولیه‌تی ڕۆژنامه‌نووسیدا ئه‌و هه‌موو خه‌ڵكه‌ی به‌كوشتن دا؟!

وه‌كی دی ، چاوت لێیه‌ ڕۆژنامه‌نووس زۆر هه‌واڵی گرنگ به‌قوربانی خواستی ئه‌م لایه‌ن و ئه‌و لایه‌ن ده‌كا و خوێنه‌ر له‌ ڕاسته‌قانیی هه‌واڵه‌كه‌ بێ خه‌به‌ر ده‌مێنێته‌وه‌.

• له‌ ڕاست بارودۆخی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی و ڕۆژنامه‌نووسی كورد، وا پێ ناچێ هه‌وڵێكی جیدی درابێ ڕۆژنامه‌نووسیی وه‌ك پیشه‌ چاو لێ بكرێ ، به‌وه‌ی نه‌ریتێكی ڕۆژنامه‌نووسیانه‌ له‌ كایه‌ی ڕۆژنامه‌نووساندا ده‌ربكه‌وێ كه‌ ڕه‌هه‌ند و مه‌ودایه‌كی وای پێ بدا له‌ بواری جێوه‌ڕییدا ببزوێ و له‌ مه‌داری دۆگمای ئایدیۆلۆژیا و ده‌رهاوێشته‌كانیدا و به‌هه‌ند نه‌زانینی خوێنه‌ر و بینه‌ر و گوێگر بترازێ و ببێ به‌ به‌شدارێكی كارا و متمانه‌ پێكراو له‌ پرۆسه‌ی گه‌شه‌پێدان و په‌ره‌پێسه‌ندنی شارستانی و چه‌كێكی كاریگه‌ر له‌به‌رامبه‌ر لاده‌ران و ڕێپێهه‌ڵه‌كردن و په‌رده‌پۆش كردنی ڕاستییان .

نه‌ژاد عزیز سورمێ




وتاری ڕۆژنامه‌نووسیی كوردی، ون كردنی باڵانس یا وانه‌دان.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

خودناسی میتۆدێكی هه‌ڵبژارده‌یه له‌سه‌ره‌ڕێی ڕاستكردنه‌وه‌ی لاسه‌نگی و دیتنه‌وه‌ی ئه‌و مانا و چه‌مكانه‌ی ژیانی كوژاوه‌ هه‌ڵده‌كه‌نه‌وه ‌، ڕوو له‌ ئاراسته‌یێكی به‌گه‌ڕ و به‌بزاوت و پڕاوپڕ له ‌ژیان…
دیاره‌ پێچه‌وانه‌یشی هه‌ر ڕاسته ‌، به‌و ڕووكاره‌ی باڵانس ون ده‌كه‌ین و له‌ منایه‌تیه‌كی خودنه‌ناسدا ، چرا هه‌ڵكراوه‌كانیش ده‌كوژێنه‌وه ‌و ژیان كه‌ مانایه‌كی نامێنێ…
ئه‌مڕۆ رۆژنامه‌نووسیی كوردی له‌گه‌ڵ ئه‌و نه‌خته‌ ترازانیشی له‌ هه‌لومه‌رج ؛ ڕۆڵی به‌ قه‌د خۆی له‌و نێوانه‌دا ده‌گێڕێ ، ئه‌گه‌ر وه‌ك پێویست به‌خۆیشی نه‌وه‌ستابێ به‌هه‌ر فاكته‌رێك هه‌یه‌ كه‌وتووه‌ته‌ سه‌ر دووڕیانێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌، له‌سه‌ریه‌تی له‌ هه‌ڵكه‌وتێكی له‌و ڕه‌نگه‌دا وتارێكی بارته‌قای هه‌لومه‌رجی هه‌بێت كه‌كێشه‌ به‌هه‌سته‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ دواكه‌وتوویی ژێرخان و بنیاتی كۆمه‌ڵایه‌تی و كولتووری و په‌روه‌رده‌ ته‌نانه‌ت سیاسیش، بكاته‌ كانگه‌ و نموونه‌ بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ی هاوكێشه‌ لاسه‌نگه‌كان ، وتارێك له‌ ئاینده‌یێكی نزیكدا ئاسۆیێك ده‌ربخا و میتۆدێكی باڵانمای سه‌رده‌می لێبكه‌وێته‌وه‌…
ئه‌وه‌ی تا ئێستا سه‌رنج به‌لای خۆیدا ڕاناكێشێ ئه‌و وتاره‌یه‌ كه‌ ده‌بووایه‌ هه‌بێ و كه‌چی نییه‌! ئه‌گه‌ر ئه‌و چڵه‌تیشكه‌ی قه‌ومایه‌تی هه‌ندێ ڕۆژنامه‌ و بڵاوكراوه‌ی لێك نزیكییش كردووه‌ته‌وه‌ ، ئه‌وه‌ ناگه‌یێنێ وتارێكی نه‌ته‌وه‌یی ئینسانی دوور له‌ ده‌مارگیری به‌پێی میتۆدێكی زانستی و سه‌رده‌م‌ دروست بوون.
ئه‌م ڕاستیه‌ وامان لێ ده‌كا ، به‌خۆماندا بچینه‌وه‌ و خۆمان بناسین و له‌ هه‌وڵی دروستكردنی وتاری رۆژنامه‌نووسیمان به‌هه‌ستتر بین و له‌و منایه‌تییه‌ به‌رژه‌وه‌ندیخوازه‌ ڕووته‌ دووركه‌وینه‌وه‌ كه‌ به‌ته‌نیا سۆزێكی هه‌ژارانه‌ ده‌روه‌ستی دێت و هیچیتر…
له‌گه‌ڵ یه‌كه‌مین پێشڕه‌وی ڕاپه‌ڕین ساڵی ١٩٩١ پێت سه‌یر نه‌بێ سه‌ره‌ڕای له‌ گرێژنه‌چوونی جه‌وسه‌رگه‌لێك ، خۆڕسك ڕۆژنامه‌نووسانی ئه‌وسای ده‌سپێكی ڕاپه‌ڕین كه‌ زیاتریش له‌ ڕۆژنامه‌نووسی بیستراودا خۆی ده‌نواند ، وتارێكی ناوكۆی دیاریكراوی هه‌بوو ، كه‌ ئه‌گه‌ر چی به‌پێی میتۆدێك دانه‌ڕێژرابوو و وه‌ك وتمان خۆڕسك دروست ببوو ، به‌ڵام وتارێك بوو جگه‌ له‌وه‌ی هه‌بوو كه‌ له‌ خۆیدا سه‌ركه‌وتنێك بوو ، ده‌قه‌به‌ری هه‌لومه‌رجه‌كه‌یش ببوو.
به‌ ‌تێپه‌ڕبوونی كات و هه‌ڵاتنی هه‌ویران له‌لایه‌ك وتاره‌ خۆڕسكه‌كه‌ به‌ره‌و كاڵ بوونه‌وه‌ چوو ، له‌لایه‌كه‌ی دیش وتارێك ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ دروست نه‌بوو جێی بگرێته‌وه ‌و كۆڕ گه‌رم بكا و ڕوونبینی و كاربرایێك پێك بهێنێ… به‌پێچه‌وانه‌وه ‌، بوو به‌ مه‌زرای هه‌رتیره ‌و له‌كه‌نداڵێك … ئه‌وه‌ی ده‌یڵێین ئه‌وه‌نییه‌ ده‌یزانین… نابه‌ڵه‌دییه‌كی دیار و به‌رباد له‌ڕووی هزر و سیاسه‌ت و كلتووردا وێنه‌ی چه‌ترێكی هه‌ناسه‌بڕ به‌سه‌رماندا كێشراوه‌… له‌په‌راوێزی زۆربه‌ی كێشه ‌و مه‌سه‌له‌كانی دونیای تازه ‌، دونیای ئه‌مڕۆی تاكجه‌وسه‌ری و هه‌وڵه‌كانی دیكه‌ی لێره‌ و له‌وێی نموونه‌ی وه‌ك ئه‌ورووپا و ژاپۆن و چین داین… په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانمان ، بێ ئه‌وه‌ی په‌ره‌سه‌ندنێكی به‌ ڕووكاری ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی هاویشتبێ ڕوواڵه‌تی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ی لێكه‌وتووه‌ته‌وه‌ و نوقمی به‌خۆوه‌ژیی و منایه‌تیه‌.. جیددیه‌ت بوونه‌وه‌رێكی ناشیرینی ناقبوڵی ناهه‌مووشته‌‌…
وتاری ڕۆژنامه‌كانمان ، یا میدیای كوردی به‌ گشتی له‌وانه‌دادان و مامۆستاكاری به‌ده‌ر، هه‌وڵی به‌شداری پێكردنی به‌رامبه‌ری لێ ناخوێندرێته‌وه‌ نه‌وه‌ی نوێ داماوه‌ ، نازانێ ڕووی له‌ كام ڕووگه‌ بێت…له‌وڵاتی خۆیدا هه‌ست به‌غه‌ریبی ده‌كات ، بۆیه‌ ده‌بینێ چاره‌سه‌ر له‌ هه‌ڵاتندا ، له‌ به‌جێهێشتنی زێدو نیشتماندا ده‌بینێ…
هه‌نگاوه‌كان له‌ میدیادا به‌و ئاراسته‌یه‌نین ته‌نانه‌ت له‌ ئاینده‌ی نزیكیشدا وتارێك دروست بكه‌ین هاوتای ئه‌و گۆڕانكارییه‌ تیژڕۆیانه‌ بێت له‌ دونیای ئه‌مڕۆدا به‌ڕێوه‌ن…
هه‌میشه‌ پرسێك هه‌یه‌ نزیك خۆ به‌كه‌مگرتن… ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر له‌ خودناسیه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبێ ڕه‌نگه‌ نوقڵانه‌ی كه‌وتنه‌وه‌ی سه‌ر ڕاسته‌ شه‌قام بێت…
به‌ڵام هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك له‌و ڕاسته‌دا نییه‌ ، ئێمه‌ تا ئێستا له ‌قۆناخی ئه‌زموون و ئه‌زموونداری تێپه‌ڕیبین…
ئێمه‌ له‌ ناوچه‌یه‌كی په‌راوێزكراودانین ، وڵاتی ئێمه ‌، وڵاتێك نییه‌ وشكه‌ڵان و له‌تراویلكه‌ زیاتری لێ نه‌بینرێ…
هه‌قه‌ هه‌نگاوه‌كانمان بارته‌قای وڵاته‌كه‌مان بێت… هه‌قه‌ له‌و كانگه ‌و له‌ژێر بنمیچی ئه‌و ئاسمانه‌یه‌وه‌ هه‌وڵ بده‌ین وتارێكی یه‌كخراومان هه‌رچی نه‌بێ بۆ به‌رامبه‌ر هه‌بێ ..
له‌سه‌رده‌مێكدا ، كه‌ جیهانایه‌تی ڕه‌نگڕێژی چه‌هره ‌و سیمای كردووه‌ ده‌خوازێ ڕووبه‌ده‌رتر و ڕوونتر بین و چاتر به‌رپێی خۆمان ببینین تا له‌وه‌ حاڵی بین چیمان ده‌وێ ..،
له‌تێگه‌یشتنی ئه‌و كه‌شوهه‌وایه‌دا مه‌حاڵ نییه‌ بتوانین وتاری خۆمانمان هه‌بێ…




شه‌رعییه‌تی داهێنان و شه‌رعییه‌تی هاوڵاتیبوون.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌گه‌رچی‮ ‬له‌سه‌ره‌تادا زۆرمان خۆشویست و به‌خۆشه‌ویستی‮ ‬ئه‌و و چه‌ند سومبولێكی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬ئه‌ده‌بیاتی‮ ‬فه‌ڵه‌ستینی‮ ‬گۆرانیمان بۆ چڕین ،‮ ‬به‌ڵام كاتێ ئه‌ویش نه‌یتوانی‮ ‬له‌بازنه‌ی‮ ‬شۆڤێنیایه‌تی‮ ‬ئه‌زه‌لییان ده‌ربازی‮ ‬بێت و به‌ هه‌ر هۆیه‌ك بوو له‌ تاكه‌ شیعرێكی‮ كه‌ بۆ (كوردستان)ی نووسیبوو په‌شیمان بووه‌وه ‌،‮ ڕووبه‌نده‌كان زیاتر داماڵران و حه‌قیقه‌تی‮ ‬چه‌هره‌ و سیمایان وه‌ك زۆرجاری‮ ‬دی‮ ‬پتر ده‌ركه‌وت‮…‬ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا – مه‌حموود ده‌روێش – ی‮ ‬شاعیری‮ ‬فه‌ڵه‌ستینی‮ ‬له‌و قسه‌یه‌یدا كه‌ ده‌ڵێ‮: ‬ده‌بێ شه‌رعییه‌تی‮ ‬شیعر و داهێنان به‌گشتی‮ ‬و شه‌رعییه‌تی‮ ‬خه‌بات و هاووڵاتیبوونی‮ ‬سوودبه‌خش لێك هه‌ڵاوێردرێن ،‮ ڕاست ده‌كا‮..‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
له‌و ڕێیه‌دا هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ك پێویسته ‌،‮ ‬تاریكترین شوێن ده‌كه‌وێته‌ ژێر ‬‬‬ڕووناهی‮ ‬چرا ‮..‬ مرۆڤ ئافرێندراوه‌ ،‮ ‬مرۆڤییه‌تی‮ ‬خۆی‮ ‬هه‌ست پێ بكا و په‌یماننامه‌ ئه‌به‌دییه‌كانی‮ (‬خود) له‌گه‌ڵ خۆیدا به‌ پیرۆزی‮ ‬بێڵێته‌وه‌‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬ئه‌وه‌ی‮ ‬پێی‮ ‬ده‌گوترێ دادپه‌روه‌ری ، ‬- ئه‌گه‌ر بوونه‌وه‌رێك به‌و ناوونیشانه‌ هه‌بێ -؛ له‌ هونه‌ر و ئه‌ده‌بیات و ئه‌و ڕێگایانه‌دایه‌ ڕووه ‌و هاوسه‌نگیدان به‌ ژیان ،‮ كه‌ ‬دوور له‌ له‌خۆنووسان و باركه‌وتووییه‌وه‌‮ ‬هه‌ڵده‌به‌سترێن‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌دوای‮ ‬نووردا گه‌ڕان كه‌م نییه‌‮.. ‬ده‌خوازێ شتێك نه‌كه‌ین هاڕمۆنیای‮ ‬خه‌یاڵناسكیی‮ ‬و ئاسمانگه‌ڕیی‮.. ‬به‌ختووكه‌دانێك بشێوێنین و شه‌رعییه‌تی‮ ‬باڵای‮ ‬پیرۆزگریی‮ ‬داهێنان به‌ ته‌واوی‮ ‬گڕوگاڵ و چه‌خماخه‌ و ته‌نینه‌وه‌ و ڕۆشنایی‮ ‬و دڵگه‌رمیی‮ ‬و ڕوونبینیی‮ ‬و هه‌روایه‌تییه‌وه ‌،‮ ‬به‌ شه‌رعییه‌تێك بسه‌پێنرێ كه‌ ته‌نیا له‌ (ئایه‌تیی) ‬و‮ (نایه‌تی)‬ـدا گیراوه‌ و به‌ هێزی‮ ‬لێگۆڕان و كۆڕگه‌رم كردن و ده‌مار ده‌رهێنان و تێكشكاندنی‮ ‬هاوكێشه‌كانه‌وه ‌،‮ ‬له‌ ڕۆژگارێكی‮ ‬زیوار زیوار و ماسكداردا سه‌ری‮ ‬كێل كردبێته‌وه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
لێره‌یشرا دادخواز ،‮ ‬ئه‌گه‌ر به‌لای‮ ‬به‌ری‮ ‬سیاسه‌تیشدا بشكێنێته‌وه‌ ،‮ ‬مه‌ترسییه‌ك پێكناهێنێ ،‮ ‬ئه‌وه‌نده‌ی‮ ‬خودی – به‌حساب – ‬داهێنه‌ر و – ڕه‌ها – ‬به‌زانین بێ‮ ‬یان نه‌زانیی ،‮ ‬له‌ زۆرخوازیی‮ ‬و گومڕاییدا لێ بخا‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬ئه‌مه‌ له‌ خۆیدا چه‌پڵه‌كوتانه‌ له‌ تیمه‌ ته‌ییار و ئاماده‌ و پۆشته‌كانی‮ ‬دڵنشینیی ،‮ ‬له ‌پێناوی‮ ‬پاكانه‌ی‮ ‬به‌خۆنه‌وه‌ستان و چاونزیی‮ ‬و به سه‌رخۆدا زاڵ نه‌بوون‮..‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
دوو شتی‮ ‬لێك جیاوازن ،‮ ‬شه‌رعییه‌تدان به‌ خود ،‮ ‬له‌ ڕێی‮ ‬شه‌رعییه‌تی‮ ‬هاووڵاتیبوون و وه‌رگرتن‮ ‬یا گۆڕینه‌وه‌ی‮ ‬كارتی‮ ‬ئینتیمای‮ ‬هه‌ڵكه‌وتن ،‮ ‬له‌ تونێڵه‌ مارپێچه‌كانه‌وه‌ كه‌ نه‌ك جه‌وهه‌ری‮ ‬ڕۆحیان تێدا ونه ‌،‮ ‬ڕووكه‌شی‮ ‬په‌یوه‌ندییه‌ لاوه‌كییه‌كانیش له‌وێدا له‌بن پێیان كه‌وتووه ‌،‮ ‬دیاره‌ هونه‌ر و فه‌نتازیا و هه‌رچییه‌كی‮ ‬پێیانه‌وه‌ به‌نده‌ كه‌ مانایه‌كیان نامێنێ ،‮ ‬خود و ناسكبێژی‮ ‬و شایانبوونیش له‌ ئه‌تمۆسفیرێكی‮ ‬له‌و چه‌شنه‌دا جێی‮ ‬باسان نییه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ئه‌م دوو شه‌رعییه‌ته‌ ،‮ ‬دوو شتی‮ ‬لێك جیاوازن ،‮ ‬با له‌ ڕێگاشدا پێكه‌وه بن‮..‬ شه‌رعییه‌تی‮ ‬داهێنان ،‮ ‬له‌ به‌ گۆڕترین دره‌وشانه‌وه‌یدا و شه‌رعییه‌تی‮ ‬هاووڵاتیبوون كاتێ شه‌رعییه‌تی‮ ‬داهێنانی‮ ‬پێ ده‌سه‌پێررێ .‮ ‬له‌ خه‌فه‌ترین ساتیدا به‌ره‌و كوژانه‌وه‌یه‌‌‌ و ‬دووشتی‮ ‬جیاوازن‮ .‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




كاروباری وشه‌.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

وا پێده‌چێ‮ -كاروباری‮ ‬وشه‌- ‬له‌ناو هه‌راو ژاوه‌ژاوی‮ ‬كاروباره‌كانی‮ ‬تردا خه‌ریكه‌ ون ده‌بێ‮ .. هه‌نووكه ‌و هه‌نووكه‌یی‮ ‬و حاڵی‮ ‬حازر و‮ – ‬من خۆم و ئه‌وانیتر بۆ دۆزه‌خ- ‬له‌ بارودۆخێكی‮ ‬وه‌ك ئه‌مڕۆدا ــ بێجگه‌ له‌ كاتی‮ ‬پێویست ــ‮ ‬یا بۆ ته‌واوكردنی‮ ‬ویقاری‮ ‬ئه‌وانه‌ی‮ ‬به‌ كاروباری‮ ‬تره‌وه‌ خه‌ریكن ، وا ده‌رناكه‌وێ وشه‌ ئه‌و به‌ها و نرخه‌ی‮ لا ‬مابێ پێویسته‌ هه‌یبێ‮ ‬یا به‌لانی‮ ‬كه‌مه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‮ ‬ ئه‌وانه‌ تێی‮ ‬ده‌گه‌ن به‌كاروباری‮ ‬وشه‌وه‌ خه‌ریكن‮.. ‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

  • بازاڕ و پیشانگاكانی كتێب له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا به‌ده‌ر له‌ هه‌ندێ هۆكاری بابه‌تیی دیكه‌ ئه‌وه‌یان یه‌كلایی كردووه‌ته‌وه‌ -‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ‮ ‬جێی‮ ‬سه‌رنج‌ له‌وه‌دایه‌ ئه‌وانه‌ی‮ ‬كاروباری‮ ‬وشه‌ هه‌ڵده‌سووڕێنن له‌هه‌ر بوارێكیدا بێ به‌تایبه‌تیش له‌ كۆمه‌ڵگه‌ و ناوه‌ندی‮ ‬وه‌ك هی‮ ‬خۆمان هه‌میشه‌ كاوبا – وهم – ێكیان كردووه‌ به‌ قیبله‌نووما گوایه‌ ده‌خوێندرێنه‌وه ‌،‮ ‬كه‌ له‌ هه‌قیقه‌تیشدا ئه‌مه‌ له‌ كاوبا و تراویلكه‌ زیاتر نییه‌‮ …‬ ‬سه‌یرایه‌تی (پارادۆكس)ـه‌كه‌‌یش له‌وه‌دایه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یش مێژوو بۆمان ده‌گێڕێته‌وه‌ ‌ وشه‌ زۆرجار نانی‮ ‬پێ بڕاوه‌ و سه‌ری‮ ‬پێ چووه‌ته‌ قوڕ و ماڵی‮ ‬پێ وێران بووه‌‮.. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    سه‌نگدڵیی‮ ‬ئه‌م ڕۆژگاره‌ له‌وه‌دایه‌ سپی و ڕه‌ش و بۆری تێكه‌ڵ كردووه‌ ،‮ ‬ئاكام وشه‌ی‮ ‬زه‌نگئامێز وه‌ك ده‌بینی‮ ‬ده‌سلایه‌ز و بێده‌ره‌تان و كه‌وتووه‌ته‌ ‌په‌راوێزانه‌وه‌‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ئینجا ئه‌وه‌ من لێی حاڵیم ،‮ ‬تۆیش و ئه‌وانیش ده‌یزانن كه‌ ده‌خوازێ حسابێك بۆ ئه‌و بێ حسابیه‌ بكرێ‮..‬. ‬به‌ڵام قسه‌كه‌ لێره‌دایه‌ كاممان بیكه‌ین و چۆن و له‌ چ هه‌ل و مه‌رجێك و كامه‌ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬كاودان دا .‬‬‬‬‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    تۆ بڵێی – وشه‌ – ئه‌وه‌نده‌ نه‌هێنێ ؟

‬‬‬‬‬




پیشه‌ییایه‌تی له‌ كاری ڕۆژنامه‌نووسی دا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

هه‌وڵی رۆژنامه‌نووس له‌ پاراستنی پیشه‌ییه‌تی ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ڕوانینه‌كانی واقیعانه‌تر ده‌رده‌خا ، ڕۆشناییه‌كی ئارامیش ده‌بێ بۆ ئاینده‌ له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی مێژوو ، هه‌روه‌ها له‌ تێگه‌یشتنی قۆناغه‌كان و لێك جیاكردنه‌وه‌یان . ڕاگرتنی له‌نگه‌ری پیشه‌ییه‌تی له‌ كاری ڕۆژنامه‌نووسیدا ئه‌مڕۆ بووه‌ به‌سیمای ڕۆژنامه‌نووسی سه‌رده‌م كه‌ شیرازه‌ی له‌ سیسته‌م ده‌رچووه‌كان ده‌خاته‌وه‌ شوێنی خۆیان ، به‌مه‌ش مانایه‌ك به‌ژیان ده‌دا ، بایی ئه‌وه‌نده‌ی هه‌ڵده‌گرێ مانای پێ بدرێ..

  • پیشه‌ییه‌تی – هونه‌رێكه‌ باوه‌كو زۆرجاریش دیوار و دیوار به‌پاڵ تونێڵه‌ مارپێچه‌كاندا به‌ڕێوه‌ بێت ، به‌ڵام هه‌رگیز به‌هه‌مان لۆژیك له‌ هونه‌ری دروستكردنی ئه‌لته‌رناتیڤه‌كاندا به‌شدار نابێت كه‌ له‌و تونێلانه‌دا به‌تاوی داماڵینی ئیراده‌ و داته‌پاندنی خوده‌وه‌ به‌رقه‌راره‌.. ئه‌و به‌ڕێوه‌نووسانه‌ و جه‌خت له‌سه‌ركردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌نووس له‌ پاراستنی پیشه‌ییه‌تی به‌شێكه‌ له‌ به‌رزڕاگرتنی شه‌ره‌فی ڕۆژنامه‌نووسی و بڕستی عه‌قڵ پێ شكان و سه‌رچاوه‌ی به‌ فه‌رهه‌نگ و به‌ چاند و هاوسه‌نگیدانه‌ به‌ سرووشت و به‌ژیان كه‌ ڕه‌نگه‌ به‌لایه‌كه‌ی دیدا هه‌موو به‌ها و پاساوی به‌رده‌وامی له‌ده‌ست بدا..
    تۆ ته‌ماشاكه‌ ڕۆژنامه‌نووسێك له‌سه‌روبه‌ندی داته‌پینی یه‌كێك له‌ ڕژێمه‌ تۆتالیتارییه‌كانی ڕۆژگاری شه‌ڕی سارد له‌سه‌ر زاری زیندانییه‌ك چمان بۆ تۆمارده‌كا – له‌ زینداندا ئه‌گه‌ر یه‌كێكمان لێ بمردبووایه‌ تا چه‌ند ڕۆژێك ئیداره‌ی زیندانمان لێ ئاگادار نه‌ده‌كرده‌وه‌ تاكو بڕه‌ خواردنه‌كه‌ی له‌ نێوان خۆماندا گل بده‌ینه‌وه ‌.. زۆرجار كه‌ پاسه‌وانه‌كان ده‌هاتنه‌ ژوورێ مردووه‌كه‌مان به‌دیوار هه‌ڵده‌په‌سارد و جگه‌ره‌یه‌كمان به‌ پێكراوی له‌ده‌م ده‌نا تا وه‌ك زیندوو ده‌ربكه‌وێ و سوود له‌ بڕه‌ خۆراكه‌كه‌ی وه‌ربگرین ، ته‌نانه‌ت وای لێهاتبوو له‌ زینداندا هه‌موو شتێكمان ده‌خوارد… هه‌موو شتێك! –
    پیشه‌ییه‌تی له‌ كارێكی به‌هه‌ستی له‌ وێنه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیدا وه‌ك ده‌بینی دووریشه‌ له‌ ده‌مارگیری و ئه‌وپه‌ڕگیری و كاردانه‌وه‌ی ساته‌وه‌ختێكی له‌ گرێژنه‌چووی دیاریكراو كه‌ هه‌ڵچوون و هه‌ناسه‌سواری و خۆ له‌بیركردن و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی به‌روه‌خت دروستی ده‌كات ، ڕێگایه‌‌كه‌ ماندووبوون و سه‌رئێشه‌ی به‌دواوه‌یه‌ ، به‌ڵام په‌یامێك له‌ سه‌رده‌مێكدا ده‌گه‌یه‌نێ ، كه ‌ئێستا جێی داخه‌ خه‌ریكه‌ ورده‌ ورده‌‌ په‌یامی تێدا كاڵ ده‌بێته‌وه‌ .



سێبه‌ری ئایینده‌.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

تۆ بڵێی كێ خۆی به‌ به‌رپرسیار بزانێ له‌وه‌ی وه‌چه‌كانی دادێش به‌هه‌مان پێوه‌ر و ئه‌ندازه‌ سه‌رگه‌رمی هێنانه‌دیی هه‌مان هیوا و ئومێد نابن و هه‌مان خه‌ون نابینن..؟
به‌ چ به‌ڵگه‌ و گه‌واهییه‌ك نه‌وه‌كانی ئایینده‌ ، له‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ بێ خاوه‌ن و بێ سه‌رپه‌رشت و دوور له‌ قوتابخانه‌ و فێرگه‌ی سیسته‌مداری فه‌راهه‌م بۆ هه‌مووان نه‌ك خوێندنگه‌ی تایبه‌ت كه‌ جێی داخه‌ لای ئێمه‌ به‌ مه‌به‌ستی وه‌به‌رهێنان دامه‌زرێنراون ؛ ئه‌وانه‌یش كه‌ له‌ سێبه‌ری شه‌قامدا پێ ده‌گه‌ن ، سبه‌ینێ له‌ توانایاندا ده‌بێ خه‌ونی نوێ ببینن؟

له‌ ڕاست ئه‌م پرسه‌دا بڵێی كێ خۆی به‌ به‌رپرس بزانێ و به‌رگه‌ی لێپرسینه‌وه‌ی مێژوو بگرێ؟

بڵێی – ئه‌مڕۆ – هیچی بۆ – سبه‌ینێ – له‌سه‌ر نه‌بێ؟ یان – سبه‌ی – زاراوه‌ و چه‌مكێكه‌ ته‌نیا له‌ خزمه‌ت ئه‌مڕۆماندایه‌ و هیچی تر..
كامانه‌ن نه‌خشه‌ و پلانه‌كانمان به‌ نموونه‌ بۆ چه‌ند ده‌یه‌یه‌كی دی ؟
یا هه‌روا به‌خشكه‌یی و ‌هه‌نگڵه‌شله‌وه‌‌‌ بۆ پێشه‌وه‌ به‌ره‌و دواوه‌ ده‌چین؟!!
ده‌مانگوت: گونده‌كانمان جوانتر دروست ده‌كه‌ینه‌وه‌..
ده‌مانگوت: قوتابخانه‌كانمان ڕێكوپێكتر بنیات ده‌نێینه‌وه‌..
ده‌مانگوت: كوردستانمان وڵاتێكی ده‌وڵه‌مه‌نده‌ ، ئه‌گه‌ر شه‌شده‌رمان لێ نه‌گیرابووایه ‌، ده‌تبینی چ ئابوورییه‌كی به‌هێزمان ده‌بوو
ده‌مانگوت : متمانه‌مان به‌ خۆمان و له‌‌سه‌رخۆمان ده‌بێ ، پشت به‌خۆمان ده‌به‌ستین ..

ده‌مانگوت: ته‌نها به‌یانیی بدا و خۆرمان هه‌ڵبێ ، ئه‌وجا ده‌زانن به‌ چ تێن و تاوێك ڕووه‌و پاشه‌ڕۆژ ده‌چین..
ده‌مانگووت و ده‌مانگووت…
به‌داخه‌وه‌ ئێستاش هه‌ر ده‌ڵێین و به‌ داختریش وا ده‌رناكه‌وێ ، ته‌نانه‌ت په‌ند و عیبره‌تمان له‌ مێژووی نزیكی خۆیشمان وه‌رگرتبێ.
ئه‌وه‌تا به‌ كیسه‌ڵڕۆیی له‌ ئومێد نزیك ده‌بینه‌وه ‌، له‌ كاتێكدا خه‌ریكین به‌خێرایی لێی دوور ده‌كه‌وینه‌وه‌..
ئه‌و منداڵ و هه‌رزه‌كار و تۆلازانه‌ی – ئه‌مڕۆ – كه‌ وه‌چه‌ی به‌رپرسیاری – سبه‌ی – پێكدێنن ، به‌داخه‌وه‌ شه‌قام له‌ ماڵ و قوتابخانه‌ باشتر ده‌ناسن ، ئه‌وه‌نده‌ی شاره‌زای چه‌ك و بازاڕی ڕه‌ش و دونیای ڕاوه‌ستاوی مۆبایل و دیجیتاڵخانه‌ن ، نیو ئه‌وه‌نده‌ و كه‌متریش ئاشنای قوتابخانه‌ و فێرگه‌ و كتێب و كێشه‌ و چاره‌نووسی خۆیان نین!
هه‌رگیز نه‌ده‌بووایه‌ په‌روه‌رده‌ و خوێندن له‌ وڵاتێكی وه‌ك وڵاتی ئێمه‌ – كه‌ مرۆڤی پێ بنیات ده‌نرێ – بدرێته‌ ده‌ستی ئه‌وه‌ی ناوی لێندراوه‌ – كه‌رتی تایبه‌ت – كه‌ زۆرینه‌یان له‌ وه‌به‌رهێنانی قازانج مه‌به‌ستدا ده‌رناچن.
پرسیار ئه‌وه‌یه‌: كێ له‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا خۆی به‌ به‌رپرسیار ده‌زانێ؟ یان ئێمه‌ له‌ هه‌نیه‌مان نووسراوه‌ تا هه‌تایه‌ هه‌ر هه‌مان خه‌ون ببینین؟




سیاسه‌ت.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌وه‌ی باڵنده‌ نییه‌
وا باشتره‌ له‌ به‌رزایی و هه‌ڵدێران هێللانه‌ چێ نه‌كا..
نیتچه‌

یاقووتی شاراوه ‌، له‌و قووڵاییانه‌دایه‌ كلیله‌كانی تێكه‌وتووه‌.. حه‌قیقه‌ت وه‌ك ڕۆژێ له‌ ڕۆژان هیراكلیتس گوتی بۆ هه‌موو كه‌س نییه ‌، حه‌قیقه‌ت ته‌نیا بۆ ئه‌وانه‌یه‌ هێزیان هه‌یه‌.. مرۆڤ ئه‌وه‌نده‌ی ئولفه‌تی به‌هه‌ردوو شۆڕشی كشتوكاڵی و پیشه‌سازیدا گرت و له‌گه‌ڵیاندا هاته‌وه‌ ، پێناچێ ئه‌وه‌نده‌ متووی جیهانایه‌تی و شۆڕشی گه‌یاندن و ده‌رهاوێشته‌كانی بێ..
ده‌گمه‌ن و نائاشنایی له‌یه‌ك سه‌رچاوه‌وه‌ دێن و وه‌هم له‌ خه‌یاڵاندا جێگیر ده‌كه‌ن..
چیت ده‌وێ بۆت باس بكه‌م ؟
هه‌مووی ئاكام ده‌بێته‌وه‌ خۆڵه‌مێشی ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ )سیاسه‌ت) ، كه‌ پاشان خاكه‌شین به‌ ڕێژنه‌یه‌ك شوێنه‌واریشی نامێنێ..
ئه‌و چه‌شنه‌ ئاگردانانه‌ به‌و سیما و قاوخانه‌ سپێده‌یان لێ ده‌رناكه‌وێ..
ئه‌وه‌ش یارییه‌كی دیكه‌یه‌ له‌ ئۆلۆمپیادی خۆهه‌ڵخستن و پێشبڕكێ و ماراسۆنێك له‌ بنبه‌ستدا كه‌ ‌ سه‌ره‌تا و كۆتایی دیار نییه‌..
ئاوازی مرۆڤدۆستی تێدا ونه‌…

هه‌موومان به‌شتێكه‌وه‌ خه‌ریكین تێیدا به‌ڵه‌د نین..
هه‌موومان به‌ سیاسه‌ته‌وه‌ مژوولین و ڕێگامان له‌ ئه‌هلی كار ته‌نگ كردووه‌..
یاقووتی شاراوه‌ له‌وێدا نییه‌ خوشك و براینه‌ )باوه‌كو وای لێ هاتبێ خێری زیاتر بێ)
یاقووتی شاراوه‌ ئه‌وه‌تا ؛ له‌و كێڵگانه‌یه‌‌ ڕه‌گی مرۆڤیان تێدا ڕواوه‌…




‬ ڕه‌گه‌زی متمانه‌ له‌كاری‮ ڕۆژنامه‌نووسی دا‮.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

‬‬‬‬

متمانه‌ وه‌ك پره‌نسیپێكی‮ ‬به‌هره‌گیری‮ ‬و ڕاستبێژی‮ ‬و ڕاستیزانی‮ ‬و پێكه‌وه‌ به‌ستنه‌وه‌ی‮ ‬ئه‌م به‌رو ئه‌و به‌ر ،‮ ‬ئه‌گه‌ر له‌ بواره‌كانی‮ ‬تری‮ ‬ژیاندا پێویست بێ ،‮ ‬ دروستكردنی‮ ‬له‌ بواری‮ ‬رۆژنامه‌نووسیدا ،‮ ‬فاكته‌ری‮ ‬سه‌ره‌كی‮ ‬هه‌یبه‌ت پێدان و خوێنه‌ر په‌یداكردن و ئارشیڤێكی‮ ‬باوه‌ڕ‮ ‬پێكراوه‌ كه‌ مێژووی‮ ‮ ‬له‌سه‌ر بنیات ده‌نرێ‮.. ‬لێره‌دا چه‌ندی‮ ‬ڕه‌گه‌زی‮ ‬خێرایی‮ ‬له‌ كاری‮ ‬رۆژنامه‌نووسیدا گرنگ بێ ،‮ ‬ئه‌وه‌نده‌ش ئاشكراگۆیی‮ ‬و دیزه‌ به‌ده‌رخونه‌ نه‌كردنی‮ ڕاستی‮ ‬له‌ هه‌موو ئه‌و هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژانه‌ی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووس بڵاویان‮ ‬ده‌كاته‌وه‌‮ گرینگه‌ ..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬هۆیێكیشه‌ كه‌ به‌ ڕابردنی‮ ڕۆژگار ده‌بێته‌ بناغه‌یه‌كی‮ ‬پته‌وی‮ ‬هه‌ڵنانی‮ ‬متمانه‌ له‌ نێوان خوێنه‌ر و بینه‌ر و گوێگر و ڕۆژنامه‌نووس‮..‬‬‬‬‬‬
له‌وه‌ته‌ی‮ ‬میدیای‮ ‬كوردستان ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ی‮ ‬به‌خۆوه‌ دیوه (‮دوای‮راپه‌ڕین)‬ به‌تایبه‌تیش له‌ ڕووی‮ ‬چه‌ندایه‌تیه‌وه‌ ،‮ ‬زۆرجار له‌ هه‌واڵی‮ ‬وا هه‌ڵنگوتین كه‌ سه‌رله‌به‌ری‮ ‬دروستكراو بووه‌‮!! ‬یا بڵاوكردنه‌وه‌ی‮ ‬وتارێك ،‮ ‬ڕپۆرتاژێكی‮ ‬دیاریكراو به‌نیازێكی‮ ‬تایبه‌تی‮ ‬دوور له‌ مه‌به‌ستی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسیانه‌ی‮ ‬ڕووت ،‮ ‬كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ده‌چێته‌وه‌ خانه‌ی‮ ڕیكلامێكی‮ ‬حه‌ق نه‌دراو ،‮ ‬له‌لایه‌كه‌ی‮ ‬تریش هۆیه‌ك بۆ له‌ق بوونی‮ ‬متمانه‌ له‌گه‌ڵ خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ران ‮. ‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
كزبوونی‮ ‬متمانه ‬جگه‌ له‌وه‌ی‮ ‬به‌تێپه‌ڕبوونی‮ ‬كات خه‌ڵكی‮ ‬پێ له‌ ده‌زگاكانی‮ ڕاگه‌یاندن ده‌سه‌نگرێته‌وه ‌،‮ ‬له‌ ئاكامیشدا وای‮ ‬لێ دێ بڕوا به‌ڕاستیه‌كانیش نه‌كا‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬
نه‌مانی‮ ‬متمانه‌یش هه‌میشه‌ كولتوورێكی‮ ‬دواكه‌وتووی‮ ‬وای‮ ‬لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ هه‌رگیز توانای‮ ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی‮ ‬پێشهاته‌كانی‮ ‬نامێنێ ،‮ ‬ئه‌وده‌م له‌ ڕووی‮ ‬ناچاریه‌وه‌ هۆیه‌كانی‮ میدیا هه‌ر به‌دوایی‮ ‬ئه‌ركی‮ ‬ڕووناهیكاریان له‌ بیرده‌چێته‌وه ‌و وه‌ك هه‌ر كاڵایه‌كی‮ ‬تر پابه‌ندی‮ ‬بازاڕ‮ ‬ده‌بن ،‮ ‬له‌ هه‌مان كاتدا هه‌موو ئیمكانیاته‌ ئابووریه‌كانیش هه‌ڵده‌لووشێ‮..‬ تاقیكردنه‌وه‌ی‮ ‬سیسته‌مه‌‌ تۆتالیتارییه‌كان به‌رچاوترین نموونه‌ن ،‮ ‬نزیكترینیشیان ڕژێمی‮ ‬به‌عس بوو ‮..‬ وای‮ ‬لێهاتبوو نه‌كه‌س توانای‮ ‬خوێندنه‌وه‌ی‮ ڕۆژنامه‌كانی‮ ‬مابوو ،‮ ‬نه‌كه‌س تاقه‌تی‮ ‬ته‌ماشكردنی‮ ‬ته‌له‌فزیۆن كه‌ به‌ درێژایی‮ ‬ماوه‌ی‮ ‬په‌خش له‌ ‮٠٩‬٪ی‮ ‬په‌یوه‌نددار بوو به‌ هه‌واڵ و سه‌ردانه‌كانی‌ ‮ ‬دیكتاتۆر‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌و ڕه‌نگه‌ ئه‌وسا شتێك نه‌بوو به‌ناوی‮ ‬متمانه‌ له‌ نێوان ئه‌و ده‌زگایانه‌ و خه‌ڵكدا‮.. ‬ئینیتمای‮ ‬نیشتمانیش كه‌ ئێستا باسی‮ ‬لێ ده‌كرێ كاردانه‌وه‌یه‌كی‮ ‬سرووشتی‮ ‬بوونی‮ ‬ئه‌و متمانه‌یه‌یه‌‌‌‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬
دیاره‌ له‌ق بوونی‮ ‬متمانه‌یش به‌ ته‌نیا له‌سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی‮ ‬هه‌واڵی‮ ‬ناڕاست و دروستكراو و ته‌شریفاتیه‌وه‌ ناوه‌ستێ ،‮ ‬به‌ڵكو زۆر جار په‌یوه‌ندی‮ ‬به‌ چۆنیه‌تی‮ ‬بڵاوكردنه‌وه‌ و چاره‌سه‌ركردنی‮ ‬ڕۆژنامه‌نووسیانه‌ی‮ ‬بابه‌تێكی‮ ‬دیاری‮ ‬كراویشدا ده‌بێ ،‮ ‬له‌وه‌ی‮ ‬جۆرێك له‌ چه‌واشه‌كردنی‮ ‬خوێنه‌ری‮ ‬تێدایه ‌‮، ‬به‌ نموونه‌ زۆر له‌و وتار و بابه‌تانه‌ی‮ ‬كه‌ بووه‌ به‌ باو له‌ ڕۆژنامه ‌و گۆڤاره‌كانمان بڵاو ده‌كرێنه‌وه (به‌ كوردی) ‬سه‌یر ده‌كه‌ی‮ ‬نووسه‌ره‌كه‌ی‮ ‬كوردی‮ ‬نازانێ ،‮ ‬ته‌نانه‌ت ڕه‌نگه‌ به‌خۆیشی‮ ‬له‌ وتاره‌كه‌ی‮ ‬خۆی‮ ‬نه‌گا ،‮ ‬كه‌ له‌ ئه‌سڵدا به‌ عه‌ره‌بی‮ ‬یا زمانێكی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬نووسیووه‌‮! ‬له‌ حاڵه‌تی‮ ‬زمانه‌كانی‮ ‬تریشدا هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌‮.. ‬به‌ڕاستی‮ ‬تائێستا تێناگه‌م بڵاوكردنه‌وه‌ی‮ ‬وتارێكی‮ ‬عه‌ره‌بی‮ ‬به‌ كوردی‮ ‬به‌بێ ئاماژه‌پێدانی‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬كه‌ وه‌رگێڕدراوه‌ چ په‌ند و حیكمه‌تێكی‮ ‬تێدایه‌؟‮!‬ بێگومان ئه‌م كولتووره‌ سه‌قه‌ته‌ هۆیه‌كی‮ ‬دیكه‌ی‮ ‬له‌ ده‌ستدانی‮ ‬متمانه‌یه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
دوا جار هه‌قه‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی‮ ‬كوردی‮ ‬و ڕۆژنامه‌نووسی‮ ‬كورد كه‌ ئێستا پێگه‌یان تا ڕاده‌یه‌ك جێگیر بووه‌ ،‮ ‬هه‌وڵ بده‌ن دوور بن له‌و لێگۆڕان و‮ ‬یاساشكێنییه‌ كه‌ سه‌ره‌ڕای‮ ‬به‌تاڵ بوونی‮ ‬وه‌همی‮ ‬ئه‌وه‌ی‮ ‬ته‌ماشا ده‌كرێ و گوێی‮ ‬بۆ ڕاده‌دێردرێ و ده‌خوێندرێته‌وه ‌،‮ ‬هه‌موو كه‌لارێكی‮ ‬متمانه‌یش به‌سه‌ریه‌كدا ده‌ڕۆخێنێ‮..‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌م جۆره‌ له‌ بازنه‌یه‌كی‮ ‬به‌رته‌سك بترازێ نه‌گوێی‮ ‬لێ ده‌گیرێ و نه‌ته‌ماشا ده‌كرێ و نه‌ده‌خوێندرێته‌وه‌‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬




ژیان و چیترنا‮!‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

پێشكه‌وتنی‮ ‮ ‬ته‌كنه‌لۆژیای‮ ‬پێكگه‌یشتن و میدیا ،‮ به‌ تایبه‌تی له‌ بواری‮ ‬وێنه‌گرتنی‮ ‬سینه‌مایی‮ ‬و ته‌له‌فزیۆنی ،‮ ‬سه‌ره‌ڕای‮ ‬ئاسان كردنی‮ ‬كاری‮ ‬ڕاگه‌یاندن و خێرایی‮ ‬گه‌یاندن ‬پیشه‌بژێرییه‌كێشی‮ ‬له‌ ناو وێنه‌گر و هونه‌رمه‌ندانی‮ ‬سینه‌ما و ته‌له‌فزیۆن دروست كردووه‌‮… ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬ له‌ وڵاتانێكی‮ ‬وه‌ك وڵاتی‮ ‬ئێمه‌ سینه‌مای‮ ‬ته‌سجیلی‮ ‬و ئارشیڤی‮ ‬ته‌له‌فزیۆنی‮ ‬كه‌ تا پێشتر ئه‌و ڕوخساره‌ی‮ ‬وه‌رنه‌گرتبوو ،‮ ‬بوو به‌‮ ‬یه‌كێك له‌ سیما فه‌رهه‌نگییه‌كانی ‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌ هۆگه‌لێكه‌وه‌ له‌ ئاستی پێویستیشدا نه‌بووبێ . ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
فلیمی‮ ‬ته‌سجیلی‮ ‬و ته‌له‌فزیۆنی‮ ‬له‌ ناساندن و ئارشیف كردنی‮ ‬زۆر لایه‌نی‮ ‬ژیان ڕوونتر هاته‌ نێو ناوانه‌وه ‌ ‬هه‌ر چه‌نده‌‌ لای‮ ‬ئێمه‌ كه‌متر سوودی‮ ‬لێ بینرا ‌‮!‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
قسه‌ له‌سه‌ر هونه‌رمه‌ند و كارامه‌یی‮ ‬كادیره‌‮…‬ به‌ڕاستیش هه‌ر وایه‌ ،‮ ‬هونه‌رمه‌ندی‮ ‬لێهاتوو به‌ ئیمكانیاتێكی‮ ‬ته‌كنیكی‮ ‬كه‌مه‌وه‌ ده‌توانێ شت بدا‮ ، ‬مه‌گه‌ر‮ (‬ئیزنیشتاین‮) ده‌رهێنه‌ری سینه‌مایی ڕووسی ‬به‌ كامێرا سه‌ره‌تاییه‌كانه‌وه‌‮ (‬زرێپۆشی‮ ‬پۆتمكین‮)‬ی‮ ‬نه‌هێنایه‌ به‌رهه‌م‮ كه‌ ئێستاش له‌ مێژووی سینه‌مادا له‌ حساباندایه‌.. ‬به‌ ده‌یان نموونه‌ی‮ ‬تریش له‌ سینه‌ما و سینه‌مای‮ ‬ته‌سجیلی‮ ‬و فلیمی‮ ‬ته‌له‌فزیۆنی له‌م بواره‌دا .. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‬كاعه‌لی‮ ‬هاورێم باسی‮ ‬یه‌كێك له‌و فلیمانه‌ی‮ ‬بۆ گێڕامه‌وه‌ كه‌ ده‌رهێنه‌ری‮ ‬ئێرانی‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
(‬كیا ڕۆسته‌می‮) ‬له‌باره‌ی‮ ‬كاره‌ساتێكی‮ ‬ ‮ ‬بوومه‌له‌رزه‌ی‮ ‬ناوچه‌یه‌كی‮ ‬ئێرانه‌ به‌ ناوی‮ (‬ژیان‮ ‬و چیتر نا‮!) ‬ئه‌و فلیمه‌ی‮ ‬كاعه‌لی‮ ‬باسی‮ ‬ده‌كرد هه‌ر به‌ گێڕانه‌وه‌ سه‌رنج ڕاده‌كێشێ له‌ كاتێكدا به‌ ته‌نها‮ ‬كامێره‌یه‌ك و‮ (‬پاڵه‌وانێك‮) ‬بووه‌ و چیترنا‮!‬ عه‌لی‮ ‬ده‌یگوت‮ ‬فلیمه‌كه‌ بریتی‮ ‬بووه‌ له‌ ده‌نگدانی‮ ‬مناڵێكی‮ ‬چوار ساڵان كه‌ براكه‌ی‮ ‬له‌ كاتی‮ ‬بوومه‌له‌رزه‌دا له‌ ژووره‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌ و ئاكام خانووه‌كه‌ی‮ ‬به‌سه‌ردا ڕووخاوه‌‮…‬ سه‌یری‮ ‬ده‌رهێنه‌ر له‌ چ گۆشه‌یه‌كه‌وه‌ بۆی‮ ‬ده‌چێ 🙁 هاوین بووه ‌،‮ ‬ئه‌میر مناڵێكی‮ ‬چوار ساڵه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌زای‮ ‬برای‮ ‬له‌ ژووره‌وه‌ن‮ ، ‬دایك و باوكیشی‮ ‬له‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ ژێر كولله‌دا نووستوون‮… ‬دیاره‌ ئه‌و ناوه‌ پێشكه‌ و مێشووله‌ی‮ ‬زۆر بووه‌‮… ‬پێشی‮ ‬كاره‌ساته‌كه‌ به‌ چه‌ند ده‌قیقه‌یه‌ك،‮ ‬ئه‌میر به‌ هۆی‮ ‬مێشووله‌ خه‌وی‮ ‬لێ ناكه‌وێ دێته‌ ده‌ره‌وه‌ بچێته‌ ژێر كولله ‬لای‮ ‬دایك و باوكی‮ ‬بخه‌وێ ،‮ ‬له‌ كاتێكدا ڕه‌زا له‌ شیرنه‌ خه‌وان دایه‌ كه‌ بوومه‌له‌رزه‌ كاری‮ ‬خۆی‮ ‬ده‌كا و هه‌موو شتێك به‌ سه‌ریه‌كدا ده‌ته‌پێنێ‮!)‬ ده‌رهێنه‌ر هاتووه‌ له‌ زمانی‮ ‬مناڵه‌كه‌وه‌ كاره‌ساتی‮ ‬بوومه‌له‌رزه‌كه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌‮… ‬ده‌رهێنه‌ر قسه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌میر ده‌كات‮:‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
❊ناوت چییه‌ بچكۆل؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‮ – ‬ئه‌میر‮.‬ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
❊ ‬ئه‌وه‌ چی‮ ‬بوو،‮ ‬چ ڕوویدا ؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
‮ – ‬نازانم…شه‌و مێشووله‌ خانووه‌كه‌یان به‌سه‌ر ڕه‌زادا ڕووخاند‮.‬ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
❊ چۆن؟ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬

  • ‬من هاتمه‌ ده‌رێ‮… ‬ئاخر مێشووله‌ پێیان وه‌ده‌دام‮…‬ ‬‬
    هه‌لاتمه‌ لای‮ ‬دایكم‮… ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ڕه‌زا نه‌هات‮…‬ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ‬❊بۆچی‮ ‬ڕه‌زا نه‌هات ،‮ ‬مه‌گه‌ر‮ ‬مێشووله‌ به‌ویان وه‌نه‌ده‌دا ؟ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
  • ‬ڕه‌زا نووستبوو…دایه‌ هه‌ر ده‌گری‮!‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ‮❊ ‬بۆچی؟ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
  • ‬ده‌ڵێ بریا مێشووله‌ ڕه‌زاشیان گه‌ستبایه‌‮.‬ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ❊ ‬ده‌ی‮ ‬باشه‌ ڕه‌زا بۆ خه‌به‌ری‮ نه‌بووه‌وه‌…؟ ‮‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
  • ‬ڕه‌زا نه‌هات…ئاخر مێشووله‌ ڕه‌زایان نه‌ده‌گه‌ست‮.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ‮❊ ‬پاشان ؟ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ‮- ‬پاشان كه‌ من چوومه‌ لای‮ ‬دایكم مێشووله‌ خانووه‌كه‌یان به‌سه‌ر ڕه‌زادا ڕووخاند‮…‬ ئیتر لێره‌وه‌ مناڵه‌كه‌ میزی‮ ‬دێ‮… ‬هه‌ڵدێ بچێ هۆ له په‌نای‮ چڵه‌ دارێك میزه‌كه‌ی‮ ‬بكا‮… ‬و تا دوایی‮…‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    ده‌رهێنه‌رله‌م فلیمه‌ ته‌له‌فزیۆنییه‌ ته‌سجیلییه‌ كورته‌دا كه‌ زیاتر له‌ ڕیپۆرتاژێكی‮ ‬ته‌له‌فزیۆنی‮ ‬ده‌چێ ته‌نها‮ ‬یه‌ك كامێرای‮ ‬عاده‌تی‮ ‬به‌كار هێناوه‌‮!‬ كامێرایه‌ك و به‌س بێ دیكۆر و بێ ئێكسسوار و ته‌واوكاریی‮ ‬دیكه‌‮… ‬ده‌رهێنه‌ر خۆی‮ ‬له‌ پێشه‌كی‮(‬ژیان و چیتر نا‮!)‬دا وای‮ ‬گوتووه‌‮…‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
    وا بزانم له‌ جه‌نجاڵستان و‮ ‬هه‌رای‮ ‬ئه‌و هه‌موو ته‌له‌فزیۆنانه‌ماندا ئه‌وه‌نده‌ به‌س بێ‮…‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬



نامــــــه‌.. لویز گلیك*.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

شه‌و بۆ دواجار
بۆ دوایه‌مین جار
ده‌ستت به‌سه‌ر جه‌سته‌مه‌وه‌یه‌ ..
سبه‌ی پاییزه‌
پێكه‌وه‌ له‌ بانیژه‌ داده‌نیشین
ته‌ماشای ئه‌و په‌لكانه‌ ده‌كه‌ین وشك بوون و
با به‌ ئاسمانی گوندیدا ده‌یانبا
وه‌ك ئه‌و نامانه‌ی
یه‌ك به‌ دوای یه‌ك
هه‌ر یه‌كمان له‌ ماڵی خۆی ده‌یانسووتێنین ..
ئه‌م شه‌وه‌ چه‌ند ئارامه‌
ته‌نێ ده‌نگی تۆیه‌ به‌ خۆیدا ده‌ڵێ :
تۆ ته‌ڕ بووی . ئه‌وه‌ت ده‌وێ ..
منداڵه‌كه‌یش له‌ ناوه‌وه‌ نوستووه‌
ده‌ڵێی هێشتا له‌دایك نه‌بووه‌ ..
سبه‌ی
پاییز
پێكه‌وه‌ له‌ باخچه‌ بچكۆلانه‌كه‌دا
به‌ناو كورسی به‌ردین و دره‌ختاندا ده‌ڕۆین
‌ ته‌م دایپۆشیون
وێنه‌ی كه‌ل و په‌لێك
ڕۆژگارێ بێ
به‌جێ هێشترابن..
سه‌یر كه‌ !
گه‌ڵای داران
چۆن له‌ تاریكیدا بڵند ده‌بن
ئه‌وه‌ی له‌سه‌رمان نوسیبوون
سووتاندمانن .

(*) لویز ئێلێزابێس گلیك ساڵی 1943 له‌ نیۆرۆك له‌دایك بووه‌
1992 خه‌ڵاتی (پۆلیتزه‌ر)ی دراوه‌تێ‌ ، چه‌ندین كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ ، ، دوا كۆشیعری له‌ 2006 دا ‌ .
ئه‌م شیعره‌ی له‌ لاپه‌ڕه‌ 22 ی كتێبی ( عجله ‌مشتعله‌ تمر فوقنا ) بڵاوكردنه‌وه‌ی
ده‌زگای (الجمل) 2009 له‌ بێرووت .. كراوه‌ به‌ كوردی .




ڕۆژگاری نادیده‌یی.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌و قورساییه‌ گه‌وره‌ی هه‌ڵی ده‌گرین ،
ئه‌و تیشكه‌یه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی تردا نایبه‌شینه‌وه‌.
(یانیس ڕیتسۆس)

• دوو مه‌ڵبه‌ند ئه‌مڕۆ له‌ ئاوێنه‌ی ڕووناكبیریماندا ڕه‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌ ، مه‌ڵبه‌ندێكی تیشكاوێژ كه‌ ڕوناهی به‌ته‌نیا له‌خۆیدا به‌ند ناكا ، به‌ڵكو تاڵ تاڵ و چه‌پك چه‌پك به‌ده‌وروبه‌ردا بڵاوی ده‌كاته‌وه‌ ..
تیشك له‌و مه‌ڵبه‌نده‌دا هه‌میشه‌ نوێیه‌ و بۆنی نان و بارانی لێدێ چونكه‌ نامێنێته‌وه و په‌نگ ناخواته‌وه‌ ، بۆیه‌ ئه‌و مه‌ڵبه‌نده‌ هه‌میشه ‌سه‌رچاوه‌ی پاكی و میهر و مرۆڤدۆستی و سرووشتپارێزی و ژیانه‌ .. ‌به‌پێچه‌وانه‌ی مه‌ڵبه‌ندی دووه‌م ، كه‌ له‌وه‌ته‌ی هه‌یه‌ )ڕووناكی) هه‌ڵده‌لووشێ بێ ئه‌وه‌ی ڕۆژێ له‌ ڕۆژان عه‌كسی بكاته‌وه‌.. ئه‌و مه‌ڵبه‌نده‌ به‌هۆی كه‌ڵه‌كه‌بوونی ڕوناهییه‌وه‌ تیایدا بووه‌ به‌ په‌ڵه‌یه‌كی ڕه‌ش بۆی ، وێنه‌ی ده‌می چاڵه‌ زبڵێك وایه‌ هه‌رده‌م ڕوناهی هه‌ڵده‌لووشێ… ته‌نانه‌ت له‌ تیشكی چاوی جگه‌رگۆشه‌ی خۆشییه‌وه‌..! ئه‌م مه‌ڵبه‌نده‌ زیاتر له‌ برینێكی پیس و ئاودز ده‌چێ له‌وه‌ی له‌ مه‌ڵبه‌ندێكی تیشك هه‌ڵلووش!!

له‌ كاتێكدا مه‌ڵبه‌ندی یه‌كه‌م وێنه‌ی ئه‌و كانییه‌ ساف و زیوینه‌یه‌ له‌ كه‌ش وهه‌وا و سرووشتێكی دڵئاوێزه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ ، بۆیه‌ ده‌بینین به‌ پێچه‌وانه‌ی مه‌ڵبه‌ندی دووه‌م ، مه‌ڵبه‌ندی یه‌كه‌م سه‌رچاوه‌ی هیوا و خه‌وبینینه‌ ، سه‌رچاوه‌ی ژیان…

• ئێمه ‌، بڕواناكه‌م ڕۆژێ له‌ ڕۆژان به‌ده‌نگ ناهاوسه‌نگیی خۆمانه‌وه‌ چووبین ، ڕه‌نگه‌ هه‌بن بڵێن: ئینجا ئێمه‌ گۆرانی و مۆسیقامان بۆ چییه‌؟ ناكا بیرت بۆ ئه‌وه‌ چووبێ به‌ئاواز و گۆرانی ده‌گه‌ینه‌ كه‌نارێك؟..
ــ ئاخر ئێمه ناهاوسه‌نگیمان ‌ لێره‌دایه‌.. خه‌ریكه‌ گۆل و جۆگه‌ و ڕووباره‌كانیشمان به‌گه‌رای )په‌تا) و )به‌ربڵاوی) كولله‌ئاده‌می ده‌بن به‌ كه‌نار.
ــ ئه‌گه‌ر ده‌وروبه‌رمان هه‌موو بوو به‌ )كه‌نار) چی بكه‌ین؟
ــ ئینجا چ ده‌كه‌ین؟ زیاتر له‌وه‌ی كردوومانه‌ ، مه‌گه‌ر گۆرانی بۆ ئه‌و فرمێسكانه‌مان بڵێین له‌ ناخماندا گیر بوون ، به‌و ئومێده‌ی هاوسه‌نگییه‌ك بۆ ‌ناهاوسه‌نگیمان بگه‌ڕێنینه‌وه‌.




(من)ـایه‌تی له‌ تۆغیانی هه‌ڵكه‌وتنیدا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

خه‌یاڵ بۆ ئه‌وه‌ ده‌چێ له‌وه‌ته‌ی ئاده‌مزاد قۆناغی كۆكردنه‌وه‌ی بژێوی به‌جێ هێشتووه‌ و گه‌یوه‌ته‌ قۆناغی جێگیربوون و عاقڵی به‌ پاوان و پاوانخوازی شكاوه‌ ، كه‌ڵكه‌ڵه‌ی منایه‌تی تێدا بزوتووه‌..

با شاش نه‌چین ، مه‌به‌ست لێره‌ هه‌ر ئه‌و (منایه‌تی)یه‌ ‌‌ نییه‌ كه‌ بیریارانی چه‌پ و ڕاست لێكیان داوه‌ته‌وه‌ ، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی باس له‌ دڵتاریكی و كینه‌جوویی و چزوو وه‌شێنی و فشار پێكهێنانه‌ به‌ خۆدیده‌یی و هه‌موو ئه‌و ده‌رگا و بانه‌ ئاشكرا و نهێنییانه‌ی ده‌چنه‌وه‌ سه‌ری.

ئێستا منایه‌تی به‌ هه‌ڵپه‌یه‌ك له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا ته‌شه‌نه‌ی كردووه ‌، ده‌رفه‌تی لێكهه‌ڵاوێردنی نه‌وه‌كانیشی وێكهێناوه‌ته‌وه‌ ، تۆ ده‌توانی (منایه‌تی) چۆن له‌ به‌ناو ته‌مه‌ندا چوویه‌كدا ببینی ، ئاوه‌هاش له‌ تۆلازێكی هه‌رزه‌كار ، له‌ گه‌نجێكی كامڵدا هه‌ست پێ بكه‌ی..

با خه‌یاڵمان دوور نه‌ڕوا كه‌ له‌وه‌ حاڵی نین به‌شێكی ڕواڵه‌تی پێشكه‌وتن له‌خۆ خوێندنه‌وه‌دایه‌ كه‌ ڕه‌گه‌زی كێبه‌ركێ و ململانێ دروست ده‌كا و ئیكسیری پێشكه‌وتنه‌ ، به‌ڵام ئه‌و دیارده‌یه‌ش كه‌ ده‌گاته‌ سنووری به‌خۆوه‌ژییه‌تی و حیساب نه‌كردنی به‌رامبه‌ر ته‌نانه‌ت له‌وه‌نده‌ی له‌ توخمی ئاده‌میایه‌‌تیدا كۆده‌بنه‌وه ‌، شیرازه‌ی ژیان له‌ باڵ یه‌ك ده‌ردێنێ ، بنیاده‌م ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ جوانه‌ ، له‌ باتی ئه‌وه‌ی ببێته‌ كانگه‌ی كۆڕگه‌رمی و جوانیی ژیان و دره‌وشانه‌وه‌ی ، زۆر له‌و گیانه‌وه‌رانه‌ دڕنده‌تر ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ ئێمه‌ وه‌ك ئاده‌می و مرۆڤ به‌ دڕنده‌یان ناو ده‌به‌ین هه‌ر ئه‌و منایه‌تیه‌شه‌ ‌ له‌ به‌ته‌نێی و یه‌ك یه‌ك ژیاندا سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ و ڕاده‌ی ئه‌م په‌ڕی )عه‌داله‌ت)یش به‌ زیندووی چاوان ده‌نێژێ ، به‌و ئاسته‌ی )منایه‌تی) خودی خۆیشی له‌بیر ده‌باته‌وه‌ ، ئینجا تۆ بیری لێ بكه‌وه‌..
ئه‌وه‌ش تیوراندن و پرسیارپێچكردن نییه ‌، دیارده‌یه‌كه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ سرووشتی ئاده‌مزادیشدا بێ ، هیچ وه‌ختێك وه‌ك ئێستا دیار و هه‌ڵكه‌وتوو دوور له‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ ویژدان په‌ره‌ی نه‌سه‌ندووه‌ ‌، به‌و چه‌شنه‌ هه‌موو چین و توێژ و ئاست و وه‌چه‌ جیاوازه‌كانی گرتووه‌ته‌وه‌..
هیچ وه‌ختێكیش به‌و جۆره‌ ئاسۆی به‌ نادیاری نه‌شاردووه‌ته‌وه‌ و به‌ لێڵی ده‌رنه‌خستووه .‌
لێره‌ڕا ده‌خوازێ تا ئاسۆمان به‌دوایی لێ ون نه‌بووه‌ بڕیار بده‌ین به‌ هه‌ر ڕاده‌یه‌كی وه‌ك مرۆڤ له‌سه‌ری كۆك ده‌بین پێكه‌وه‌ بین..
با تاقیی بكه‌ینه‌وه‌ ، ئه‌گه‌ر بۆ ماوه‌یه‌كی كورتیش بێ .




شار له‌ هه‌ڵبوون و كوژانه‌وه‌یدا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

(ئه‌دۆنیس)ی شاعیر شاری بێرووت به‌ چه‌ند سندووقێك ده‌شوبهێنێ ، تاریك و داخراو…
ئێستا شاره‌كان وه‌ك جاری جاران نه‌ماون كه‌ له‌ تێكستێكی لیریكی ده‌چوون و به‌ گه‌لێك یاده‌وه‌ری قۆناغه‌ جیاجیاكانی ته‌مه‌ن هه‌ڵده‌بوون و ڕۆشناییان له‌ تۆقه‌لانان ده‌بینرا .. شاره‌كانیش وێنه‌ی ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی تێیدا ده‌ژین هه‌ڵپه‌ی شتێكیانه‌ نازانن چییه‌ ، به‌خێراییه‌كی نه‌گه‌ڕ و بێهوده‌ به‌ دوای یاداوه‌رییه‌كانییانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ن ، به‌ڵام بۆ كوێ ؟ خۆشیان نازانن!!

ئه‌دۆنیس هه‌ر له‌ باسی بێرووتدا ده‌ڵێ: ئه‌گه‌ر بێرووت ( بێگومان ئه‌و باس له‌ بێرووتی ئێستا ناكا كه‌ بووه‌ به‌ تاقیگه‌ی شه‌ڕ و ماڵوێرانی و له‌ مێژوو خراوه‌ته‌‌ ده‌ره‌وه‌) له‌ شوێنه‌واری ڕۆژئاوا دابماڵن له‌ دوو شتی زیاتری تێدا نامێنێته‌وه ‌، مزگه‌وت و كه‌نیسه‌…

)شار) هه‌ڵكه‌وتێك نییه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی مێژوو ، له‌ ده‌ره‌وه‌ی جوگرافیا ، بۆیه‌ تا بكرێ ده‌خوازێ له‌ كه‌له‌پووری كه‌ڵه‌كه‌بووی خۆیه‌وه‌ گه‌شه‌ بكات ، به‌نه‌خشه ‌و پلانێك ڕێگه‌ نه‌درێ له‌ سرووشتی ده‌وروبه‌ریدا بتۆرێ..
ئه‌مه‌ كاری ئه‌ندازیاره‌كانمانه ‌، كه‌ جێی داخه‌ به‌ میتۆدی باڵانوێن كار ناكه‌ن ، بۆیه‌ ده‌بینی بیناكانیشمان وه‌ك خۆمان به‌ نه‌زمی ئه‌وپه‌ڕگیرایه‌تی چاو له‌ ده‌ر و دوور له‌و ئاهه‌نگه‌ هێمنانه‌ی ئاسۆمان له‌به‌ر چاو ون ناكا و پێی ڕاهاتووین..

ڕواڵه‌ت و ناوه‌رۆكی شاره‌كانمان له‌ پێویستی ئاده‌میانه‌دا سه‌رچاوه‌ ناگرێ ، له‌وه‌ڕا سه‌یر ده‌كه‌ی هه‌میشه‌ ده‌وروبه‌ر ڕه‌تیان ده‌كاته‌وه‌..

شاره‌كانمان زیاتر له‌ كۆمه‌ڵێك كوتله‌ی كۆنكرێتی و مه‌ڕمه‌ڕی كه‌ڕوڵاڵ ده‌چن به‌ ته‌ك شه‌قام و شۆسته‌ی به‌رته‌نگ و هه‌ناسه‌سوار ، دانیشتووانه‌‌ خه‌مخۆره‌كانیان نابینن ، ئه‌وانه‌ی مه‌به‌ستیانه‌ له‌گه‌ڵ سرووشتی خۆیدا بیهێننه‌وه‌ و له‌ یاده‌وه‌ریی ده‌سته‌جه‌معیدا جێی بكه‌نه‌وه‌…

شار له‌ حاڵه‌تی ئێستایدا وا دێته‌ پێش چاو په‌ناگه‌یه‌كی كاتیی بێ ، به‌ زۆر نه‌بێ هیچ كۆڕێكی لێ گه‌رم نابێ .. له‌ گرێژنه‌ چووه‌ ، به‌ندی به‌ چیمه‌نتۆی كه‌ڵه‌كه‌كراوی سه‌ریه‌كتر و به‌ نه‌خشه‌ی خواستراوی نامۆوه‌ پساوه‌.. نه‌گشتیی ڕه‌ها ده‌رده‌بڕێ ،
نه‌ له‌سه‌ر بناغه‌ی خۆیدا هه‌ڵنراوه‌ ، به‌ڵكو له‌ ڕوانینی كاتیی سه‌قه‌ته‌وه ‌، به‌ڕاده‌یه‌ك ساختمان و بیناكان له‌ میكانۆی ده‌ستی منداڵان ده‌چن .. جوانن كه‌ خانوویه‌كی جوانی پێ دروست ده‌كرێ ، به‌ڵام بێگیانن و دوورن له‌ ژیان..

ده‌خوازێ پێش ئه‌وه‌ی له‌ شاره‌كانمان هه‌ڵبێین ، هه‌وڵێك به‌و ئاراسته‌یه‌ بدرێ شاری تۆراو له‌گه‌ڵ دانیشتووانیدا ئاشت بكرێته‌وه‌…




نیگــا(*).. نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌وین هه‌میشه‌ بڕێك شێتایه‌تی تێدایه‌
لێ شێتایه‌تیش ‌ بڕێك عه‌قڵی تێدایه‌
نیتچه‌

• ئاوازی شه‌كه‌ت ..
ئیكسیری خۆشه‌ویستی ، تا بڵێی قووڵ ، تا حه‌ز بكه‌ی ساده‌ ،
له‌ كوانووه‌ سارده‌كانه‌وه‌ نایێ ..
چرات هه‌میشه‌ هه‌ڵبێ ..
هه‌رده‌م تا تێتدا بێ به‌ ته‌نیا نیگایێ ڕه‌شانگی ئه‌و بۆره‌ دڵانه‌ ببینی ،
ته‌نیا له‌سه‌ر كاغه‌ز و ڕووی ڕۆژنامه‌كاندا سپی ده‌چنه‌وه‌ ،
ئه‌وانه‌ی نه‌ له‌زمانی ته‌نیایی ده‌گه‌ن ، نه‌ سیپاره‌یه‌كی خه‌میان خوێندووه‌ته‌وه‌ ،
نه‌ باده‌ی سپێده‌ و ڕۆژپه‌ڕییان ڕۆژێ له‌ ڕۆژان هه‌ڵداوه‌ ..

• ئه‌مجاره‌ش ئه‌و نیگایه‌ له‌ زرنگانه‌وه‌ی شكۆفه‌ نایلۆنییه‌كانی پاراستم ..
به‌رده‌وام ده‌بم له‌ سه‌ما ..
خۆشه‌ویستی به‌بێ شه‌ره‌نگی جودایی و ئه‌سته‌می ژوانان له‌ لێڕه‌وارێكی
سووتاو ده‌چێ ..
مرۆڤه‌ به‌ عیشووه‌كان ، ئه‌وانه‌ی (( له‌ مانای گریه‌ نازانن)) و
به‌ هێزی پێناوی و خۆهه‌ڵخستن به‌ڕێوه‌ ده‌چن ، گوناهه‌ ده‌ستی له‌رزۆكیان بگیرێ و به‌ بازی كێویان و نمه‌ی باران بسپێررێن ..

• له‌وه‌ته‌ی مرۆڤ هه‌یه‌ ئه‌و نیگایه‌ هه‌یه‌ .
سترانێك له‌ شارای (نان)ـه‌وه‌ تا سه‌ما و له‌یزینی جیهانایه‌تی ..
ئه‌وه‌ی به‌ ڕاستی عاشق بووبێ ، قه‌ده‌ر باهۆزێكی له‌ لایه‌ك هه‌ر بۆ هه‌ڵ كردووه بایی دوو ڕێژنانی هه‌ور بۆ هێنابێ و ژه‌نگی به‌ردیده‌ی ڕاماڵیبێ ..
نیگاكانی تۆ له‌ به‌دخه‌ویدا دژوار ، پشێو و بێ نه‌خش ده‌بیندرێن ، به‌ڵام بارانی نوورن ، كانیی له‌زه‌ت و تێكه‌ڵاوبوون ده‌ته‌قێننه‌وه‌ ..
ئه‌وه‌ی ده‌ڕوانێ ، هیچ وه‌ختێ بێ هیوا نییه‌ ، هه‌میشه‌ ئاسۆیه‌كی لێ دیاره‌ ،
هه‌میشه‌ پڕشنگی لێ ده‌بنه‌وه‌ ..
ئه‌وان له‌ تاریكیدا گۆش كراون و به‌ په‌نجه‌ره‌دا دزه‌یان بۆ ژووره‌وه‌ كردووه‌ ، لێ خۆشبه‌ختانه‌ دیارن .. نه‌ مه‌مله‌كه‌تی عه‌شقیان لێ ده‌كه‌وێ ، نه‌ ده‌توانن بۆ ته‌نیا ساتێك ئاشنای نهێنییه‌كانی سووتان بن .

                                                               به‌هاری 2005

(*) ئه‌م نووسینه‌ به‌ داوای سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری (شاوشكا) د . كوردستان موكریانی ساڵی 2005 به‌ تایبه‌تی بۆ ئه‌و گۆڤاره‌ نووسراوه‌ .




هه‌میشه‌ یه‌كێ هه‌یه‌ له‌ تۆ باشتر سه‌ما ده‌كا.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

چارلی چاپلن ، هونه‌رمه‌ندی كانگه‌ی بێ ئاو و شاڵاوی وه‌رزه‌ دێمه‌كار و
به‌رهه‌مهێنی وشكه‌ڵانی و ڕه‌نجبه‌ری كووچه‌ و كۆڵانان بۆ (ژیراره‌لدین)ی كچی ده‌نووسێ :
(( ژیراره‌لدین كچم ، له‌ شه‌وه‌ درێژه‌كاندا ئه‌من چیرۆكی زۆرم بۆ گوتی ، به‌ڵام چیرۆكی
خۆم نه‌گێڕایه‌وه‌ .. ژیانی ئه‌و برسییه‌ی له‌ خوارترین و پیسترین كۆڵانی له‌نده‌ن گۆرانی
ده‌گوت و سه‌مای ده‌كرد .. ))
ئه‌مه‌ سه‌ره‌تای كۆكردنه‌وه‌ی خه‌رمان بوو بۆ په‌یدا كردنی ده‌ره‌تان و ده‌رفه‌تێك له‌
زه‌مانێكی زاڵم و بێ ده‌رفه‌تدا ..
(( له‌ ناو دونیایه‌ك كه‌ تێیدا ده‌ژی ته‌نیا سه‌ما و مۆسیقا نییه‌ ، جار و بار به‌ ئۆتۆمبیل
یا میترۆ له‌ نێو شاردا بگه‌ڕێ .. چاو له‌ خه‌ڵكی بكه‌ .. له‌ بێهاوسه‌ر و مناڵه‌ هه‌تیوه‌كان بڕوانه‌
تۆ یه‌كێك له‌وانه‌ی كچم نه‌ زیاتر ..))
باڵانوێنی په‌رۆشیی مرۆڤ ، سرووشتی مرۆڤدۆستی و ویقاری تێگه‌یشتن و حاڵی بوون
دوور له‌ مامۆستاكاری و په‌ندگۆیی ده‌به‌خشێ ..
چاپلن هه‌وڵ ده‌دا له‌ ڕێگه‌ی وانه‌دانی كچه‌كه‌ی فه‌نتازیای ساده‌یی له‌ گه‌رمه‌ی تێكچڕژان و قه‌ڕووحی و ده‌مارگیریدا بگرێت .. ببینه‌ چ ده‌نووسێ : (( كچم هه‌ر كاتێ خۆت له‌ سه‌ماكارانی تر به‌ زیاتر زانی ، شانۆ به‌جێبێڵه‌ و بڕۆ ده‌ره‌وه‌ی پاریس ، بچۆره‌ هه‌وارگه‌ی دۆم و قه‌ره‌جان ، له‌وێ سه‌ماكاری له‌ خۆت جوانتر و هه‌ڵسووڕتر و به‌فیزتر ده‌بینی كه‌ له‌ تۆ چاتر سه‌ما ده‌كه‌ن ..
دان به‌وه‌ دا بنێ كچم هه‌میشه‌ یه‌كێك هه‌یه‌ له‌ تۆ باشتر سه‌ما ده‌كا ..))
وایه‌ ئیتر .. ده‌گمه‌نی و پیرۆزگری له‌ په‌نگانه‌وه‌ی ماندوو بوون و خاكه‌ڕایی و هه‌ڵبووندا دێ
نه‌ك له‌ چاوله‌كۆمه‌كی ونابه‌ڵه‌دی و نه‌گه‌ڕی و گومڕایی ..
چاپلن هات تا تێیدا بوو به‌ بێده‌نگی خۆی ، ده‌نگی به‌ جیهانی لاڵ دا ..
كارێكی ئاسان نه‌بوو ئه‌مه‌ ، له‌ ڕۆیشتن به‌سه‌ر داوێكی باریك ده‌چوو ، ئه‌وه‌تا خۆیشی
ده‌نووسێ : (( كچم من كه‌سێك بووم به‌سه‌ر په‌تێكی باریكدا ده‌ڕۆیشتم .. هه‌میشه‌
په‌رۆشی به‌ندبازان بووم ، به‌ڵام ڕاستینه‌ت پێ بڵێم خه‌ڵكان له‌سه‌ر هه‌ردی پته‌و و قاییم
ده‌كه‌ون .. بۆیه‌ هه‌رگیز دڵت گیرۆده‌ی زێڕ و زیو مه‌كه‌ ، گه‌وره‌ترین ئه‌ڵماسی ئه‌م جیهانه‌
هه‌تاوه‌ كه‌ به‌ختیارانه‌ به‌ گه‌ردنی هه‌موو كه‌س ئه‌دره‌وشێته‌وه‌ . ))
هه‌میشه‌ یه‌كێ هه‌یه‌ له‌ تۆ باشتر سه‌ما ئه‌كا ..
ئه‌مه‌یه‌ چامه‌ی هه‌میشه‌ زیندووی ژیان ، هه‌وڵی لێوان لێو له‌ گرتنه‌وه‌ی مێژووی هه‌ڵخلیسكاو و
ناونانی ڕۆژگاره‌ بێ ناوه‌كان .

4 | 2004




ڕووی شـاراوه‌ ئه‌بستراكـتی جه‌نـگـه‌ڵ.. نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌ری خۆرنشینی دڵ مه‌گره‌
جه‌نگاوه‌ری كه‌پك و خه‌ره‌ندان !
ده‌بینی ئێمه‌
ئاسووده‌یی لێك ده‌ستێنینه‌وه‌
تاریكی پێك ده‌ڵێین
گۆشه‌گیریمان ،
به‌ سێبه‌ری هێشووه‌ گرمۆڵه‌بووه‌كانی
ڕه‌زی ته‌لانان سپاردووه‌
خه‌رمانه‌ی ڕوئیاكانمان
له‌ چاڵی ڕوومه‌تی
كچانی خه‌ون ون كردووه ..
چ شه‌پۆلێكی تووشه‌ ئه‌م شه‌پۆله‌
ڕووی له‌ به‌نده‌ری خولیاكانمان كردووه‌
دێت و ناگه‌ڕێته‌وه‌ ..
چ ئاوازێكی خامۆشه‌
له‌ شه‌وی سه‌ركه‌شی برۆنزیمان ئه‌دا ..

بزه‌یه‌ ، بزه‌یه‌ ، بزه‌ .
ڕۆحی مه‌رگ ،
دوای ده‌یان كۆستی دره‌وشاوه‌
پاش سه‌تان په‌ژاره‌ی ئاسنین
گه‌رداوی قایه‌خی كون كون
له‌ ئاوێنه‌ی ده‌ستی
ڕووهه‌ڵگران ده‌رده‌كه‌وێته‌وه‌ ..

گلێره‌یه‌ ، گلێره‌یه‌ ، گلێره‌ .
گیانی ته‌ره‌بووی باران
سه‌مایه‌كی ژاكاو
چه‌شه‌خواز
شاڵاو دێنێ و
جه‌سته‌ی تووكنی چیایان ده‌كوتێ ..

ئێمه‌ له‌ كوێ و
عه‌شقی ژه‌نگاوی له‌ كوێ .. ؟
ئێمه‌ له‌ كوێ و
ئه‌ته‌می هێللانه‌ی باڵندان له‌ كوێ ؟
ئێمه‌ له‌ كوێ و
ڕه‌ونه‌قی
نان و ئاوی سبه‌ی له‌ كوێ ؟
ئێمه‌ له‌ كوێ و
تامانی باڵانوێنی په‌سیوان له‌ كوێ ؟
ئێمه‌ له‌ كوێ و
لاله‌زاری عه‌تر و
بۆنی مه‌له‌ تۆراوه‌كان له‌ كوێ ؟
پاسه‌وانی عه‌ییار و
له‌ككه‌ی نه‌هلستییان له‌ كوێ ؟

ببینن !
ژووره‌ بنمیچ شووشه‌ییه‌كان
به‌ چ شه‌یدایی و نیازه‌وه‌
تارای ڕه‌ش
به‌سه‌ر خه‌یاڵی ئومێدا ئه‌ده‌ن ..
ببینن !
كێڵگه‌كانی هه‌ناومان
ده‌شته‌ كاكی به‌ كاكیه‌كانی بینایمان
چیمه‌نه‌ چه‌رمووه‌كانی سنگمان
بڕستی هه‌نگاومانه‌
به‌سه‌ر سنووری
قه‌ڵه‌مڕه‌وی تاسان و
پێخوستی سه‌هه‌ند و
ئه‌ندازه‌ی دارایی .. ببینن !
ژێـی ده‌نگمان ببینن
كه‌ نازانین موبته‌لای چی بوون
بۆ له‌ پێكه‌نین و گریان كه‌وتن ..
ئه‌ی قیبله‌نماكان په‌یجووری چیان كرد ؟
ببینن !
په‌نجه‌ره‌ و كڵاوڕۆژنان ببینن
چۆن وه‌رزی كوژاوه‌ی پێدا دێن ..

چ خه‌مێكی موچڕكداره‌ (جیهانایه‌تی)
چ هه‌وایه‌كی ته‌وژمداره‌
یه‌كه‌مینایه‌تی ..
شنه‌ی دێ ناڵه‌ی عاشقان
زه‌مین بڕبڕه‌ی ناخمان
له‌ ڕووی زبر و تینووی ده‌سوێ ..
له‌م باخچه‌یه‌دا
ئیتر دره‌خت
به‌ په‌ینی پاك ته‌رز ناوێن ، هه‌ڵناچن
ڕووباره‌كان به‌ هه‌ڵه‌داوان ، بێ ئاوڕدانه‌وه‌
تێده‌په‌ڕن
شتێكیان ون كردووه‌
نازانن چییه‌ ..
هه‌ڵۆ به‌ هاواری كوشنده‌وه‌
سه‌ره‌وخوار ده‌بنه‌وه‌
گوڵه‌گه‌نم
له‌ ژنانی ئه‌ندێشه‌ ڕووتترن ..

( ئای له‌و بنبه‌سته‌ هه‌ڵایساوه‌
له‌م ونگه‌یه‌ سه‌حه‌ركوژه‌ )
فرمێسك وای ده‌گێڕێته‌وه‌ .

تشرینی دووه‌می 2022




خوداحافیز/ جیحۆن عه‌تووف/ .. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

هاتین
ئه‌وه‌تا ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌
خواحافیز
سه‌وزه‌فرۆشی برام !
به‌هار دێت
تا لێم بپرسی
گێلاسان بده‌ كیژۆڵان
ئه‌ی بارانی وێستگه‌ی پاسان !
چاوه‌ڕێم مه‌بن ، نایێم
هه‌وری مه‌رگ دابه‌زی
چه‌ند ڕۆژێكه‌
به‌سه‌ر شه‌پقه‌كه‌مه‌وه‌یه‌
تۆیش ، شه‌مه‌نده‌فه‌ری ڕۆژهه‌ڵات !
ده‌ستم بۆ سڵاو لێ كردنت
به‌رز نابنه‌وه‌ ..
ده‌زانم گوڵه‌كانی چیا
جوانترین گوڵن
با وێستگه‌ی ئابرزنجان
بۆندار كه‌ن
تۆیش دره‌ختی جوان و ڕووتی خۆخ !
كه‌ شه‌رابی به‌فر
چڵه‌كانتی داپۆشیوه‌
با شه‌وانه‌ ئه‌ستێره‌ بێنه‌ لات
دڵداری له‌ باوه‌شتا بكه‌ن ..
تۆ ئه‌ی دره‌ختی ڕۆژگاری ئایینده‌ !
به‌ ته‌نێ مه‌زن ببه‌
من نامێنم
به‌ گوڵه‌كانت هه‌ڵبڵێم .

(*) له‌ ( مختارات من الشعر التركی ) كه‌ له‌ لایه‌ن فازڵ جتكلر ه‌وه‌
كراوه‌ به‌ عه‌ره‌بی و ساڵی 1995وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری سووریا بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌ ، كراوه‌ به‌ كوردی .




ده‌سته‌چیله‌یێك شیعری ئه‌رمه‌نی.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• كه‌وانه‌ی مانگ
ئا . ئه‌سڵان(1)

بێ هه‌ست و خوست پێكگه‌یشتین
ده‌رگای سێبووریمان لێ به‌سترا
كزه‌ڕۆشنایی سه‌فه‌ر
كه‌وانه‌ی مانگی گۆشه‌ی خه‌ڵوه‌ت
له‌ ئاسمانا
تینوو بوو
یادگارییه‌كانی ده‌نووسی ..

دوو چاوی گه‌وره‌
ڕووبه‌ڕووی چاوه‌كانم
بۆچی كز بوون و
ناكاو پێكه‌نین و گڕژینه‌وه‌ ؟
دوو پیاڵه‌ی سپی
له‌سه‌رخۆ شكان
ئه‌ستێره‌ی سه‌حه‌ر
جوانه‌ئه‌سپی ، سپی خۆی تاودا ..
كه‌ گوڵی لێوی پشكووت
ئه‌ستێره‌یێ له‌ ئاسمان
به‌ سه‌رسامییه‌وه‌ داڕژا .

• ده‌نگی خوێن
ئا . ئه‌سڵان
نه‌ ئه‌ستێره‌ی به‌ربه‌یان بوو
نه‌ مانگ
چاوی تۆ بوون
به‌ چاوه‌كانم پێكه‌نین ..

نه‌ شایی بوو نه‌ ئاهه‌نگ
ده‌نگ و ئاوازی خوێنی من بوو
له‌ژێر پێی تۆدا
ئاوزنگی ده‌دا ..
نه‌ باڵدارێ بوو
نه‌ خه‌ون
سێبه‌ری تۆ بوو ڕۆیی
تا جارێكی دی دڵه‌كه‌م
هه‌لا هه‌لا كات .

• مۆتـه‌كـه‌
زۆرایر میرزاییان(2)
ئاسمان مووه‌كانم ڕاده‌كێشێ
زه‌مینیش خۆی به‌ له‌شم هه‌ڵواسیوه‌
منیش په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر دڵی شه‌و
له‌ هانام بێ ..
هاواری من ،
كه‌ وه‌ك گڕیی ئاگر كڵپه‌ ده‌كا
یه‌كه‌م قرچه‌ی سووتان
له‌ هه‌نییه‌ی سڕم ده‌چه‌قێ ..
زمانی مه‌شخه‌ڵداری شه‌و
ڕێڕه‌وه‌ ڕۆشنه‌كان ده‌لێسێته‌وه‌ ..
به‌ڵام من خلۆر ده‌بمه‌وه‌
له‌ ناو پێچی گه‌رده‌لوولدا خلۆر ده‌بمه‌وه‌
ده‌سته‌ قوڕاوییه‌كانیشم
به‌ ده‌م و چاومه‌وه‌ گرتووه‌ .

پـاسـه‌وان
ئارشاویر مه‌گه‌ردیچ(3)
دێرزه‌مانێكه‌ هه‌تاو
به‌ چه‌كووشی په‌لكه‌زێڕینه‌ی ڕه‌نگینی
ئه‌شكه‌وتێكی بۆ دروست كردووم
هه‌موو ماڵ و ده‌وڵه‌تی من
به‌ دیواری ئه‌شكه‌وته‌وه‌
چوار وێنه‌یه‌ ،
چوار وێنه‌ی پارچه‌ پارچه‌ :
خاك ، برسی و گۆشه‌گیره‌
ئاو ، به‌ لێوی وشك هه‌ڵاتوو
ئاگر ، به‌ چاوی بێ ڕوناهی
با ی بریندار ،
له‌سه‌ر پێخه‌فدا كه‌وتووه‌ ..
له‌ ده‌روازه‌ی ئه‌شكه‌وته‌كه‌م
گوڵبه‌ڕۆژێ پاسه‌وانه‌
به‌رابه‌ر
هێرشی خۆر وه‌ستاوه‌ .

• سه‌ت ساڵی تر
گالۆست خانس(4)
سه‌ت ساڵی تر
یه‌كێ دێت و ده‌ڵێت :

  • لێره‌
    له‌سه‌ر ڕووی ئه‌م كاغه‌زه‌
    له‌ هه‌ناسه‌ی ئه‌م خاكه‌دا
    له‌ خانوویه‌كی ئه‌م كۆڵانه‌ خواره‌دا
    مرۆڤێ ده‌ژیا
    به‌ دڵێكی گه‌وره‌
    به‌ هه‌ستی پاك و پیس
    به‌ عه‌شقی یه‌كڕه‌نگی و به‌ بێ وه‌فایی
    به‌ پێی ماندووی نه‌سایه‌وه‌
    به‌ ده‌ستی بۆ ئاسمان به‌رز
    به‌ چاوی بۆ تیشك شێت
    به‌ گفتوگۆ و قسه‌ی ناخۆش
    مرۆڤێ ده‌ژیا
    مرۆڤێ
    هه‌موو شتێ به‌ كه‌چ تێده‌گه‌یشت
    له‌باتی نان
    تریفه‌ی ئه‌ستێره‌ی ده‌جووی
    گردی به‌ پێیان وه‌نه‌بوو
    له‌ جیاتی جه‌سته‌
    گیانی ئافره‌تی ده‌ویست ..
    ئه‌وه‌ی خۆش ده‌ویست لێی بێزار بوو
    وه‌ك ئاده‌مزادێكی سه‌رڕاست
    ڕێی گرتبوو
    هیچ وه‌ختێ كڕنۆش بلردنی نه‌ده‌ویست ..
    ئا ئه‌و مرۆڤه‌ی
    سه‌ت ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ژیاوه‌
    ئه‌و مرۆڤه‌ دلێرانه‌
    ئاوازی زوڵمی بیستووه‌ و
    وتوویه‌تی :
    سه‌ت ساڵی تر
    یه‌كێ دێت و ده‌ڵێ :
    لێره‌
    له‌سه‌ر ڕووی ئه‌م كاغه‌زه‌
    مرۆڤێك ده‌ژیا
    ئینسانی خۆش ده‌ویست
    هه‌موو شوێنێكی پشكنیوه‌ و
    تاڵی چه‌شتووه‌
    له‌ ته‌واوی ڕێبوارانی پرسیوه‌
    به‌ڵام لای هیچ كه‌س
    له‌ هیچ كوچه‌یێ
    ناو ونیشانی (عه‌داله‌ت)ی نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌ .

(1) ئا . ئه‌سڵان ، شاعیرێكی ئه‌رمه‌نییه‌ ساڵی 1907 له‌دایك بووه‌
له‌ زۆربه‌ی ڕۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كاندا شیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌
به‌ تایبه‌به‌تی له‌ گۆڤاری (واردزنونه‌د)دا
و به‌ یه‌كێك له‌ شاعیره‌ له‌پێشه‌كانی ئه‌رمه‌ن داده‌نرێ .

(2) زۆرایر میرزاییان ،1916 له‌ دایك بووه‌ ، میرزاییان جگه‌ له‌وه‌ی
شاعیر بووه‌ ، چیرۆكنووس و وه‌رگێڕیش بووه‌ . چه‌نین به‌رهه‌می ناوازه‌ی
كردووه‌ به‌ ئه‌رمه‌نی له‌وانه‌ چوارینه‌كانی بابا تایه‌ری هه‌مه‌دانی .
(3) ناوی ته‌واوی ( ئارشاویر مه‌گه‌ردیچیان)ـه‌ 1913 له‌دایك بووه‌ .
(4) گالۆست خانس ، 1910 له‌دایك بووه‌ ، یه‌كه‌مین به‌رهه‌می 1928 بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ .

(*) كۆی شیعره‌كان له‌ ژماره‌ (11) ی ئۆردیبه‌هه‌شتی ساڵی 1349ی
هه‌تاوی گۆڤاری (سخن)ی فارسی تایبه‌ت به‌ ئه‌ده‌بیات و كولتوور
كراون به‌ كوردی .




چوار شیعر له‌ شاعیری تورك (ئۆرهان وه‌لی) (*)ـه‌وه‌.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

هیتله‌ر ده‌بێته‌ شیعر

هه‌موو ئه‌و ساڵانه‌ی
شیعرنووسینم تاقی كرده‌وه‌
چیم ده‌سكه‌وت؟
هیچ …
لێره‌ به‌دوا
ده‌بم به‌ ڕێگر
با دز و ڕێگر بزانن
ماده‌م ڕسقم له‌ ده‌ست ده‌رهێنان
ئیدی كاریان
له‌ناو چیایاندا نه‌ما
با ئه‌وانیش بفه‌رموون
جێی من بگرنه‌وه‌
سه‌رسوڕهێن له‌ دنیای ئه‌ده‌بدا هه‌یه‌ .

له‌ پێناوی نیشتماندا

چه‌ندمان
له‌ پێناوی ئه‌و وڵاته‌ی دا
هه‌ندێ مردن
ئه‌وانی دی وتاریان دان .

• به‌ خۆڕایی

ئێمه‌ به‌ خۆڕایی ده‌ژین
به‌ خۆڕایی ..
هه‌وا به‌ خۆڕاییه‌ ..
هه‌ور به‌ خۆڕاییه‌ ..
شاخ و دۆڵ به‌ خۆڕایین ..
ده‌وروبه‌ری ئوتومبێلان
به‌ر ده‌رگای سینه‌ما و دووكانان
به‌ خۆڕاییه‌ ..
نان و په‌نیر نه‌بێ
چڵپاویش به‌ خۆڕاییه‌ ..
لێ ئازادی
نرخی ئازادی سه‌ره‌
پێوه‌ند و زیندان به‌ خۆڕایین
ئێمه‌ به‌ خۆڕایی ده‌ژین
به‌ خۆڕایی ..

• من ئۆرهان وه‌لی

من ئۆرهان وه‌لی
داهێنه‌ری قه‌سیده‌ی به‌ناوبانگی
( به‌ داخه‌وه‌ بۆ سڵێمان ئه‌فه‌ندی )
بیستم به‌ كوڵه‌وه‌
له‌ ژیانی تایبه‌تیم ده‌پرسن
كه‌واته‌ با بۆتانی باس بكه‌م :
یه‌كه‌م من مرۆڤم
مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌
ئاژه‌ڵی سێرك ، یا شتی له‌و بابه‌ته‌ نیم
لووتێك و دوو گوێم هه‌یه‌
به‌ڵام له‌و قۆزانه‌یش نیم
له‌ ماڵێكدا ده‌ژیم
كار ده‌كه‌م ..
سه‌رم به‌ ته‌م نه‌ئاخنراوه‌ و
پشتیم به‌ مۆری په‌یامبه‌رایه‌تی
مۆر نه‌كراوه‌..
وه‌ك پاشاكانی ئینگلیز
بێ فیز نیم
ئۆرۆستۆكراتیش نیم
وه‌ك جه‌لال به‌یار ،
كوڕی خاوه‌ن ئاخوڕان ..
زۆرم حه‌ز له‌ سپێناخه‌
عاشقی هه‌ویره‌مه‌نی به‌له‌زه‌تم .
چاوم له‌ پاره‌ نییه‌
له‌وه‌دا سوێندتان بۆ ده‌خۆم .
خۆشه‌ویسترین هاوڕێم
ئۆكتای ڕه‌فعه‌ت و مه‌لیح جه‌وده‌ته‌
دڵدارێكی به‌ڕێزیشم هه‌یه‌
ناوی ناده‌م
با پاشان
مێژوونووسانی ئه‌ده‌ب بیدۆزنه‌وه‌ ..
هه‌ندێ جار بایه‌خ به‌ شتی بێ بایه‌خ ده‌ده‌م
به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ناو نووسه‌راندا ده‌گوزه‌رێ
هه‌رگیز جێی سه‌رنجی من نییه‌ ..
ڕه‌نگه‌ به‌ سه‌تان خووی دیكیشم هه‌بن
جا من چووزانم ؟
لێ گێڕانه‌وه‌یان سوودی چییه‌ ؟
ئه‌وه‌ی نه‌مگوتووه‌ ،
وه‌ك ئه‌وه‌ی وایه‌ گوتوومه‌ .

—————————————————–

(*) ئۆرهان وه‌لی كانیك ، شاعیری تورك له‌ 1914 له‌ دایك بووه‌ ، ماوه‌یه‌ك كاری ڕۆژنامه‌نووسی كردووه‌ ، به‌شی فه‌لسه‌فه‌ی له‌ زانكۆی ئه‌سته‌مبووڵ ته‌واو كردووه‌ ، جه‌ندان كۆشیعری بڵاو كردوونه‌ته‌وه‌ .
ئه‌م شیعرانه‌ی له‌ كتێبی (مختارات من الشعر التركی)ـه‌وه‌ وه‌رگێڕانی ( فازڵ جتكر) بڵاو كردنه‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری سووری 1995 . بۆ ده‌قی عه‌ره‌بی شیعره‌كان
بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ی 40 و 41 و 46 و 47 .




ئێمه كه بەخێرایی شه ڕ گەوره بووین… شیعر له ئەدەبیاتی بێگانه وه • هەڵبژاردن و وەرگێڕانی: نه ژاد عزیز سورمێ

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن…




چه‌ند ده‌قێكی دی له‌ شاعیری عێراقی ( عه‌دنان محسن )(*)ـه‌وه‌… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• هه‌ندێ
هه‌ندێ
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی
نه‌ تامیان هه‌یه‌ ،
نه‌ بۆن ،
نه‌ ڕه‌نگ
به‌ڵام به‌ ئاو ناچن .

• ورده‌واڵه‌

  • ئه‌وه‌ خووی منه‌
    ئه‌وپه‌ڕی ده‌چێته‌ ئه‌م په‌ڕ .
  • له‌ نیوه‌ی مۆته‌كه‌دا
    خه‌ونه‌ له‌ناوچووه‌كانم ده‌ژمێرم .
  • به‌ شوێنپێی ساتمه‌كانته‌وه‌
    گشتیان
    به‌ دڵی خواسه‌وه‌ ده‌ڕۆن .
  • له‌سه‌ر شۆسته‌ی تاریكاییتدا
    ڕوناهی
    له‌ نیوه‌‌ڕۆخه‌ودا به ئاگا دێ .
  • له‌ قامووسی كاتدا
    چاوه‌ڕوانی
    ته‌نێ له‌ ڕابردوودا ده‌جوولێته‌وه‌ .
  • حیكمه‌ت ئاوێنه‌ی خورافه‌یه‌
    ئاوه‌ز باخچه‌یه‌
    شێتییه‌تی تێدا ده‌سوڕێته‌وه‌ .
  • ڕۆژگار تۆی پێشان دام
    كێ ڕۆژگاری پێشانی من دا .
  • من ئه‌لف وبێی ڕۆشنایی تۆ فێر بووم
    تا مێژووی تاریكایی بخوێنمه‌وه‌ .
  • من فێری ده‌ست گرتنه‌وه‌ بووم
    تا ده‌سته‌كانت بخوازم .
  • له‌ ده‌وروبه‌ری ڕۆژگارمدا
    له‌ هه‌ر بزربوونێكی جه‌سته‌م
    شوێنێكه‌ .
  • هه‌ر فرمێسكێك
    چاوه‌كانت نه‌یڕشتبێ
    ‌ سه‌ره‌تا ده‌بێ به‌ هه‌ڵم .
  • تا له‌ چاوی براده‌رێكدا نه‌مخوێنده‌وه‌
    له‌ مه‌رگی خۆم دڵنیا نه‌بووم .
  • كه‌ ژن تووڕه‌ ده‌بێ
    سواری سه‌ری خۆی ده‌بێ
    كه‌ پیاویش تووڕه‌ ده‌بێ
    سواری هه‌مووان .
  • وه‌ختێ‌ یه‌كه‌م به‌ دووه‌می وت
    پیاو به‌ و دوام كه‌وه‌ !
    ژنه‌كه‌ زه‌رده‌مسكه‌ بووه‌وه‌ و
    دووه‌م په‌شۆكا .
  • به‌ كوێرایی چاوی زمانم
    به‌ لێوم ده‌ڵێم بئاخڤێ .
  • له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی
    به‌ ده‌رگادا هاتم
    شوێنه‌وارێكیم به‌سه‌ر په‌نجه‌ره‌دا نه‌دی .
  • نه‌یده‌توانی بمبینێ
    كه‌چی چرای كوژانده‌وه‌ .
  • له‌ به‌روبوجگوڕی خێزان .
    یاداوه‌ری
    دوا شته‌ بۆم مابێته‌وه‌ .
  • نیشتمان
    یه‌كه‌م نه‌خۆشی به‌ربڵاوه‌ تووشی بووبم
    هۆیه‌كانم به‌ بیر نه‌یه‌ته‌وه‌ .

• براده‌ر
كه‌ وه‌ختی نووسین دادێ
بۆت هه‌یه‌ ڕسته‌یه‌كی به‌سوود
بۆ نیشتمان بنووسی
نیو ڕسته‌یش له‌باره‌ی براده‌رانه‌وه‌
‌له‌وانه‌یه‌ به‌ سوود بێ
كه‌ دێته‌ سه‌ر دڵبه‌ریش
هیچ مه‌نووسه‌
ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌
به‌رده‌وام
چاو له‌ بۆشاییدا ببڕی
ئه‌وی دی بۆ ئه‌و لێ گه‌ڕێ .

• هه‌ندێ ده‌یانه‌وێ

هه‌ندێ ده‌یانه‌وێ
ببنه‌ شاعیری مه‌زن
هه‌ندێكیش ده‌یانه‌وێ
ببن به‌ وه‌رگێڕی گه‌وره‌
لێ هه‌موو ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێ
ژنه‌كه‌م پێشی خۆم بخه‌وێ
تا به‌ته‌نێ
بچمه‌ ئاشپه‌زخانه‌ و
وه‌ك چۆله‌كه‌یه‌كی بریندار
سه‌ما بكه‌م .

• ڕاسته‌وخۆ
دوای كه‌وتنی ددانی عه‌قڵی
هیچم بۆ نه‌ماوه‌ خه‌ونێك نه‌بێ
وه‌ختێ ، ژنێ
له‌ وه‌ختی ده‌سبه‌تاڵیدا
خۆشی بوێم
یا‌ كاتی حه‌سانه‌وه‌ی
یا پشوودانی
یاخود كه‌ وه‌ختی پێویست دادێ
سنگم دڵێكی‌ تێدایه‌
خۆشه‌ویستی زۆری
له‌ هه‌موو وه‌ختان له‌سه‌ره‌ .

• ده‌كرا پێكه‌وه‌ بگرین

ده‌كرا پێكه‌وه‌ بگرین
ئه‌گه‌ر
هه‌موو ده‌سرۆكه‌كانی
له‌ گیرفانی مندا جێ نه‌هێشتبا
منیش
چی فرمێسكی پێم مابوو
له‌ جانتایه‌ك له‌ جانتاكانیم له‌بیر چوو بوو .

(*) ( عه‌دنان موحسن ) شاعیرێكی عێراقییه‌ له‌ به‌غدا له‌ دایك بووه‌ ،
دوادواكانی حه‌فتایه‌كان عێراقی به‌جێهێشتووه چووه‌ته‌ لوبنان ‌ پاشان بۆ پاریس
ئێستاش هه‌ر له‌وێیه‌ .
‌سه‌رچاوه‌ : بڕوانه‌
‌https://elarabielyoum.com/show240281




شاعیری فه‌ڕه‌نسی لویس ئاراگۆن… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

• پێكه‌وه‌ ده‌نووین

یه‌كشه‌ممه‌ بێ ، یا سێشه‌ممه‌
به‌یانی بێ یا ئێواره‌
نیوه‌ڕۆ بێ ، یا نیوه‌شه‌و
له‌ به‌هه‌شتێ یا له‌ دۆزه‌خ
خۆشه‌ویستی له‌ به‌رز ڕاگرتن و ملكه‌چی ده‌چێ
ئه‌وه‌ دوێنێ بوو كه‌ پێم وتی :
پێكه‌وه‌ ده‌نووین .

ئه‌وه‌ دوێنێ بوو ، سبه‌یش هه‌ر وا ده‌بێ
له‌ تۆ به‌ده‌ر
ڕێگه‌یه‌كی دیم نییه‌
دڵی خۆم و دڵی تۆم پێكه‌وه‌
له‌ ده‌ستی تۆ ناوه‌
ئینجا چوون به‌ چوارپه‌لان ده‌ڕوا
به‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی
له‌ سه‌رده‌می ئاده‌مییه‌وه‌ هه‌یه‌تی
پێكه‌وه‌ ده‌نووین .

خۆشه‌ویستم
ئه‌وه‌ی بوو ده‌بێ
ئاسمان وه‌ك سه‌رپۆش به‌ سه‌رمانه‌وه‌یه‌
منیش باسكم له‌ تۆدا گرێ داوه‌
له‌ تاو خۆشه‌ویستیم بۆ تۆ ده‌له‌رزم ..
زۆر
چه‌ندی بته‌وێ
پێكه‌وه‌ ده‌نووین .

• ئێلزا خۆشم ئه‌‌وێی !

به‌قه‌د ماچان
زۆر به‌ خێرایی
ساڵ تێده‌په‌ڕن
دوور كه‌ونه‌وه‌ ، دوور كه‌ونه‌وه‌ ،
دوور كه‌ونه‌وه‌
‌ یادگارییه‌ تێكشكاوه‌كان .

ئه‌ی ئه‌و كژه‌ی
هه‌مووی ژیانی تێدا خۆش بوو
ئه‌م هاوینه‌
وه‌ك هاوینی كتێبان
زێده‌ جوان بوو
نا
به‌ لۆژیك ،
وام ده‌زانی ده‌توانم دڵخۆشت بكه‌م
كه‌ دارستانی گه‌وره‌ی ( شارترۆز)
یا شه‌وێكی دڵڕفێن له‌ به‌نده‌ری ( تۆلۆن)
وێك هاتوو ، وێنه‌ی به‌خته‌وه‌ری
كه‌ نه‌توانی له‌ سێبه‌ردا بژی .

به‌قه‌د ماچان
ساڵ ته‌واو به‌ خێرایی تێده‌په‌ڕن
دوور كه‌ونه‌وه‌ ، دوور كه‌ونه‌وه‌ ،
دوور كه‌ونه‌وه‌
‌ یادگارییه‌ تێكشكاوه‌كان .

پار كه‌ گه‌ڵاكان زه‌رد هه‌ڵگه‌ڕان
گۆرانیم ده‌گوت
ئه‌وه‌ی ده‌ڵێ خواحافیز ،
وا ده‌زانێ ده‌توانێ بگه‌ڕێته‌وه‌
ئه‌وانه‌ی ده‌مرن
خه‌یاڵ ده‌كه‌ن دونیایه‌كی نوێ ده‌ست پێ ده‌كا
شتێك له‌ هۆزانی
گۆرانییه‌ ڕۆمانسییه‌كان نه‌ماوه‌ ..
سه‌یری چاوم كه‌ زۆر ‌ جوان ده‌تبینن
له‌مڕۆوه‌ به‌دوا
گوێ له‌ دڵم ، له‌ دووری و شێتییه‌تیم مه‌گره .

به‌قه‌د ماچان
ساڵ زۆر به‌ خێرایی تێده‌په‌ڕن
دوور كه‌ونه‌وه‌ ، دوور كه‌ونه‌وه‌ ،
دوور كه‌ونه‌وه‌
‌ یادگارییه‌ تێكشكاوه‌كان .

خۆر
ده‌ڵێی ژه‌نیارێكی ڕه‌نگ زه‌ردی‌ پیانۆیه‌
كه‌ ته‌نێ
چه‌ند وشه‌یه‌ك – هه‌میشه‌ هه‌مان وشه‌ –
ده‌چڕێ
خۆشه‌ویستم
ئه‌وه‌ ئه‌وان ڕۆژانه‌ت بیر ده‌خه‌نه‌وه‌
گه‌ف و گوڕی تێدا نه‌بوون
كه‌ پێكه‌وه‌ له‌ (مۆنبارناس)دا ده‌ژیاین
ژیان ڕۆیی
بێ ئه‌وه‌ی پێی بزانین
ئێستا سه‌رما
شه‌وان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و
دڵ دوا ده‌كه‌وێ
به‌قه‌د ماچان
ساڵ زۆر به‌ خێرایی تێده‌په‌ڕن
دوور كه‌ونه‌وه‌ ، دوور كه‌ونه‌وه‌ ،
دوور كه‌ونه‌وه‌
‌ یادگارییه‌ تێكشكاوه‌كان .

ئه‌و چوارینه‌ی به‌هۆی مۆسیقای غه‌مگینیه‌وه‌
به‌ دڵت بوو
كه‌ وه‌ك یاسه‌مه‌نێكی گوڵگرتوو پێم به‌خشی
له‌ ناخی یاداوه‌ریه‌كانمدا به‌ قووڵی ده‌نووست
ئه‌مڕۆ له‌ دۆڵابه‌ له‌بیركراوه‌كه‌دا ده‌یهێنمه‌‌ ده‌ره‌وه‌
لانی كه‌م خۆشت ده‌وێ
وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌ گۆرانی ده‌یڵێین :
ئێلزا .. خۆشم ده‌وێی ، كارتێكه‌رم
ئه‌ی سه‌ربه‌گێچه‌ڵه‌كه‌م

به‌قه‌د ماچان
زۆر به‌ خێرایی ساڵ تێده‌په‌ڕن
دوور كه‌ونه‌وه‌ ، دوور كه‌ونه‌وه‌ ،
دوور كه‌ونه‌وه‌
‌ یاداوه‌رییه‌‌ تێكشكاوه‌كان .

ئه‌ی لایلایه‌ی كریستاڵ
چرپه‌ی به‌دواییه‌كدا هاتوو
ئه‌و ئاوازه‌ی له‌به‌ر خۆمان ده‌یڵێینه‌وه‌ ..
وشه‌ی وه‌ك ئامێر
وێنه‌ی جادوویه‌كی بێ ئاكام ناڵێته‌وه‌
ڕۆژێ دێ
وشه‌ له‌ فرمێسك پێكده‌هێنین
ئای ..
با ئه‌و لاپه‌نجه‌ره‌یه‌ دابخه‌ین
كه‌ بێ ئه‌وه‌ی بیبیسین داده‌خورپێ
ئه‌و ئاوه‌ی له‌ شێوه‌ی تنۆك‌ ده‌كه‌وێته‌ نێوانمان .

به‌قه‌د ماچان
ساڵ زۆر به‌ خێرایی تێده‌په‌ڕن
دوور كه‌ونه‌وه‌ ، دوور كه‌ونه‌وه‌ ،
دوور كه‌ونه‌وه‌
‌ یادگارییه‌ تێكشكاوه‌كان .

له‌ ماڵپه‌ڕی( القصيدة كوم)ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌ :
https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=1180




دوو قه‌سیده‌ی دی له‌ شاعیری میسری ( محه‌مه‌د ئه‌لقلینی)ـه‌وه‌… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئێمه‌ زۆر پێك ده‌چین

ئێمه‌ زۆر پێك ده‌چین
كه‌س تێبینی جیاوازی نێوانمان ناكا
ده‌ وه‌ره‌ ئه‌ی دره‌خت
ڕۆڵی خۆمان بگۆڕینه‌وه‌
تۆ ده‌چیته‌ ماڵی من و
وا پێشان ده‌ده‌ی تۆ منی
منیش هۆ له‌و چۆلاییه‌
له‌ جێی تۆدا ده‌وه‌ستم
وای نیشان ده‌ده‌م تۆم
هاوسێكانم به‌ قسه‌وقسه‌ڵۆكان غه‌یبه‌تت ده‌كه‌ن
وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕاهاتوون له‌گه‌ڵ منیش وا ده‌كه‌ن
وه‌كو منیش
له‌ به‌روبوومی به‌ تامت زیاتر لێ هه‌ڵناوه‌رێ
مناڵه‌ برسییه‌كانیشم
یه‌ك به‌رت لێ ناكه‌نه‌وه‌
چوون فێرم كردوون
هیچ خه‌ونێك نه‌دروونه‌وه‌
گه‌ر به‌ ئاره‌قه‌یان ته‌ڕ نه‌بووبێ ..

وه‌ره‌ دره‌خت ڕۆڵمان بگۆڕینه‌وه‌ !
به‌ڵێنت پێ ده‌ده‌م
چۆله‌كه‌كانت
ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر سنگیشم نووستن
بێداریان نه‌كه‌مه‌وه‌
پرچی با دابێنم و
ده‌ست به‌ قوڕگی پڕ له‌ هاواری دادێنم
به‌ڵێن ده‌ده‌م
دوو عاشق‌
كه‌ ماچێكی به‌ دزی
له‌ پشتی ترسه‌وه‌ ده‌كه‌ن
بشارمه‌وه
هه‌رگیز خۆم
له‌ گه‌رمای پڕوكێن نه‌دزمه‌وه‌ ..

وه‌ره‌ ئه‌ی دره‌خت با ڕۆڵمان بگۆڕینه‌وه‌ !
تا له‌ تۆ فێر بم
ڕه‌گ و ڕیشه‌ی خۆم خۆش بوێ
كه‌ به‌ هێز و تاوه‌وه‌ له‌ خاكم ده‌چه‌سپێنێ
كه‌ خۆشم ده‌وێ
ته‌نانه‌ت كه‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵاتنیشم
له‌ سیمای داركه‌رێكی مڕومۆچ لێ ده‌گرێ .

هیچ قه‌سیده‌یه‌كم
له‌باره‌ی ده‌ریاوه‌ نه‌نووسیوه‌

هیچ قه‌سیده‌یه‌كم له‌باره‌ی ده‌ریاوه‌ نه‌نووسیوه‌
چونكه‌ ترساوم وشه‌كانم
به‌ر پاپۆڕه‌ نقووم بووه‌كان بكه‌ون
یا قه‌ڵه‌مم به‌ ڕشانه‌وه‌ی گه‌نجێك پیس ببێ
وه‌ختی هه‌ڵاتنی بۆ وڵاتێكی سنگفراواتر
ده‌ریا تووشی سه‌رسووڕانی كردووه‌ ..

دیسان هیچ قه‌سیده‌یه‌كیشم
له‌باره‌ی ئاسمانه‌وه‌ نه‌نووسیوه‌
چوون خه‌ونه‌كانم به‌ بێ باڵیش ده‌مگه‌یێنن
پاشان تفه‌نگه‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌
پاسارییه‌كیان نه‌هێشتووه‌ نه‌یانكوشتبێ
هه‌وڵیشم نه‌داوه‌
قه‌سیده‌یه‌ك له‌باره‌ی ڕێگاوه‌ بنووسم
چوون غوربه‌ت
پێیه‌كانمی خواردووه‌
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی دزه‌كان
تریفه‌ی مانگیان له‌ گیرفانییان كردووه‌ و
ڕێگایان به‌ تاریكی هێشتووه‌ته‌وه‌ ..

ته‌نانه‌ت قه‌سیده‌م
له‌سه‌ر به‌هه‌شتیش نه‌نووسیوه‌
چونكه‌ من خۆشه‌ویستێكم نه‌بووه‌
له‌سه‌ر مه‌مكی بنووم
كه‌ ئۆقره‌یشم وشك هه‌ڵاتووه‌
لێوی ژنێكم نه‌مژیوه‌

من شاعیرێكم
تا ڕاده‌یه‌ك له‌سه‌ر هیچم نه‌نووسیوه‌
ته‌نیا جارێك
قه‌سیده‌یه‌كم له‌باره‌ی گۆڕێكه‌وه‌ نووسی
به‌ قه‌باره‌ی نیشتمان
پاشان جه‌سته‌ی خۆمم تێهاوێشت و
مردم .

من شاعیرێكی تا بڵێی هه‌ژارم
كه‌ منداڵه‌كانم برسی ده‌بن
قه‌سیده‌ی فرێشیان ده‌‌ گه‌رووی داوێم
كه‌ ژنه‌كه‌یشم ترسی ئاینده‌یه‌تی
له‌ په‌راوێزی تێكستێكی خراپ ده‌یشارمه‌وه‌
چوون چاوی شه‌یتانان
به‌ سرووشتی خۆیان
به‌سه‌ر ده‌ق دا نه‌بێ ناسووڕێن
له‌ باتی نان و په‌نیر و شیری پاكژی مناڵان
دیوانێكی شیعر و
به‌سته‌یه‌ك كاغه‌زم كڕی
ژنه‌كه‌م هاواری كرد
(( تۆ باوكێكی خراپیت))
له‌ كاتێكدا
به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ دیوانه‌كه‌ی ده‌خوارد
به‌ڵام ڕێگه‌ی دام ئه‌و ڕستانه‌ی
‌به‌ لێوییه‌وه‌ نووسابوون
تا دوا پیتی ‌ وشه‌ی ( خۆشم ده‌وێی )
بلێسمه‌وه‌ .

سه‌رچاوه‌‌ ماڵپه‌ڕی :
http://mahertolba62.blogspot.com/p/blog-page_82.html




تۆكه‌ ناشاره‌زای له‌ نهێنی عه‌شق لۆمه‌ی ئێمه‌ مه‌كه(*)… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

گیانه‌ تۆ
سۆز و ده‌ردی
دڵی ئێمه‌ت نه‌دیوه‌
تۆ
له‌ ئێمه‌ بپرسه‌
كه‌ نه‌ت دیون ..

( به‌‌ دڵبه‌ر بڵێ به‌ خۆپه‌نهاندانی بمانكوژه‌
دڵ ویستی به‌ موراد‌ بگا و
به‌ ده‌ردی خۆی دوایی پێ بێ)(1)

به‌ شین و ڕۆڕۆی گه‌رم و
هه‌ناسه‌ی ساردی ئێمه‌
پێمه‌كه‌نه‌

‌تۆ مناڵی
گه‌رم و ساردی دونیات نه‌دیوه‌ .

( عه‌شق ئه‌وه‌یه‌
چاوی عاشق ببینی
به‌ ئه‌سرین ته‌ڕ بووه‌ و
خڵتانی‌ فرمێسكی
گریانی
خۆی بووه‌ ) (2)

تۆ كه‌ له‌ نهێنی عه‌شق ناشاره‌زای
لۆمه‌ی ئێمه‌ مه‌كه‌

ئێمه‌ نووقمی‌گه‌شتین و
تۆ
ده‌ریات نه‌دیوه‌ ..

من له‌به‌ر دام ‌ له‌ حاڵ و بار
با خه‌به‌رت كه‌م
تۆ بێ خه‌می
تۆ ده‌ردی دڵت ته‌نیا بیستووه‌
به‌ڵام نه‌ت دیوه‌ .

ئاماژه‌ :
(*) ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ قه‌سیده‌یه‌كی درێژتری شاعیری فارسیزمان(جه‌لاله‌ددین عه‌زدی یه‌زدی)
كه‌ له‌ لایه‌ن هونه‌رمه‌ندان ( مێهدیێ عه‌باسی و مینای ده‌ریس) به‌ هاوكاری گرووپی نواك –
له‌ سترانێكی مه‌ئاڵ سۆفیدا به‌ تێكهه‌ڵكێشێكی باڵكێش و ‌ شایان كه‌ دوو بڕگه‌ی به‌ زمانی عه‌ره‌بی تێدایه‌ و له‌‌ لایه‌ن خاتوو( مینای ده‌ریس )ـه‌وه‌‌ گوتراوه‌ ‌ – له‌ناو دوو كه‌وانه دانراوه‌ –
ته‌واوی قه‌سیده‌كه‌ فارسی و عه‌ره‌بییه‌كه‌ی ده‌قی ئه‌و سترانه‌یه له‌ یوتووب بڵاوكراوه‌ته‌وه‌‌ ،
هه‌ر له‌وێوه‌ش كراوه‌ به‌ كوردی .

وه‌رگێڕ
بڕوانه‌ :
https://www.nabavi.co/blog/32354
(1) و (2) ی ناو كه‌وانه‌ به‌ عه‌ره‌بیه‌ و
له‌ لایه‌ن ( عه‌بدولقادر مه‌راغی)یه‌وه‌ نووسراوه‌
خاتوو مینای ده‌ریسی‌ چڕیویه‌تی‌ .




چه‌ند قه‌سیده‌یه‌كی خۆشه‌ویستی بۆ خیومار… ئه‌نتۆنیۆ ماچادۆ*.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
نه‌مزانی
ئه‌وه‌ی له‌ ده‌ستته‌
لیمۆیه‌كی زه‌رده‌
یا تاڵی هه‌تاوه‌ خیومار !
لێوه‌كانتم له‌ تاڵه‌ زێڕینه‌كاندا بینی
زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بنه‌وه‌ بۆم ..

لێم پرسی چیم ده‌ده‌یێ
ئه‌و‌ ده‌مه‌ی ده‌سته‌كانت ‌ له‌ میوه‌یه‌كی
‌ بێستانی گه‌شاوه‌دا
ده‌یچنن
یا ئێواره‌ وه‌خته‌ ئارامه‌ بۆشه‌كان؟
یا ون بوونی زێڕین ؟
یان ڕه‌نگه‌ ‌وێنه‌یه‌ك‌ بێ
له‌ ئاوێكی وه‌ستاودا ؟
یاخود به‌ سووتانی چیایه‌ك بۆ ئه‌وی دی
زه‌رده‌ ده‌په‌ڕێ ؟

ئایا خۆشه‌ویستی
تاڵی خۆرئاوا
له‌ ئاوێنه‌ ڕه‌نگ په‌ڕیوه‌كاندا ده‌شكێنێ ؟

(2)
خه‌ونم پێوه‌ دیتی خیومار
له‌ باخچه‌كه‌تدا بووی
ڕووبارت به‌ ژێردا ده‌ڕۆیشتن
تۆ له‌و باخچه‌یه‌تدا بووی
كه‌ ڕۆژگارێكه‌
به‌ تامانی ئاسنینی سارده‌وه‌
ده‌وره‌ دراوه‌ ..

چۆله‌كه‌یه‌كم بینی ته‌نیا
به‌ نه‌رمی به‌‌سه‌ر دره‌ختی (ئالمیس)ـه‌وه‌
له‌ ده‌م ڕووباری پیرۆزه‌وه‌
كه‌ سه‌رچاوه ‌و تینوویه‌تی تیا
له‌ تینوویه‌تیان ده‌جریوێنێ ..

له‌و باخچه‌یه‌دا خیومار
باخێكی دی له‌ یه‌كگرتنی دڵه‌كانمان
له‌دایك ده‌بێ ..
كاتمان
له‌ ناو یه‌كتردا ده‌توێنه‌وه‌ و
پێكه‌وه‌ هێشووی خه‌ون
له‌ قه‌ده‌حی بێگه‌ردماندا
ده‌گووشین
ئیتر چیرۆكی دووانه‌مان له‌بیر ده‌كه‌ین
یه‌كه‌میان
( له‌باره‌ی پیاو و ژنێك
كه‌ وه‌ك ئاسك و شێر وان
هاتوون پێكه‌وه‌ بخۆنه‌وه‌
ئه‌وی دی ده‌ڵێ :
خۆشه‌ویستی به‌ختیاوه‌ر نییه‌
دوو ته‌نیاییه‌ له‌ ته‌نیاییه‌كدا )

شاعیره‌كه‌ بیرت لێ ده‌كاته‌وه‌ خیومار !
ماوه‌ی به‌ینیشمان
له‌ لیمۆ و وه‌نه‌وشه‌یه‌
كێڵگه‌كان‌ هێشتا كه‌سكن
وه‌ره‌ له‌گه‌ڵم خیومار !
چیا له‌ هێللانه‌وه‌ به‌ره‌و لێڕی داربه‌ڕوان
قووتمان ده‌دا ..
ڕۆژ له‌ ڕۆیشتنیدا ماندوو ده‌بێ
شه‌مه‌نده‌فه‌ری ئێمه‌ش ده‌ڕوا
بێده‌نگی له‌گه‌ڵ ڕۆژدا هه‌ڵده‌لووشێ و
ڕیتم به‌ره‌و سێبه‌ر ده‌بزوێ و
( خوادامارا)یش
ڕه‌نگی زێڕینی بزر ده‌كا
چوون شازاده و عاشقه‌كه‌ی
پێكه‌وه‌ هه‌ڵدێن و
مانگیش هه‌ناسه‌سوار به‌ دوایانه‌وه‌یه‌ ..
شه‌مه‌ننه‌فه‌ر ون ده‌بێ و
له‌ جه‌سته‌ی شاخ دا فیشكه‌ی دێ ..

خاك نه‌زۆك‌ و ئاسمان بڵیند
له‌ پشت چیای گرانێت و
پشت چیای بازڵت
ئه‌وه‌تا ده‌ریای دیماهی نه‌هاتوو
با پێكه‌وه‌ بڕۆین
ئه‌وه‌ ئازادی یه‌ .

(3)
له‌ فارغۆنی شه‌مه‌ننه‌فه‌ره‌كه‌وه‌ بۆت ده‌نووسم
له‌ كاتی ژووانی وه‌همیدا
كه‌ ته‌لان په‌لكه‌زێڕینه‌‌ له‌ بادا ده‌شكێنێ و
خه‌میشی به‌سه‌ر پشتی چیاوه‌ ده‌قڵیشێ ..

خۆر و زه‌نگه‌كان له‌ قولله‌ كۆنه‌كانیانن
ئای له‌و بانگی شێوانه‌ هێمن و بژوێنه‌
ئای له‌و ئێواره‌ منداڵانه‌یه‌ی
شاعیره‌كه‌ت خۆشی ‌ویست
ئای له‌و ڕۆژه‌ … ڕۆژی گه‌نجی
كاتێ جه‌سته‌یه‌ك بووم
له‌ ڕه‌نگی گوڵ له‌ كه‌ناردا .

• ئه‌نتۆنیۆ ماچادۆ ، شاعیری ئیسپانیایی 1875 له‌ ئه‌شبیلیا
له‌ دایك بووه‌ ، 1903 یه‌كه‌م كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌
كه‌ به‌ قه‌ڵه‌مبازێك له‌ شیعری ئیسپانیایی له‌ قه‌ڵه‌م درا .
له‌ 1898 كۆشیعری دووه‌می له‌ ئه‌نده‌لووس بڵاو ده‌كاته‌وه‌
ده‌گووترێ به‌ شاعیرانی ئه‌ندلووسه‌وه‌ كاریگه‌ر بووه‌ ، هه‌روه‌ها به‌
( ئیبنی عه‌ره‌بی) و هه‌ندێ له‌ شاعیرانی عه‌ره‌ب له‌وانه‌ ( عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی)

(** ) ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ی ماچادۆ له‌ ماڵپه‌ڕی ( دیوان العرب)ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی
بڕوانه‌ :

https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=5127




دوو تێكستی دی له ( فازڵ عه‌ززاوی)ـه‌وه… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• ئاهه‌نگ

كه‌س دوا نه‌كه‌وتبوو
قابیل له‌ ئاشپه‌زخانه‌دا
چه‌قۆكه‌ی تیژ ده‌كرده‌وه‌
(نووح)یش له‌ هۆڵه‌كه‌دا چاودێری ده‌كا
بڵاوكراوه‌ی كه‌ش و هه‌وایش له‌ ته‌له‌ڤزیۆن .
هه‌موویان به‌ ئۆتۆمبیله‌كانی خۆیان گه‌یشتن
پاشان له‌ كۆڵانی درێژووكانیدا ون بوون
ده‌چوونه‌ ئاهه‌نگه‌كه‌ .
له‌وێدا
ژنێكی جوانمان بینی
سه‌مای له‌ مه‌یدانێدا ده‌كرد و
شۆخی خۆی
له‌و دیو
كراسی ڕووبه‌ده‌رییه‌وه‌
پێشان ده‌داین
له‌گه‌ڵ میوانان دانیشتین
پیاڵه‌مان تا كه‌یل بوون هه‌ڵدا .
شه‌وێ گه‌ڕاینه‌وه‌ ماڵه‌كانمان
گۆچانه‌ بزربووه‌كه‌یمان
بۆ كوێره‌كه‌ گه‌ڕانده‌وه‌
ته‌وری خوێناویشمان بۆ بكوژ ..
ڕاستیی ئاهه‌نگێك بوو
وه‌ك هه‌ر ئاهه‌نگێكی دی .

• كه‌ دواجار به‌ربه‌ره‌كان گه‌یشتن

له‌ نێوان شه‌و و ڕۆژێكدا
جیهان له‌ بارێكه‌وه‌ بۆ بارێكی دی گۆڕا :
ناكاو پاشای تۆقیو به‌ ناو تاریكاییدا هه‌ڵات
پێستی خاراوی ده‌رباز بكا
حه‌كیمه‌كان
نووسراوه‌ دێرینه‌ پیرۆزه‌كانییان
له‌ ژێر قه‌دی دره‌ختی باخچان شارده‌وه‌
سیاسییه‌كان كۆنه‌ بزگوڕیان پۆشی و
له‌ناو خه‌ڵكیدا ون بوون
قوماربازه‌كان له‌ مه‌یدانی شارن .

فه‌رمانده‌ی سوپا
شمشێری زێڕینی
به‌ داگیركاری نوێ به‌خشی
به‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیس
سێداره‌كانی له‌ مه‌یدانه‌ گشتییه‌كاندا
بۆ ئاژاوه‌گێڕه‌ بێكاره‌كان هه‌ڵخستن
شاعیران
قه‌سیده‌ی درێژی پیاهه‌ڵدانیان هۆنییه‌وه‌
به‌ پیتی زێڕین نه‌خشاندیان
به‌ په‌رده‌ی كابه‌یان هه‌ڵواسی
به‌ڕێوه‌به‌ری شاره‌وانی به‌ خۆی
وتاری پێشوازی ئاماده‌ كرد .

له‌ نێوان شه‌و و ڕۆژێكدا
جیهان
له‌ بارێكه‌وه‌ بۆ بارێكی دی گۆڕا :
به‌یداخی ڕه‌شی بتپه‌رستانیان
له‌سه‌ر مناره‌ و ماڵان هه‌ڵكرد
كاهینه‌كان
خواوه‌نده‌ شێردراوه‌كانی ژێر تاریكایی سه‌رده‌مه‌كان
له‌ حه‌شارگه‌ی ئه‌شكه‌وتان له‌ چیاكاندا
هێنایه‌ ده‌ر
له‌ كاتێكدا بڵندگۆكان
به‌ سڵاوات و لاوانه‌وه‌
بۆ( لات ) و (عززی) و (مه‌نات) ی
سێیه‌كه‌ی دی
له‌‌سه‌ر قو‌لله‌كان‌ ده‌نگی ده‌دایه‌وه‌ ..

دواجار
پاش هه‌زار ساڵ چاوه‌ڕوانی
به‌ربه‌ره‌كان گه‌یشتن .

(*) ئه‌م دوو تێكسته‌ له‌م دوو ماڵپه‌ڕه‌ی خواره‌وه‌ كراون به‌ كوردی .

بڕوانه‌ :
https://albaleegh.com/poet/%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%8A/poem/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%81%D9%84%D8%A9
هه‌روه‌ها :
https://archive.alsharekh.org/Articles/194/20548/466320

https://albaleegh.com/poet/%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%8A/poem/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%81%D9%84%D8%A9




دوو شیعر له‌ (سێلیڤیا پلاس‌)ـه‌وه(*)‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• هه‌رگیز هه‌وڵ مه‌ده‌
به‌ ماچێك هه‌ڵمبخه‌ڵه‌تێنی

هه‌رگیز هه‌وڵ مه‌ده‌ به‌ ماچێك هه‌ڵمبخه‌ڵه‌تێنی
وا پێشان بده‌ی
باڵدار هاتوون لێره‌ بمێننه‌وه‌
ئه‌و پیاوه‌ی ئاوزنگ ئه‌دا
به گاڵته‌ و ڕقه‌وه‌ ‌ ته‌ماشای ئه‌مه‌ ده‌كا .

ئه‌و به‌رده‌ی دڵی نییه‌
ده‌توانێ خۆی بگۆڕێ
پاكیزه‌ له‌و شوێنه‌دا سه‌رهه‌ڵئه‌ده‌ن
(ڤینۆس)ی هه‌وه‌سباز لێی ڕاده‌كشێ :
هه‌وڵ مه‌ده‌ به‌ ماچێك بمخه‌ڵه‌تێنی .

پزیشكی ڕه‌ندمان پێی وایه‌
ئێش ئیشی ئه‌وه‌
نه‌خۆشه‌ سه‌رگه‌ردانه‌كانیش
قسه له‌ قسه‌ی ناكه‌نه‌وه‌ :
ئه‌و پیاوه‌ی ئاوزنگیش ئه‌دا
به‌ ڕق و گاڵته‌وه‌ ته‌ماشای ئه‌مه‌ ده‌كا .

هه‌ر تۆلازێكی سینگڵی به‌كه‌ڵ
له‌ ترسی ئیفلیج بوون هه‌ڵده‌له‌رزێ
پیره‌مێردی ڕه‌به‌نیش له‌ هه‌وره‌بانه‌كه‌دا
به‌ درێژایی ڕۆژێ ده‌گری :
هه‌رگیز هه‌وڵ مه‌ده‌ به‌ ماچێك بمخه‌ڵه‌تێنی .

ماره‌ نه‌رم و نیانه‌ نه‌مره‌كان
هه‌رێی به‌هه‌شت
به‌و مناڵه‌ لێبڕاوانه‌ی شێتی شادین ئه‌دا
ئه‌و پیاوه‌ی ئاوزنگیش ئه‌دا
به‌ گاڵته‌و ڕقه‌وه‌ ته‌ماشای ئه‌مه‌ ده‌كا .

زوو یا دره‌نگ
شتێك ڕوو ئه‌دا میزاج تێك بدا
باڵداره‌ خۆشخوانه‌كان
كه‌ل و په‌لیان كۆ ده‌كه‌نه‌وه‌ و
دوور ده‌فڕن
بۆیه‌ هه‌رگیز هه‌وڵ مه‌ده‌
به‌ ماچێك بمخه‌ڵه‌تێنی
چوون ئه‌و پیاوه‌ی ئاوزنگ ئه‌دا
به‌ گاڵته ‌و ڕقه‌وه‌ ته‌ماشای ئه‌مه‌ ده‌كا .

• گۆرانییه‌كی خۆشه‌ویستی بۆ كچێكی شێت
چاو ئه‌ترووكێنم
دونیا هه‌مووی ده‌مرێ
پێڵووم بڵیند ده‌كه‌مه‌وه‌
جارێكی دی هه‌موو شتێك له‌دایك ده‌بێته‌وه‌
( له‌و باوه‌ڕه‌ دام من تۆم به‌ خه‌یاڵم دروست كردووه‌ )

ئه‌ستێره‌كان سه‌مای ڤاڵس
به‌ ڕه‌نگی سوور و شین ده‌كه‌ن
ڕه‌شی هه‌ڕه‌مه‌كی به‌غار دێته‌ ناوی
چاو ده‌نووقێنم و دونیا هه‌مووی ده‌مرێ .

خه‌ونم دی فریوت دام
له‌گه‌ڵت بێمه‌ سه‌رجێ
تا عه‌قڵیشم له‌ده‌ست دا
گۆرانیت بۆ چڕیم
ئیتر تا شێت بووم ماچت كردم
( له‌و باوه‌ڕه‌ دام من تۆم به‌ خه‌یاڵم دروست كردووه‌ )

خواوه‌ند له‌ ئاسماندا هه‌ڵده‌دێررێ
ئاگری دۆزه‌خ لێ ده‌چنه‌وه‌ :
پیاوه‌كانی شه‌یتان فریشته‌ باڵداره‌كان ده‌ڕۆن
چاو ده‌نووقێنم و دونیا هه‌مووی ده‌مرێ .

وام به‌ خه‌یاڵ داهات
به‌و ڕێیه‌ی وتم ده‌گه‌ڕێیه‌وه‌
به‌ڵام من پیر ده‌بم و ناوی تۆم له‌بیر ده‌چێته‌وه‌
( له‌و باوه‌ڕه‌ دام من تۆم له‌ خه‌یاڵمدا دروست كردووه‌ )

بۆ من باشتر بوو
عاشقی یه‌كێ له‌ باڵداره‌كانی برووسكه‌ بم
هه‌ر چی نه‌بێ لانی كه‌م
كه‌ به‌هار جارێكی دی دێته‌وه‌
ئه‌ویش به‌ ژاوه‌ژاوی ده‌گه‌ڕێته‌وه
‌( له‌و باوه‌ڕه‌ دام من تۆم له‌ خه‌یاڵمدا دروست كردووه‌ )
چاو ده‌نووقێنم ، هه‌موو دونیا ده‌مرێ .

() ژنه‌ شاعیرێكی ئه‌مه‌ریكاییه‌ له‌ ته‌مه‌نی سی ساڵیدا خۆی كوشتووه‌ ساڵی 1982 دوای مردنی خه‌ڵاتی -پۆلیتزه‌ر- ی پێ دراوه‌ . (*) له‌ ماڵپه‌ڕی ( القصيدة كوم )ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌ :

https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=3751

    https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=3745



شار چۆل، شه‌قام چۆل.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

سترانه‌ غه‌مگینه‌كه‌ی ئه‌فغانستان

شار چۆل .. شه‌قام چۆل
كۆڵان چۆل .. ماڵ چۆل
پیاڵه‌ به‌تاڵ .. خوان به‌تاڵ ..
باده‌ و په‌یمانه‌ به‌تاڵ
دۆستی هوزاران ده‌سته‌ ده‌سته‌
كۆچیان كرد .

باخ چۆل .. باخچه‌ چۆل
لق و چڵ ڕووت
هێللانه‌ چۆل .

وای له‌ دونیایێك
دۆست له‌ دۆستی ده‌ترسێ
خونچه‌ی تینوو
له‌ گوڵزار
عاشق له‌ دیدار ده‌ترسێ
په‌نجه‌ی ژه‌نیار
له‌ ژێ
شاسوار
له‌ ڕێی ته‌ختان و هه‌موار ده‌ترسێ
ئه‌م پزیشكه‌یش
له‌ بینینی نه‌خۆشان ده‌ترسێ .

‌(ساز)ـه‌كان بشكێنن ،
ئێشی شاعیرانه‌
سنووری تێپه‌ڕاندن
ساڵانی چاوه‌ڕوانی
بۆ من و تۆ
خراپ تێپه‌ڕین
ئاشنا بوو به‌ نه‌ناس
تا وتم (به‌ڵێ) بوو به‌‌‌ به‌ڵا
گریام ، ناڵیم
له‌ ئه‌ڵقه‌ڕێزی ده‌رگایانم دا
به‌رد به‌ردی كۆڵیتی وێرانم
به‌ سه‌رم دادا
ئاو ئاوی نه‌بزواند
نوستووی له‌ خه‌و هه‌ڵنه‌ستاند .

كانی وشك بوون
ده‌ریا له‌ ماندوویه‌تییان (بژ)ی پێوه‌ هات
ئاسمان ئه‌فسانه‌ی ئێمه‌ی
به‌هه‌ند نه‌گرت ..

پیاڵه‌ جۆش و خرۆشیان نییه‌
عه‌شق باوه‌شی نییه‌
بۆ من .. بۆ ناڵه‌م
هیچ كه‌سێ گوێچكه‌ی نییه‌ .

سه‌یره‌ كاروان ڕۆیشت و
دیسان هاته‌وه‌
سه‌یره‌ دیسان
دڵبه‌رانی به‌ عیشوه
ساز و ئاهه‌نگ و خۆشخوان هاتنه‌وه‌
تا گوڵی په‌رش و بڵاوی
مه‌عشوقی به‌ سۆز بێ
تاكو دیسان
ڕوو له‌ ده‌رگای ( حافز) ‌
گوڵ بڵاو و
مه‌ی له‌ پیاڵه‌ بكه‌ینه‌وه‌ .

ئاماژه‌ :
(*) ئه‌م سترانه‌ ‌ شیعری شاعیر و ئاوازدانه‌ری ئه‌فغانی ناسراو
( ئه‌میر جان سه‌بوور)یه‌ كه‌ له‌ شاری هورات له‌ دایك بووه‌ .
له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا ‌ به‌ناو و بانگترین سترانی ئه‌فغانستان بووه‌ و به‌ ده‌یان هونه‌رمه‌ند چڕیویانه‌ كه‌ به‌شێك له‌ كاره‌ساته‌ یه‌ك به‌ دوای یه‌كه‌كانیان ده‌رده‌بڕێ …
ته‌نانه‌ت ئاوازی گۆرانییه‌كه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌فغانستانیش .

(**) له‌ ماڵپه‌ڕی (گنجینه‌ی بهترین اشعار)ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی
جێی باسه‌ ‌ گۆرانییه‌كه‌ دوو بڕگه‌ی دوایی تێدا نییه‌ .

بڕوانه‌:
http://jeyhoon20.blogfa.com/post/2282




دوو شیعر له‌ شاعیری میسری (محمد القلینی)یه‌وه‌(*).. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

*وه‌ك هه‌میشه‌ سعات شه‌ش له‌ خه‌و هه‌ڵده‌ستم

وه‌ك هه‌میشه‌ سعات شه‌ش له‌ خه‌و هه‌ڵده‌ستم
فرمێسكی په‌نجه‌ره‌كه‌م ده‌سڕمه‌وه‌
‌كه‌ چۆله‌كه ‌جێیان هێشتووه‌
جوان ئاو له‌ ده‌مم وه‌رده‌كه‌م
ناوی خۆشه‌ویسته‌كه‌م كه‌ به‌ زمانمه‌وه‌ نووساوه‌
لێ بكه‌مه‌وه‌
پێخه‌فه‌كه‌م له‌ بۆنی ته‌نیایی پاك ده‌كه‌مه‌وه‌ ..

من باشم براده‌ران !
نیگه‌ران مه‌بن
هێشتا هه‌موو هه‌فته‌یه‌ك
قه‌سیده‌یه‌ك یا دووان ده‌نووسم
قاوه‌ی تاڵ ده‌خۆمه‌وه‌
به‌ گه‌سك وه‌دوای مردووان ده‌كه‌وم
كه‌ له‌ هه‌واڵنامه‌ی سه‌عات نۆدا هه‌ڵده‌وه‌رێن
دۆسته‌كانم !
من باشم و
تا بڵێی به‌ختیارم
ئه‌وه‌تا كرێكاری ساخته‌ی پاكوخاوێنی
له‌و ڕاپۆرته‌ی
له‌سه‌ری داومه‌ته‌ لایه‌نی ئه‌منییه‌ت
كه‌ كاری تێدا ده‌كا
سوپاسی كردووم و
پێی گه‌یاندوون
چۆن خه‌ونه‌كانم ده‌ كیسه‌ی نایلۆنی ڕه‌ش داوێم و
به‌یانیان بێ ڕووگرژی ده‌یده‌مێ ..

براده‌ران من باشم
ڕاسته‌ وه‌ڵامی په‌یوه‌ندییه‌كانتان ناده‌مه‌وه‌ و
ده‌رگا له‌ كه‌ستان ناكه‌مه‌وه‌
به‌ڵام من باشم
نیگه‌ران مه‌بن
هێشتا له‌سه‌ر سرووته‌كانی ڕۆژانه‌م به‌رده‌وامم و
له‌ خانووچكه‌كه‌م كه‌ ده‌ڵێی مه‌یتخانه‌یه‌
وه‌ك هه‌ر جه‌نازه‌یه‌كی گوێڕایه‌ڵ
دێم و ده‌چم .

*هه‌موو ئه‌وانه‌ی لێم دابڕان

هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌جێیان هێشتم
پارێك له‌ جه‌سته‌میان له‌گه‌ڵ خۆیان برد
تا پێیان
به‌بیرم بێنه‌وه‌

دڵداره‌كه‌م دڵمی له‌گه‌ڵ خۆیدا برد و
به‌بێ بایه‌خییه‌وه‌ فڕێی دایه‌ سه‌ر
كورسییه‌كه‌ی ته‌نیشتی له‌ فڕۆكه‌دا
بردی و
له‌ منی دوور خسته‌وه‌ ..
باوكم باسكه‌كانی بردم
تا نه‌هێڵێ قه‌سیده‌ی نوێ
بۆ خۆشه‌ویستێك بنووسم
جارێكی دی نایبینمه‌وه‌
براده‌ری مناڵیشم ڕایسپارد بوو
زمانم له‌ ته‌ك وی بنێژن
تا هه‌مان سترانی له‌گه‌ڵدا بچڕێ
كۆن زۆر جاران پێكه‌وه‌ ده‌مانچڕی و
تاكو هه‌ست به‌ ته‌نیایی نه‌كا

هاوسێشم كه‌ سه‌ری هه‌ڵگرت
دوای ئه‌وه‌ی له‌ ڕووداوێكی تۆقێنه‌ر
هه‌ر دوو قاچی له‌ ده‌ست دان
ئێستا خۆشبه‌زێكی به‌ناوبانگه‌
له‌ هه‌ر ده‌ركه‌وتنێكیدا له‌ ته‌له‌فزیۆن
ده‌ست به‌ قاچه‌كانم دادێنێ
ئه‌وانه‌ی له‌ كاتی به‌ڕێ كردنیدا
لێی به‌ قه‌رز وه‌رگرتبووم
بێ ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ بكاته‌وه‌
بۆم بگه‌ڕێنێته‌وه‌
یا ته‌نانه‌ت پێم بڵێ : سوپاس .

به‌م جۆره‌ هیچم لێ نه‌مایه‌وه‌
له‌ چاوێك به‌ده‌ر
كه‌ چه‌ندی له‌ ئاوێنه‌دا سه‌یری ده‌كه‌م
فرمێسكێكی تیا ده‌بینم
له‌ ڕژان نایوه‌ستێنێ
به‌ڵام ڕوومه‌تێك نابینێته‌وه‌‌
به‌ سه‌ریدا بێته‌ خوارێ .

() محمد القلینی شاعیرێكی میسرییه‌ ساڵی 1983 له‌ دایك بووه‌ كۆلیژی – ماف‌ -ی له‌ زانكۆی ته‌نتا ته‌واو كردووه‌ ، تا ئێستا دوو كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ ، چه‌ند خه‌ڵاتێكی بردووه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌ : خه‌ڵاتی ( اخبار الادب و پیشانگای نێوده‌وڵه‌تیی كتێب له‌ قاهیره‌ و خه‌ڵاتی شاعیر محمد عه‌فیفی مه‌ته‌ڕ. (*) بۆ ده‌قی تێكسته‌كان بڕوانه‌ :
https://antolgy.com/astaykud-fe-alsadesa-kalmutad/
هه‌روه‌ها :
https://elarabielyoum.com/show82108




چه‌ند شیعرێکی چاڕڵز بۆگۆفسكی.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• تێم بگه‌

تێم بگه‌
من له‌م جیهانه‌ ئاساییه‌ ناچم
شێتییه‌تی خۆم هه‌یه‌
له‌ مه‌ودایه‌كی دیكه‌دا ده‌ژیم
كاتم نییه‌
بۆ شتی بێگیان .

باڵداری شین

دڵم باڵدارێكی شینی تیایه‌
حه‌زی لێیه‌ بێته‌ ده‌رێ
لێ من دڵڕه‌قم له‌گه‌ڵی
پێی ده‌ڵێم : لێره‌ ، ئا لێره‌دا بمێنه‌وه‌
ناهێڵم كه‌س بتبینێ .

دڵم باڵدارێكی شینی تیایه‌
ده‌یه‌وێ بێته‌ ده‌رێ
به‌ڵام من وێسكی به‌سه‌ردا ده‌كه‌م و
به‌ دووكه‌ڵی جگه‌ره‌‌م ده‌یخنكێنم
نه‌ ساقی مه‌یخانان و
نه‌ له‌شفرۆش و
نه‌ كرێكاری میوه‌وسه‌وزه‌فرۆش نازانن
له‌وێیه‌ .

دڵم باڵدارێكی شینی تیایه‌
حه‌زی لێیه‌ بێته‌ ده‌رێ
لێ من دڵڕه‌قم له‌گه‌ڵی
پێی ده‌ڵێم : لێره‌ بمێنه‌وه‌
چییه‌ ده‌ڵێی ده‌ته‌وێ كاره‌كانم تێك بده‌ی ؟
داخۆ ده‌ته‌وێ له‌ ئه‌ورووپا
له‌ فرۆشی كتێبه‌كانم بده‌ی ؟

دڵم باڵدارێكی شینی تیایه‌
حه‌زی لێیه‌ بێته‌ ده‌رێ
به‌ڵام من زۆر زیره‌كم
شه‌وان نه‌بێ
نایهێنمه‌ ده‌رێ
كاتێ هه‌موویان ده‌نوون
پێی ده‌ڵێم : ده‌زانم تۆ له‌وێی
خه‌م مه‌خۆ
پاشان ده‌یگه‌ڕێنمه‌وه‌ .
لێ ئه‌و هه‌ندێ جار كه‌ له‌وێیه‌
گۆرانی ده‌ڵێ
گه‌ر لێی نه‌گه‌ڕێم
به‌ ته‌واوی بمرێ
به‌و حاڵه‌ پێكه‌وه‌ ده‌نووین
په‌یماننامه‌ی نهێنیشمان له‌گه‌ڵدایه‌ .
به‌ڵێ ئه‌وه‌ نه‌رم و نیانییه‌ به‌ ڕاده‌یه‌ك
پیاو به‌ گریان دێنێ
به‌ڵام من ناگریم
ئه‌ی تۆ ده‌گری ؟

حاڵی دڵت چۆنه‌؟

له‌ ناخۆشترین كاتمدا :
له‌سه‌ر سه‌كۆی باخچان
له‌ زیندانێ
یاخود ژین له‌گه‌ڵ له‌شفرۆشان
به‌وه‌ قاییل بووم
ناوی لێ بنێم به‌ختیاری .
شتێك بووه‌ ،
گه‌وره‌تر له‌ هاوسه‌نگی ناخ
هه‌موو ئه‌وه‌ی سه‌پاندووه‌ ڕوویداوه‌ و
له‌ كارگان دایمه‌زراندووم
یا ئه‌و ده‌مه‌ی
‌ په‌یوه‌ندیم به‌ ژنانه‌وه‌ تێك ده‌چێ .

• به‌فری ئیتاڵیا

نووكه‌ له‌ ڕادیۆ‌
ده‌نگی ئۆرگێكی شێت دێ
كه‌شیشێك ده‌بینم
له‌ ژێرزه‌مین مه‌سته‌
ئاوه‌زی دێ و ده‌چێ
به‌ شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ خواوه‌ند ده‌دوێ ..
چه‌ند مۆمێك ده‌بینم
هه‌روه‌ها ئه‌و پیاوه‌
به‌ ڕیشێكێ سووره‌وه‌
وێنه‌ی خواوه‌ند
كه‌ ئه‌ویش ڕیشی سووره‌
ئه‌وه‌ به‌فره‌
ئه‌وه‌ ئیتاڵیایه‌
سارده‌
نانیش وشك
نڤیشك‌ نییه‌
ته‌نیا مه‌ی هه‌یه‌
مه‌ی به‌ شووشه‌ی سوور ‌و
گه‌ردنی زه‌ڕافان
نووكه‌ ئارگۆن
بۆ ژه‌نین دێته‌وه‌
كه‌شیشه‌كه‌ پیسی ده‌كا
وه‌ك شێت یاری ده‌كا
هۆ له‌وێ
تف و خوێن به‌سه‌ر نانه‌وه‌یه‌
ده‌یه‌وێ پێبكه‌نێ
به‌ڵاو كاتی نییه‌
خۆر خۆی بۆ ئاوابوون ئاماده‌ ده‌كا
په‌نجه‌كانی خاو ده‌بنه‌وه‌
ماندوو بوون هه‌یه‌
خه‌ونیش
تا پیرۆز ڕاگرتن
پیاوێك بۆ پیاوێكی دی ده‌چێ
به‌ ئاراسته‌ی
چیا ، فیل ، ئه‌ستێره‌
مۆمێك ده‌كه‌وێ
به‌ڵام هێشتا ده‌سووتێ‌
له‌ كاتێكدا پاڵ كه‌وتووه‌
گۆمێك له‌ مۆم
له‌ چاومدا ده‌دره‌وشێته‌وه‌
كه‌شیشی سوورم
قه‌وزه‌ به‌سه‌ر دیواره‌وه‌یه‌
چه‌ند په‌ڵه‌یه‌ك له‌ بیر و نائومێدی و چاوه‌ڕوانی
دوای ئه‌وه‌ جارێكی دی
مۆسیقا وه‌ك چه‌ند پڵنگێكی برسی
به‌ پێكه‌نینه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌
پێكه‌نینی مناڵێك ، پێكه‌نینی گه‌وجێك
به‌ هیچ پێده‌كه‌نێ
تاكه‌ پێكه‌نینه‌ لێی حاڵین
به‌ هێزه‌وه‌
فشار ده‌خاته‌ سه‌ر كلیلی ئارگۆنه‌كه‌
وه‌ك ئه‌وه‌ی
هه‌موو شتێك ده‌وه‌ستێنێ .
ژووره‌كه‌ش
شێتییه‌تی تیا گوڵ ده‌گرێ
سه‌عاته‌كه‌ی ده‌وه‌ستێ .. ده‌وه‌ستێ
داده‌نیشێ
كه‌چی مۆم ده‌سووتێ
یه‌كێ له‌سه‌ره‌وه‌ و یه‌كێ له‌ خواره‌وه‌
دوا شتێ مابێ
به‌فری ئیتاڵیایه‌
ئه‌مه‌ كۆتاییه‌
جه‌وهه‌ر و نموونه‌
من چاوه‌دێری ده‌كه‌م
به‌ڵام ئه‌و خه‌ریكه‌ مۆمه‌كان
به‌ په‌نجه‌ی ده‌بڕێ
تیله‌ی چاوی ده‌ترووكان
وه‌ك خووی شتانیش
ژووره‌كه‌ تاریكه‌ .

*گوێی ڤان كووخ

ڤان گوخ گوێی خۆی بڕی و
دایه‌ له‌شفرۆشێك ،
كه‌ ئه‌ویش به‌و په‌ڕی وه‌ڕسییه‌وه‌
دووری فڕێ دا ..
ڤان !
له‌شفرۆش گوێیان ناوێ
ئه‌وان پاره‌یان ده‌وێ ..
پێم وایه‌
سه‌باره‌ت به‌وه‌شه‌وه‌یه‌‌
تۆ نیگاركێشكی مه‌زنی
چوون زۆری لێ حاڵیی نه‌بووی .

ئامۆژگارییه‌كی دڵسۆزانه‌ بۆ زۆر له‌ گه‌نجان

بچۆره‌ تیبت
سواری وشتر به‌
ئینجیل بخوێنه‌ .
پێڵاوه‌كانت به‌ ڕه‌نگی شین بۆیه‌ بكه‌ .
لێگه‌ڕێ با ڕیشت بێ
به‌ قایه‌خێكی كاغه‌ز به‌ جیهاندا بسووڕێوه‌
هاوبه‌ش به‌ له‌ ( ساتور دی ئیڤنینگ پۆست )
ته‌نیا لای چه‌پی ده‌مت بخۆ
ژنێكی شه‌ل بێنه‌ و
به‌ مووسێكی ڕاست ڕیشت بتاشه‌
ناوی خۆتی له‌سه‌ر ده‌سكی هه‌ڵكه‌نه‌ .

ددانت به‌ به‌نزین بشۆ
به‌ درێژایی ڕۆژ بنوو
شه‌و به‌سه‌ر دره‌ختان كه‌وه‌
ببه‌ به‌ ڕه‌به‌ن و سووپ و بیره‌ بخۆوه‌ .
هه‌ناسه‌ت له‌ژێر ئاودا ڕاگره‌ و
كه‌مانجه‌ بژنه‌
له‌ به‌رامبه‌ر مۆمی په‌مه‌یی
سه‌مایه‌كی ڕۆژهه‌ڵاتییانه‌ بكه‌
سه‌گه‌كه‌ت بكوژه‌
خۆت بۆ والی هه‌ڵبژێره‌
له‌ به‌رمیلێكدا بژی
سه‌رت به‌ داسێك پان كه‌وه‌
چه‌ند گوڵه‌مێلاقه‌یه‌ك له‌ژێر باراندا بڕوێنه‌
به‌ڵام شیعر مه‌نووسه‌ .

له‌ ماڵپه‌ڕی ( القصيدة كوم)ـه‌وه‌ كراون‌ به‌ كوردی . *
بڕوانه‌ :
https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=7918




چه‌ند قه‌سیده‌یه‌ك له‌ شاعیری كه‌نه‌دایی (ڕووپی كا‌ور)ـه‌وه‌(*).. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• خه‌مۆكیم له‌ كوێوه‌ بۆ دێ ؟

ڕه‌نگه‌ له‌ ڕه‌حمی دایكمه‌وه‌
له‌گه‌ڵی هاتبمه‌ ده‌ر
كه‌ ده‌بووایه‌ به‌ ڕۆحێكی به‌دبه‌خته‌وه‌ له‌ دایك بم

له‌وانه‌یه‌ له‌ فڕۆكه‌خانه‌ پێم گه‌یشتبێ
دزه‌ی بۆ ناو پاسپۆرته‌كه‌م كردبێ و
ماوه‌یه‌كی درێژ له‌گه‌ڵم مابێته‌وه‌
دوای ئه‌وه‌ی له‌ ده‌وڵه‌تێك دابه‌زین
كه‌یفی پێمان نه‌ده‌هات
ڕه‌نگه ‌بۆ‌ سیمای باوكم‌ هه‌ڵچووبێ
كه‌ له‌ شوێنی جانتا وه‌رگرتنه‌وه‌دا پێمان گه‌یشت
‌ نه‌ده‌هاته‌ خه‌یاڵم ئه‌و پیاوه‌ كێیه‌
له‌وانه‌یه‌ له‌ شه‌قی باوكمه‌وه‌ بێ
كه‌ دایكم نه‌یتوانیبێ هیچ بڵێ
من ده‌نگم له‌ بێده‌نگی ئه‌ودا ون كرد
ڕه‌نگه‌ له‌ بنی سه‌رشۆشێكێدا له‌گه‌ڵم بوو بێ
ئه‌و ده‌مه‌ی سه‌رم له‌ ژێر ئاودا مابووه‌وه‌
له‌وانه‌یشه‌ دیاری خۆشحاڵی مناڵانی قوتابخانه‌كه‌م بوو بێ
گاڵته‌یان به‌و جل وبه‌رگانه‌ ده‌كرد ده‌مپۆشین
گاڵته‌یان به‌ كه‌زییه‌كانم ده‌كرد
كه‌ وه‌ك دۆنێ ده‌بریسكانه‌وه‌
به‌ ڕوومه‌تم ، به‌ لووتم ، به شێوه‌ی‌ ئینگلیزیه‌كه‌م .

ڕه‌نگه‌ له‌ ساڵانی خراپه‌كاری تاوانباریك بوو بێ
به‌ عه‌شیقی خۆم بانگم كرد
له‌وانه‌یه‌ ئه‌و له‌ سه‌ری دانابم
ڕه‌نگه‌ هه‌میشه‌ له‌ به‌خشنده‌یی زۆرم بوو بێ .
له‌وانه‌یه‌ له‌ ژوانی خۆشه‌ویستێك بوو بێ
پاشان له‌ ده‌ست دانی .
ڕه‌نگه‌ دیاری جودایی بوو بێ
له‌ خۆشه‌ویستی ژیانمه‌وه‌
له‌وانه‌یشه‌ به‌ یه‌ك جار له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌وه‌ بوو بێ .

• چه‌ند بڕگه‌یه‌ك

گوڵێك بوو
له‌ ده‌ستی ئه‌وانه‌ی
نیازیان نه‌بوو بیپارێزن .

به‌دبه‌ختییه‌كت هه‌یه‌
له‌و ناوچانه‌دا ده‌ژی
كه‌ نابێ ‌ به‌دبه‌ختیی وای لێ بژی .

زۆر هه‌وڵ ئه‌ده‌م تێبگه‌م
كه‌سێ چۆن ده‌توانێ
هه‌موو ڕۆحی
هه‌موو خوێنی
هه‌موو توانای
بێ به‌رامبه‌ر
بڕژێنێته‌ كه‌سێكی دی .

هه‌موو شۆڕشێك
به‌ لێوان ده‌ست پێ ده‌كا و
به‌ لێوان كۆتایی دێ .

ئه‌وه‌ی زیاترم له‌ تۆدا خۆش ده‌وێ
بۆنته‌
هه‌ست به‌
خاك
گیا
باخچه‌ و
به‌ مرۆیینی ده‌كه‌ی
زیاتر له‌وانی دی .

تۆ داوی گرێدانه‌وه‌ی
نێوان بڕوا و
چاوه‌ڕوانیی كوێر

  • نامه‌یه‌ك بۆ خۆشه‌ویستی دادێم-

    نامه‌وێ بۆ ئه‌وه‌ هه‌بی
    تا به‌شه‌ به‌تاڵه‌كانم پڕ بكه‌یه‌وه‌
    ده‌مه‌وێ به‌‌ خودی خۆم پڕ بم
    ده‌مه‌وێ پڕ بم و
    بتوانم سه‌رتاپای شارێك ڕووناك بكه‌مه‌وه‌ .
    پاشان ده‌مه‌وێ تۆم له‌ناو دابی
    چونكه‌ هه‌ردووكمان پێكه‌وه‌
    ده‌توانین ئاگر بكه‌ینه‌وه‌ .

خۆشه‌ویسته‌كه‌ت
له‌ گۆشه‌گیریدا
له‌بیر خۆت ببه‌وه‌ .

له‌ هه‌موو شتێك به‌دبه‌ختتر
ئه‌وانه‌ن
له‌ چاوه‌ڕوانی كه‌سێكدا ده‌ژین
گله‌ییان له‌ بوونی هه‌یه‌ .

• سپێده‌ی یه‌كه‌م به‌ بێی تۆ

له‌ چركه‌ی یه‌كه‌می
ئه‌م سپێده‌یه‌دا ده‌ژیم
نیوه‌ به‌ ئاگا
گوێم له‌ چۆله‌كانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌
شۆخیی له‌گه‌ڵ گوڵان ده‌كه‌ن
گوڵ پێده‌كه‌نن
ئه‌وه‌ش ئیره‌یی هه‌نگ گڕ ده‌دا
كه‌ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ هه‌ڵتبستێنم
هه‌موو شتێك له‌ نوێوه‌ ده‌ست پێ ده‌كا
ناكاوی
گریان
شۆكی تێگه‌یشتنی ئه‌وه‌ی
تۆ به‌ جێت هێشتووم .

() ژنه‌شاعیر و نووسه‌ری لاوی كه‌نه‌دایی به‌ ڕه‌چه‌ڵه‌ك هیندییه‌ ساڵی 1992 له‌ دایك بووه‌ تا ئێستا 2 كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ . (*) ئه‌م قه‌سیدانه‌ی له‌ ماڵپه‌ڕی ( القصيدة كوم)ـه‌وه‌ كراون به‌ كوردی
بڕوانه‌ : ‌ https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=6281




دوا نامه‌ی گابرییل گارسیا ماركیز.. و: نەژاد عزیز سورمێ

( ئەمە دوا نامەی ڕۆماننووس گابریل گارسیا ماركیز به‌ره‌نده‌ی خه‌ڵاتی نۆبل
بۆ هاوڕێ و خۆشەویستانی ، دوای ئەوەی بڕیاری دا واز لە نووسین بێنێ ..
نامەكە دەقێكە نزیك لە شێوازی ڕۆمانەكانی بە مەودا واقیعی و ئەفسووناویەكانییەوە
تا نامەیەكی ڕووت .
بەڵام لە هەمان كاتدا خاڵی نییە لە ساوی شیعر ، لە تاقیكردنەوە و ئەزموونێكی بە پیت و
تژی نهێنی و ژیان لێتكانه‌وه‌ ، دوور له‌ شكۆی به‌تاڵی بێ شكۆفەوه‌ سەرچاوەی گرتووە..
سادە ، قووڵ ، پەل هاوێشتوو .. پایز ئارا ، بەڵام هەمیشە ژیان لەبەر بینایی . )
وه‌رگێڕ

ئەگەر خوا حەزی لێبووایە ، لە بیری بكردبووایە من بووكەشووشەم و
شتێك لە ژیانێكی دیكەی پێ ببەخشیبام ، بە هەموو هێزمەوە
دەكارم دەهێنا .
ڕەنگە به‌ تەواوی ئەوە نەڵێم بیری لێ دەكەمەوە ، لێ بێگومان بیر لە
هەموو ئەوە دەكەمەوە كە دەیڵێم ..
شتەكان بەهای خۆیانیان دەدەمێ ، نەك وەك ئەوەی دەینوێنن
بەڵكو وەك ئەوەی چیان لێ دەسەنگرێتەوە .
كەم دەنووم و زۆر خەون دەبینم . تێدەگەم هەر خوولەكێك چاومان
لێك دەنێین ئەوە دەگەیێنێ زیانی شەست چركەمان لە نوورێ
لێ كەوتووە .
دەڕۆم كە ئەوانی دی تێدا دەوەستن و بێدار دەبم كە هەموو
نووستوون .
ئەگەر خوا حەز بكا ژیانێكی دیكەم پێ ببەخشێ ، جلوبەرگی سادە
دەپۆشم و لەسەر خاك پاڵ دەكەوم نەك هەر بە جەستەی ڕووت ،
بەڵكو بە ڕۆحی ڕووتیشەوە ..
بۆ هەموو خەڵكیشی دەسەلمێنم چەند هەڵە دەكەن بڕوایان وایە
كە پیر دەبن عاشق نابن ، بێ ئەوەی بزانن ، ئەو دەمەی پیر دەبن
لە عاشقاتیدا دەوەستن .
منداڵان باڵیان دەدەمێ بەڵام لێیان دەگەڕێم بە تەنێ فڕین فێربن ،
پیران فێردەكەم مەرگ لەگەڵ پیربووندا نایێ بەڵكو بەهۆی
لەبیرچوونەوەدا دێ .
ئادەمزادینە!
زۆرتان لێ فێربووم .
فێربووم هەموو دەیانەوێ لەلووتكەی چیادا بژین ،
نازانن نهێنی بەختیاری لە پێهەڵگەڕانیدایە .
فێربووم كۆرپە كاتێ بۆ یەكەمجار پەنجەی باوكی دەگرێ
وا دەگەیێنێ تا هەتایێی گرتووە . فێربووم مرۆڤ تەنیا ئەوكاتە
مافی خۆیەتی لە سەرەوە سەیری ئەوی دی بكا كە پێویستە
یارمەتی ڕاوەستانێی بدا .
زۆر شتتان لێ فێربووم! بەڵام كەمێكی سوودی بۆ من هەیە چونكە
كاتێك لە جانتاكەم دادەندرێن من خواحافیزیم لە ژیان كردووە .
هەمیشە ئەوە بڵێ هەستی پێدەكەی و ئەوە بكە بیری لێ ده‌كه‌یه‌وه‌ ..
ئەگەر بمزانیایە دوا جارە بە نوستوویی دەتبینم بەوپەڕی هێزەوە
لە ئامێزێم دەگرتی و لە خوا دەپاڕامەوە بمكاتە پاسەوانی ڕۆحت .
ئەگەر بمزانیایە چەند خوولەكی دواییە تۆی تێدا دەبینم دەمگوت:
(خۆشم دەوێی) و بە شەرمەوە خۆم لەوە نەبان دەكرد كە تۆ
ئەوەت دەزانی ..
هەمیشە سبەی هەیە و ژیان هەلمان دەداتێ كاری چاتر بكەین ،
بەڵام ئەگەر من هەڵەبم و ئەمڕۆ دوا ڕۆژم بێ ، پێم خۆشە بڵێم
خۆشم دەوێی ، هەرگیز لەبیرت ناكەم ، چونكە سبەی بۆ گەنج و
پیر مسۆگەر نییە ، ڕەنگە ئەمڕۆ دواجار بێ ئەوانە ببینی
خۆشت دەوێن ..
زیاتر چاوەڕوان مەبە! ئەمڕۆ كارێك بكە چونكە سبه‌ی له‌وانه‌یه‌
نەیێ ، بێگومان لەو ڕۆژە پەشیمان دەبییەوە بۆ زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ك
وەختێكت تێدا نەدی ، یا بۆ باوەشێك ، ماچێك ،
یان سەرقاڵی ئەوە بووی دوا هیوای خۆتیانی بۆ بنێری .
ئەوەی خۆشت دەوێ لە نزیك خۆتی بهێڵەوە ، بە گوێیاندا بچرپێنە
تۆ پێویستت بەوانە ، خۆشت بوێن و بایەخیان پێ بدە و وەختێكت
با هەبێ دەستەواژەی وەكو: تێت دەگەم ، بمبەخشە ، بەیارمەتیت ،
سوپاس و هەموو ئەو وشانەی خۆشەویستی كە دەیانزانی .
كەس تۆی بە بۆچوونەكانت بە بیر نایەتەوە ، كەواتە بۆ هێز و
حیكمەتی دەربڕین تكا و تەمەننا لە خوا بكە و بۆ برادەر و
خۆشەویستانت بسەلمێنە : ئەوان چەند لای تۆ گرینگن .

له‌ https://www.nawaret.com/%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A1/%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%D8%BA%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%B2
كراوه‌ به‌ كوردی .
• كاتی خۆی له‌ ژماره‌ی ڕۆژی 3-12-2012 ی ڕۆژنامه‌ی (هه‌ولێر)
‌ بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ .




چه‌ند شیعرێك له‌ شاعیری عێراقی ( قاسم سعوودی)ـه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• شووشه‌ی براكه‌م
براكه‌م مناڵێكه‌ له‌ شووشه‌
دایكم زۆری له‌ خه‌م دایه‌
به‌ عاده‌ت
یاری به‌سه‌ر پشتی باوكمه‌وه‌ ناكا ..
كه‌ له‌گه‌ڵ مناڵانی هاوسێدا به‌شه‌ڕ دێین
له‌ په‌نا خۆمانی ده‌نێین
كه‌ ڕاده‌كا چاوه‌دێری ده‌كه‌ین
وه‌ختێ ده‌شنوێ
ترسی ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ خۆی وه‌رگێڕێ و
دایكم خه‌می پێوه‌ بخوا ..
له‌ پێكه‌نینی ئێمه‌ به‌ده‌ر
هیچ ناخوا
له‌ كاتێكا چێشتی نه‌كوڵاو
له‌ مووبه‌ق ده‌دزین
به‌ درێژایی ڕۆژێ ده‌دره‌وشێته‌وه‌
بۆیه‌ یه‌كسه‌ر كچانی هاوسێ عاشقی ده‌بن ..
نه‌چووه‌ته‌ قوتابخانه‌
نه‌بادا منداڵان به‌ردی تێ بگرن
زۆر حه‌زی له‌ جل و به‌رگ نییه‌
به‌ ڕووتی ده‌چێته‌ سه‌ر شه‌قام
براكه‌م كه‌ له‌ شووشه‌یه‌
ئه‌مڕۆ جه‌نازه‌ی شه‌هیدێكی بینی و شكا .

• كتێبی باڵداران
جارێ له‌ كتێبی باڵداراندا خوێندمه‌وه‌
‌ چۆله‌كه‌ی مێینه‌
پاش نیو سه‌عات له‌ مردار بوونی چۆله‌كه‌ی نێرینه‌
شوو ده‌كاته‌وه‌ ..
به‌ڵام ئه‌و ‌چه‌ند چۆله‌كه‌ی ماڵهاوسێمان
ئه‌وه‌یان نه‌كرد
ده‌یانگوت
شه‌رم له‌و ژنه‌ ڕه‌شپۆشه‌ ده‌كه‌ین
كه‌ له‌ هه‌موو شه‌ڕان هاوسه‌ری ده‌مرێ و
پارچه‌یه‌كی گه‌وره‌ی گه‌رم
له‌ ڕۆحی ده‌با .

• پارچه‌ زێڕێكی بچووك
ڕۆژێ له‌ ڕۆژان
دایكم پارچه‌ زێڕێكی بچووكی هه‌بوو
بچووك زۆر بچووك
سه‌رباز له‌ وه‌ختی شه‌ڕدا لێیان ستاند
بابم ساڵێكی ته‌واو له‌ كێڵگه‌ی گه‌نما
ماندوو بوو
تا ئه‌و پارچه‌ زێڕه‌ بچووكه‌ی بۆ بێنێته‌وه‌
كه‌ بوو بوو به‌ گولله‌یه‌كی گه‌رم و
سه‌ربازێكی هۆ له‌ وێدا كوشت
دایكم ئێستا ئه‌و پارچه‌یه‌ی به‌ بیر نایه‌ته‌وه‌
به‌ڵام زۆر جار له‌ خه‌ون دا
ته‌رمی ئه‌و سه‌ربازه‌ ترساوه‌ ده‌بینێ .

• كۆتر

له‌‌سه‌ر ده‌رگاكه‌یاندا نووسراوه‌ شه‌هید
ژنه‌كه‌ی له‌ ماڵه‌وه
بایه‌خێك به‌وه‌ نادا
چوون ئه‌و پیاوه‌ی خۆشیویست
زۆر له‌و مانایه‌ فراوانتر بوو
وه‌ك بنمیچێك چۆله‌كه‌ی له‌ بندا ده‌نوون
بێ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبله‌رزن
ئه‌و ئێستا
له‌ ڕیزوه‌ستانی خانه‌نشینیدا
وێنه‌ی كۆترێكی سه‌رگه‌ردان به‌ ته‌نێیه‌
ئه‌و پۆلیسه‌ گه‌مژه‌یه‌ چاوچاوانێی له‌گه‌ڵ ده‌كا ..
شوفێری تاكسیی چاوله‌ده‌ریش
ته‌نانه‌ت كۆنه‌فرۆشی جل و به‌رگ و
تۆلازه‌كانی شار ،
هه‌مووان چاوبازی له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن ..
ئه‌و به‌ ته‌نێ چاودێری هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌كا و
سه‌ری خۆی
به‌ كێلی گۆڕه‌كه‌یدا ده‌كێشێ ..

• ئێسقانی ڕه‌ش
براده‌ره‌كه‌م
كه‌ زۆر دڵخۆش بوو به‌ بووكه‌كه‌ی
كچی سه‌وزه‌فرۆشه‌كه‌
دوای سێ هه‌فته‌
له‌ شێوه‌ی چه‌ند پارچه‌ ئێسكێكی ڕه‌شداگه‌ڕاو
بۆ بووكێ گه‌ڕایه‌وه‌
ژنی بچكۆله وه‌ك ده‌ستێكی بڕاو
له‌ جێی خۆیدا هه‌ڵده‌به‌زی و داده‌به‌زی
دایكی له‌سه‌ر داره‌مه‌یته‌كه‌ خه‌وی لێ كه‌وت
باوكی وه‌‌‌سه‌ری خۆی ڕاهاتبوو
دوای ساڵێك
پێی بچكۆلانه‌
له‌ ژووری ژنه‌كه‌دا وه‌ده‌ر كه‌وتن
هاواریان ده‌كرد : بابه‌ بابه‌
برا بچووك به‌ قسه‌ی بابی كرد و
بوو به‌ باوكی منداڵه‌كه‌
دایكی بچكۆله‌
به‌ هاوسه‌ری نوێی دڵخۆش بوو
زۆر دڵخۆش بوو ..
دوای ده ساڵ
شه‌ڕ بۆ تاوێ خه‌وت
براده‌ره‌كه‌م به‌ زیندوویی گه‌ڕایه‌وه‌
له‌ ده‌رگای دا
دایكی نه‌دیته‌وه‌
ژنه‌كه‌ وه‌ك ده‌ستی بڕاو ڕاده‌په‌ڕی
باوكی له‌سه‌ری خۆی ده‌دا
برای بچووكی وه‌ك فرمێسكی من
كه ئه‌و ده‌قه‌ ده‌نووسم
به‌سه‌ر چاودا كه‌وت .

• ده‌ته‌وێ به‌هه‌شت ببینی ؟
ده‌ته‌وێ به‌هه‌شت ببینی
بچۆره‌ بازاڕێكی میللی
مۆز و ئه‌ناناس و سێوفرۆش واز لێ بێنه‌
لای ئه‌و پێره‌مێرده‌ بوه‌سته‌
له‌سه‌ر ئه‌رز ڕاكشاوه‌
سندووقێك ته‌ماته‌ی له‌ ته‌كه‌
سێ ڕۆژه‌ ماوه‌ته‌وه‌ ..
ئه‌وه‌ به‌هه‌شته‌ .

——————————

قاسم سعودی ….. شاعیرێكی عیراقیه‌ ساڵی 1969 له‌ به‌غدا له‌دایك بووه‌ .
تا ئێستا زیاتر له‌ 5 كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ ، له‌وانه‌ : (چرایه‌كی داخراو) و
(كورسی ژه‌نیار) و (سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر پشتی باوكم دا) كه‌ ئه‌م شیعرانه‌ له‌و
كۆشیعره‌وه‌ كراون به‌ كوردی .
بڕوانه‌ : قاسم سعودى ( الصعود على ظهر ابي ) چاپی یه‌كه‌م 2016
بڵاو كردنه‌وه‌ی ده‌زگای ( مسعی) بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ كه‌نه‌دا
به‌ هاوكاری ده‌زگای (العنوان)ی (الشارقة) .




سێ شیعر له‌ شاعیری ئه‌مه‌ریكایی ( فۆرتێسا لاتیفی )یه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• سه‌ر له‌ به‌یانی ئه‌مڕۆ
یازده‌ جار پێش به‌رچایی دڵم تێكشكا

به‌یانیی ئه‌مڕۆ
پێشی به‌رچایی
یازده‌ جار دڵم تێكشكا
شه‌ش جارانم پێشی فراڤینێ درووییه‌وه‌
یه‌كه‌مین جار : كه‌ خاولییه‌كه‌ت له‌ گه‌رماودا
له‌ ته‌نیشت خاولی من بوو .
دووه‌م جار : كه‌ زانیم پێوسته‌ جله‌كانت دوور بخه‌مه‌وه‌
تا كه‌ له‌ به‌ر خۆم هه‌ڵدێم و ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ نه‌تبینمه‌وه‌ .
سێیه‌م : كه‌ دایكم گۆرانی ده‌چڕی
وه‌ك گوڵێكی له‌به‌ر خۆر كراوه‌دا ده‌رده‌كه‌وت
گریام
كه‌ كچی ئه‌وم
بۆچی ئه‌وه‌نده‌م تاریكی خۆش ده‌وێ
من كچی ئه‌وم .
چواره‌م : كه‌ ئه‌و كوڕه‌ گه‌نجه‌ی له‌ فڕۆكه‌خانه‌دا پێی گه‌یشتم
ته‌له‌فۆنی بۆ كردم ،
وتی وه‌ره‌ له‌ ڤییه‌ننا بمبینه‌
قاوه‌ له‌ فڕۆكه‌خانه‌دا ده‌خۆینه‌وه‌ و
ده‌بینه‌ دوو غه‌ریب ته‌واو له‌ یه‌كدی ده‌گه‌ن
وه‌ره‌ له‌ ڤییه‌ننا بمبینه‌ ..
پێنجه‌م : بۆچی هێشتا له‌ قه‌سیده‌كانم ده‌رده‌كه‌وی ؟
شه‌شه‌م : بۆچی هێشتا له‌ خه‌ونه‌كانم ده‌رده‌كه‌وی ؟
حه‌فته‌م : بۆ تا ئێستا ده‌رنه‌كه‌وتی ؟
هه‌شته‌م : كه‌ خوشكم وتی :
ئایا ده‌زانی زانینی ئه‌وه‌ی به‌سه‌رت هاتووه‌
چه‌ند به‌ ئێشه‌ ؟
مه‌گه‌ر نازانی چه‌ند به‌ ئێشه‌ ؟
نۆیه‌م : كه‌ گوێم له‌ باوكم بوو
قاوه‌ی ده‌هاڕی
نه‌مده‌زانی به‌و ڕاده‌یه‌ غه‌ریبی ده‌كه‌م
ده‌یه‌م : كه‌ ئه‌و قه‌سیده‌یه‌م خوێنده‌وه‌
دوێنی شه‌و به‌ مه‌ستی نووسیبووم
ته‌واو ڕاستگۆ و
شێوازێك تژی ڕاستی

  • به‌سه‌ چیدی مه‌خۆره‌وه‌ ، تۆ هه‌مه‌نگوای نی به‌سه‌ خواردنه‌وه‌ –
    یازده‌م : زانینم به‌وه‌ی ئه‌م به‌یانییه‌
    دڵم پێش به‌رچایی یازده‌ جاران تێكشكاوه‌ .

• وه‌ك بڵێی عاشق بین

هه‌ردووكمان درۆ ده‌كه‌ین
به‌ڵام ئه‌وه‌ ‌
له‌ به‌ته‌نێ خه‌وتن باشتره‌
ڕقم له‌ پانكه‌كه‌ته‌
كه‌ به‌ درێژایی شه‌وێ ده‌خوولێته‌وه‌
هه‌ستی قه‌سرینم لا دروست ده‌كا
به‌ڵام من نایڵێم
چوون كه‌ قسه‌ ده‌كه‌م
گوێت لێم نییه‌
گوێت لێم نییه‌ ، یا ناته‌وێ گوێت لێم بێ
گرینگ نییه‌
له‌ هه‌ر دوو باران
به‌ ئێشی گه‌رووم
بێدار ده‌بمه‌وه‌ ..
وا پێشان ده‌ده‌م خه‌وم دێ
مه‌سه‌له‌كه‌ هه‌روایی ده‌رده‌كه‌وێ
كه‌ نزیك ده‌بمه‌وه‌ له‌وه‌ی
ده‌ستت بگرم
براده‌ره‌كانم
به‌ نووستنم له‌سه‌ر ته‌ختی تۆ
شڵه‌ژاون
له‌ كاتێكا ئێمه‌ یه‌كدی ماچ ناكه‌ین
چه‌ند فلیمێك ده‌بینین ڕقم لێیانه‌
ده‌نووین و پشتمان تێك كردووه‌
خۆ لێك ناسووین
كه‌ ده‌شتوانین
به‌یانی ،
به‌ وردی ژووره‌كه‌ت ده‌پشكنی
دڵنیا بی هیچ شوێنه‌وارێكی
په‌یوه‌ندییه‌‌ خواروخێچه‌كه‌مانم جێ نه‌هێشتووه‌
شه‌رم له‌ وایه‌ری بارگاوی كردنی ته‌له‌فۆنه‌كه‌م ده‌كه‌یه‌وه‌
‌ به‌ دیواره‌كه‌ته‌وه‌یه‌
دایكت وا پێشان ده‌دا
ئۆتۆمبیله‌كه‌می له‌ ڕاڕه‌وه‌كه‌دا نه‌بینیوه‌ .

هه‌موو شه‌وێ
له‌ ته‌نیشت یه‌كدی هه‌ناسه‌ ده‌ده‌ین
وه‌ك بڵێی ئه‌مه‌ مانایه‌ك ببه‌خشێ .

• خه‌مۆكی چییه‌ ؟

پاكه‌تی جگه‌ره‌ هه‌ڵگرتن
بێ ئه‌وه‌ی بیكێشی
پۆشینی جلوبه‌رگی به‌ سێ ژماران گه‌وره‌تر
دابه‌زاندنی دوانزه‌ كیلۆ له‌ كێش
له‌ هه‌مووی گاڵته‌جاڕتر دایكم ده‌ترسێنم
كڕینی پلیتی فڕۆكه‌
بایی هه‌رچی هه‌مه‌
گریان له‌ به‌شی خواردنه‌وه‌ گازییه‌كانی
دووكانی به‌ققاڵه‌كان
پلان دانان بۆ زۆر شت
پاشان په‌شیمان بوونه‌وه‌ ..
پێنج سه‌عاتان نووستن له‌ نێوه‌ڕۆدا
دادانه‌وه‌ی په‌رده‌ی په‌نجه‌ران
له‌بیر كردنی به‌كارهێنانی دژه‌ڕۆژ
نامه‌ به‌ كۆمپیوته‌ر ناردن بۆ مامۆستاكان
له‌ باره‌ی دوا كه‌وتن
ئۆتۆمبیل لێخوڕین تا بناری شاخ
بێ ئه‌وه‌ی سه‌ر بكه‌وی
زۆر قاوه‌ خواردنه‌وه‌
خه‌و بردنه‌وه‌ ، پیاڵه‌ی خواردنه‌وه‌ش به‌ ته‌نیشت جێخه‌وه‌وه‌
چه‌ندین هه‌فته‌ هه‌مان فانیله‌
پاشان له‌ ناكاو دانه‌یه‌كی نوێ .

فۆرتێسا لاتیفی
() ژنه‌ شاعیرێكی ئه‌مریكاییه‌ كه‌ ‌ بیابانی كردووه‌ به‌ نیشتمانی خۆی ساڵی 1993 هاتووه‌ته‌ دونیاوه‌ . (*) ئه‌م قه‌سیدانه‌ی له‌ ماڵپه‌ڕی (القصيدة كوم)ـه‌وه‌ كراون به‌ كوردی
بڕوانه‌ :
https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=4618




شه‌ش قه‌سیده‌ له‌ (ئانا ئه‌خماتۆڤا)ـه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(ئانا ئه‌خماتۆڤا) ، شاعیری ڕووسی به‌ ڕه‌گه‌ز ئۆكرانیایی یه‌كێكه‌ له‌و ژنه‌شاعیرانه‌ی
هه‌میشه‌ جێی سه‌رنج بووه‌ و خاڵی كاریگه‌ر له‌ شیعری نوێی ڕووسی ..
ئه‌خماتۆڤا له‌ ئۆكراین له‌ دایك بووه‌ ، لێ زیاتر له‌ ڕووسیا ژیاوه‌ و به‌ شاعیری
له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌ده‌بیاتی ڕووس ناسراوه‌ و له‌ ته‌مه‌نی یازده‌ ساڵییه‌وه‌ ده‌ستی داوه‌ته‌ شیعرنووسین و چه‌ند جارێك بۆ خه‌ڵاتی نۆبل ده‌سنیشان كراوه‌ و به‌رهه‌مه‌كانی بۆ زۆر زمانی دونیا وه‌رگێڕدراون .
ئه‌خماتۆڤا له‌ به‌ره‌ی ئۆپۆزیسۆندا بووه‌ و ناڕازی بووه‌ له‌ هه‌ڵوێستی شۆڕشی به‌ڵشه‌فی له‌ به‌رابه‌ر نووسه‌ر و ڕۆشنبیراندا ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌رگیز وڵاته‌كه‌ی
به‌جێ نه‌هێشت ته‌نانه‌ت سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هاوسه‌ره‌كه‌یان ساڵی 1921 له‌ سێداره ‌دا .

كه‌سێ به‌ره‌و پێش ده‌ڕوا

كه‌سێ به‌ره‌و پێش ده‌چێ
كه‌سێكی دی به‌ شێوه‌یه‌كی بازنه‌یی ده‌ڕێیێ دایه‌
ئه‌مه‌‌یان چاوه‌ڕێی گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ ماڵی باوكی
ئه‌وی دییان چاوه‌ڕێی دۆسته‌ كۆنه‌كه‌یه‌تی
لێ من ،
ده‌ڕۆم و كاره‌ساتم به‌ دواوه‌یه‌
نه‌ له‌‌ ڕێیه‌كی ڕاست و نه‌ ڕێیه‌كی پێچاو‌پێچ‌
به‌ڵكو بۆ ناشوێن
بۆ نائاراسته‌
وه‌ك شه‌مه‌نده‌فه‌رێك
له‌ ڕێڕه‌وی خۆی لای دابێ .

تۆ ده‌ژی ، به‌ڵام من نا

تۆ ده‌ژی ، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ من نا
ئه‌وه‌ دوا بادانه‌وه‌یه‌
ئای به‌ چ دڵڕه‌قییه‌ك ،
فرت و فێڵی نادیاری قه‌ده‌ر
ده‌ستی له‌ بینه‌قاقامان ناوه‌ ..

هه‌ر یه‌ك به‌ شێوازی خۆی ده‌مانپێكێ
هه‌ر یه‌ك به‌ ڕۆڵی خۆی
هه‌ر یه‌ك به‌ به‌شی خۆی
هه‌ر گورگێكیش
چار نییه‌
ده‌بێ بپێكرێ ..

گورگ كه‌ ئازادن گه‌وره‌ ده‌بن
لێ واده‌یان كورته‌
له‌ ناو به‌فر ، له‌ شه‌خته‌ ، له‌ نێو گیادا
هه‌موو گورگێك
ده‌بێ بپێكرێ ..

گه‌ر له‌ گه‌رما یا له‌ سه‌رما بی
كه‌گوێت له‌ بانگی خه‌مبار و بێئومێدی من بوو
مه‌گری دۆستی خۆشه‌ویستم !

• ده‌نگێك له‌وێدا ‌بوو

ده‌نگێك له‌وێدا بوو ، بانگی كردم
هێورم بكاته‌وه‌
وتی : وه‌ره‌ ئێره‌ !
واز له‌و وڵاته‌ چۆل و هۆڵه‌‌ هه‌ڵه‌یه‌ بێنه‌
تا هه‌تایێ ڕووسیا به‌جێ بێڵه‌
من ده‌سته‌كانت له‌ خوێن پاك ده‌كه‌مه‌وه‌
شووره‌یی ڕه‌ش له‌ دڵت ده‌ردێنم
به‌ ناوێكی نوێوه‌ ده‌تشارمه‌وه‌
ئازاری خه‌م و شكستت لێ داده‌ماڵم
به‌ڵام من به‌ هێمنی و بێباكییه‌وه‌
به‌ له‌پی ده‌ست گوێیه‌كانم گرتن
تا ئه‌و قسه‌ سووك و چرووكانه‌‌
ڕۆحی خه‌مگینم گڵاو نه‌كه‌ن .

بۆردوومانی نامه‌كه‌م مه‌كه‌ براده‌ر

بۆردوومانی نامه‌كه‌م مه‌كه‌ براده‌ر !
تا كۆتایی بیخوێنه‌وه‌
وه‌ڕس بووم له‌وه‌ی
له‌ ڕێگاتدا
نامۆ و نادیار بمێنمه‌وه .

ئاوا ڕووگرژ و مۆن مه‌ڕوانه‌ !
من خۆشه‌ویستی تۆم ، من بۆ تۆم
من نه‌ شوانم و نه‌ شازاده‌
دێرنشینیش نیم
ڕه‌نگه‌ هێشتا
له‌ پۆشاكی خۆڵه‌مێشی ئاسایی خۆمدا بم
به‌سه‌ر دوو پاژنه‌ی كۆنه‌وه‌ ..
به‌ڵام من وه‌ك جاران
له‌ ئامێزتێوه‌رێناندا گه‌رمم و
‌ چاوه‌ گه‌وره‌كانم تژی ترس ده‌بن ..
بۆردوومانی نامه‌كه‌م مه‌كه‌ براده‌ره‌كه‌م !
به‌ درۆیه‌كی شیرینه‌وه‌ مه‌گری !
نامه‌كه‌ له‌ جانتا هه‌ژاره‌كه‌ی سه‌فه‌رت دانێ
له‌ هه‌مان قووڵایی بنیدا .

دوا پێك

پێكی ماڵی كاول هه‌ڵئه‌ده‌م
بۆ ژیانی كوێره‌وه‌ریم و
ئه‌و ته‌نیاییه‌ی پێكه‌وه‌ی تێداین ..
له‌ پێناوی تۆشدا
پێكێك ده‌خۆمه‌وه‌
بۆ لێوه‌ درۆیینه‌كانت
كه‌ ناپاكیان لێ كردم
بۆ چاوه‌ وه‌ك مه‌رگ سارده‌كانت
بۆ ڕاستییه‌ك
‌كه‌ ئه‌م جیهانه‌ دڵڕه‌ق و بێ وه‌فایه‌ ..
خواوه‌ندیش ڕزگاری نه‌كردین .

تۆ به‌ خۆت ده‌زانی

تۆ خۆت ده‌زانی
ئاهه‌نگم
بۆ ڕۆژی تاڵی پێكگه‌یشتنمان ناوێ
چیت به‌ یادگاری بۆ به‌جێ بێڵم ؟
سێبه‌رم ؟
چی له‌ سێبه‌رم ده‌كه‌ی ؟
پێشكه‌شی ئه‌و شانۆییه‌ی ده‌كه‌ی سووتاندم و
خۆڵه‌مێشی لێچووه‌وه‌ ؟
یا ئه‌و وێنه‌ دژواره‌ی ساڵی نوێ
كه‌ ئێستا له‌ چوارچێوه‌كه‌ی دێته‌ ده‌رێ ؟
یا ئه‌و مووچڕكه‌ په‌نهانه‌ی
دار چنارێ له‌ گۆشه‌ په‌نهانه‌كان ؟
یا ئه‌وه‌ی له‌باره‌ی خۆشه‌ویستی ئه‌وانی دی
له‌ بێ وه‌ختییان نه‌مان وتبوو ؟

• ئه‌م شیعرانه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی ( القصيدة كوم )ـه‌وه‌ كراون به‌ كوردی.
بڕوانه‌ : https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=2800




کتێب/ برایەتی.. نەژاد عزیز سورمێ

-نەژاد عزیز سورمێ
-” برایەتی” یەكەمین ڕۆژنامەی ڕۆژانە لە مێژووی ڕۆژنامەگەریی كوردی دا لێكۆڵینەوە و بیبلۆگرافیا
– به‌رگ: نووسه‌ر خۆی
– دیزاین: كاروان محه‌مه‌د سینۆ
– چاپی یەكەم1991چاپخانه‌ی خه‌بات هه‌روه‌ها وه‌كات له گۆڤاری)یه‌كگرتن( كه له دانیمارك) ده‌رده‌چوو ، له هه‌مان ساڵدا چاپی دووهم1997چاپخانه‌ی وه‌زارههتی په‌روه‌رده – هه‌ولێر
– چاپی سێیهم 2021 بڵاوكردنه‌وه‌ی (ڕۆژنامه‌ی خه‌بات)
– ژماره‌ی سپاردنی له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی كتێبخانه‌كانی هه‌رێمی كوردستان 861 ساڵی 2021.

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..

بۆ خوێندنەوەی بابەتەکانی تری نووسەر کلیکی ئێرەبکەن..

بەشی یەکەم..

بەشی دووەم..




باربارا.. جاك بریڤێر.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌بیرت بێته‌وه‌ باربارا !
ئه‌و ڕۆژه‌ی باران بێ پسانه‌وه‌
به‌سه‌ر(برێست)(*) ێدا ده‌باری
تۆش خه‌نده‌لێو ، دڵئاوا
شاد و به‌ بارانێ ته‌ڕ ده‌ڕۆیشتی ..

به‌ بیرت بێته‌وه‌ باربارا
باران بێ پسانه‌وه‌
به‌سه‌ر(برێست)دا ده‌باری
‌ له‌ شه‌قامی (سیام) پێت گه‌یشتم
تۆ ده‌گڕژییه‌وه‌ ،
منیش وه‌ك تۆ زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بوومه‌وه‌
باربارا له‌بیرت بێ
تۆم ‌ نه‌ده‌ناسی
تۆیش منت نه‌ده‌ناسی
به‌ هه‌ر حاڵ ئه‌و ڕۆژه‌ت به‌ بیر بێته‌‌وه
له‌ بیرت نه‌چێ‌
پیاوێك له‌ ژێر بانیژه‌وه‌ چاوه‌ڕوان بوو
به ‌ناو بانگی كردی : باربارا !
تۆش له‌ به‌ر بارانێدا دڵئاوا و شاد و ته‌ڕبوو
ڕاتكرد بۆی و خۆت به‌ باوه‌شی دا دا
ئه‌وه‌ت له‌بیر بێ باربارا
تووڕه‌ مه‌به‌ ئه‌گه‌ر بێ ته‌كلیف ،
خۆییانه‌
بانگم كردی
من له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌ی خۆشم ده‌وێن
وا ده‌كه‌م
ئه‌گه‌ر نه‌یشیانناسم ..

ئه‌و بارانه‌ هێمنه‌ هشیار و‌ به‌ختیاره
به‌ سیمای ‌ خه‌نده‌دارته‌وه ‌‌‌
به‌سه‌ر ئه‌و شاره‌ به‌ختیاره‌ت
له‌بیر نه‌چێ ..
ئه‌و بارانه‌ی به‌سه‌ر ده‌ریاوه ، به‌سه‌ر به‌نده‌ره‌كه‌وه‌‌ ،
به‌سه‌ر كه‌شتیی (ئۆبسان)(**) ..

ئای باربارا‌ !
چ گه‌مژه‌ییه‌كه‌ شه‌ڕ
ده‌بێ ئێستا له‌ كوێ بێ
له‌ ژێر ئه‌و بارانه‌ ئاسنینه‌
ئاگری پۆڵا و خوێن
داخۆ ئه‌وه‌ی ده‌بووایه‌ به‌ حه‌ز و شه‌یدایی
له‌ باوه‌شی دابی
مردبێ و ون بووبێ
یا هێشتا ماوه‌

ئای باربارا
باران وه‌ك پێشان بێ پسانه‌وه‌
به‌سه‌ر(برێست)ێدا ده‌بارێ
لێ وێنه‌ی جاران نییه‌ ،
هه‌موو شتێك وێرانه‌
ئه‌وه‌ بارانی كڵۆڵی و ڕه‌شپۆشییه‌ ‌
نه‌ك زریانی پۆڵا و خوێن
ئه‌وه‌ به‌ ساده‌یی چه‌ند په‌ڵه‌ هه‌ورێكن
وێنه‌ی كسۆكان ده‌تۆپن
ئه‌و سه‌گانه‌ی له‌ ئاوی (برێست)ێدا
ون ده‌بن
تا دوور ، زۆر دوور
له‌( برێست )ێ
كه‌ هیچی لێ نه‌ماوه‌ته‌وه‌
بۆگه‌نی ده‌بن .


‌() برێست ، شارێكی فه‌ڕه‌نسیه‌ به‌سه‌ر كه‌ناراوه‌كانی ئه‌تڵه‌سی كه‌ زۆربه‌ی له‌ شه‌ڕی دووه‌می جیهانیی دا وێران بوو . (*) ئۆپسان ، ناوی كه‌شتییه‌كه‌ سه‌رنشینی له‌ نێوان برێست و دوورگه‌ی
ئۆپسان ده‌گواسته‌وه‌ له‌ شه‌ڕدا تێكشكا .
له‌ ماڵپه‌ڕی گۆڤاری (نور)ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌ :
http://nouron.blogspot.com/2018/08/blog-post_25.html




( نه‌ی )یم بدێ.. جوبران خه‌لیل جوبران.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(نه‌ی)یم بدێ و بستره‌
ستران نهێنی نه‌مرییه
دوای له‌ناوچوونی وجوودیش
ناڵه‌ی نه‌ی هه‌ر
ده‌مێنێته‌وه .

داخۆ تۆ وه‌كو من
دارستانت
له‌باتی كۆشك و ته‌لاران
كردووه‌ به‌ ماڵ ؟
وه‌ك من به‌ كه‌ڤڕان
هه‌ڵگه‌ڕاوی ؟
زرێبار و زرێبار ڕۆیوی؟
خۆت به‌ گوڵاوێ شووشتوه‌
به‌( نوور)ێ خۆت
وشك
كردبێته‌وه‌ ؟
سپێده‌ت وه‌ك مه‌ی
له‌ پیاڵه‌ی حه‌وادا خواردووه‌ته‌وه ؟

(نه‌ی)یم بدێ و بستره‌
ستران خێرترین نوێژه‌
دوای نه‌مانی ژیانیش
ناڵه‌ی نه‌ی هه‌ر ده‌مێنێ .

تۆیش وه‌كو من ئێواران
له‌ ناو چیله‌مێوان دانیشتووی ؟
تلمیسكی هێشووان
وێنه‌ی چلچرای زێڕین
شۆڕ بووبنه‌وه ؟‌‌
شه‌وان گیات ڕاخستووه‌
ئاسمانت به‌خۆتا دا بێ ؟
سوپاسگوزار به‌وه‌ی دێ
له‌بیركراو له‌‌وه‌ی ڕۆیی ؟

(نه‌ی)یم بدێ و بستره‌
ستران دڵان دێنێته‌وه‌
ناڵه‌ی نه‌ی
دوای نه‌مانی گوناهانیش هه‌ر ده‌مێنێ ..

(نه‌ی)یم بدێ و بستره‌
ده‌رد و ده‌رمان له‌بیر بكه
ئاخر خه‌ڵكی چه‌ند دێرێكن‌
به‌ڵام به‌ ئاو نووسراونه‌وه‌ . ‌

له‌ ماڵپه‌ڕی :
https://fairouziyat.com/lyrics/%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D8%AF/%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D9%86%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%8A.html




2 قه‌سیده‌ی دی له‌ ( عبدالوهاب به‌یاتی)ـه‌وه.. ‌ و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

مۆته‌كه‌ی شه‌و و ڕۆژان

زه‌وی خه‌ون به‌ له‌دایك بوونی په‌یامبه‌رێك ده‌بینێ
ئاسۆكان له‌ داد پڕ بكا
زه‌وی خه‌ون به‌ وه‌له‌دبوونی وه‌رزان ده‌بینێ
منیش له‌ شه‌قامدا ته‌رمێكم هه‌ڵگرتووه‌
تا كه‌ شه‌و داهات
له‌ باخچه‌یه‌ك
یا قه‌حپه‌خانه‌یه‌ك بینێژم .
له‌ قاوه‌خانه‌یه‌ك
یا به‌ تاراییه‌كی نوور
چه‌هره‌ی خۆم له‌ خوا و له‌ تۆ بشارمه‌وه‌ ..
مه‌ست له‌ شه‌رمان
ده‌گریم
گۆرانییه‌كه‌ ده‌ڵێ :
دوای ئه‌وه‌ی ده‌نگی بولبول پڕ كرا
سترانبێژ كه‌ له‌ قه‌وانێكدا گۆرانی بۆ خۆر ده‌چڕێ
پاش ئه‌وه‌ی فرۆشرا و سه‌ری گۆرانیبیژ سپی بوو
خوێنی گوڵیش به‌سه‌ر ئاسۆدا هاته‌ خوار
گۆرانییه‌كه‌ چی ده‌وت ؟
چۆله‌كه‌ش به‌‌سه‌ر شۆسته‌ی شه‌وا ده‌مرن
په‌یامبه‌ری چاوه‌ڕوانكراویش
هێشتا له‌ ئه‌شكه‌وتدا نوستووه‌
هێشتا باران به‌سه‌ر دیواری ماڵه‌ به‌ساڵاچووه‌كانه‌وه‌یه‌
سه‌ربانی شارانیش دووگیان و
ڕیكلامی ده‌ڵاڵه‌كانی خانوو
به‌ خوێن
له‌دایك بوون و مردنی وشه‌ ده‌نوسێته‌وه‌
منیش ته‌رمێكم له‌ شه‌قاما هه‌ڵگرتووه‌
ڕووی خۆم له‌ خوا و له‌ تۆ شاردوه‌ته‌وه‌ .

بۆ ده‌گری ؟
ئه‌ی ڕووباری ئه‌فسانه‌یی
كه‌ شیر ده‌داته‌ مه‌مكی شار
خاشاكی به‌ره‌و ده‌ریایان هه‌ڵگرتووه‌
به‌ ئه‌سپه‌ تۆپیوه‌كان و
پاشماوه‌ی گالیسكه‌ تێكشكاوه‌كانه‌وه‌
منیش له‌دایك بوونی ڕۆژ
له‌ چاوی ئه‌و پشیلانه‌ ده‌‌بینم
ئاوزنگ ئه‌ده‌ن
دوای ئه‌وه‌ی ده‌نگی بولبول پڕ كرا و
سترانبێژیش كه‌ گۆرانی بۆ خۆر له‌ قه‌وانێكا ده‌چڕی ..
ته‌رمه‌كه‌ ده‌گریا
وه‌ختێ من له‌ شه‌قامدا به‌ دوای تۆدا ده‌گه‌ڕام
كه‌ ڕۆژ مرد پێكگه‌یشتین
پاشان شه‌و دوای ڕۆژێ هات
ڕۆژێكی دیش پاش ئه‌و ڕۆژه و
قه‌وانه‌كه‌ ده‌خوولێته‌وه ..‌
گۆرانیبێژه‌كه‌یش به‌ ده‌نگێك
ساڵان كه‌رخییان كردووه‌
هه‌ڵپه‌یه‌تی به‌و دیو تاریكایی ڕێ ده‌كا
.. .. .. .. .. .. .. .. ..
.. .. .. .. .. .. ..
گۆرانییه‌كه‌ چی ده‌وت ؟
گۆرانییه‌كه‌ چی ده‌وت ؟

كه‌شیش

ڕۆژگاری هاوین و جه‌سته‌ی گوڵ
كه‌ له‌ ژێر ماچی نووردا ده‌مرن
لاقه‌كراوێكی شه‌كه‌ت
چایش له‌سه‌ر ئاگردا ده‌كوڵێ

  • كێ لێره‌یه‌ ؟
    قه‌وانێك ده‌خوولێته‌وه‌
  • كه‌س
    شه‌و له‌گه‌ڵ ڕۆژدا یه‌ك ده‌گرێ
    جه‌سته‌ی گوڵیش له‌سه‌ر ئاگره‌
    تۆیش له‌‌ ژێر لێومه‌وه‌ كاهینێكی نهێنییان ده‌دركێنێ
    قوربانییه‌كه‌ قه‌ساب به‌ مه‌مكی ڕووتییه‌وه‌
    به‌ دیواری هه‌ڵواسیوه ..
    ئه‌ی ئه‌و ژنه‌ی به‌ ئه‌شكه‌وته‌كانی بۆرژان و
    ئه‌فسانه‌ و جادوودا سه‌ر ده‌كه‌وێ
    ده‌چێته‌ باڵ جادووگه‌ر و شه‌ڕوان و شاعیر
    گوڵی هاوینه‌یش كه‌ له‌ بێشه‌ڵاناندا ده‌مرێ
    له‌ ژێر لێوه‌كانمدا نهێنی هه‌ڵخه‌له‌تێنه‌ری ده‌دركێنێ
    منداڵیی ڕۆژ و
    ئه‌سپی ده‌ریا و یاقووتی ئه‌شكه‌وته‌كانی ئاگر و
    ترپه‌ی‌ بارانم پێ ده‌به‌خشێ ..
  • كه‌س نییه‌
    له‌ قووڵایی شه‌وانی بابل دا بووین
    به‌سه‌ر شووره‌كانییوه‌ شه‌ڕمان ده‌كرد ..
    من و تۆ ڕووپۆشی عاشقانمان پۆشی بوو
    به‌سه‌ر شووره‌كانه‌وه‌ بووین
    له‌ژێر ماچی ئه‌و هاوینه‌دا ده‌مردین
    كه‌ نامرێ
    به‌ دوای گالیسكه‌كانی نووردا ده‌كه‌وتین
    من و تۆ ده‌یپۆشین ..
    هه‌ردووكمان به‌سه‌ر قه‌وانێكه‌وه‌ بووین ده‌خوولایه‌وه‌
    یاقووتی چاوی جادووگه‌ری شار ده‌دزین
    گۆرانییه‌كی خه‌مبار
    به‌ گه‌ڕه‌كه‌كانیدا ده‌سوڕێینه‌وه .‌
    ئه‌ی ژنی له‌دایك بوون و مه‌رگ
    كه‌ له‌ بانگی كه‌ڵه‌شێر و
    پێكه‌نینی قه‌ره‌جه‌ پاشاكان چاوه‌ڕێ ده‌كه‌ی
    له‌ كوێوه‌ دێی ؟
    بۆ كوێ ده‌چی ؟
    ئێمه‌ به‌سه‌ر شووره‌كانه‌وه‌ بووین
    من و تۆ ڕووپۆشی عاشقانمان پۆشی بوو
    مردبووین
    قوربانیی خواوه‌ندی قوڕ
    بۆ فورات ده‌نێرین
    جه‌سته‌ی گوڵیش له‌‌ ژێر ماچی نووره‌وه‌
    لاقه‌ كراو و شه‌كه‌ت
    تۆیش پێده‌كه‌نی
    به‌ ڕووتی بۆ خۆر پێده‌كه‌نی
    ئێمه‌ به‌سه‌ر شووره‌كانییه‌وه
    سرووتمان ده‌نواند
    ئه‌ی ئه‌و ژنه‌ی له‌ ئه‌شكه‌وته‌كانی خه‌ودا لاقه‌ ده‌كرێی
    له‌ باخچه‌كانی فورات
    له‌ ژێر ماچی قوڕدا
    وه‌ختێ له‌ دایك ده‌بی
    له‌ كوێوه‌ دێی و ؟
    بۆ كوێ ده‌چی ؟

(*) هه‌ر دوو قه‌سیده‌ له‌ به‌شی دووه‌می ( عبدالوهاب البیاتی – الاعمال الشعریة ) بڵاوكردنه‌وه‌ی ( المؤسسة العربية للدراسات والنشر – بيروت )
چاپی 1995 كراون به‌ كوردی . بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ 207 و 209 .




پێش ئه‌وه‌ی مه‌یسوون شه‌هید بێ.. فله‌یحه‌ حه‌سه‌ن.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

پێش ئه‌وه‌ی مه‌یسوون(1) شه‌هید بێ
ئاسمان به‌ ڕاستی شین بوو
شه‌قامه‌كان فراوانتر
ژنان ئێواران له‌ به‌ر ده‌رگا داده‌نیشتن
حیكایه‌تیان ده‌هۆنییه‌وه‌
چایخانه‌كانیش به‌ پێكه‌نینی پیاوان شلۆغ ..
باوكم ده‌گڕژییه‌وه‌ كه‌ ڕایده‌سپارد :
( فله‌یحه‌) بۆ ساڵۆنی جوانكاری
له‌گه‌ڵ خۆت مه‌به‌
ڕه‌نگی خۆر له‌ قژت بده‌
لێ با شه‌وقی شه‌و
به‌ قژی منداڵه‌كه‌ بمێنێته‌وه‌ ..
وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌ :
ئه‌م (ناو)ـه‌ت قورسه‌ ،
ئه‌و شیعره‌ی لێ ناتكێ له‌ ڕۆحت دایه‌
له‌باتی تۆبم ده‌یگۆڕم ..
هه‌موومان پێده‌كه‌نین ..
……….
دایكم له‌ گشتمان گه‌رم و گوڕتر بوو

  • باوكم ده‌یگوت ،
    بۆ ئه‌وه‌ی سۆزتان له‌بیر نه‌كه‌ن
    له‌سه‌ر یه‌ك سێنی كۆ ببنه‌وه‌
    ئێمه‌ش وامان ده‌كرد ..
    ……….
    دوای كۆچی تۆ
    دونیا كراسی خۆڵی پۆشی
    بای شه‌ڕ
    شۆسته‌ی شه‌قامه‌كانمانی ماڵی
    ئێستا ژنان هه‌میشه‌
    ڕه‌ش و خه‌م ده‌پۆشن
    چایخانه‌ی گه‌ڕه‌كه‌كان
    به‌ ده‌نگی
    به‌یاننامه‌ درۆینه‌كانی سه‌ركه‌وتن
    شلۆغن
    كه‌ پێشكه‌شكارێك ده‌یخوێنێته‌وه‌
    به‌ نهێنی
    به‌ خه‌ڵك پێده‌كه‌نێ ..
    ده‌نگی پیاوانی گه‌ڕه‌كێ
    به‌ جگه‌ره‌ و
    هه‌ڵدانی پیاڵه‌ی شكست كه‌رخ بووه‌ .
    كۆچی تۆ
    ڕه‌نگی به‌فری به‌سه‌ر قژمدا پرژاند
    كه‌ من هێشتا خۆشه‌ویستی تۆم
    له‌ چه‌ند ساڵێكی كه‌م تێنه‌په‌ڕاندووه‌ .
    قۆناخی به‌رایێ بوو
    ڕۆح به‌به‌ر خوێنبه‌ره‌كانتدا بدرێ
    تا بزانم
    ئه‌وه‌ی تێیدا دێ و ده‌چێ خوێنه‌
    یا خواوه‌ند
    له‌ دره‌خت هاشه‌ی گه‌ڵاكانی و
    له‌ هه‌ور ساوی په‌مۆیی و
    بنچینه‌ی شه‌ونمی به‌یانیان
    كه‌ تۆ له‌وی
    هه‌ڵێنجاوه‌ ؟
    گه‌ر نه‌ختێ خۆت گرتبا
    ده‌تبینی چۆن ( به‌ختیارترین مرۆڤ له‌ دونیا) (2)ده‌نووسرێ
    پێشكێش كردنی دیوان بۆ :
  • فله‌یحه‌ ، ئه‌و ناوه‌ی فریشته‌ی شیعر خۆشی ده‌وێ ،
    ته‌نانه‌ت خواوه‌ندیش بۆی ده‌مرێ ..
    ناوه‌كه‌ سه‌ركه‌وت
    لێ تۆ به‌ مه‌رگ
    ناپاكیت له‌گه‌ڵ كردم
    دایكیشم به‌ جێهێشتنم خیانیتی لێ كردم
    باوكیشم
    ئه‌ویش لێمان جیا بووه‌وه‌ و
    فه‌وتا ..
    هه‌موو ئامۆژگارییه‌كانی
    له‌ گوێی به‌ردین دایه‌
    نانمان
    له‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك خوان دا خوارد
    تێر بووین
    له‌ شه‌ڕ و ئابلووقه‌ و نه‌بوونی و
    لێك جودایی و ده‌ربه‌ده‌ریی
    وام لێ هات
    كه‌ هاوارم ده‌كرد برا
    (ئه‌لیف) لێ ده‌چووه‌وه‌ و
    منیش له‌ په‌شیمانییان
    دڵی خۆم ده‌گه‌سته‌وه‌..
    مه‌یسوون ، ئاخر چۆن بڕوا بكه‌م
    ڕۆكێتێكی ئێرانی
    به‌سه‌ر ماڵێتدا بكه‌وێت و
    تۆ به‌و خێراییه‌ بتوێیه‌وه‌ ..؟
    چۆن باوه‌ڕ بكه‌م
    تۆ شتێك
    به‌ده‌ر له‌ عه‌باكه‌ی خۆت
    بۆ كفنت نه‌دۆزییه‌وه‌
    گۆڕێكت نه‌بێ له‌ باخچه‌ی خۆتان زیاتر ؟
    چۆن ؟
    سوودی ده‌بێ نه‌فره‌ت له‌ یه‌كیان بكه‌م
    تا بگه‌ڕێیه‌وه‌ ؟
    به‌سه‌ ،
    به‌س سه‌ما له‌ یاداوه‌ریم بكه‌
    ته‌نیا ده‌ خووله‌كم پێ بده‌
    به‌ ئارامی بنووم .. تكایه‌
    ده‌ خووله‌ك ، زیاتر نا
    من زۆر ماندووم
    به‌ ژماردنی كوژراوه‌ بێ گوناهه‌كان .

ئاماژه‌
(1) مه‌یسوون حه‌سه‌ن كه‌موونه‌ ، تاكه‌ ده‌سته‌خوشكی مناڵیم
كه ‌له‌ ڕۆكێت بارانێكدا شه‌هید بوو سه‌رده‌می شه‌ڕی ئێران – ئێراق .
(2) – به‌ختیارترین مرۆڤ له‌ دونیا – كۆشیعرێكی شاعیری كۆچكردوو
( كزار حه‌نتووش)ـه‌ كه‌ به‌ ده‌ستی خۆی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر نووسیبوو .

(*) له‌ ( الحوار المتمدن)ـه‌وه‌ ژماره‌ 4605
بڕوانه‌ :

https://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=437491




هه‌ڵبژاده‌یه‌ك له‌ شیعری ئه‌فغانی نوێوه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

• پارتۆی نادری(1)

له‌ پشت شه‌پۆله‌ وه‌نه‌وشه‌ییه‌كانه‌وه‌

له‌ قورگی شه‌قامی برینداره‌وه‌
ده‌نگی سته‌م ده‌بییه‌م
هه‌ناسه‌ی ته‌نیایی هه‌ڵده‌مژم
كڵۆڵی ده‌ناسم
كڵۆڵی
له‌ خوێنهێنه‌ره‌كانمدا ده‌گه‌ڕێ
كڵۆڵی
كه‌وشی من له‌ پێ ده‌كا
به‌ پێی من ده‌ڕوا
كڵۆڵی شه‌تره‌نجم له‌گه‌ڵ ده‌كا
ڕووی نه‌داوه‌ ڕۆژێ پێی بڵێم (كش)
كڵۆڵی له‌ ماڵمه‌
یاری له‌گه‌ڵ منداڵه‌ تاقانه‌كه‌م ده‌كا
نانه‌كه‌ی ده‌دزێ
كڵۆڵی چاوه‌كانی پێ به‌خشیم
ئێستا من
جیهان به‌ چاوی ئه‌وه‌وه‌ ده‌بینم
كڵۆڵی به‌ قورگی من قه‌سیده‌كانی ده‌چڕێ
له‌ دوا لاپه‌ڕه‌ی ده‌نووسێ ( پارتۆی نادری) .

• قه‌نبه‌ر عه‌لی تابش (2)

ده‌نگی ژنانی نیشتمانم

شه‌وان له‌ شاردا
گوێم له‌ ده‌نگی ژنێكه‌ ده‌گری
مانگ له‌ وێنه‌ی نانێكدا ده‌بینێ
به ده‌روازه‌كانی خواوه‌نده‌وه‌یه‌
ته‌مه‌ننا ده‌كا شه‌و ته‌واو نه‌بێ
تا گوێی له‌ گریانی
مناڵه‌ برسییه‌كانی نه‌بێ
كه‌ هێمنی فریشتان له‌ نوێژی به‌یانیاندا
تێك نه‌ده‌ن ..

شه‌وان
به‌ چاوی به‌ گریانه‌وه‌
نزیك پێخه‌فی كچێك ده‌وه‌ستم
كه‌ به‌ چه‌ك له‌سه‌ری ڕاوه‌ستاون
ته‌نانه‌ت مردنیشی پێ ڕه‌وا نابینن ..

شه‌وان
نزیك جێخه‌وی ژنێك ده‌وه‌ستم
كه‌ به‌ هه‌ر دوو مه‌مكی بڕاوه‌وه‌
هه‌ناسه‌ی ڕاده‌گرێ
نه‌بادا
مناڵه‌ ساواكه‌ی له‌ خه‌و هه‌ستێ ..

شه‌وان
كچێكی وێنه‌كێش ده‌بینم
ئه‌ستێران له‌ ته‌نیشت یه‌ك داده‌نێ
وێنه‌ی نیشتمانێك بكێشێ
لێ ئه‌ستێره‌ له‌گه‌ڵ كازیوه‌دا
ڕا ده‌كه‌ن ..

من به‌ درێژایی شه‌و
بیر له‌ ژنانی نیشتمانه‌كه‌م ده‌كه‌مه‌وه‌ .

عاسف حسێنی (3)

خه‌می خواحافیزی

خه‌می خواحافیزی
له‌‌سه‌ر پێڵووه‌كانمدا كه‌وتووه‌ ..
ده‌بینی دایه‌ من گه‌وره‌ بووم !
ده‌توانم به‌خۆم ڕاوه‌ستم
جیهان به‌ پێیه‌كانم بپێوم
له‌ ئالیی گۆشه‌گیری باكووره‌وه‌
تا گۆشه‌ی یه‌كه‌ی باشوور ..
پێده‌كه‌نم
لۆچم ده‌كه‌وێته‌ ڕوومه‌تان
ده‌بینی؟
براده‌ره‌كانم ده‌ڵێن
گه‌وره‌ بووم و
سنگم ده‌به‌ر دایه‌‌ قورس ببێ
ده‌بینی ؟

ئه‌وان ده‌ڵێن
ئاده‌مزاد
به‌ قه‌واره‌ی خه‌مه‌كانیان گه‌وره‌ ده‌بن
به‌ قه‌واره‌ی
ئه‌و چیرۆكانه‌ی نه‌خوێندراونه‌ته‌وه‌ و
ئه‌و وشانه‌ی كه‌س نه‌یبیستوون
ده‌ستم له‌‌سه‌ر گۆڕستانێك له‌ وشه‌ی مردوو داده‌نێم
ترپه‌ی دڵم به‌ خێرایی لێ ده‌دا
پاشان ده‌وه‌ستێ
له‌ دونیای مندا كه‌ به‌ شه‌شپاڵوو ده‌چێ
پڵنگه‌كان به‌ مانگ ده‌چن
له‌ ئاده‌مزاد میهره‌بانترن
دره‌خت لێره‌
به‌قه‌د چۆله‌كه‌كانیان حیكایه‌تییان هه‌یه‌
به‌ پۆسته‌چیم وت ئێمزای تۆ بێنێ
به‌ختیاریم بۆ بێنێ .

بۆنی پرته‌قاڵ

هه‌موو شتێك
به‌ درۆیه‌ك ده‌ست پێ ده‌كا
دوگمه‌ی كراسه‌كه‌ت ده‌كه‌یه‌وه‌ ،
گه‌ردنت ماچ ده‌كا ..
له‌ پشت هه‌ر ڕووداوێكی جوان
درۆیه‌ك به‌ ڕه‌نگی پرته‌قاڵ لێ ده‌دا
تۆ باش ده‌زانی
پیاوان به‌ بۆنی ژنان چه‌ند‌ به‌رهه‌ستن
بۆنی شییریش له‌ پشت هه‌موو ڕووداوێكی جوانه‌
سووراوی لێوان
ده‌توانێ
ئه‌سپه‌كانی توركمانستان ماڵیی بكا
خۆشه‌ویستیش ئاوایه‌
له‌ بۆنی پرته‌قاڵه‌وه‌ بۆ خوێن لێ ده‌دا .

زه‌هرای زاهدی(4)

چاوه‌ڕوانی

  • لاوانه‌وه‌یه‌ك بۆ بێسه‌روشوێنانی شه‌ڕ-
    چه‌هره‌ی منت بیر بێته‌وه‌
    چوون من به‌بیرم نه‌ماوه‌
    ماوه‌یه‌كه‌ جه‌سته‌م به‌خشیوه‌ته‌ سرووشت
    له‌و ڕۆژه‌وه‌ی ئیزڕاییل شێتی لێوه‌كانم بوو
    من چاوه‌ڕوانتم
    تۆ دێی
    له‌ كه‌ڵبه‌ی گورگم ده‌كه‌یه‌وه‌
    له‌ تێكستی هه‌واڵان
    له‌ كامیرانم ده‌ردێنی
    له‌ گه‌ڕێنی ئه‌نته‌رنێت
    له‌ جومگه‌ی شاعیره‌ به‌دبه‌خته‌كان ..
    ماوه‌یه‌كه‌ گیام له‌ ته‌كدا شین ده‌بێ و
    باڵدار شادییان
    له‌گه‌ڵ زه‌ینم به‌ش ده‌كه‌ن

ئای ئازیزم
شانت له‌ كوێ دانا ؟
چاوه‌ڕوانت بووم بێی
پێش ئه‌وه‌ی هه‌نگ
بكه‌ونه‌ داوی دڵداریمه‌وه‌
پێش ئه‌وه‌ی جاڵجاڵۆكه‌
به‌ باسكان هه‌ڵمواسن
پێش ئه‌وه‌ی با
چه‌هره‌م ببا
چاوه‌ڕوانت بووم
خوێنی سه‌ر سیمام پاك كه‌یه‌وه‌
سیمای خۆمم به‌ بیر بێنیه‌وه‌ و
ئێسقانه‌كانم له‌ژێر گڵ بشاریه‌وه‌ .

زڵكاو
شار ئارامه‌
ژیانمان ئارام
ماڵ ئارام
به‌ ئارامی ده‌مانئێشێ
به‌ ئارامی ده‌ڕزین
به‌ ئارامی ده‌مرین
گه‌لۆ :
تۆ بڵێی ئه‌م زڵكاوه‌
چۆن به‌و ئارامییه‌ پێك هاتووه‌ .

فاتیمه‌ی ڕۆشه‌ن(5)

دایكتان

من كچی ئه‌و ژنه‌م
به‌های شییری
بارته‌قای گایه‌ك و حه‌فت به‌رخ و
ده‌ بزن و سێ مانگای شییرده‌ره ..
سه‌رده‌مانێكه‌ كچانی لادێ ئاخی بۆ هه‌ڵده‌كێشن
ئاوڵه‌ له‌ جوانی دا و
كولله‌ ساڵانی ته‌مه‌نی ده‌خوا
برا مه‌سته‌كانی ..
پیاز و كوله‌كه‌ و گه‌نمه‌شامییان برد ..

من كچی ئه‌و ژنه‌م
كه‌ كه‌س نه‌بوو و كه‌س نابێ
به‌ده‌ر له‌وه‌ی گڕمۆڵه‌ ده‌بێ و
له‌خۆبایی بوونی له‌ نێوان برۆ په‌یوه‌سته‌كانی
له‌ شه‌قام و باژێڕان بێهووده‌ ده‌ڕوا ..

با به‌ نانی پڕ له‌ زیخ
بێته‌وه‌ ماڵێ
من كچی ئه‌و ژنه‌م
دایكتان
كه‌ به‌ر له‌ ئێوه‌ له‌ دایك بووه‌
حه‌وت سكی له‌بار چووه‌
تا حوكم بده‌ن
ئێوه‌ به‌سه‌ر خاكێكی سارده‌وه‌ن
بۆ ئه‌وه‌ی
به‌سه‌ر پردی سووردا بپه‌ڕنه‌وه‌
پردیش سووتاوه‌
با بێن
مناڵانی (بورجی)(6) به‌ خه‌مه‌وه‌
بۆ پێشوازی بێن
با بێن
به‌ لووتی چڵمنه‌وه‌
به‌ مناڵانی بن به‌ میز
ئاهی هه‌ناسه‌شیان
له‌و دیو جامی ئۆتۆمبیله‌كان
وه‌ڕستان بكه‌ن ..
من كچی ئه‌و ژنه‌م
كاتێ‌ زوو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ماڵێ
دیوار و په‌نجه‌ره‌
خه‌مه‌كانی له‌به‌رخۆ ده‌ڵێنه‌وه‌
تا بێزاری له‌‌ ڕووتاندا ڕه‌نگ بداته‌وه‌ .

ئه‌لیاسی عه‌له‌وی(7)

ئێمه‌ ده‌مرین

ئێمه‌ ده‌مرین
تا شاعیره‌ نه‌خۆشه‌كان بمانلاوێننه‌وه‌
گه‌مه‌یه‌كی جوانه‌ ..

كه‌ دایكم پێڵاوی ئه‌فسه‌ره‌ گه‌نجه‌كه‌ ده‌لێسێته‌وه‌ و
ڕۆژنامه‌كان له‌سه‌ر وێنه‌ی باوكم ده‌نووسن
وه‌ختێ له‌ ته‌ك پیاوه‌ گرینگه‌كان دایه‌ ..

شه‌وان هه‌زار جار
خه‌ون به‌ بووكێكی جوان ده‌بینن
خوشكیشم هه‌زار جار ده‌قیژێنێ
گه‌مه‌كه‌ هه‌زار جار دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ ..

كرێكار
دوای سه‌عات یازده‌
هه‌ستوه‌ر تر ده‌بن .

سبه‌ی گشتیان
ده‌ڕژێنه‌ شه‌قام
قووماشی ئاڵای وڵات
پارچه‌ پارچه‌ ده‌كه‌ن
گۆرانی ده‌ڵێن
سه‌ما ده‌كه‌ن
بێگومان دروشمانیش ده‌ڵێن
ئێمه‌ ده‌مرین
تا وێنه‌كێشی (TIME)
خه‌ڵات بباته‌وه‌ .

——————————————————————————————–

په‌راوێز و سه‌رچاوه‌

(1) پارتۆی نادری : شاعیر و نووسه‌ر ساڵی 1953 له‌ ویلایه‌تی
( به‌دخشان) له‌دایك بووه‌ ، به‌شی بایه‌لۆژی له‌ زانكۆی كابوول
ته‌واو كردووه‌ . تا ئێستا ده‌ كۆشیعری بڵاو كردوونه‌ته‌وه‌‌. هه‌ڵبژارده‌یه‌ك له‌ شیعره‌كانی كراون به‌ ئینگلیزی. به‌ڕێوه‌به‌ری گۆڤارێكی ئه‌ده‌بییه‌ .

(2) قه‌نبه‌ر عه‌لی تابش : ‌ سڵی 1970 له‌ ویلایه‌تی (غه‌زنه‌)
له‌دایك بووه‌ . مناڵ بووه‌ كه‌ خانه‌واده‌كه‌ی بۆ ئێران كۆچ ده‌كه‌ن
زیاتر ئایینی خوێندووه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ شاری قوم و به‌كالۆریۆسی له‌ زانكۆی (باقر العلوم) وه‌رگرتووه‌ و پاشان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ ئه‌فغانستان و بووه‌ به‌ مامۆستا له‌ زانكۆی كابوول .
چه‌ند كۆشیعر و كتێبی دیكه‌ی بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ .
(3) عاسف حسێنی : ساڵی 1980 له‌ شاری (به‌ڵخ) زێدی مه‌ولانا جه‌لاله‌ددین له‌دایك بووه‌ ، له‌ منداڵییه‌وه‌ چووه‌ته‌ ئێران
چه‌شنه‌ها كاری پیشه‌یی كردووه‌ ، له‌ شازده‌ ساڵی دێته‌ ناو دونیای ئه‌ده‌ب و نووسین ، ساڵی 2006 دوو كۆشیعر له‌ تاران و كابوول بڵاو ده‌كاته‌وه‌ ، دواجار ده‌چێته‌ ئه‌ڵمانیا له‌وێش له‌ بواری ڕۆژنامه‌نووسی كار ده‌كا .
(4) زه‌هرای زاهدی : ساڵی 1981 له‌ ویلایه‌تی بامیان له‌دایك بووه‌
ئه‌ویش له‌ منداڵییه‌وه‌ خانه‌واده‌كه‌ی چوونه‌ته‌ ئێران ، شاری قوم ،
له‌وێ له‌ ڕێگه‌ی ڤیستیڤاڵه‌ ئه‌ده‌بیه‌كانه‌وه‌ دێته‌ پێش ، هه‌روه‌ها له‌ بواری ڕۆژنامه‌نووسیش كاری كردووه‌ .

(5) فاتیمه‌ی ڕۆشه‌ن : ساڵی 1982 له‌ ویلایه‌تی (دایكه‌ند)ی ئه‌فغانستان له‌دایك بووه‌ . ئه‌ویش له‌ منداڵییه‌وه‌ چووه‌ته‌ ئێران
له‌وێی خوێندووه‌ تا به‌كالۆریۆسی له‌ ئه‌ندازه‌ی كشتوكێڵ وه‌رگرتووه‌ ، له‌ 2006 ـه‌وه‌ شیعر ده‌نووسێ .

(6) بورجی : شارێكه‌ ده‌كه‌وێته‌ ده‌وروبه‌ری كابوول
زۆرینه‌ی دانیشتووانی هه‌ژار و بێ ده‌ره‌تان و سته‌ملێكراون .

(7) ئه‌لیاسی عه‌له‌وی : شاعیر و نیگاركێشه‌ ، ساڵی 1983 له‌ ویلایه‌تی
( دایكه‌ندی) له‌دایك بووه‌ ، ئه‌ویش هه‌ر زوو هێشتا منداڵه‌ له‌گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌كه‌ی ده‌چنه‌ ئێران ، به‌ڵام ئه‌لیاس له‌ ته‌مه‌نی هه‌رزه‌كاریدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌فغانستان . ساڵی 2007 كۆچ بۆ ئوستورالیا ده‌كا .
‌ تا ئێستا سێ كۆشیعری بڵاو كردوونه‌ته‌وه‌‌ و له‌ زۆر له‌ كۆڕ و سیمیناره‌ ئه‌ده‌بی و هونه‌رییه‌كان به‌شدار بووه‌ و پێنج پیشنگای هونه‌ریشی نمایش كردووه، ‌
(*) ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ قه‌سیده‌یه‌ له‌ كتێبی ( انطولوجيا الشعر الافغاني الحديث) بڵاو كردنه‌وه‌ی ده‌زگای ( المدی) چاپی یه‌كه‌م 2021 كراون به‌ كوردی .‌




2 قه‌سیده‌ی دی له‌ ( عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی)ـه‌وه.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
سۆنیا و ئه‌فسانه‌

ئه‌وانی دی
له‌ شه‌وی نه‌خۆشخانه‌دا ده‌مێننه‌وه‌
بێ ئه‌شك
له‌‌سه‌ر پێخه‌فێكی‌ خۆڵه‌مێشدا‌
سیس ده‌بن
( سۆنیا ) نه‌بێ
له‌ گۆرانییه‌كانی (سوندوباد) ده‌مێنێته‌وه‌
ئه‌فسانه‌یه‌ك ده‌گێڕدرێته‌وه‌ و
سترانێك له‌ ته‌نیایی قاوشان
له‌ بیابانی شه‌وی فه‌وتاوان
ده‌گوترێته‌وه‌ ..
ئه‌ی كه‌ژاوه‌ی خۆشه‌ویستی خه‌مگین
ئازیزانمان ڕۆیشتن
له‌ فرمێسك زیاتریان بۆ به‌جێ نه‌هێشتین
گوڵیش له‌ بێستانی دونیای مه‌دا
بۆن و به‌رامه‌ی بڵاو ده‌كاته‌وه‌
به‌ ته‌نیا من
بێ فرمێسك ده‌مرم .
(2)
ئه‌و پیاوه‌ی گۆرانی ده‌چڕی

له‌به‌ر ده‌روازه‌كانی( تاران) ێدا بینیمان ..
بینیمان گۆرانی ده‌ڵێ
وامان زانی (عومه‌ری خه‌یام)ـه‌ خوشكۆڵێ !
ده‌م داچه‌قیو ، برینێكی قووڵی به‌ هه‌نییه‌وه‌‌‌ بوو
چاوی وه‌ك سپێده‌
سوورهه‌ڵگه‌ڕاو
گۆرانی ده‌وت
نانێك و قورئانێكی
به‌ ده‌ستی ڕاسته‌وه‌ بوو
بۆمبایه‌كی به‌ ده‌ستی ڕاسته‌وه‌ بوو
عومه‌ری خه‌یام گۆرانی ده‌گوت خوشكۆڵه‌
خوا و كێڵگه‌كانی دۆن
گۆرانی بۆ مناڵه‌ له‌ خاچدراوه‌كه‌ی له‌ باخی شا دا
ده‌ڵێن
كه‌ مه‌رگ په‌نای دابوو
له‌ نزیك ئه‌وه‌وه‌
له‌ جه‌وسه‌ری دونیای ویدا
بانگی كردین و بانگی كرد
بانگی كه‌ڵه‌شێر خوشكۆڵه !‌
له‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌دا به‌جێمان هێشت
چاوی نه‌ده‌بزووتن

  • ( خودا حافیز )
    ئه‌مه‌ی وت و
    ئاهی له‌ ده‌مدا خنكا
  • ( خودا حافیز تاران
    خاوه‌نی شكۆ
    خوداحافیز ماڵه‌كه‌م
    خوداحافیز دایكه‌ ! )
    گولله‌یه‌ك ته‌قییه‌وه‌ و ئاخی له‌ زاردا خنكا .
  • * *
    له‌به‌ر ده‌روازه‌كانی (تاران)ێدا بینیمان
    خۆر له‌ شه‌ودا گۆرانی ده‌چڕێ
    خواوه‌ند و مه‌رگ گۆرانی ده‌ڵێن
    ده‌م داچه‌قیو
    برینێكی قووڵی به‌ نێوچه‌وانه‌وه‌یه‌ . (*) له‌ ( عبدالوهاب البیاتی – الاعمال الشعریة‌ ) جزمى یه‌كه‌م
    بڵاوكردنه‌وه‌ی ( المؤسسة العربية للدراسات والنشر-بيروت) 1995
    كراون به‌ كوردی – بڕوانه‌ ل 216 و 280 .




چه‌ند قه‌سیده‌یه‌ك له‌ ( جه‌لاله‌ددین ڕۆمی)یه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

مه‌یخانه‌ی پیرۆز

ده‌ی با به‌ پیری
ئوستادی عه‌شقه‌وه‌ بچین
له‌ دووری مه‌ترسن
ماده‌م له‌ مه‌یخانه‌ین
له‌ شادی پاشایان به‌ده‌ر
چیدی له‌ مه‌یخانه‌ نابینن
ئه‌ی قوتابییه‌ مه‌سته‌كانی قوتابیخانه‌ی عه‌شق
له‌ گه‌رمایی شه‌راب بێئومێد مه‌بن
ئێوه‌ به‌ حزووری سوڵتانی عاشقان له‌ مه‌یخانه‌دا
واقتان وڕ ده‌مێنێ
هه‌مووتان مه‌ستن ،
چاوی خوماریشتان ئه‌ستێره‌ن
له‌ شه‌وی مه‌یخانه‌دا ده‌دره‌وشێنه‌وه‌
هه‌موویان چاون
ئێمه‌ هه‌موومان ڕۆحی جوانی و سۆز و لێبووردنین
مه‌یخانه‌ خۆی به‌ ئێوه‌ ده‌سڕێته‌وه‌ پیرۆز ده‌بێ
مه‌ترسن !
به‌ سه‌رخۆشی بڕۆنه‌ خانه‌ی شه‌راب و
به‌ پاكی لێی وه‌رنه‌ ده‌رێ
سڵاو له‌ فڕینتان
سڵاو له‌ مه‌زنایه‌تیتان
سڵاو له‌ كۆڕی عاشقانی خه‌رابات
دروود بۆ شانازییه‌كه‌ی ته‌ورێز
سڵاو له‌ شه‌مس
تیشكی شیرینی
كه‌ به‌ ئه‌سپه‌كه‌ی
به‌ره‌و خانه‌ی مه‌ستان ده‌ڕوا .

پیاڵه‌ی شه‌مس

له‌ سه‌فه‌رێكمدا به‌ بێی خۆم
شادی دڵی داپۆشیم .. به‌بێی خۆم
مانگ له‌ من شاراوه‌ بوو
ئێستا ڕوو به‌ ڕوو له‌گه‌ڵمایه‌ ، به‌بێی خۆم
ڕۆحم له‌ چاوی خۆشه‌ویستمدا ده‌رچوو
به‌ ڕۆحی ئه‌و جارێكی تر له‌دایك بوومه‌وه‌ ، به‌بێی خۆم
منم هه‌میشه‌ بێ شه‌راب سه‌رخۆش
منم هه‌میشه‌ به‌خته‌وه‌ر ، به‌بێی خۆم
هیچ ساتێكم به‌بیر مه‌هێننه‌وه‌
من هه‌رده‌م به‌بیر هاتنه‌وه‌م ، به‌بێی خۆم
به‌بێی خۆم به‌ختیار بووم
من دوماهیم نییه‌ ، به‌بێی خۆم
ده‌رگاكان به‌ ڕوومدا قفڵ بوون
هه‌موویان كرانه‌وه‌ من ده‌رچووم ، به‌بێی خۆم
دڵی سوڵتان كه‌یقوباد له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا دیله‌
ئه‌ویش بوو به‌ دیل ، به‌بێی خۆم
منم سه‌رخۆش به‌ پیاڵه‌ی – شه‌مسی ته‌ورێزێ-
پیاڵه‌ی ئه‌و دایم نه‌بوو به‌بێی من .

چه‌ند قه‌سیده‌یه‌كی كورت

• تۆ دڵۆپێ ئاو نی له‌ زه‌ریا
تۆ هه‌موو زه‌ریای له‌ دڵۆپێكدا

• له‌ ناو سنگما سه‌ما ده‌كه‌ی
كه‌س ناتبینێ

• به‌ گوێی لێبورده‌یی بیبیێ
به‌ چاوی سۆز بڕوانه‌
به‌ زمانی خۆشه‌ویستی بدوێ

• له‌ خودا گه‌ڕام
له‌ خودی خۆم زیاتر نه‌دیته‌وه‌
له‌ خودی خۆم گه‌ڕام
له‌ خوا به‌ده‌رم نه‌دی .

• ئاره‌زووت بۆ ناسینی ڕۆحت
هه‌موو ئاره‌زوه‌كانی دیت دوای پێ دێنێ .

• ئه‌وه‌ ڕێی تۆیه‌
ڕێی تۆیه‌ به‌ته‌نێ
ڕه‌نگه‌ هی تریش له‌گه‌ڵ تۆدا پێیدا بڕۆن
به‌ڵام كه‌س له‌باتی تۆ پێیدا ناڕوا .

• به‌ دوو باڵان له‌دایك بووی
ئه‌دی بۆچی له‌ ژیاندا
خووشینت پێ خۆشتره‌ .

• ئه‌وه‌ی به‌هاران له‌دایك ده‌بێ
پایزان ده‌مرێ
ته‌نێ خۆشه‌ویستی
كژ و مه‌وسیمی نییه‌ .

• سه‌یره‌ خۆشه‌ویستی
زمانێكی سه‌یری هه‌یه
خۆشه‌ویستی زمانێكه‌
نه‌ قسه‌ی پێ ده‌كرێ
نه‌ كه‌س ده‌یبیسێ .

• وشه‌كانت به‌رز كه‌وه‌
نه‌ك ده‌نگت
ئه‌وه‌ بارانه‌ گوڵان شین ده‌كا
نه‌ك برووسكه‌ .

• نه‌ی ته‌واو به‌تاڵه‌
ئه‌وه‌ هه‌ناسه‌ن به‌ناویا هه‌ڵده‌قووڵێن و
گۆرانی ده‌ڵێن و سه‌ما ده‌كه‌ن
ئه‌وه‌ به‌تاڵی نییه‌
‌كه‌ به‌تاڵ بی .

به‌بێی من مه‌چوو

ڕۆینت چه‌ند جوانه‌ گیانی گیانان ، به‌بێی من مه‌چوو
ئه‌ی ژینی هاوڕێیه‌تی ‌ بێستانان ، به‌بێی من مه‌چوو
ئه‌ی ئاسمان به‌بێی من مه‌خوولێوه‌
ئه‌ی مانگ به‌بێی من مه‌دره‌وشێوه‌
ئه‌ی خاك به‌بێی من مه‌ڕوێنه‌
ئه‌ی ڕۆژگار به‌بێی من تێمه‌په‌ڕه‌
له‌گه‌ڵ تۆدا له‌م جیهانه‌دا هه‌ڵده‌كه‌م
ئه‌و جیهانیش له‌گه‌ڵ تۆدا هه‌ڵده‌كا
بۆیه‌ له‌م جیهانه‌دا به‌بێی من مه‌به‌
به‌بێی من
بۆ دوامه‌نزڵ مه‌چوو
تۆ ئه‌ی شه‌كه‌ت به‌بێی من نازانی
تۆ ئه‌ی زمان به‌بێی من ناتوانی بخوێنییه‌وه‌
به‌بێی من ئه‌ی نیگا ته‌ماشا مه‌كه‌
ئه‌ی ڕۆح به‌بێی من مه‌چوو
شه‌و به‌ نووری مانگ
ڕووی خۆی ‌ سپی ده‌بینێ
من شه‌وم ، تۆ مانگمی
به‌ بێی من مه‌چووه‌ ئاسمان
دڕك له‌ په‌نای گوڵ دا دڵنیایه‌ له‌ ئاگر
تۆ گوڵی ، من دڕك
توخوا به‌بێی من
بۆ بێستان مه‌چوو
قوڕ به‌سه‌ر ئه‌وه‌ی بێ ئاماژه‌ی تۆ
به‌م ڕێگایه‌دا ده‌ڕوا
ئه‌گه‌ر تۆ ئاماژه‌ی من بی
ئه‌ی ئه‌وه‌ی هیچ ئاماژه‌یه‌كی نییه‌
به‌بێی من مه‌چوو
پێت ده‌ڵێن عه‌شق
به‌ڵام من ناوت ده‌نێم (سوڵتانی عه‌شق)
ئه‌ی بڵیندتر له‌ وه‌همی ئه‌م و ئه‌و
به‌بێی من مه‌چوو .

• له‌ ماڵپه‌ڕی ( القصیده‌ كوم)ـه‌وه‌ كراون به‌ كوردی .
بڕوانه‌:
https://www.alqasidah.com/epoet.php?epoet=rumi




له‌ چاوه‌ڕوانی به‌ربه‌ران.. كوسته‌نتین كافافی و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

چاوه‌ڕێی چی ده‌كه‌ین
له‌ گۆڕه‌پانان كۆبووینه‌ته‌وه‌ ؟
به‌ربه‌ره‌كان ئه‌مڕۆ ده‌گه‌ن .
ئه‌نجوومه‌نی پیران بۆ داخراوه‌ و
پیران قانوون دانانێن
كه‌واته‌ بۆ له‌وێ دانیشتوون ؟
چو‌نكه‌ به‌ربه‌ر ئه‌مڕۆ ده‌گه‌ن .
ئێستا پیران چ قانوونێك داده‌نێن ؟
كه‌ به‌ربه‌ره‌كان گه‌یشتن
ئه‌وسا قانوون داده‌نێن .

ئیمبراتۆڕمان ، بۆچی وا زوو
له‌خه‌و هه‌ستاوه‌ و
له‌سه‌ر عه‌رش دانه‌نیشتووه‌ ،
له‌به‌ر ده‌روازه‌ی گه‌وره‌ی شاردایه‌
تاجی له‌سه‌ر نه‌ناوه‌ ؟
چونكه‌ به‌ربه‌ره‌كان ئه‌مڕۆ ده‌گه‌ن
ئیمپراتۆر چاوه‌ڕێیه‌ پێشوازی له‌ پێشه‌وایان بكا
ڕاستیی ، خۆی ئاماده‌ كردووه‌ وتارێكی بۆ بدا
هه‌موو ناو و ناسناوانی به‌سه‌ر داببڕێ ..
بۆچی كونسوله‌كانمان پێكه‌وه‌ ده‌ركه‌وتوون
هه‌روه‌ها دادوه‌ره‌كان به‌ كڵاوه‌ سووره‌ نه‌خشێندراوه‌كانیان ؟
ئه‌و بازن و‌ ئه‌و هه‌موو به‌رده‌ پیرۆزانه‌ بۆ كێن ؟
ئه‌و ئه‌مووستیله‌ به‌ زوومره‌د دره‌وشاوانه‌ ؟
ئه‌و گۆچانه‌ گرانبه‌هایه‌ ده‌سك زیو و سه‌رزێرانه‌یان
بۆ هه‌ڵگرتووه‌ ؟
چونكه‌ به‌ربه‌ره‌كان ئه‌مڕۆ ده‌گه‌ن و
ئه‌و چه‌شنه‌ شتانه‌ به‌ربه‌ران سه‌رسام ده‌كه‌ن .

وتاربێژ و قسه‌داده‌ر
بۆ وه‌ك پیشه‌ی هه‌میشه‌ییان نه‌هاتوون
وتاره‌كانیان بده‌ن و
ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بگوترێ بیڵێن ؟
چونكه‌ به‌ربه‌ره‌كان ئه‌مڕۆ لێره‌ ده‌بن .
ئه‌وان له‌ ڕه‌وانبێژی و ڕوونبێژی
وه‌ڕس ده‌بن
ئه‌و ته‌نگاوییه‌ له‌ ناكاوه‌ و ستایشه‌ بۆ ؟
سیمای خه‌ڵكی بۆ گرژ بووه‌ ؟
گۆڕه‌پان و شه‌قامه‌كان
بۆچی وا خێرا چۆل بوون و
هه‌ر كه‌س ده‌چێته‌وه‌ ماڵێ و
نقومی بیركردنه‌وه‌یه‌ ؟
چونكه‌ شه‌و داهات و
به‌ربه‌ره‌كان نه‌گه‌یشتن
چونكه‌ خه‌ڵكێك له‌ سنووره‌وه‌ هاتوون
وتوویانه‌ هیچ به‌ربه‌رێك نییه‌ .

ئێستا چۆن …
بێی به‌ربه‌ران ئێمه‌ چی بكه‌ین ؟
ئه‌وان چه‌شنێك بوون له‌ چاره‌سه‌ر .

• له‌ ماڵپه‌ڕی ( القصیده‌ كوم )ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌ :
https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=1379




چوارینه‌كانی شاعیری پورتووگالی ناسراو.. فێرناندۆ پێسوو..- :نه‌ژاد عزیز سورمێ

  • فێرناندۆ پێسووا –(*)

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ
-1-
وه‌ك چه‌ند قایه‌خێك به‌سه‌ر ده‌ریاوه‌یه‌
سترانی پورتووگالییان
له‌ ڕۆحێكه‌وه‌ بۆ ئه‌ویدی ده‌چێ .
به‌ره‌نگاری نقووم بوون ده‌بنه‌وه‌ .

-2-
مروارییه‌كانی ئه‌م گه‌ردانه‌یه‌م داڕشتن
پێشكێشی تۆی بكه‌م
مروارییه‌كان دڵی منن
ده‌زوویه‌كه‌یش خه‌مه‌كانمه‌ .

-3-
خاك ‌بێ گیانه‌‌
شتێكی دی بێجگه‌ له‌ دڵ ناژی
زه‌وی ساردوسڕ‌ ده‌تخوولێنێته‌وه‌
نه‌ك سۆزی من .

-4-
بۆ ساتۆكه‌یه‌ك لێمگه‌ڕێ
بڕوام به‌وه‌ بێ تۆ هێشتا لێم نزیكی
خه‌مباره‌ ئه‌وه‌ی پێی وایه‌
پێویستی به‌وه‌یه‌ خۆی خۆی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنێ .

-5-
به‌ مردووی له‌ ته‌كتدا ده‌مێنمه‌وه‌
بێ ئه‌وه‌ی شتێ بزانم ، یا هه‌ست به‌ شتێ بكه‌م
ئه‌وه‌ به‌سه‌
تا مه‌رگ چاكه‌ی به‌سه‌رمانه‌وه‌ بێ .

-6-
نازانم داخۆ ڕۆح له‌و دیو سرووشتدا ده‌مێنێ
ئه‌گه‌ر مردم مردم ، یا ئاره‌زووی مه‌رگم كرد
ئه‌گه‌ر زیندوو بام ، ئاره‌زووم ده‌كرد بتبینم
چونكه‌ به‌ مردن نه‌بێ ناتوانم له‌بیرت بكه‌م .

-7-
به‌ڵێ ، كه‌شی دوێنێ به‌دتر بوو
به‌به‌ر ده‌رگه‌ی تۆشدا ڕابرد
گوێی لێ بگره‌ : هه‌ناسه‌یه‌كی پێیه‌
باش ده‌زانی كێ بۆی ناردی .

-8-
دڵی خۆمم پێ دای
سه‌یری چۆنت ڕه‌فتار له‌گه‌ڵ كرد
تا ئێستا بۆت نه‌گه‌ڕاندوومه‌ته‌وه‌
له‌وانه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێكشكابێ .

-9-
ئه‌و قووتوویه‌ی سه‌رپۆشی نییه‌
هه‌میشه‌ كراوه‌یه‌
ته‌نێ بزه‌یه‌كتم پێ بده‌
هیوا بۆ چیدی ناخوازم .

-10-
دوو سه‌عاتانت چاوه‌ڕێ بووم
دوو ساڵانیشت چاوه‌ڕێ ده‌كه‌م
چیتر چاوه‌ڕێ بم ؟ وا دێته‌ به‌ر چاو نه‌یه‌ی
چوون ڕۆژ هێشتا پڕشنگان ده‌دا ؟

-11-
به‌ درێژایی شه‌وێ گوێم له‌ ئاوێ بوو له‌ ئه‌ستێركێ
دڵۆپ دڵۆپ دێته‌ خوار
به‌ درێژایی شه‌وێ ، له‌ ڕۆحمدا بیستم :
تۆ ناتوانی خۆشت بوێم .

-12-
ڕۆژ ڕۆژه‌ و شه‌و شه‌و
هه‌رگیز نانووم
چونكه‌ به‌ ڕۆژێ ناتبینم و
شه‌ویش بیر له‌ تۆ ده‌كه‌مه‌وه‌ .

-13-
گوڵێت له‌ ده‌ست گرتووه‌
له‌ بێئاگاییدا چنیوته‌
به‌ڵام وا دیاره‌ دڵمت
به‌ ئاگادارییه‌وه‌ .
-14-
چاوه‌كانت خه‌مبار ، وێڵ
پشتیان به‌ هیچ شتێكه‌وه‌ نه‌داوه‌
ئای خۆشه‌ویستم ، خۆشه‌ویستم
بریا لانی كه‌م من ئه‌و هیچ شته‌ بام .

-15-
شه‌و دوای ڕۆژ دێ
ڕۆژ دوای شه‌و
پاش سۆزیش
ئه‌و سۆزه‌ دێ سته‌ممان لێ ده‌كا .

-16-
داخۆ ئه‌وه‌نده‌ ده‌هێنێ سه‌نگین بم ؟
نازانم گه‌ر ئه‌و هه‌موو هیلاكییه‌ بهێنێ
چاكتر وایه‌ به‌ خامۆشی بمێنمه‌وه‌
له‌وه‌ی ته‌ماشای سیمایه‌كی دڵنیا بكه‌م .

-17-
سۆلێكت له‌ پێیه‌
بنیان له‌ زه‌وی ده‌كوتن
مردن بۆ من خۆشتره‌
له‌وه‌ی یه‌ك چركه‌ له‌ بیستنیان بوه‌ستم .

-18-
سه‌رت ده‌سوڕێنیه‌وه‌ پرسیار بكه‌ی
گواره‌كانت وه‌ك دوو په‌ڕه‌سێلكه‌ی وه‌ڕس
كه‌ هێشتا فڕین نازانن
ده‌ست به‌ سه‌ما ده‌كه‌ن .

-19-
گوڵێكت به‌ ده‌سته‌وه‌یه‌
نازانم ده‌مده‌یتێ یان نا .
به‌ڵام ئه‌و گوڵانه‌ی سه‌ر ڕووت
‌ئه‌وا ده‌زانی چۆنیان بپارێزی .

-20-
ئای خانمه‌ كه‌ژاڵه‌كه‌م
ئه‌ی كه‌ژاڵه‌ گه‌نجه‌كه‌
به‌وه‌ بڵێ كه‌ لێره‌وه‌‌ ده‌تبینێ
‌ تۆ هێشتا زۆر بچووكی .

-21-
كتێبێكت هه‌یه‌ نایخوێنیته‌وه‌
گوڵێكت هه‌یه‌ په‌لك په‌لكی ده‌كه‌ی
دڵێكت به‌ پێیه‌كانته‌وه‌یه‌
هه‌رگیز چاوی لێ ناكه‌ی .

-22-
شتێكت قه‌ت نه‌وتووه‌ خۆشت ویستووه‌
ئه‌گه‌ر من پێم نه‌گوتبی
ده‌زانم پێشبینی ئه‌وه‌ت كردووه‌
لێ نازانم بیرت له‌چی ده‌كرده‌وه‌ .

-23-
گوڵێكم هه‌بوو بیكه‌مه‌ دیاری
بۆ ئه‌وه‌ی جه‌ساره‌تی ئه‌وه‌م نه‌بوو پێی بڵێم :
پێم خۆشه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌م
هه‌ر ئێستا گوڵه‌كه‌ سیس بوو .

-24-
كه‌ ئاوڕ ده‌ده‌یه‌وه‌
باوه‌ڕ ناكه‌م بۆ من بێ
به‌ڵام تۆ ته‌ماشا ده‌كه‌ی ، ته‌ماشا ده‌كه‌ی
ئه‌مه‌شیان باشتره‌ .

-25-
هه‌موو ڕۆژێ
بیر له‌و بزاوته‌ ئازایانه‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ :
ملپێچی‌ فه‌رامۆشكراو
له‌ نزیك ئێره‌دا هه‌ڵده‌گرییه‌وه‌ .

-26-
گوێم لێته‌ ڕۆژان گۆرانی ده‌ڵێی
شه‌وانیش گوێم لێته‌ گۆرانی ده‌ڵێی
داخ له‌ من ، ئه‌گه‌ر ‌ له‌ خۆشیان بێ
داخ له‌ من ، ئه‌گه‌ر له‌ خه‌مان بێ .

-27-
ڕیحانه‌ كێویله‌ی ده‌كڕدرێ
باشتر نییه‌ له‌وه‌ی ده‌یدزین
له‌ ڕیحانه‌ كێویله‌ گه‌ڕێ
دڵتم بدێ .

-28-
ئه‌و گوڵه‌ی ده‌ڕندرێ
زۆر ناژی
كه‌س سه‌یری تۆ ناكا
كه‌س نایه‌وێ بتڕنێ .

-29-
ئه‌ی ئه‌و په‌ڕه‌سێلكه‌یه‌ی تێده‌په‌ڕی
كێ چاوه‌ڕوانته‌ ؟
ته‌نیایه‌ ئه‌وه‌ی ده‌تبینێ تێده‌په‌ڕی
متمانه‌ی به‌ سبه‌ی نوێ ده‌كاته‌وه‌ .

-30-
شانه‌یه‌كی ئیسپانیاییت
بۆ قژه‌ پورتوگالیایه‌كه‌ت هه‌یه‌
كاتێ خۆریش ده‌تپێچێته‌وه‌
ده‌چیته‌ ئه‌و باره‌ی خوا خه‌ڵقی كردووی .

-31-
دوو جارانم تكا لێ كردی
ئه‌مه‌م دوو جاران زانی
دوا جار وه‌ڵامی ئه‌وه‌ت دامه‌وه‌
‌ لێم نه‌پرسیبووی .

-32-
كه‌‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ئاخڤێی
نازانم بیر له‌ چی ده‌كه‌یه‌وه‌
ڕه‌نگه‌ به‌و ڕیسواكردنانه‌ بێ
به‌ بێده‌نگیت دروستی ده‌كه‌ی .

-33-
نه‌وره‌سه‌كان دووباره‌ و دووباره‌
له‌ ڕووباره‌وه‌ به‌ره‌و ده‌ریا ده‌فڕن
بێ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستت بێ ، ئه‌فسووناوی ده‌رده‌كه‌وی
چوون ئه‌وه‌نده‌ پێویست نییه‌ بفڕی .

-34-
له‌ گۆزه‌یه‌كی گڵین
ئاوێكی سازگارتر ده‌خۆینه‌وه‌
خه‌مگین ، نانوێ
بێدار ده‌بێ تا به‌ شادیێ ڕا ده‌گا .

-35-
چه‌ند ڕاستییه‌ك هه‌ن ده‌گوترێن
هه‌ندێكیش كه‌س نایانڵێ
شتێكم هه‌یه‌ پێتی ده‌ڵێم
به‌ڵام ونم كرد .

-36-
هه‌ورێك له‌ ئاسمانه‌
به‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌چێ خۆشمان ده‌وێن
گه‌ر تۆ لانی كه‌م ئه‌وه‌م بده‌یتێ
ئه‌وه‌ی پێدانی ، به‌ربه‌ستی تێ ناكه‌وێ .

-37-
ئه‌و هه‌وره‌ی تیده‌په‌ڕێ
به‌رز ده‌ڕوا
بیری منیش دیلی ئومێده‌كانته‌ به‌رز ده‌ڕوا
وه‌ك هه‌ور كه‌ دیلی بایه‌ .

-38-
مه‌ریه‌م ، كه‌ بانگت ده‌كه‌م وه‌ره‌ ئێره‌
مه‌ریه‌م بڵێ كه‌ تۆ ناتوانی بێی
ئا به‌و شێوه‌یه‌
ده‌توانم بتبینم .

-39-
مۆمێكم له‌به‌ر ئه‌و سۆزه‌ی
خوداوه‌ند پێی دای داگیرسان
شه‌و به‌سه‌ر گوند و
ئاسمانانیشدا نه‌ما .

-40-
كتێبێكی بچكۆله‌م پێیه‌
كه‌ تۆم له‌بیر ده‌چێته‌وه‌ لێی ده‌نووسم
كتێبێكی به‌رگ ڕه‌شه‌
هێشتا وشه‌یه‌كم تیا نه‌نووسیوه‌ .

-41 –
هه‌ندێ جار ژیان چه‌ند شتێكی كه‌مه‌
خۆشه‌ویستی ، ژیانێكه‌ هه‌ڵیده‌گرین
به‌ هه‌ردوو لایا‌ندا بڕوانه‌
كه‌س نایێ له‌گه‌ڵم بئاخڤێ .

-42-
به‌ ئاسپایی ، به‌ ئاسپایی بۆشایی ده‌گوزه‌رێ
یاخی ده‌بێ تاكو بنوێ
به‌ كورتی ، بۆشایی ده‌گوزه‌رێ ،
به‌ كورتی فێری له‌بیركردنمان ده‌كا .

-43-
ئه‌ی هه‌وری بڵیند ، ئه‌ی هه‌ور
بۆچی ئه‌وه‌نده‌ دوور ده‌ڕۆی ؟
ئه‌گه‌ر تۆ خێوی خۆشه‌ویستی كه‌ من نیمه‌‌
كه‌مێك دابه‌زه‌ ، كه‌مێك .
-44-
ئه‌و هه‌وره‌ی به‌ ئاسماندا تێده‌په‌ڕێ
له‌وه‌ی ده‌پرسێ كه‌ چ پرسیاران ناكا
گه‌ر به‌ سوود بێ بڵێین بیده‌ین به‌ كێ ؟
( ئه‌وه‌ی داومه‌ ، نایده‌م به‌ تۆ ) .

-45-
ئه‌ی جۆێباری بچووك ، جۆێباری بچووك
ئه‌وه‌ی ئاسان ڕا ده‌كا
به‌ ته‌نیا ڕا ده‌كه‌ی
، وه‌كو من ، ئه‌ی جۆگه‌ی بچووك

-46-
له‌ كۆتاییدا
ئاخاوتنه‌ درۆینه‌كانت
به‌خته‌وه‌رم ناكه‌ن
لێ به‌خته‌وری له‌ مندا ئه‌وه‌یه‌ قسه‌ بكه‌ی .

–47-
بۆم بخه‌نده‌ ، خه‌نده‌ی یه‌كشه‌مموان
تا دووشه‌مم به‌بیرم بێته‌وه‌
تۆ ده‌زانی ‌ من هه‌میشه‌ له‌ پشتته‌وه‌م
زۆر پێویست نییه‌ بڕۆی .

-48-
جلی جوان ده‌پۆشم
پێڵاوه‌كانم له‌ پێ ده‌كه‌م
ده‌چمه‌ ناو خه‌ڵكی
تا به‌ دوای ئه‌وه‌دا بگه‌ڕێم نایدۆزمه‌وه‌ .

-49-
له‌ پشت چیا كه‌سكه‌كانه‌وه‌ دێ
برووسكه‌ كه من ‌ نایبیسم
زایه‌ڵه‌یه‌كی جوان ، بزر
كه‌ ده‌یدوێنێ .

-50-
مسكێن ، دڵی بچكۆلانه‌یه‌
به‌ تین و تاوه‌وه‌ كار ده‌كا
ڕۆژێ ده‌گری و
ئێوارانیش واوه‌یلا . ‌

*(- فێرناندۆ پێسووا – : شاعیری ناسراوی پورتوگالیایی
كه‌‌ له‌ هه‌مان كاتیشدا نووسه‌ر و ڕه‌خنه‌گر و وه‌رگێڕ و فه‌یله‌سووفیش بووه‌ .
13ی 6 ی1888 له‌ شاری له‌شبوون له‌ دایك بووه‌ ، پێنج ساڵان بووه‌
كه‌ باوكی مردووه‌ ، پاشان به‌ خێزانه‌وه‌ ده‌چنه‌ باشووری ئه‌فریقا ، له‌وێ له‌ قوتابخانه‌یه‌كی ئینگلیزی ده‌خوێنێ .
له‌ 13 ساڵیدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ پورتوگال ، ماوه‌یه‌ك له‌ زانكۆی له‌شبونه‌ ده‌خوێنێ .
ساڵی 1914 یه‌كه‌مین قه‌سیده‌ی بڵاو ده‌كاته‌وه‌ .
30ی نۆڤێمبه‌ری 1935 به‌ نه‌خۆشی كۆچی دوای ده‌كا .
پێسووا نزیكه‌ی 25000 ڕه‌شنووسی له‌ دوای خۆی به‌جێ
هێشتووه‌ له‌ شیعر و فه‌لسه‌فه‌ و ڕه‌خنه‌ و وه‌رگێڕان وشانۆیی
له‌ كتێبخانه‌ی نیشتمانی له‌شبونه‌ به‌ ناوی ئارشیڤی پێسووا پارێزراون .
هه‌ندێ له‌و ڕه‌شنووسانه‌ لێیان بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ ، له‌وانه‌ :
• كتێبی نادڵنیایی
• سرووده‌كانی ڕیكاردۆ دو ڕییس
• ده‌رگا و چیرۆكی تر
• قه‌سیده‌كانی ئالبارۆ دی كامبۆس
• شوانی مێگه‌ل و قه‌سیده‌ی تر
• چوارینه‌كان و … هی دی . )
** ئه‌م 50 چوارینه‌یه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی (القصیده‌ كوم) كراون به‌ كوردی
بڕوانه‌ : https://www.alqasidah.com/epoem.php?ie=2630




چه‌ند قه‌سیده‌یه‌كی خۆشه‌ویستی له‌به‌ر حه‌وت ده‌روازه‌كه‌ی دونیا

عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی
و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  • 1 –

له‌ بازنه‌ی ڕوناهییه‌وه‌ به‌ره‌و مێرگان هه‌ڵدێم
له‌ خانه‌ی هه‌ساره‌كانی دییه‌وه‌
بۆ ( لووڤه‌ر ) داده‌به‌زم
ته‌لیسمی شێردراوه‌ی ناو تابلۆكان‌‌
به‌ باڵداری كوێردا ده‌به‌م ، عاشقاتیی ده‌كا
له‌ تاریكاییدا
به‌ وشه‌ و به‌ ئاگری شینی كوژاوه‌ی زه‌رده‌په‌ڕه‌وه
به‌ سیمای ( پیكاسۆ)
له‌و دیو ڕووی ڕۆژگاره‌ ونبووه‌كان و دارستانان
ده‌یدره‌وشێنێته‌وه‌ ..
به‌ فڵچه‌ به‌ركه‌وتنێكی
‌سه‌ر پێستی جه‌سته‌ی ژن و گوڵ و ئاسمان
به‌ هاواری گاڵته‌بازی ڕه‌شپێست
كه‌ ده‌بینێ ماسكه‌كه‌ی
له‌ ( لوار) دا نقوم ده‌بێ ..
ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ –
سه‌ریشم ژاوه‌ژاوی شاری بارانێ و
جاڵجاڵۆكه‌ی ئاگری تێدایه‌
ده‌رگه‌ی ژووره‌كه‌م داده‌خه‌م ، خۆم به‌ گاز ده‌كوژم .

  • 2 –
    خۆشه‌ویستم !
    هه‌موو زیندانه‌كانی دونیای كۆنم ناسین
    به‌ڵام ئێستا خه‌ریكم زیندانه‌كانی دونیای نوێ و
    زۆرداریی و ڕیسوا كردنی ‌ ڕۆژگاری نوێ و
    مردن له‌ ژێرزه‌مینه‌كانی شار و
    ژووری ئوتێله‌ نه‌فره‌ت لێكراوه‌كان بدۆزمه‌وه‌ ..
    زانیم : زۆردار
    چۆن پێستیان له‌ وه‌ختی شكستدا ‌گۆڕی و
    ده‌مامكی تازه‌یان پۆشی و
    گۆرانییه‌ كۆنه‌كه‌یان گوته‌وه‌ ..
    خۆشه‌ویستم !
    هه‌موو زۆرداره‌كانی دونیای كۆنم بینین
    چۆن ده‌نوون و ده‌خۆن
    چۆن پێده‌كه‌نن و دڵداریێ ده‌كه‌ن
    چۆن ده‌مرن و دویماهیان پێ دێ
    لێ نووكه‌
    زۆردارانی دونیای نوێ ده‌دۆزمه‌وه‌
    له‌ ڕۆژگاری لافاو و شۆڕشی مرۆڤ
    ماسكی كارا‌كته‌ره‌كان گۆڕاوه‌
    دونیا كه‌وتووه‌ته‌ ژێر چڕنۆكی وانه‌داده‌ری به‌ر سێبه‌ر‌ و
    له‌ ژێر ڕه‌حمه‌تی گاڵته‌بازان :
    فرۆشیاری داروپه‌ردوو
    پێش ئه‌وه‌ی یه‌كترمان خۆش بوێ
    كوشتمانیان خۆشه‌ویستم !
    شانۆكه‌شیان به‌ خوێن سواخ دا .
  • 3 –
    دز له‌ پاریس هێرشیان بۆ هێنام
    ده‌فته‌ره‌كانیان لێ سه‌ندم
    شه‌شپاڵوی نوور و قیڕیان له‌ خوێن سوور كرد و
    به‌ مردوویی جێیان هێشتم
    به‌ڵام من پێش به‌یانیدان هه‌ستامه‌وه‌ ‌ خۆشه‌ویستم
    گوڵه‌ مێلاقه‌ی كێڵگان و ئێش و ئازاری پیت و
    ئاگری ئه‌م چه‌رخه‌م
    بۆ نیشتمانی وه‌ك گۆڕ كراوه‌م هه‌ڵگرتووه‌ .
    -4-
    ( ئاركادیا ) دوای ( نیشاپور)
    جادووگه‌ره‌كه‌ به‌ ده‌رزیله‌یه‌ك
    به‌ نه‌خشه‌ی جیهانییه‌وه‌ كرد
    به‌ شووره‌یه‌ك ده‌وره‌ی دا ،
    برین ده‌كاته‌وه‌ و
    خوێن به‌سه‌ر كتێبه‌كانی جادوو و
    به‌سه‌ر جه‌سته‌ی عاشق و مه‌عشوقدا دێته‌ خوارێ ..
    ده‌رزیله‌ی ڕاكێشا و له‌گه‌ڵی جووت بوو
    فانۆسی كوژانده‌وه‌
    كێ له‌ ده‌رگا ده‌دا ؟
    ئاگرپه‌رست به‌ ژێر سێبه‌ری په‌لكه‌ دار خورما
    گه‌ڕانه‌وه‌ وڵاته‌كه‌یان
    ده‌گرین و با یش ده‌گری
    (ئاركادیا ) پاش ( نیشاپور)
    شه‌و چه‌ند بێ مه‌فه‌ره‌ و
    نوور چه‌ند ده‌ست قوچاو
    له‌م ماڵ و شه‌قامه لاڵانه‌دا
    كه‌ خۆشه‌ویستی و ژیان و مه‌رگی
    له‌به‌ر ده‌روازه‌كاندا قه‌ده‌غه‌یه‌ ..
    (5)
    نووسراوی لاگیریم
    پێشكێش به په‌یامبه‌ری‌ خوداوه‌ند و
    نوێنه‌ری گه‌ل كرد
    تا خۆری خوا
    به‌سه‌ر سبه‌ینێی تارمایی و ترسنشین دا هه‌ڵبێ
    كه‌چی حه‌واڵه‌ی زیندان و پۆلیس و
    ژووری ئه‌شكه‌نجه‌دان و
    دوورخستنه‌وه‌و ونبوونی كردم ..
    سككه‌ی خراپ
    له‌ شاره‌كانی سه‌رده‌می نوێدا
    سككه‌ی نوێی باشی وه‌لا ناوه‌
    كوێری ( ڕۆما )یش نه‌جیبزاده‌ و
    شۆڕشگێڕ و عاشقه‌كانی ده‌ركردن
    پێڵاوی كون كون و كه‌لاوه‌ی كه‌چه‌ڵ و
    كه‌ڕه‌نایان دانان ..
  • 6 –
    خۆشه‌ویستی له‌ كوێوه‌ دێ خۆشه‌ویستم !
    كه‌ مه‌حكووم بین به‌ عیدام
    كه‌ ئێمه‌ له‌ سێرك و باخچه‌ی ئاژه‌ڵان بین
    زمان سۆزانی و مێژوو و وه‌هم و
    نه‌زۆكی و وێرانه‌
    كه‌ دوو هه‌زار ساڵه‌ گه‌مارۆ دراوین و
    هه‌وڵ ئه‌ده‌ین له‌ بازنه‌ی سفران ده‌ربچین .
    -7-
    شه‌وانه‌ ئه‌م ئاگره‌ له‌ چیای ( قه‌فقاس ) هه‌ڵده‌گرم
    به‌ناو كه‌ڕه‌نایان ده‌قیژێنم و
    بۆره‌ شۆڕشگێریش
    له‌ نیشتمانی نوقمی نائومێدی
    له‌ ئۆقیانووسه‌وه‌ بۆ كه‌نداو
    نووستن و نوێژ
    خۆشحاڵترن له‌و وڵساتانه و
    ئه‌و سرووشته‌ بێده‌نگه‌ لاڵه‌
    له‌ نه‌دارانی شاره‌ نه‌خۆشه‌كان و
    له‌ هه‌رچی و په‌رچییه‌ مردووه‌كانی گوندان
    به‌ڵام من له‌گه‌ڵ توڵعی به‌یانیدا
    به‌سه‌ر شووره‌كانه‌وه‌ له‌ خاچ ده‌درێم . ‌

  • ‌له‌ (عبدالوهاب البیاتی – الاعمال الشعریة – الجزء الثانى) بڵاوكردنه‌وه‌ی
    ( المؤسسة العربية للدراسات والنشر) بێرووت , لوبنان 1995 ل 250 ،
    كراوه‌ به‌ كوردی .‌





سترانی (خود)ـه‌م.. فازڵ عه‌ززاوی.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

كه‌ ته‌مه‌نم بوو به‌ ده‌ ساڵ
وتم : هه‌موو شتێك به‌ركه‌ماڵ ده‌بێ فازیڵ
ماده‌م وه‌رز هه‌ن و به‌ دوای یه‌كدا دێن
ماده‌م زستان به‌ بارانێت به‌سه‌ردا ده‌دا و
به‌هار به‌ گوڵه‌ كێویه‌كانی و
هاوین به‌ ئابی پڕوكێنه‌ری و
پاییز به‌ خه‌می قووڵی ..
ماده‌م له‌به‌ر ده‌رگه‌ی ماڵه‌باوان له‌ كه‌ركووك داده‌نیشی و
چاودێری هه‌وری ڕه‌شی ‌ ئاسمانی سوور ده‌كه‌ی
هه‌ڵدێ و
فیل و ئه‌سپیشی به‌دواوه‌ن .
وتم له‌ بیست ساڵی
ده‌چیته‌ باخچه‌ی ( موسه‌ڵڵا ) و
سه‌ر له‌ ئێواران پیاسه‌ له‌ پێده‌شتی (سه‌ید قزی) دا ده‌كه‌ی و
ئێواره‌دره‌نگانیش له‌ چایخانه‌یه‌كی نێزیك قه‌یسه‌ری داده‌نیشی و
چاو له‌ بێچووه‌ له‌قله‌قه‌كان ده‌بڕی
كه‌ له‌ تۆقه‌لانی مناره‌ی( نه‌خشینه‌)دا كه‌وتوون
زیقه‌زیقت بۆ ده‌كه‌ن .

كه‌ بوومه‌ بیست ساڵ
نه‌ له‌ باخچه‌ بووم نه‌ چایخانه‌
له‌ زیندانێك بووم له‌ به‌غدا
‌ پۆلیسه‌ گوندییه‌كان پاسه‌وانییان ده‌كرد و
هه‌موو به‌یانییان له‌ خه‌و خه‌به‌ریان ده‌كردینه‌وه‌
ئێمه‌ش به‌ پێش شواڕكه‌كانییان ده‌كه‌وتین
كه‌ له‌ پشتمانیان ده‌دا
تا به‌ ڕیزی دوور و درێژ
له‌ خانه‌كان هه‌ڵتووتێین
‌ وه‌ك ڕانه‌ مه‌ڕێ
قه‌ساب ده‌یپشكنێ
به‌ر له‌وه‌ی بیانبه‌نه‌ قه‌سابخانه‌
ده‌مانژمێرن ..

وتم : هه‌موو شتێك به‌ركه‌ماڵ ده‌بێ فازیڵ
ماده‌م هێشتا ژیان گشتیت له‌پێشدا ماوه‌ و
دڵت به‌ ئومێد‌ ئاوه‌دانه‌
له‌ سی ساڵیدا
ده‌گه‌ڕێیه‌وه‌ ناو كه‌س و كارت و
براده‌ره‌ ونه‌كانت ،
له‌ ئاواره‌نشینه‌ دووره‌كان بۆ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌
تا باسی شاره‌كانی ناو خولگه‌ی كاڕژۆڵه و
جه‌وسه‌رانت بۆ بكه‌ن ..

كه‌ بووم به‌ سی ساڵ
من خۆم ئاواره‌ بووم .

وتم : قه‌ینا فازیڵ هه‌موو شتێ به‌ركه‌ماڵ ده‌بێ
له‌ چل ساڵی ده‌گه‌ڕێیه‌وه‌ لای شاعیره‌ قه‌للۆشه‌كان
ئێواران
له‌سه‌ر ته‌خته‌كانی سه‌ر شۆسته‌ دانیشتوون
چاوه‌ڕوانت ده‌كه‌ن
چای له‌ چایخانه‌ی مه‌جیدییه‌ ده‌خۆنه‌وه‌
تا هه‌مووتان پێكه‌وه‌
شه‌و له‌ دوای شه‌و
له‌ یانه‌ی عه‌دلییه‌دا مه‌ست بن و
جنێو به‌ حكوومه‌ت بده‌ن
تا سپێده‌
به‌ شه‌قامه‌ چۆله‌كانه‌وه‌ وه‌ربن ..

كه‌ بوومه‌ چل ساڵ
دیتم هه‌موویان ، یه‌ك به‌ دوای یه‌ك
به‌ پاسپۆرتی ساخته‌ هه‌ڵدێن و
له‌گه‌ڵ قاچاخچیان
كه‌ كه‌ره‌كانییان
له‌ تووله‌ڕێی چیایه‌ عاسی و مه‌ترسیداره‌كاندا
به‌ پێش كه‌وتووه‌
سنوور ده‌بڕن ..

به‌م جۆره‌ سه‌رخۆش بووین
جارێ لێره‌ و جارێ له‌وێ
له‌ به‌رلین یا قوبرس
له‌ له‌نده‌ن یا پاریس
هه‌ندێ جاریش له‌ دۆزه‌خ .

وتم : فازیڵ هه‌موو شتێك به‌ركه‌ماڵ ده‌بێ
ماده‌م لانی كه‌م یادگارییه‌كانت له‌گه‌ڵ خۆتن
له‌ په‌نجا ساڵی ده‌گه‌ڕێیه‌وه‌ سه‌ر
دره‌خته‌ له‌بیركراوه‌كه‌ت
تا به‌ ده‌ستی خۆت ئاوی بده‌یه‌وه‌
ده‌گه‌ڕێیه‌وه‌ ماڵه‌كه‌ت
كه‌ مۆرانه‌ لێی داوه‌
تا سه‌ر له ‌نوێ نۆژه‌نی بكه‌یه‌وه‌
بۆ كتێبه‌كانت
كه‌ له‌ ناو كارتۆن به‌جێهێشترابوون
جارێكی دی بیانخوێنیه‌وه‌ .

كه‌ بوومه‌ په‌نجا ساڵیش
داره‌كه‌مانم دی
به‌ ته‌ور ده‌بڕدرێته‌وه‌ و
ماڵمان جوورجی ده‌كه‌وێتێ
كتێبه‌كانیشم خراونه‌ته‌ بیر
ئێستا چی به‌خۆت ده‌ڵێی فازیڵ
له‌ كاتێكا هه‌موو كه‌شتییه‌كانی پشتت سووتێنراون ؟
ئاخ ، نامه‌وێ هیچ بڵێم
هه‌رگیز هیچ ناڵێم
وازم لێ بێنن
نه‌فره‌ت ..
له‌ یه‌ك چركه‌دا
گه‌یشتمه‌ دیماهی
هه‌موو حیكمه‌ته‌كانی دونیام ختم كردن
ته‌نانه‌ت پێش ئه‌وه‌ی بزانم
چی ڕووی دا .

سه‌رچاوه‌ : لاپه‌ڕه‌ی فه‌یسی شاعیر
بڕوانه‌ :

https://ar-ar.facebook.com/%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%8A-Fadhil-Al-Azzawi-753364701447926/




چه‌ند ده‌قێك له‌ شاعیری عێراقی (عه‌دنان موحسن) ـه‌وه.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

( عه‌دنان موحسن ) شاعیرێكی عێراقییه‌
له‌ به‌غدا له‌ دایك بووه‌ ، دوادواكانی حه‌فتایه‌كان عێراقی به‌جێهێشتووه
ڕووی له‌ لوبنان كردووه‌ پاشان چووه‌ته‌ پاریس ، ئێستاش هه‌ر له‌وێیه‌ .
تا ئێستا سێ كۆشیعری به‌ عه‌ره‌بی و فه‌ره‌نسی بڵاو كردووه‌ته‌وه‌
ئه‌و ده‌ڵێ :(( هه‌ندێ لایان وایه‌ پێویسته‌ شیعریان به‌ زێڕ بخه‌مڵێنرێ ،
لێ من وای ده‌بینم‌ شیعر ده‌خوازێ به‌ ته‌رازووی ژیان بكێشرێ
چونكه‌ به‌هادارتر و وردتر و ڕاستگۆتره‌ ..)) .

  • ده‌قی ترس
    ناوچه‌ی دووره‌ده‌ستم له‌ مێشكدایه‌
    دوور زۆر دوور
    هیلاكی وای تێدایه‌ ‌ له‌ ڕاشكاوانیشدا چێی نابێته‌وه‌
    دڵیشم ترسێكی تیایه‌
    ترسێك و
    چیتر نا ..
    تیككه‌ نانێك
    به‌ به‌ر چاوی ئه‌وانی دییه‌وه‌
    ساتمه‌ له‌ پووكی دایكم ببا .
  • ده‌قی براده‌ر
    (بۆ ئاده‌م حاته‌م )
    وه‌كو خووی خۆی
    شه‌و له‌ گیرفانی ده‌ردێنێ
    به‌ ئاراسته‌ی ئه‌و ڕێیانه‌ی
    ده‌چنه‌وه‌ سه‌ر نه‌خوازراوان
    وه‌كو خووی خۆی
    ڕێگاكان هه‌میشه‌
    به‌ سێ به‌ربه‌ستان دوور له‌ قاچه‌كانی ‌
    پیاسه‌ ده‌كه‌ن ..
  • ده‌قی سه‌ركێشی
    به‌ مه‌ودای دوو تنۆكه‌ فرمێسك له‌ سیمامه‌وه‌
    له‌گه‌ڵ هه‌مووان له‌باره‌ی ئه‌وه‌ ده‌دوێم
    كه‌ خوداوه‌ند و چه‌ند په‌یامبه‌رێ
    پێیان خۆش نییه‌ .
  • خاوه‌ندارییه‌تی
    له‌ هه‌موو مه‌یخانه‌یه‌ك
    خانه‌واده‌یه‌كم هه‌یه
    هه‌روا چه‌ند قه‌سیده‌یه‌ك
    كه‌ به‌‌ هه‌مووان ده‌ینووسن
    هه‌ر كه‌سه‌‌ و به‌ پێی خه‌می خۆی و
    هه‌ر یه‌ك
    به‌ پێی خووی خۆی .

له‌ هه‌ر گوڵێكدا
شوێنه‌واری په‌نجه‌كانی و
پاشماوه‌ی بۆنی ژنێكم هه‌یه‌
كه‌ پێنج كیشوه‌ری
له‌ نێو ده‌ستیدا ده‌نوێ .

له‌ هه‌ر ڕێیه‌ك
له‌وه‌ی به‌م هه‌نگاوه‌ ده‌چێ و
به‌ربه‌ستی وا
تا ئێستا‌ ناتوانم شوێنیان دیاری بكه‌م
له‌ هه‌موو شوێنێكدا
ژوانێكم هه‌یه‌
به‌ مه‌ودای دوو تنۆك فرمێسك
له‌ به‌سه‌رچوونی وه‌خت له‌بیری ده‌كه‌م .

  • كارتی كه‌سییه‌تی
    ڕه‌نگه‌ ئه‌و خنكاوه‌ی فڕێدراوه‌ته‌وه‌‌ كه‌ناری ڕووبار
    من بم
    هه‌موو شتێك ئه‌وه‌ پێشان ده‌دا
    ئاوی نێو په‌نجان
    ئه‌و كراسه‌ی له‌به‌ری ده‌كردم و
    ئه‌و چاوه‌ڕوانییه‌ی كه‌ نایێ
    له‌وانه‌یه‌ من هه‌ڵه‌ باوه‌كانیم
    به‌ردهاوێژێك له‌ ژیانیدا هاوێتبێ
    پاشان
    به‌وپه‌ڕی گه‌رمییه‌وه‌ ته‌وقه‌ی له‌گه‌ڵدا كردبێ
    چوار ساڵی به‌سه‌ردا بووریوه‌
    له‌ ساڵی جیاجیا
    ڕه‌نگه‌ من به‌ دوو دارشه‌قه‌وه‌
    له‌ شێوه‌ی قه‌ڵافه‌تی له‌ڕولاوازی
    گه‌یاندبمه‌ بازاڕی شار
    پێیان گوت
    له‌وێ له‌وسه‌ری‌ شۆسته‌دا
    ژنێك هه‌یه‌
    هێشتا تێیدا ماوه‌
    هه‌روه‌ها كورسی به‌تاڵ
    بۆ ئه‌وانه‌ی گه‌یاندوویانه و
    پێی نه‌گه‌یشتوون
    ڕه‌نگه‌ من شه‌وانه‌
    دڵ و زمانی ببینم
    وه‌ك
    (*)menage a trois
    چاو لێك بترووكێنن .

() لێره‌ زیتر به‌ سێگۆشه‌ی خۆشه‌ویستییوه‌ هاتووه‌ ، شاعیر له‌ ئه‌سڵدا وای داناوه‌ . (*) بۆ ده‌قی شیعره‌كه‌ بڕوانه‌ :

https://elaph.com/Web/Archive/1030465125168131400.html





ئێمه‌ كه‌ به‌ خێرایی شه‌ڕ گه‌وره‌ بووین.. فله‌یحه حه‌سه‌ن‌ – و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئێمه‌ كه‌ به‌ خێرایی شه‌ڕ گه‌وره‌ بووین
قه‌ت خواوه‌ند لێی نه‌پرسین ، كه‌ تۆوی چاند و
وتی : ببن و بووین
مناڵانێك لاڵه‌پته‌ به‌ چرپه‌ی ماڵه‌ نووستووه‌كان
به‌ره‌و قوتابیخانان ڕا ده‌كه‌ین
ده‌وره‌دراو به‌ دوعای دایكان له‌ ترسی هه‌موو شتێك ..
به‌ڵام به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌
ژیانی هه‌موومانی
له‌ ڕسته‌ خنكێنه‌ره‌كه‌یا كۆ كرده‌وه‌ :
(( پاش ده‌ ڕۆژی دی ،
دوای ته‌واو بوونی شه‌ڕ ده‌گه‌ڕێینه‌وه ‌))
(نازه‌نین) به‌ شێوه‌ تام كوردییه‌كه‌ی وای وت
ئێمه‌ی قوتابیش
له‌ گۆڕه‌پانی به‌ڕیزوه‌ستان كۆ ببووینه‌وه‌
ڕۆح داچه‌قیو
سه‌رسام و ترساو ..
ڕۆژگار درێژ بوونه‌وه‌ و بوون به‌ ساڵ
په‌رت و بڵاو بووین
كوڕان بۆ گۆڕه‌پانی هاڕین
كچانیش به‌ره‌و كۆسپه‌ی چاوه‌ڕوانی ..
براده‌ره‌كانم هه‌رگیز نه‌گه‌ڕانه‌وه‌
پاشماوه‌كانیان سندووقه‌دار كۆی كردنه‌وه‌
كه‌ به‌ كونی جودایی ڕازێنرابوونه‌وه‌
دایكیشم وه‌ك ئێمه‌
دووچاری چاوه‌ڕوانی ببوو
داده‌نیشت چاوه‌ڕوانی باوكمان له‌گه‌ڵ به‌ش بكا
كه‌ جارێ دێته‌وه‌ و
چه‌ندان جار ده‌ڕوا
ناشزانین بۆ كوێ ..
ئه‌گه‌ر بیویستبا
خۆی له‌ پرسیاره‌كه‌ به‌ دوور بگرێ
ده‌یگوت : بۆ به‌ره‌یه‌كی جوولاو .
وامان لێ هات ڕۆژه‌كانمان كۆ ده‌كرده‌وه‌
به‌ زۆر به هه‌شت ساڵنامه‌ له‌ خوێن له‌به‌ر ڕۆیشتندا ‌
ده‌نووساند
تا وامان لێ هات
چاومان به‌ خۆڵی گۆڕستانان ده‌ڕشت
چیتریش به‌ده‌ر له‌ لافیته‌ی
( بژی سه‌رۆك) نه‌بوو
ئینجا به‌ ڕاستیش زۆر ژیا
تا شه‌ڕ به‌ شه‌ڕ بدروێته‌وه‌
پوریشم ڕۆژه‌كانی خۆیم بۆ ده‌ژمێرێ
كوڕه‌كانی نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌
هه‌موویانی له‌ یه‌ك پرسه‌ و
بێده‌نگییه‌كی درێژ كۆ كرده‌وه‌ ..
…………
…………

به‌ سه‌ركه‌وتوویی له‌ شه‌ڕدا ده‌رچووین
هههههههههههههههههههههههههههههههههه
سه‌رۆك وتی :
با بچینه‌ شه‌ڕی دووه‌می
سه‌ربازه‌كان هیچیان له‌باره‌ی
ئاڵاهه‌ڵگره‌وه‌ نه‌ده‌زانی ..
………………
دایكم (نیتاق)ی براكه‌می ده‌ژماردن
ده‌شیزانی شه‌ڕ
له‌ گه‌مه‌یه‌كی دۆڕاو زیاتر نییه ..‌
برسی ده‌بین
ئێمه‌ برسی ده‌بین
ورگی سه‌رۆكیش گه‌وره‌ ده‌بێ
له‌ ئیستگه‌كانا به‌ گریانه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێ :
به‌ته‌نێ قاتێكم هه‌یه‌
له‌ پشتیه‌وه‌ش
به‌ فڕۆكه‌یه‌كی زێڕكفت
ژن بۆ كوڕه‌كه‌ی دێنێ ..

……………..
مه‌ترسه‌

هاوسێكه‌م
ده‌ست ده‌خاته‌ سه‌ر شانی كوڕه‌كه‌ی
به‌ زیندوویی له‌ شه‌ڕ هاتمه‌وه‌
ده‌شمێنم
پێش ‌ به‌یانیدان به‌ره‌و نه‌خۆشخانان ڕا ده‌كا و
هه‌ندێ له‌ خوێنبه‌ره‌كانی
ده‌كاته‌ پاره‌ و ڕه‌وانه‌ی ده‌كا ..
…………….

خوشكم داده‌نیشێ كۆرپه‌كه بنوێنێ
گۆرانی بۆ ده‌ڵێ :
ده‌مه‌وێ شه‌ڕ نه‌یه‌ته‌وه و
تۆم بۆ بهێڵێته‌وه
جێی كۆچكردوو كه‌ دووباره‌ نابێته‌وه‌
بۆ
پڕ بكاته‌وه‌
‌ مه‌به‌ستی باوكییه‌تی
شه‌هیدی شه‌ڕان ..
به‌ڵام شه‌ڕ به‌دفه‌ڕه‌
ڕیاكاره‌
بۆ فرت و فێڵ داڕێژراوه
گوێ ڕاده‌دێرێ‌
له‌گه‌ڵ گه‌وره‌ بوونی مناڵه‌كه‌
دێ ده‌یڕفێنێ
تۆ تێر نابی ؟
داخۆ ڕۆژێك نایێ
هه‌ندێ له‌ خانه‌واده‌كه‌مان
_ وه‌ك خه‌ڵكی ئێره‌ _
به‌ ئارامی تێیدا بژین ؟
داخۆ ڕۆژێ نایێ
له‌ په‌ڕاوی ژیاندا
هه‌ندێ ئومێدی تیا ببینین
بووبێته‌ ڕاستی ..؟
تۆ ژن نیت
تا ڕوو به‌ ڕوو له‌گه‌ڵت بدوێم
ناوی ئاماژه‌ی (ئه‌و)یش لایق به‌ تۆ نییه‌
تۆ له‌ خراپكارێكی ڕه‌ها زیاتر نیت .

ئاماژه‌
• فله‌یحه‌ حه‌سه‌ن : شاعیریكی عیراقییه‌ ، له‌ شاری ( نه‌جه‌ف ) له‌ دایك بووه‌ هه‌ر ماوه‌یه‌ك مامۆستایه‌تیكردووه‌ له‌ یه‌كێك له‌ دواناوه‌ندییه‌كانی كچان . ماسته‌ری له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا هه‌یه‌ . تا ئێستا ژماره‌یه‌ك كۆشیعری بڵاو كردوونه‌ته‌وه . یه‌كێكه‌ له‌و ژنه‌شاعیرانه‌ی تراژیدیا له‌ قه‌سیده‌كانیدا ون نییه‌ ، بۆیه‌ هه‌ندێ له‌ ڕه‌خنه‌گران به‌ شاعیری سه‌رده‌می شه‌ڕ ناوی ده‌هێنن .‌
حاڵی حازر له‌ ئه‌مه‌ریكا له‌( نیۆگێرسی) ده‌ژی .
ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ی له‌ ماڵپه‌ڕی ( الحوار المتمدن)ـه‌وه‌ ژماره‌ 4597
له‌ 8/10/2014 كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌ :

https://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=436179




چه‌ندی شیعرێكی دی له‌ شاعیری ناسراو (عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی)یه‌وه‌.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

نه‌ی
نه‌ی ده‌گری : ئه‌وه‌ دارستانن گه‌وره‌م
له‌ ناخی قووڵی زه‌ویدا به‌ دوای خۆراكیدا ده‌گه‌ڕێ
نه‌ی ده‌گری : ئه‌وه‌ باهۆزی پایزه‌
نه‌ی ده‌گری : ئه‌وه‌ قولله‌كانن ئاگریان گرتووه‌
نه‌ی : مرۆڤێك به‌ره‌نگاری مه‌رگی ده‌بێته‌وه‌
مه‌رگی سرووشت و وه‌رزه‌كان .

سترانبێژی كوێر

باران به‌سه‌ر مزگه‌وته‌كانی تاران دا ده‌بارێ
باران و بۆرژان و
هه‌وری ترس
په‌لاماری خه‌ڵك ده‌ده‌ن
به‌ڵام سترانبێژی كوێری مه‌رگ
گۆرانی بۆ مردووه‌ كوێره‌كان ده‌چڕی .

له‌باره‌ی كتێبه‌كانی مێژووه‌وه

كتێبه‌كانی مێژوو قه‌حپه‌ن
شه‌هیده‌ پیرۆزه‌كان له‌ ژێر داروپه‌ردوودا ده‌نێژن
شایه‌ده‌ ساخته‌كانیش ده‌هێڵنه‌وه‌ .

دیسان له‌باره‌ی كتێبه‌كانی مێژووه‌وه‌

كتێبه‌كانی مێژوو درۆزنن
ئه‌سكه‌نده‌ر قوتابی ئه‌رستۆ نه‌بوو
ئه‌و له‌ جه‌للادێك زیاتر نه‌بوو
كه‌ له‌ پێناوی داگیركردندا
داگیری ده‌كرد
تا ئاره‌زووی
به‌ خوێنی سه‌ربازه‌ هه‌ژاره‌كان به‌دی بێنێ .

بۆ یه‌ڵماز گیۆنای
ژن و پیاوێك و شه‌مه‌نده‌فه‌رێك له‌ شه‌وی ئه‌نادۆڵ دا
به‌به‌ر ڕووناكییه‌وه‌
ژنه‌كه‌ به‌ ترسه‌وه‌ ده‌ڵێ : ( ئه‌و شه‌وه‌ چییه‌ ؟)
شار و دێهات و گورگ له‌ ژێر به‌فرا‌
له‌برسان ده‌لوورێنن
دووكه‌ڵی تونێله‌ خواروخێچه‌كان و
كۆخه‌ی منداڵان و
شه‌وێك پێشبینی بوومه‌له‌رزه‌ی لێ ده‌كرێ
پیاوه‌ نووستووه‌كه‌ به‌ چرپه‌وه‌ وتی : ( شه‌و شه‌وه‌ )
پیاوێكی دی له‌وپه‌ڕی فارغۆنه‌كه‌وه‌
له‌ژێر ڕووناكی خنكێنراودا نامه‌یه‌ك ده‌نووسێ و
گۆرانییه‌ك ده‌ڵێته‌وه‌
دوای شه‌ڕی دونیا له‌ باڵكان دا بڵاو بوو
باس له‌ خۆشه‌ویستییه‌كی نادیار و
په‌یامبه‌رێكی شاعیر ده‌كا
خه‌ڵكی شه‌یدای بوو بوون
پیاوێك لۆمه‌ی براده‌رێكی ده‌كا و ده‌ڵێ :
( ئه‌م دونیایه‌ خایین و ئۆینبازه‌‌
به‌ به‌ره‌واژی سواری پشتی كه‌رێ ده‌بێ )
ژنه‌كه‌ به‌ ترسه‌وه‌ ده‌گری
پیاوی یه‌كه‌م سه‌ركۆنه‌ی ده‌كا و
پێی ده‌ڵێ : ( ئه‌وه‌ چییه‌؟
سپێده‌ له‌ ئانوساتی دایه‌ و
دارستان به‌ قووڵی هه‌ناسه‌ هه‌ڵده‌كێشێ
خاك له‌ به‌ره‌ژان دایه‌ )

شاعیر
ئاگری له‌ كۆته‌كانی به‌ردا و
وتی ده‌بێ زیندانه‌كانی سه‌رزه‌مین بڕوخێن
نهێنی خۆشه‌ویستی كاره‌ساتباری خۆی بۆ‌ باران دركاند
كه‌ له‌ په‌یكه‌ره‌كانی نوور
له ‌میعراجیش شه‌هید بوو
خۆڵه‌مێشی خۆی به‌ قه‌سیده‌یه‌ك سپارد
بوو به‌ (چاك)ێكی نادیار و
سه‌ردان ده‌كرا .

سیما

ڕووت له‌ ئاوێنه‌دا : دوو ڕووه‌
درۆ مه‌كه‌
خوا له‌ ئاوێنه‌دا ده‌تبینێ .

ژنێك
هه‌موو شه‌وێ له‌ گۆڕی دووریدا
ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ (ته‌نه‌كه‌)ـاوه‌
له‌گه‌ڵ شه‌یتان له‌ ماڵه‌كانیاندا
جووت ده‌بێ
وێنه‌ی ئه‌سپ له‌ با دا ده‌حیلێنێ
چه‌ندی له‌ گه‌ڕانیشیدا وه‌نه‌وز تینی بۆ ده‌هێنێ
ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ گۆڕه‌كه‌ی .

بۆ یه‌شار كه‌مال
دیواری ژووره‌ كه‌ڕولاڵه‌كان و
زمانی گه‌لانی كیشوه‌رانت بڕی
به‌ توانه‌وه‌ له‌ ئاگر و ژانی داهێنان
به‌ره‌نگاری‌
كه‌لاوه‌ی كه‌چه‌ڵ و بۆره‌ نووسه‌ران ده‌بێته‌وه‌‌
به‌ ناوی مرۆڤی تژی مه‌رگ
شۆڕشی داهێنانی
له‌ داهێناندا داگیرسان .

  • له‌ ( عبدالوهاب البیاتی _ الاعمال الشعرية ) به‌شی دووه‌م
    بڵاو كردنه‌وه‌ی ( المؤسسة العربية للدراسات والنشر ) بێرووت – لوبنان 1995
    بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ ( 454 و 455 و 471 و 474 و 479 و 484 و 497 و
    501 و 513 . )




نۆ چوارینه‌ له‌ عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتییه‌وه‌.. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
مه‌سیح خوێنی خۆی به‌ پاشای كه‌ر فرۆشت
شۆڕشگێڕانیش به‌زین و
چیهان له‌ چڵپاودا نوقم بوو
ڕووپۆشی گاڵته‌جاڕانیش كه‌وتنه‌ زڵكاوه‌كانی شه‌رمه‌زاری .

(2)
ئاگرم له‌سه‌ر پێخه‌فی خۆشه‌ویستیم كرده‌وه‌
له‌به‌ر ده‌رگایاندا به‌جێی هێشتم پیر ببم ، بڕوخێم
سووتاندمی ، به‌ خۆڵه‌مێشییه‌وه‌ فووی پیا كردم و
وه‌كو مار له‌ دیواریدا نووستی .

(3)
هه‌ڵكه‌ن به‌ وشه‌ په‌تكیان پساند
كه‌وتنه‌ تاریكایی بیران
پا‌ڵه‌وانی سه‌ر په‌تكانیش
وه‌ك توانه‌وه‌ی شێوانی شه‌و له‌ ڕۆژدا ، توانه‌وه‌ .

(4)
سوكرات !
ده‌بێ مانایه‌ك ببینینه‌وه‌ و به‌روانكه‌كان بدڕێنین
ده‌بێ بیبڕێنینه‌وه‌
ده‌بێ پێستی مه‌ڕ دابماڵرێ و ئه‌و شێواویه‌ بدرێته‌ به‌ر شواڕكان .

(5)
سیاسییه‌ پیشه‌وه‌ره‌كان داره‌مه‌یتان ساف ده‌كه‌ن
تۆش له‌ غوربه‌تدا نه‌ ده‌ژی و نه‌ ده‌مری
له‌ چاوه‌ڕوانی ڕێگران
به‌فر و ئه‌ستێره‌ و یاقووت ده‌تشێرنه‌وه‌ .

(6)
ده‌بێ هه‌ڵبژێرین
باهۆز بگرین و سفران بخوولێنینه‌وه‌
ده‌بێ مانایه‌ك له‌ پشت بێهووده‌یی ژیان بدۆزینه‌وه‌
ژیان له‌م جه‌مسه‌ره‌ داخراوه‌دا خۆكوژییه‌ .

(7)
ده‌بێ ڕۆما بڕوخێ و
له‌و خۆڵه‌مێشه‌دا گه‌ش بێته‌وه‌ ئاگر
برووسكه‌ دره‌ختان بسووتێنێ
ده‌بێ له‌م كۆرپه‌ڵه‌ مردووه‌دا له‌دایك بن شۆڕشڤان .

(8)
ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ ، كێ ده‌زانێ ، ناگه‌ڕێینه‌وه‌
بۆ دایكه‌ زه‌مین كه‌ كۆرپه‌ی ئومێدی چاوه‌ڕوانكراوی
له‌ هه‌ناویدا هه‌ڵده‌گرێ و ‌قووڵی ئه‌م خه‌م و به‌ڵێنانه
په‌پووله‌ی بوون به‌ ده‌وری ئاگرماندا ده‌خوولێته‌وه‌ .

(9)
مردووی زیندوو بێ نان و بێ ئامانج
فوو له‌ خۆڵه‌مێش ده‌كا
به‌ڵكو نیشاپور
وه‌ك مار به‌رگی خه‌می داده‌كه‌نێ و كۆت ده‌پسێنێ .

  • له‌ ( عبدالوهاب البیاتی – الاعمال الشعریة‌ ) به‌شی دووه‌م
    بڵاو كردنه‌وه‌ی ( المؤسسة العربية للدراسات والنشر) –
    بێرووت 1995 ل 95 .‌



پڕۆفایلی شارێك.. عەبدولوەهاب بەیاتی/ و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

گۆڕستانێك ، گۆڕستانێكی دی بەسەرەوەیە
نێوانیان
خۆشەویستی، مەرگ، ئادەمزادی زیندوو
سواڵكەرو هەبووییە چاوچنۆكەكان. .
گەر پڕ بە زار هاوار بكەی ،
دەنگەكە دێتەوە(*)
لە هەناسەی مردووان و
كۆكەی زستانی ساڵاندا هەڵكێشراوە ..
گەر بتەوێ ڕابكەی ،
چه‌رچیی و فرۆشیاره‌ تەڵەكەبازەكان دوات دەكەون
لەو گۆڕستانە گەورەیەدا ،
لەو بیابانەدا
خوداوەندی شیعر سەربڕان
شاعیریش لە مەیخانەدا مرد.

  • له‌ گۆڤاری(المقدمة)ی پاریسی ژمارە (6)ی ساڵی 1987، ل 12
    (*) بە پێی تێكستی ئەسڵی من ئەمەم پێ لە (دەنگدانەوە) ڕاستتربوو .



ئێوه ‌( لوبنان )ی خۆتان هه‌یه‌ .. منیش ( لوبنان )ی خۆم.. جوبڕان خه‌لیل جوبڕان و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئێوه‌ لوبنانی خۆتان هه‌یه‌ به‌ هه‌رچی به‌رژه‌وه‌ندی و
ناكۆكییه‌كانی تێیدایه‌ ،
منیش لوبنانی خۆم به‌ هیوا و خه‌ونه‌كانییه‌وه‌ ..
لوبنانی ئێوه‌ گرێیه‌كی سیاسییه‌ ڕۆژگار ده‌كۆشێ بیكاته‌وه‌ ،
لێ لوبنانی من
چه‌ند گردۆڵكه‌یه‌كن به‌ شكۆ و مه‌زنییه‌وه‌ ڕووه‌و شینایی ئاسمان
به‌رز ده‌بنه‌وه ..
لوبنانی ئێوه‌ كێشه‌یه‌كی نێوده‌وڵه‌تییه‌ ‌ شه‌و هه‌ڵیان ده‌دا ،
به‌ڵام لوبنانی من دۆڵی هێمن و ئه‌فسوناوین ،
زایه‌ڵه‌ی ستران و زه‌نگی له‌ كه‌ناره‌كاندا شه‌پۆل ده‌ده‌ن ..
لوبنانی ئێوه‌ ململانێی پیاوێكه‌ له‌ ڕۆژئاواوه‌ هاتووه‌
له‌گه‌ڵ یه‌كێكی دی له‌ باشوور ،
به‌ڵام لوبنانی من نوێژێكی باڵداره‌
به‌یانییان كه‌ شوان مێگه‌ل به‌ره‌و مێرگان ده‌به‌ن له‌ شه‌ققه‌ی باڵ ده‌ده‌ن ، ئێوارانیش كه جووتیار له‌ كێڵگه‌ و ڕه‌زان دێنه‌وه‌ هه‌ڵده‌كشێن ..‌
لوبنانی ئێوه‌ حكوومه‌تێكه‌ سه‌ره‌كانی له‌ ئه‌ژمار نایه‌ن ،
لوبنانی من
چیایه‌كی سامناكی ئارامه‌ له‌ نێوان ده‌ریا و پێده‌شته‌كاندا ڕوونیشتووه ،‌
ڕوونشتنی شاعیر له‌ نێوان ئه‌به‌دییه‌ت و ئه‌به‌دییه‌تدا ..
لبنانی ئێوه‌ فێڵێكه‌ ، ڕێوی كه‌ له‌گه‌ڵ كه‌متیاردا كۆ ده‌بێته‌وه‌ ده‌یكا و
كه‌متیار له‌ كۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ گورگ دا ،
لوبنانی من ئه‌و یادگارییانه‌ن
سترانی كچان له‌ هه‌ویه‌شه‌واندا و گۆرانی كیژانم له ناو خه‌رمان و
گوشینگه‌كان‌ به‌ گوێدا ده‌ده‌نه‌وه‌ ..
لوبنانی ئێوه‌ چوارگۆشه‌ی شه‌تره‌نجن له‌ نێوان سه‌رۆكی دین و فه‌رمانده‌ی سوپا ،
لوبنانی من په‌رستگه‌یه‌كه‌ به‌ ڕۆح ده‌چمه‌ ناوی
كاتێ وه‌ڕس ده‌بم له‌ ته‌ماشای ئه‌و شاره‌ی
به‌سه‌ر ڕه‌وڕه‌وه‌دا ڕێ ده‌كا ..
لوبنانی ئێوه‌ تایه‌فه‌ و حزبه‌ ،
لوبنانی من ئه‌و كچه‌ جحێڵانه‌ن به‌ گابه‌ردان هه‌ڵده‌گه‌ڕێن و
له‌گه‌ڵ جوێباران ڕا ده‌كه‌ن و
تۆپ له‌ گۆڕه‌پانان هه‌ڵداوێن ..
لوبنانی ئێوه‌ وتار و وانه‌دان و مشتومڕه‌ ،
لوبنانی من خوێندنی قومریانه‌ ..
لوبنانی ئێوه‌ درۆیه‌كه‌ له‌ ژێر ڕووپۆشێك له‌ زیره‌كیی خوازراو و
دووڕووییه‌ك له‌ به‌رگی داب و نه‌ریت و خۆنواندندا ،
لوبنانی من ڕاستییه‌كی ساده‌ و ڕووته‌ ..
لوبنانی ئێوه‌ چه‌ند قانوون و چه‌ند بڕگه‌یه‌كی سه‌ر كاغه‌ز و
چه‌ند به‌ڵێن و په‌یماننامه‌ی ناو ده‌فته‌رانن ،
لوبنانی من خۆڕسكایه‌تیی
نهێنییه‌كانی ژیانه‌ و نازانێ كه‌ ده‌زانێ ..
لو‌بنانی ئێوه‌ پیره‌مێردێكه‌ ده‌ستی به‌ ڕدێنه‌وه‌ گرتووه‌ و
برۆی وێك هێناونه‌‌ته‌وه‌ و بیر له‌خۆی نه‌بێ له‌ هیچی دی ناكاته‌وه‌ ،
لوبنانی من تۆلازێكه‌ وه‌ك قولله‌ به‌رز ڕاده‌وه‌ستێ و وه‌ك سپێده‌ زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بێته‌وه‌ و
چوون هه‌ست به‌خۆی ده‌كا هه‌ست به‌وانی دیكه‌ش ده‌كا ..
لوبنانی ئێوه‌ هه‌ندێ جار له‌ سوریا جیا ده‌بێته‌وه‌ ، جاریش هه‌یه‌
پێیه‌وه‌ په‌یوه‌ند ،
هه‌ندێ جاریش فێڵ له‌ هه‌ر دوو لا ده‌كا
تا له‌ ناوه‌ندی گرێدراو و پچڕاودا بێ ،
لوبنانی من نه‌ په‌یوه‌نده‌ ، نه‌ جیا ده‌بێته‌وه‌ ،
نه‌ خۆی به گه‌وره‌ و نه‌ به‌ بچووك داده‌نێ ..
ئێوه‌ لوبنانی خۆتان و ڕۆڵه‌كانی ،
منیش لوبنانی خۆم و ڕۆڵه‌كانی
گه‌لۆ داخۆ ڕۆڵه‌كانی لوبنانی ئێوه‌ كێن ؟
ئه‌وانه‌ن ‌ ڕۆحیان له‌ نه‌خۆشخانه‌كانی ڕۆژئاوا له‌ دایك بووه‌ .
ئه‌وانه‌ن ئاوه‌زیان له‌ باوه‌شی چاوچنۆكێك بێدار بووه‌ته‌وه‌
ده‌وری دڵفراوانان ده‌گێڕێ .
ئه‌و شووڵانه‌ن بێ خواستی خۆیان به‌ ڕاست و چه‌پ لار ده‌بنه‌وه‌ ..
ئه‌وان ئه‌و كه‌شتییه‌ن ‌ بێ سوكان و بێ چارۆگه‌ به‌ گژ شه‌پۆلاندا ده‌چێ ،
كه‌شتییوانه‌كانی دوودڵ
به‌نده‌ریان ئه‌شكه‌وتێكه‌ دێوودرنجی تێدایه‌ ،
ئه‌ی باشه‌ هه‌ر پێته‌ختێكی ئه‌ورووپا
ئه‌شكه‌وتێك نییه‌ بۆ دێو و درنجان ؟

ئه‌وان بۆ یه‌كدی میرغه‌زه‌ب و زمانڕه‌وان و ڕه‌وانبێژ
له‌ به‌رابه‌ر فه‌ڕه‌نگانیش ، لاڵ و بووده‌ڵه ..
ئه‌وان ئازادیخواز و چاكسازی شێلگیر ،
لێ به‌ ته‌نیا له‌ ڕۆژنامه ‌و له‌سه‌ر ستێجه‌كان ،
كۆنه‌په‌رست و ملكه‌چ له‌ به‌رامبه‌ر ڕۆژئاواییه‌كان ..
ئه‌وانه‌ی برسیه‌تی ناناسن ئه‌گه‌ر نه‌گاته‌ گیرفانیان ..
ئه‌وان ئه‌و كۆیلانه‌ن ڕۆژگار كۆتی ژه‌نگاوی گۆڕیون
به‌ كۆتی بریقه‌دار ،
خه‌یاڵ ده‌كه‌ن ئیتر ده‌ست كراوه ‌و ئازاد بوون .
ئه‌وانه‌ن ڕۆڵه‌ی لوبنانه‌كه‌تان ..
هه‌یه‌ زاتی ئه‌وه‌ بكا و بڵێ :
ئه‌گه‌ر مردم نیشتمانم نه‌ختێ باشتر به‌جێهێشت
له‌و كاته‌ی له‌ دایك بووم ؟
ئای چه‌ند له‌ چاوی ئێوه‌دا گه‌وره‌ن و له‌ چاوی مندا بچووك ..
به‌ڵام نه‌ختێ بوه‌ستن ، با منیش ڕۆڵه‌كانی لوبنانی خۆمتان پیشان بده‌م :
ئه‌وان ئه‌و جووتكارانه‌ن به‌رده‌ڵانان ده‌كه‌نه‌ باخچه‌ و بێستان ..
ئه‌وان شوانن ..
ڕه‌زه‌وانن ..
دایكن .. باوكن ..
وه‌ستاكار و گۆزه‌ساز و ته‌ونكه‌رن ..
ئه‌وان ئه‌و شاعیرانه‌ن ڕۆحیان له‌ پیاڵه‌ی نوێدا ده‌كه‌ن ،
ئه‌و شاعیره‌ خۆڕسكانه‌ی( عه‌تابه‌ و معه‌ننا و زه‌جه‌ل)(*) ده‌چڕن ،
ئه‌وانه‌ی كه‌ لوبنان جێده‌هێڵن چیدییان پێ نییه‌
به‌ده‌ر له‌ خوێنگه‌رمیی دڵیان و پشت ئه‌ستووری به‌ بازوویان
كه‌ ده‌شگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆی
به‌خششی خاكیان له‌ له‌پی ده‌ست و تاجی غاڕیان به‌سه‌ره‌وه‌یه‌ ..
ئه‌وانه‌ی بۆ هه‌ر كوێ چوون به‌سه‌ر ده‌وروبه‌ریاندا زاڵ ده‌بن ،
له‌ هه‌ر كوێیش بن ، دڵان به‌ لای خۆیاندا ڕاده‌كێشن .
ئه‌وانه‌ی له‌ كۆڵیتان له‌ دایك ده‌بن و له‌ كۆشكه‌كانی زانستدا ده‌مرن ..
ئه‌وانه‌ی به‌ بڕوای پته‌وه‌وه‌ به‌ره‌و حه‌قیقه‌ت و جوانی و كه‌ماڵ
وه‌ڕێ كه‌وتوون ..
داخۆ دوای سه‌ت ساڵ چی له‌ لوبنان و ڕۆڵه‌كانی لوبنانتان ده‌مێنێته‌وه‌ ؟
ئایا وای لێك ده‌ده‌نه‌وه‌ ‌ ڕۆژگار له‌ یاداوه‌ری خۆیدا
ڕواڵه‌تی چاوبه‌ستیی و فریودان و مه‌رایی ده‌پارێزێ ؟
پێتان ده‌ڵێم له‌سه‌ر چ دینان نین ، ئه‌گه‌ر بتانزانیبووایه‌ له‌سه‌ر هیچ نین
ئه‌وه‌ بێزلێكردنه‌وه‌م شێوه‌یه‌ك له‌ به‌زه‌یی و سۆزی وه‌رده‌گرت
به‌ڵام ئێوه نایزانن .

()مه‌به‌ستی ئه‌و شیعر و گۆرانییه‌ لیریكیه‌ میللیانه‌ن كه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ كه‌له‌پووری میللی شامێ دا باون به‌تایبه‌تی له‌ لوبنان . ‌* له‌ كتێبی ( جبران خلیل جبران بایجاز ) ئاماده‌كردنی وه‌زحاء فه‌خری تاڵب – بڵاو كردنه‌وه‌ی ده‌زگای به‌یسان – بێرووت – چاپی دووه‌م 2002 ل 133 .




فێدێریكۆ گارسیا لۆركا چه‌ند نموونه‌یێك له‌ شیعره‌كانی.. لە عەرەبییەوە: نەژاد عزیز سورمێ‌

ئەوەی لە ژیانی شاعیر و شانۆنووس و شێوەكاری ئیسپانیایی فێدێریكۆ گارسیا لۆركادا جێی ڕامانە خۆڕسكی و تێكەڵاویەتی لەگەڵ دەوروبەر، حەزی لەگەڕان بوو، ئەو گوند و ئەو گوندی دەكرد، بە تایبەتی زۆر تێكەڵی قەرەجان دەبوو .
لۆركا هەمیشە لە قاوەخانەو چایخانەكانەوە نزیكتر بوو ، لەناو هاوچین و هاوزەوقەكانی تا خەڵكی دیكە
رافاییل ئەلبێرتی لە بارەی لۆركاوە دەڵێ‌ :
لۆركا بارگەیەكی كارەبایی لە شووشی و ناسكیدا لێ‌ هەڵدەقووڵا گوێگرەكانی دەخستنە كەش و هەوایەكی ئەفسووناوی ،كە دەئاخڤی یا شیعری دەخوێندەوە یاخود دیمەنێكی شانۆیی نمایش دەكرد یا گۆرانی دەچڕی و پیانۆی لێ‌ دەدا بە تەواوی سەرنجی ڕادەكێشان ..
یا سالیناس كە حەوت ساڵانیش لە پێش لۆركاوە بوو هەمیشە دەیگوت: ((لە ناوماندا دەدرەوشایەوە ، ئێمەش لەوە زیاترمان لە دەست نەدەهات شوێنپێی هەڵبگرین .. ))
لۆركا بێجگە لە شیعر، بێجگە لەوەی پیانۆژەنێكی كارامەیش بوو ، بە هەردوو شانۆیی (زەماوەندی خوێن)و (ماڵی برناردا ئالبا) زۆرتر ناسرا تاڕادەی ئەوەی چووە ڕیزی شانۆنووسە ناسراوەكانی ئیسپانیا .
لەلایەكی دی مەرگی لۆركا لە خۆیدا تراژیدیاییەك بوو ، كە بە گیانی خۆی ، وێنەی شانۆییەكانی نووسییەوە كاتێ‌ لە تەمەنی 38 ساڵیدا لە سەروبەندی شەڕی ناوخۆی ئیسپانیادا تیرۆركرا .
ئەوەی جێی سەرنجە لۆركا پێش كوژرانی لە شیعرێكیدا (كە لەگەڵ ئەم چەند شیعرەدایە) بە هەناسەیەكی تاساوەوە پێشبینی مەرگی خۆی دەكا ، پێشبینی ئەوەش دەكا ، تەرمەكەی فڕێ‌ دەدرێ‌ و نادۆزرێتەوە ، كە لە دواییشدا هەروا كەوتەوە .

خوداحافیز

ئەگەر مردم
لێ‌ گەڕێن بانیژەكە كراوە بێ‌
منداڵەكە پرتەقاڵ دەخوا ،
لە بانیژەكەمەوە دەیبینم
جووتیار گەنم دەدروێتەوە
لە بانیژەكەمەوە گوێم لێی دەبێ‌
ئەگەر مردم
لێ‌ گەڕێن با بانیژەكە كراوە بێ .

بێ‌ چاوی من
بێ‌ چاوی من ڕۆحەكەم
تۆ جوانی مانگ نابینی
بێ‌ لێوی من گیانەكەم
لە تامی مەی ، تامی ماچ
نازانی
بێ‌ دڵی من
ئەتۆ مردووی
لە كاتێكدا وشە دەمرێ‌
هەموو قووڵایی ئاوێنەكانت
سوودی چییە گیانی من؟

ڕەنگەكان
مانگ بەسەر پاریسەوە
وەنەوشەییە
لە شاری مردوواندا
زەرد دەبێ‌
ئەوەتا مانگێكی سەوز
لە هەموو ئەفسانەكاندا
ماهی تەونی جاڵجاڵۆكەیە
كولانكەی مینابەندی شكاو
بەسەر بیابانانیشدا
مانگ قووڵ و خوێناوی
لێ‌ مانگی سپی
تاكە مانگی ڕاستینەیە
بەسەر گۆڕستانی
گوندە هێمنەكاندا دەدرەوشێتەوە .

شادیی خەمبار
لە هەموو شادییان خەمبارتر
ئەوەیە شاعیر بی
هەموو خەمی دی
تەنانەت مەرگیش
بەهایێكی نییە .

گۆرانی گەشتوەرەكە
قورتوبە
تەنیاو دوورەدەستە
جوانووییەكی ڕەش
مانگێكی گەورە گەورە
لە هەگبەی زینیشدا زەیتوون
لەگەڵ ئەوەی ڕێگایش پێ‌ دەزانم
هۆیەك نییە
بە دەشتاییدا ، بەبا
بگەمە قورتوبە
بروسكەیێكی ڕەش ، مانگێكی سوور و
سم كوتان لە بەرامبەر
چاوی پاسەوانی
سەر قەڵای قورتوبە
ئای چەند درێژە ڕێگا
ئای جوانووی ئازام
ئەوەتانێ‌ مەرگ
پێش گەیشتن بە قورتوبە چاوەڕوانە
قورتوبە
دوورە دەست و تەنیایە

لێرەدا
بە برادەرەكانم بڵێن
من مردم
ئاو هێشتا
لەژێر موچڕكی دارستاندا
گۆرانی دەچڕێ‌
بە برادەرەكانم بڵێن
من مردم
سپیدار چۆن شەپۆل دەدەن
پەردەی لەریو
پێیان بڵێن چاوەكانم
بەكراوەیی مابوونەوە
جەستەم
لە دەسماڵێكی پیرۆزكراوی نەمرەوە
لوول درابوو
ئاه
بە برادەرەكانم بڵێن
من مردم و
بێ‌ نان و بێ‌ ئەستێرە ڕۆیشتم .

قەسیدەی گریان
بانیژەكەم داخست
چوون من نامەوێ‌
گوێم لە گریان بێ‌
بەڵام
لەودیو دیوارە خۆڵەمێشییەكاندا
لە گریان بەدەر
هیچ نابیسترێ‌
لەوێ‌ ژمارەیەكی كەم فریشتە هەن
گۆرانی دەڵێن
لەوێ‌ هەندێ‌ سەگ هەن
دەوەڕن
هەزار كەمانجە
لە لەپی دەستەكانمدا دەكەون
لێ‌ گریان
سەگێكی زلە
گریان
فریشتەیەكی گەورەیە
گریان
كەمانجەیەكی زەبەللاحە
گریان دەمی با دەگرێ‌
لە گریان بەدەر
هیچ شتێ‌ نابیسترێ .

پێشبینی مردنم
زانیم من كوژراوم
قاوەخانەكان گەڕان
گۆڕستانەكان
كەنیسەكان ، بەرمیل و كۆگاكانیان كردەوە
سێ‌ ئێسكە هەیكەلیان دزی
ددانە زێڕەكانی لێ‌ بكەنەوە
منیان هەر نەدۆزیەوە
نەیاندۆزیمەوە ها ؟
ئا.. ئا منیان نەدیتەوە .

ئاماژە
ئەم شیعرانە لە سایتێكی تایبەت بە شاعیر وەرگێڕدراون ، هەردوو شیعری (ڕەنگەكان و لێرەدا) یان لێ‌ بترازێ ‌، كە لە (مختارات من الشعر العالمی) بە وەرگێڕانی پۆل شاوول ، بڵاوكردنەوەی (دار الحداثة)ی بێرووت ، چاپی یەكەم 1990 كراون بە كوردی .




کتێب/ کاژە بەژن بڵندەکانی ڕۆژهەڵات.. نەژاد عەزیز سورمێ

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..

https://dengekan.info/wp-content/uploads/2021/01/NazhadAzizSurme_Kazha.pdf



كاژه‌ به‌ژن بڵنده‌كانی ڕۆژهه‌ڵات .. نه‌ژاد عزیز سورمێ

( ئێواره‌یه‌كی كانوون ،
به‌فر هێشتا
تارای هه‌تاوی فڕێ نه‌دابوو
كوو‌چه و شه‌قام ،
ڕه‌نگی سه‌حه‌ریان ده‌دا
به‌ قه‌مسه‌ڵه‌یه‌كی چڵكن و

  • شه‌وڕۆ – یه‌كی بن ڕۆیشتوو و
    پشته‌كۆڵێك خه‌می نیشتمان ،
    كه‌ ئه‌وسا بۆمان
    بنكه‌ی گه‌ردوون بوو
    له‌ ده‌رگام دا ..
    یه‌كه‌مین جارم بوو
    مانگ له‌ زه‌وی ببینم
    به‌ ڕه‌ونه‌ق و هه‌ڵایسانێك
    له‌ ئاسمان پێی
    ده‌رنه‌كه‌وتبێ .

من كه‌ زه‌مانێك بوو
له‌ شه‌و و ته‌نیایی ئه‌شكه‌وتان و
سه‌ركه‌شی شه‌ڕ ، چیدیم نه‌دیبوو
له‌ ڕێی خه‌مباری وڵاتدا ،
ئاشنای پارێكی دی نیشتمان بووم ،
قه‌ڵه‌مڕه‌وی چاوجوانان
كاژێكی تازه‌هه‌ڵچووی ڕۆژهه‌ڵات ..

وه‌ك وه‌ستانی
چه‌ند چركه‌یه‌كی هه‌ناسه‌دان
یا نووری له‌پڕی برووسكه
به‌ ناو ڕاستیی و هه‌ڵه‌كاندا
له‌ ئێواره‌یه‌كی كانوون دا
بۆنی خه‌ونێك ، یه‌كه‌م خه‌ون
ختووكه‌ی ئه‌فسووناوی
شه‌وی جه‌سته‌می سووتان ‌‌
خه‌ونێك ، كه‌ دوایی بوو به‌ وه‌هم
به‌سه‌ر مه‌نفا و تاراوگانه‌وه‌
به‌ شادی و حوزن به‌راورد نه‌كرێ ..)

             به‌شێك له‌ نامه‌یه‌ك 
                كه‌ نه‌نێردرا 

خه‌ونی یه‌كه‌م( گودیئا )
میری( له‌گه‌ش) بینی
میر هه‌ر ئه‌وسا خه‌ونی هاته‌ دی
سه‌رڕه‌شه‌كان خۆیان تێدا بینیه‌وه‌
خه‌ونی من
ئێستاش كۆڵێكه‌ به‌ پشتمه‌وه‌
له‌ وێستگه‌گه‌لێكی به‌ڕێكردنی ته‌مه‌ندا
به‌ دار وبه‌ردی داداوم
به‌ ڕووبارانی دا بردووم
له‌ تۆقه‌لانانی هه‌ڵداشتووم ..

له‌و ساوه‌ ده‌گه‌ڕێم
پێكێكی دره‌وشاوه‌
سه‌مایه‌كی زۆرباییانه‌ی
نیوه‌شه‌وانی سه‌هۆڵبه‌ندان
خۆم
نه‌بینیوه‌ته‌وه‌ ،
له‌ ژێر په‌ردووی ڕووخاو
كه‌ هه‌ڵاوی گریان و
گۆرانیی ته‌واو نه‌كراوی لێ هه‌ڵده‌ستێ
هێللانه‌ی چۆل
كه‌ شوێنه‌واری جریوه‌و ماچی
پاساری و چۆله‌كانی پێوه‌ ماوه‌ ..
په‌نای دیواری خوراو ،
هه‌واری چیله‌مێوان ، جێژوانی ساویلكان‌
هه‌رچی كۆڵیت و تاوڵ و
بنمیچی سواندان‌ هه‌یه‌ گه‌ڕام
خۆم نه‌دۆزییه‌وه‌ ..

هاوئاوازێكی وێڵم له‌ سنگایه‌
له‌ ده‌می بوركان و
شینگێڕیی شه‌خته‌ و
سپیلكی چیا
كه‌سی دی ناناسێ
زرنگانه‌وه‌ی
گوزه‌ره‌ به‌ ژاوه‌ژاوه‌كانی مسگه‌ران
به‌لادا هاتنی مه‌ستان
كه‌ له‌ ونگه‌ی ناوخۆیاندا
نه‌قشیان به‌ستووه‌
مۆسیقای با
‌وه‌ختێ ژنان
له‌ جه‌نگه‌ی تاساندا
سه‌ری پێ ده‌كه‌ن ..

هاوئاوازی وێڵم ،
ئه‌فسانه‌یه‌كی نوێیه‌
پیتی جودایی و دابڕان
له‌ شۆسته‌ دێرینه‌كاند
هه‌ڵده‌گرێته‌وه‌
(سه‌كۆ) ی منیش
له‌ ئێواره‌یه‌كی ساردی كانوون دا
تاجی شازادانی له‌سه‌ر نا
پاشان چه‌ند گه‌ڕام
چه‌ندی له‌به‌ر به‌فر و بارانێدا وه‌ستام
لێم بوو به‌ مرواری
بنی ده‌ریا و ئۆقیانووسان ..

به‌ چرای (دێوجین) ‌‌‌
به‌ گه‌شبینی عاریفانه‌وه‌‌
له‌ چاوترووكانی ئه‌ستێران
ده‌ست ڕاوه‌شاندنی تاڤگان
خۆ هه‌ڵته‌كاندنی داران
ورد بوومه‌‌وه
وه‌ك گیای كوێستان
شه‌ونم دایپۆشیم
نه‌مدۆزییه‌وه‌ ..

له‌و ساوه‌ ،
له‌ ده‌سپێكی هه‌ر ڕۆژێكی نوێدا
سۆمای چاوم
له‌ چاوه‌ڕوانی هه‌ڵاتنی ئه‌ودا لێڵ ده‌بێ ..
له‌و ساوه‌ خه‌ون و مۆته‌كه‌م لێ
تێكه‌ڵ بووه‌ ..

( كوا من ) ؟
له‌ مێژووی ڕازاوه‌ی
سه‌رده‌مه‌ ته‌وتمیه‌كان ..
‌كه‌ به‌ تریفه‌و پڕشنگ و
سه‌وزایم هه‌ڵچنی بوو ‌؟
كه‌چی
ڕۆژێ
جارێ
گوڵێكی نه‌گرت ..

شایی ئێواره‌دره‌نگانی
دۆمه‌ ددان زێڕه‌كان
پزیسكی دووكه‌ڵكێشه‌كانیان
له‌ زستانی هه‌میشه‌ زستانماندا (سه‌كۆ) !
ئامێزم تێوه‌ردێنێ ..
له‌و ده‌مانه‌دا
هیچ چیایه‌ك
له‌ ناخم بڵندتر نابینم
من له‌ لووتكه‌م
له‌ لووتكه‌م من
( كوا من ) ؟!
وه‌ك به‌ردێكی بێ ڕه‌گ
شێتانه‌ به‌ره‌و خوار
به‌ره‌و دۆڵ و دڕاڵان هه‌ڵدێراوم
سه‌دای هاوارم
له‌ دارستان و به‌نده‌نان
له‌گه‌ڵ ده‌نگی ئاژه‌ڵ و باڵداران
تێكده‌ئاڵێن ..

به‌یانییه‌كی بێگه‌رد
به‌ ڕه‌وتی تاووسێكی باڵكراوه‌
به‌ په‌یژه‌دا هاتی
سیمام له‌و ساته‌ كورته‌دا
هه‌موو ڕه‌نگه‌كانی تیا كۆ بووه‌وه‌ ..
چرپه‌یه‌كم بیست
شتێك بوو له‌ بابه‌تی پرسیاری
وه‌ختی گه‌ڕانه‌وه‌م ..
زمانم گیرا
تا هاته‌وه‌ گۆ ، تۆ تێپه‌ڕیبووی
لێ خه‌نده‌ی سیحراویم‌
له‌به‌ر چاو مابوو
به‌خۆم گوت :
نه‌ژاد ئارام به‌وه‌
ڕۆژ هه‌ر سپێده‌ی تێدا نییه
ئێواره‌شی هه‌یه‌
كاژه‌ به‌ژن بڵنده‌كان له‌ زه‌رده‌په‌ڕدا
باڵایان ده‌رده‌كه‌وێ
سه‌رچاوه‌ زوڵاڵه‌كان
ئێواران جوانترن‌
ئێواره‌ ،
دووبانكه‌ و به‌رهه‌ڵانیش
ئاوه‌دان ده‌كاته‌وه‌ ..

وتم
دان به‌ خۆتدا بگره‌ نه‌ژاد
تۆ له‌ كوێ و
یارییه‌ خه‌یاڵاویه‌كانی هه‌رزه‌یی له‌ كوێ ؟
ئه‌دی لانه‌ی دڵ چی لێ ده‌كه‌ی
كه‌ نیشتمانت لێ داناوه‌ ؟
وه‌ك بڵێی عه‌شق
نیشتمانی تێدا نه‌بێ ..

گه‌ڕامه‌وه‌ مناڵی :
ده‌ستم له‌ كانیان ده‌گێڕا
ده‌نگی ورده‌ چه‌و
له‌ ده‌نگی ملوانكه‌ ساده‌كه‌ی تۆ ده‌چوو
كه‌ ڕۆژگاری ژه‌نگاوی
له‌ گه‌ردنی داپچكوڕی

باڵ بگره‌ !
ئه‌ی ئه‌و (خود)ـه‌ی
هێشتا خه‌تی دانه‌ناوه‌
باڵ بگره‌ !
به‌ خه‌نده‌یه‌ك
به‌ چرپه‌یه‌ك
به‌ چاو تروكاندنێك ، وه‌ختییه‌تی !
وه‌ختییه‌تی
له‌ پشكووتنی چرۆیان بگه‌ی
له‌ شه‌ونم ورد بییه‌وه‌ و
ڕاپۆرتی هه‌وران بخوێنییه‌وه‌ ..
باڵ بگره !‌
ڕێ له‌و ده‌رده‌ خۆشه‌ مه‌گره
‌با نیشانه‌كانی
یه‌ك به‌ دوای یه‌ك ده‌ربكه‌ون .

چه‌ند ڕۆژگارمان له‌ ده‌ست چوون ..
چه‌ندمان خه‌ون دیتن ..
چه‌ند هه‌ڵه‌تمان به‌ ئاوی چۆكان‌ بڕی
به‌ چه‌ند تونێلاندا تێپه‌ڕین
( كوا من ) ؟

باران بوو
هێشتا ژه‌نگ
به‌ ناوه‌ جۆراوجۆره‌كانییه‌وه
وه‌ك مێرده‌زمه‌یه‌كی ناوه‌خت ،
وه‌رزێكی نامۆ ..
هێرشی نه‌هێنابوو
ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕێمان ده‌كرد
كۆنه‌واری چۆل
به‌ باڵای سایه‌ی
كاژه‌كانی یه‌كه‌م دیداره‌وه
له‌ زامێكی دووبه‌ده‌ر ده‌چوو ..
به‌ بیرم ماوه‌
وتت: ( به‌ قوربانت بم .. ده‌به‌رت مرم )
وتم : خوا نه‌كا
به‌ڵام ترسم له‌وه‌یه‌
چیرۆكی ئێمه‌
وه‌ك زستانی نیشتمان
دوایی نه‌یێ .

ژه‌نگ
ژه‌نگ
ژه‌نگ
شایه‌دی زه‌ماوه‌ندی خه‌مبارمان
ده‌نگی زڕی بێده‌نگیمان
ژه‌نگ
ژه‌نگ
قرچه‌ی هاوین
سه‌هه‌ندی زستان
ئایكۆنی جودایی و دابڕان ..
ژه‌نگ ،
ژێی ئاوازی پساندین
گۆرانیی ته‌مه‌نمانی هه‌تیو خست
دارستانی كاژه‌ هه‌ڵچووه‌كان
وه‌ك تووله‌ڕێی نێوانمان كوێر بووه‌وه .

ڕووه‌و باكوور
سه‌ریان پێ هه‌ڵگرتم ،
له‌ گه‌راجێكی لابه‌لای (نه‌غه‌ده)‌دا
سواری هه‌ژده‌ نه‌فه‌ریه‌كیان كردم
نازانم ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵم بوون
به‌ڵام من دڵم له‌گه‌ڵ خۆم نه‌برد
دڵم به‌جێهێشت ..
ئێستاش هه‌ر له‌وێیه ..

هیوایه‌كیان بۆ بینینه‌وه‌ نه‌هێشت
وه‌ك قه‌له‌ڕه‌شێك به‌سه‌ر وێرانه‌دا
به‌یانیم ون كرد
تۆشم له‌گه‌ڵ به‌یانیدا ون كرد ..
له‌و ساوه‌
بێ به‌یانی ماومه‌ته‌وه‌
له‌و ساوه‌ برینێكی قووڵ
كه‌وتووه‌ته‌ جه‌سته‌ی ڕوئیاكانم..
له‌و ساوه‌ ( سه‌كۆ )
تاقی ئاسۆی گۆشه‌گیرییم !
قولله‌ی بابل ،
باخچه‌ هه‌ڵواسراوه‌كانی نه‌ما
پێم چێ نه‌كه‌ن
مه‌نفا نه‌ما پێم نه‌بینن
قاوه‌خانه‌ نه‌ما
سه‌ری غه‌ریبی
به‌ كورسییه‌ شكاوه‌كانیدا نه‌كه‌م .

بیرت ده‌كه‌م
له‌ سه‌رده‌مێك
ده‌ققه‌ و سه‌عاتی بێ مه‌رگ تێناپه‌ڕێ
بیرت ده‌كه‌م
كه‌ زستانێ ده‌ركه‌وتی و
زستانێ ئاوا بووی ..

چوومه‌ به‌ر ئاستانه‌ی ( نیپۆر)
هاوارم برده‌ پێش ( ئینلیل)
خوداوه‌ند (ئانۆ)
له‌ مه‌ینه‌تی جودایی ئاگادار بكاته‌وه‌
قوربانیم نه‌برد
قوربانی بۆ ببه‌م
كه‌ خۆم ساڵه‌های ساڵه‌ قوربانیم ؟
ده‌كوژرێم و
وه‌ك ئاردی ناو دڕك
به‌ گوند و شاران وه‌ر ده‌كرێم
پاشان له‌ خۆڵه‌مێشی خۆمدا
بۆ مه‌رگێكی دی
تاراوگه‌یه‌كی دی
ژیانێكی پڕ حوزنی دی
زیندوو ده‌بمه‌وه‌ .

ئه‌و به‌یانییه‌
كه‌ پێمان گوت
(به‌یانییه‌كی ڕه‌ونه‌قدار)
كڵپه‌ی ئاگر له‌ خه‌ونه‌كانماندا
له‌ په‌نجه‌ره‌ واڵاكانی ده‌روونمان
نێڵه‌ نێڵی بوو ..
تا لێك دانه‌بڕاین
هه‌ستمان به‌ چزووی سه‌رما نه‌كرد
له‌و كاته‌وه‌‌ ڕوو له‌ ده‌رگای خوا
ده‌پرسم
ئه‌وه چ به‌ڵایه‌كه‌
بۆ عه‌بدی خۆتت ناردووه خالیق!‌‌
له‌ خاڵێكی بچووكی گه‌ردوون
ئه‌و هه‌موو خه‌ونانه‌ی پێ ببینی ؟
زۆرم پرسی
له‌ لێزانان
له‌ ژنه‌ قه‌ره‌جه‌ ‌ فاڵگره‌وه‌كان
له‌ ده‌روێشه‌ خه‌رقه‌ پۆشه‌كان
وه‌ڵامێكیان پێ نه‌بوو .
شاڵاوی یاده‌ورییه‌كان
كه‌ ته‌نیا به‌ بێده‌نگی ده‌رده‌بڕێ
ڕێی قوتابخانه‌
كووچه‌ قه‌دبڕه‌ چۆله‌كان
په‌یژه‌ی ماڵه‌وه‌تانم
كه‌ به‌ ڕه‌وتی تاووس پێیدا ده‌هاتی ..

هاوزێده‌كانتم لێره‌ له‌ گه‌رمێنێ
زۆر دیتن
نه‌ زه‌رده‌خه‌نه‌
نه‌ نیگا
نه‌ باڵای تۆم
تیا ‌‌دیتن‌
نه‌ بۆنی سێبه‌ری سنه‌وبه‌رانیان
به‌ بیر هێنامه‌وه‌ .

خه‌یاڵت ده‌كه‌م
كۆمه‌ڵێك منداڵ ده‌وره‌یان داوی
تۆش به‌ كۆمه‌ڵێك
ده‌سته‌خوشكی هاوخه‌مه‌وه‌
به‌ كۆستی زه‌مانه‌ ژاكاو‌
به‌ڵام‌ به‌ هه‌موویان
تاڵه‌ قژێكی تۆ ناهێنن
كه‌ به‌ ڕووی شنه‌ی
زه‌رده‌په‌ڕدا سه‌ما ده‌كا ..

هیچم به‌ ده‌سته‌وه‌ نه‌ما
دوای هه‌موو ئه‌و
خه‌نه‌به‌ندان و زه‌ماوه‌ندانه‌ی
به‌ هه‌ناسه‌ و خوێنی ئێمه‌یان به‌رپا كرد
هیچم به‌ ده‌سته‌وه‌ نه‌ما
له‌ چه‌ند قه‌سیده‌یه‌ك به‌ده‌ر
سپێده‌ده‌مان
كه‌ هێشتا دونیا نووستوه‌
داری نۆستالیژیای پێ ده‌دێرم
شۆسته‌ ته‌نیا و بێ خاوه‌نه‌كانی
پێ گه‌سك ئه‌ده‌م
پاشان ،
به‌پشتی شه‌كه‌تیان سه‌رده‌كه‌وم ..

له‌ ڕێگه‌وبانه‌ بێ ناو و نیشانه‌كان
بۆت گه‌ڕام
( كوا ئێمه‌) ؟
ئێمه‌ له‌ كوێین ؟
(كوا من)؟
كوا من تیشكی هه‌رده‌م دایساو !
كۆنه‌ هه‌واری
خڵتانی وه‌جد و دره‌وشانه‌وه‌ ؟
بیره‌وه‌ری ده‌نگ و ڕه‌نگ و بۆن ؟
كوا من ؟ ماچی نیوه‌چڵ ،
شیعری نه‌نووسراوم ؟
له‌وه‌ته‌ی تۆم ون كردووه‌
ژانی په‌یامبه‌ران ده‌چێژم
سه‌رابستان ڕامده‌كێشێ
ڕۆژانه‌ به‌ردی سیزیفم به‌سه‌ردا ده‌كه‌وێته‌وه‌
قوڵنگم له‌ ده‌ست ده‌په‌ڕێ
ئێستا بێستوون زۆر له‌ جاران ڕه‌قتر بووه‌
كوا من
ئه‌ستێره‌ی دیتراو و نه‌دیتراوم ؟!

                            ئابی 2020



شه‌و و مانگ .. ژاك بریڤێر- و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌و شه‌وه‌ ته‌ماشای مانگم ده‌كرد :
له‌به‌ر په‌نجه‌ره‌ بووم
سه‌یریم ده‌كرد
پاشان په‌نجه‌ره‌كه‌مم به‌جێ هێشت
خۆم ته‌نها كرد و
نووستم .
دوای ئه‌وه‌ ژووره‌كه‌ ڕووناك بووه‌وه‌
په‌نجه‌ره‌م به‌ كراوه‌یی جێهێشتبوو
مانگ هاتبووه‌ ژوورێ ، لێره‌ بوو
دیار بوو شاد و هێمن
پێم خۆش بوو ختووكه‌ی بده‌م
به‌ڵام نه‌مده‌زانی چی بكه‌م
بێ جووله‌ له‌وێدا مامه‌وه‌
سه‌یری ده‌كردم ..
زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بووه‌وه‌ ..
ئه‌و ده‌مه‌ نووستم .

كه‌ هه‌ستامه‌وه‌ ،
سپێده‌ی ڕۆژێكی دی بوو
له‌ خۆر به‌ده‌ر
شتێك به‌سه‌ر ماڵانه‌وه‌ نه‌بوو .

  • له‌ ( هه‌ڵبژارده‌ له‌ شیعری جیهانییه‌وه‌) ی پۆل شاوول
    كه‌ ده‌زگای ( الحداثة‌) ی ‌ بێرووت ساڵی 1990 بڵاوی
    كردووه‌ته‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی – بڕوانه‌ ل 139



کتێب/ میدیای ‌كوردی ‌له بازنه‌ی ‌گه‌مه‌كانی ‌سیاسه‌تدا .. نه‌ژاد‌ عزیز ‌سورمێ

● میدیای ‌كوردی ‌له بازنه‌ی ‌گه‌مه‌كانی ‌سیاسه‌تدا
● تابلۆی ‌به‌رگ‌:‌ كارێكی ‌كۆالژی‌ نووسه‌ر‌خۆی
● دهرهێنان‌ و ‌دیزاین: كاروان‌محه‌مه‌د ‌سینۆ
● چاپی‌یه‌كه‌م 2020
● نرخ‌:‌(١٥٠٠)دینار ‌
بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …




ئه‌ستێره‌كان … فه‌روغی فه‌روخزاد … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئه‌ی ئه‌ستێره‌كان ،
كه‌ له‌ به‌رزیی ئاسماندا
به‌ نیگاتانه‌وه‌ چاوبز دانیشتوون
ئه‌ی ئه‌ستێره‌كانی پشت هه‌ور ،
كه‌ به‌ دیار دنیای ئێمه‌وه‌ دانیشتوون .
ئا ، ئه‌وه‌ منم ‌ له‌ دڵی بێ ده‌نگی شه‌ودا
نامه‌ی دڵداریی ده‌‌دڕێنم
ئه‌ستێره‌كان گه‌ر ده‌هانام بێن
له‌ خه‌می ئه‌و ، كۆشم پڕ ئه‌ستێره‌ ده‌كه‌م ..

بۆ دڵی بۆنی وه‌فای نه‌كردووه‌
جه‌ورو سته‌می بێ كۆتایی و به‌هانه‌ خۆشتره‌
عیشوه‌و نازی زیره‌كانه‌
له‌ ته‌ك ئه‌و هاوڕێ خۆپه‌سندانه‌ خۆشتره‌

ئه‌ی ئه‌ستێره‌كان چی بوو له‌ نیگای مندا
ئه‌و خوێن گه‌رمیی و گۆرانی و ئاوازه‌ مرد ؟
ئاخر چی بوو ئه‌ستێره‌كان له‌ لێوه‌كانی ئه‌ودا
ئه‌و ئاخه‌ گه‌رمانه‌ی دڵداری مرد ؟

جامی باده‌م سه‌رنگون و پێخه‌فم به‌تاڵ
سه‌رم به‌ڕووی نامه‌كانی كردووه‌
سه‌رم پی كردووه ‌، له‌ناو دێره‌كاندا
بۆ شوێنه‌واری وه‌فای ئه‌و بگه‌ڕێم ..

ئه‌ی ئه‌ستێره‌كان
مه‌گه‌ر ئێوه‌ش
له‌ دووڕوویی و جه‌فای دانیشتووانی خاك ئاگادارن ؟
به‌م چه‌شنه‌ن ‌ له‌ دڵی ئاسمانییاندا ؟
ئه‌ستێره‌كان ، ئه‌ستێره‌كانی گه‌ش و پاك ؟

من كه‌ ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ و نییه‌م دایه‌ به‌ر شه‌ق
تا كامی ئه‌و له‌ عه‌شقی خۆمدا حه‌ڵاڵ كه‌م ..
له‌عنه‌تی خوا له‌ من بێ ، ئه‌گه‌ر بێجگه‌ له‌ جه‌فا
له‌مه‌‌ زیاتر وه‌فام بۆ عاشقان هه‌بێ !

ئه‌ستێره‌كان !
ئێوه‌ دڵۆپی فرمێسك ئاسا
سه‌رتان ناوه‌ته‌ دامێنی ڕه‌شی شه‌وه‌وه‌
ئه‌ی ئه‌و ستێرانه‌ی له‌ جیهانی نه‌مریدا
كڵاوڕۆژنه‌یه‌كتان كردووه‌ته‌ ئه‌م جیهانه‌ ..

ڕۆیشت و خۆشه‌ویستیشی له‌ دڵمدا هه‌ر ناڕوا
ئه‌ستێره‌كان ، ئاخۆ چی بوو منی نه‌ویست ؟
ئه‌ی ئه‌ستێران ، ئه‌ستێره‌كان ، ئه‌ستێره‌كان
ماڵی ئاوای وێران نه‌بووی
دڵداره‌ نه‌مره‌كان له‌ كوێوه‌یه‌ ؟

  • له‌ ( برگذیده‌ اشعار فروغ فرخزاد ) چاپی سێیه‌م
    بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ 21 و 36 .



ده‌رد و ماڵئاوایى … فه‌روغی فه‌روخزاد … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ڕۆیشتم ، بمبه‌خشه ‌، مه‌ڵێ ئه‌و بێ وه‌فابوو
بێجگه‌ له‌ ماڵئاوایی ، ڕێگای دیم بۆ نه‌مابوو
ئه‌و عیشقه‌ ئاگرینه‌ی پڕ ده‌ردی بێ ئومێدیی
له‌ كه‌نده‌ڵانی گوناه و شێتییه‌تیمدا كشابوو

ڕۆیشتم ‌ داغی ماچی پڕ حه‌سره‌تی تۆ
به‌ فرمێسكی دیده‌ له‌ لێوه‌كانم بشۆرم
ڕۆیشتم له‌و سرووده‌دا به ناته‌واوی بمێنمه‌وه‌
ڕۆیشتم له‌ خۆڕا ئابڕو به‌خۆم بده‌م
ڕۆیشتم ، مه‌ڵێ مه‌ڵێ بۆ ڕۆیی ، نه‌نگی بوو
عیشقی من و نیازی تۆ و
سازو سۆزی هه‌ردووكمان
ڕازه‌كانمان ..
له‌ په‌رده‌ی تارو خامۆشا
وه‌كو گه‌ردی به‌یانییان وه‌ده‌ركه‌وتن .

ڕۆیشتم وه‌ك دڵۆپه‌ فرمێسكێكی گه‌رم
له‌ دامێنی گۆشه‌یه‌كی شه‌وه‌زه‌نگی ژیان ون بم
ڕۆیشتم ، له‌ ڕه‌شایی گۆڕێكی بێ ناوونیشاندا
له‌ كۆڵ شه‌ڕو ترسی ژیان ببمه‌وه ‌..

من له‌ به‌رگریان و دوو چاوی گه‌ش هه‌ڵاتم
له‌به‌ر لافاوی به‌تینی پێكه‌نین ، هه‌ڵاتم
له‌سه‌ر پێخه‌فی ژوان ،
به‌ ئامێزی ساردی جودایی
بریندار به‌ لۆمه‌ی ویژدان ، هه‌ڵاتم

ئه‌ی سینه !
له‌ گه‌رمایی كڵپه‌ی خۆتدا بسووتێ و
چیتر سۆراخی گڕی ئاگر له‌ من مه‌كه‌..
ده‌مویست ببم به‌ مه‌شخه‌ڵ و یاخی ببم
بووم به‌ مه‌لی گۆشه‌ی قه‌فه‌س
باڵ به‌سته‌و دیل ..

گیانی هه‌شتاویم له‌شه‌وی خۆیدا بێ ئاگایه‌
به‌تاڵییه‌وه‌ له‌ دامێنی بێ ده‌نگیدا گریام ..
له‌ده‌ست كرده‌وه‌كانم ده‌ناڵم و
په‌شیمانم له‌ قسه‌كانم ..
بینیم كه ‌لایه‌قی تۆ و عه‌شقی تۆ نیم ..

  • له‌ ( برگذیده‌ اشعار فروغ فرخزاد ) چاپی سێیه‌م
    بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ 21 .



كتێبی كوردی … نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئاستی ڕۆشنبیریی ، ته‌كنیكی چاپ ، بازاڕی بڵاوكردنه‌وه‌ ،
جوگرافیای خوێندنه‌وه‌ و پێویستی ڕۆژگار

(1)

(( ئینجا كێ زه‌وقی هه‌یه‌ كتێب بخوێنێته‌وه‌ ‌)) ئه‌مه‌ قسه‌ی گه‌نجێكی چاخی ئه‌نته‌رنێت و كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان و ئه‌وه‌ی ناوی لێنراوه‌ (ماسمیدیا) یه‌ ..،
هه‌رچه‌نده‌ ناتوانین ئه‌م حاڵه‌ته‌ وێنه‌یه‌كی گشتی بده‌ینێ ، به‌ڵام خاڵیش نییه‌ له‌ ڕاستی ..
زۆر به‌ ساده‌یی وه‌چه‌ی ئێستا ئه‌وه‌نده‌ی بایه‌خ به‌شته‌ لاوه‌كیه‌كان ده‌دا ، ئه‌وه‌نده‌ له‌ڕاست شته‌ جه‌وهه‌رییه‌كان كه‌ مانایه‌ك به‌ژیان ده‌ده‌ن گه‌رم نییه‌ .
( كتێب) ئه‌و قه‌واره‌یه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تادا قوڕ بووه‌ و ده‌سنووس ، پاشان (ئینجا به‌ هه‌ر هۆیه‌ك بووبێ ) ورده‌ ورده‌ له‌ پێستی ئاژه‌ڵ و داری خۆشكراو نووسراوه‌ته‌وه‌ تا به‌و حاڵه‌ی ئێستای گه‌یشتووه‌ كه‌ به‌هۆی ته‌كنیكی سه‌رده‌م چاپ ده‌كرێ ، بریتییه‌ له‌چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌كی پێكه‌وه‌ نووساو به‌ قه‌باره‌ و زمان و ڕووپێوێكی دیاریكراو بابه‌تێك یان چه‌ند بابه‌تێكی تێدا ده‌خرێته‌ ڕوو به‌ مه‌به‌ستێكی ئه‌بستمی بۆ وه‌چه‌ی ئێستا و هێشتنه‌وه‌ی له‌ زاكیره‌ی مێژوودا بۆ وه‌چه‌كانی ئاینده‌ و پێكهێنانی بزاڤی زانیاری له‌ پرۆسه‌ی گواستنه‌وه‌یدا له‌ به‌ره‌یه‌كه‌وه‌ بۆ به‌ره‌یه‌كی ترو كه‌ڵه‌كه‌ پێكردنی مه‌عریفه‌ت …
كتێب: ئاوده‌نگێكی دڵسۆزی زه‌مانی ته‌نیایی ، زه‌مانه‌ ئه‌نگوست له‌ چاوه‌كان و ڕۆژگاره‌ غه‌در لێكراوه‌كان .. كتێب هاوڕێ و هاوده‌می ئازادی له‌ سه‌رده‌می كۆیلایه‌تیدا له‌ كه‌ش وهه‌وای نیگه‌رانی له‌ناخی دڵه‌ڕاوكێ و ڕه‌شبینیدا ئومێد و دڵنیاییمان ده‌داتێ ..
تۆ بڵێی دوای ئه‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌ ته‌كنۆلۆژییه‌ی هۆیه‌كانی پێكگه‌یشتن ، ئه‌ویش سایلی ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراو كه‌وتبێته‌ به‌ر هه‌ڕه‌شه‌ و مه‌ترسی..
بڵێی ئه‌و چرایه‌ گه‌شه‌ی شارستانیه‌ت له‌ ناو ژاوه‌ژاوی بێسه‌روبه‌ری سه‌رده‌مدا به‌ره‌و كزبوون و كوژانه‌وه‌ بچێ ؟
ئه‌ی بۆ ئێمه‌ هێشتا كتێبخانه‌یه‌كی له‌و چه‌شنه‌مان نییه‌ پشتی لێ بكه‌ینه‌وه‌ و ئاسووده‌ لێی پاڵ كه‌وین.. داخۆ ته‌كلیفمان چی ده‌بێ و چۆن ده‌بێ ، ئه‌گه‌ر له‌و ئاستانه‌ی هیواوه‌ نزیك ببینه‌وه‌ و ( به‌ هه‌ر ئه‌گه‌رێك هه‌یه‌ ) خۆری چه‌ندین ساڵه‌ی ئاوا بوومان سه‌رله‌نوێ هه‌ڵبێته‌وه‌؟
ئه‌م پرسیارانه‌ و زۆری دیش پێشه‌كی له‌ ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵی ده‌كرێ له‌وه‌ی ده‌چێته‌وه‌ ناو بازنه‌ی په‌روه‌رده‌ و كلتوورییه‌وه ‌ .

(2)
دیاره‌ ئامارێكی باوڕپێكراوی كتێبی كوردیمان له‌به‌ر ده‌ستدا نییه‌ بتوانین چاكی له‌ئاسایی و به‌ره‌ژێرتر جیا بكه‌ینه‌وه‌ و ئاستی ڕۆشنبیری و مه‌عریفی و گرینگ وگرنگتر و گرینگترینیان دیاری بكه‌ین ، له‌وه‌ی زیاتر كه‌ كاتی خۆی خوالێخۆشبوو مامۆستا مسته‌فا نه‌ریمان چاپی كردووه‌ هه‌روه‌ها ڕه‌نگڕێژێكی ئه‌و كتێبانه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین چاپكراون .
ئه‌م سه‌ر قه‌ڵه‌مه‌ له‌و ئاقارانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ :
پێش ڕاپه‌ڕین كه‌ ده‌وڵه‌تی عیراق ته‌واوی ڕۆشنبیری و كو‌لتووری كوردی خستبووه‌ ژێر ڕكێفی گه‌مارۆی سانسۆره‌وه‌ ‌ به‌ڵام دیسان لێره‌و له‌وێ ، به‌هه‌ر هۆیه‌ك بوو ، به‌تایبه‌تیش به‌ هه‌وڵ و كۆششی نووسه‌رانی كورد و هه‌ندێ له‌و به‌رپرسه‌ كورده‌ حكوومه‌تییانه‌ی كه‌ ویژدانێكیان تێدا مابوو… كتێب بڵاوده‌كرانه‌وه‌… له‌و سه‌ریشه‌وه‌ خوێنه‌ری كورد هه‌بوو ، جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌نگیزه‌ی نه‌ته‌وایه‌تیش له‌و سه‌رده‌مه‌ دا ، ڕاده‌ی خوێنه‌ری له‌ ئاستێكی به‌رزدا نیشان ده‌دا كه‌كتێبی كوردی هه‌ڕمێن و بازاڕێكی گه‌رمی هه‌بوو .
ئه‌و كتێبانه‌ی له‌ حه‌فتا و هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا چاپ كراون ئه‌گه‌ر ڕێژه‌به‌ندی بۆ بكه‌ین ره‌نگه‌ 60% ی كتێبی شایان و له‌ جێی خۆیدا بووبن به‌تایبه‌تیش ئه‌وانه‌ی به‌گشتی له‌باره‌ی ئه‌ده‌ب و كو‌لتوور بوون ، چونكه‌ بێگومان ئه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندار به‌بیروبۆچوون و فیكر و فه‌لسه‌فه‌ و هوشیاركردنه‌وه‌وه‌ به‌ كوردی ، له‌ لایه‌ك به‌ هۆی مه‌قه‌ستی سانسۆر له‌ له‌ لایه‌كی دی به‌ هۆی بێ ئیمكانییه‌تی ماددی نووسه‌ری كورد و له‌ هه‌مان كاتدا به‌هه‌ند نه‌گرتنی یا هه‌ندێ جار پێ نه‌وه‌ستانی به‌م جۆره‌ بوارانه‌ ئه‌وسا مومكین نه‌بوو .

(3)
‌پێش ڕاپه‌ڕین كتێبی كوردی به‌و ڕه‌نگه‌ بوو… پاش ڕاپه‌ڕین و سه‌رده‌می ئازادی كه‌ به‌هه‌موو پێوانه‌یه‌ك به‌سه‌رده‌می زێڕین داده‌نرێ له‌ ڕووی( بڵاوكردنه‌وه‌) ، به‌ڵام دیسان به‌داخه‌وه‌ كاڵا له‌ قه‌د باڵا نه‌بووه‌ و ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ پێویستی ڕۆژگار ده‌یسه‌پێنێ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی چه‌ند ده‌زگایه‌كی تایبه‌ت به‌ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی كتێبیش دامه‌زرێنران له‌ بڵاوكراوه‌كانیاندا ده‌رده‌كه‌وێ پێ ناچێ به‌رنامه‌یه‌كی ئه‌وتۆیان هه‌بێت یا هه‌بووبێت كه‌ له‌پێویستی ڕۆژگار و كتێبخانه‌ی هه‌ژاری كوردییه‌وه‌ به‌هره‌گر بووبن.. به‌ڵكۆ زیاتر بێ به‌رنامه‌یی و نزیك و دووری له‌فڵانه‌ نووسه‌ر و فڵانه‌ ده‌زگای پێوه‌ دیاربووه‌ ‌، جگه‌ له‌قه‌ڵه‌مڕه‌وی سیاسه‌ت… هه‌ر چه‌نده‌ ڕۆڵی هه‌ندێ له‌و ده‌زگایانه‌ نادیده‌ش نه‌بن .
ئه‌وه‌ی بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ش له‌ ده‌زگا حزبی و حكوومیه‌كان بووه‌ ‌، لێره‌شدا كه‌رتی تایبه‌تی ئه‌و كاریگه‌رییه‌ی پێوه‌ دیار نه‌بووه‌ ‌، (مه‌گه‌ر له‌مه‌ودوا ).

ئه‌و كتێبانه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین چاپكراون به‌گوێره‌ی ساڵانی حوكمڕانی به‌غدا له‌ڕووی چه‌ندایه‌تیه‌وه‌ كه‌م نین ، به‌ڵام له‌ ڕووی ئه‌وه‌ی كتێبخانه‌ی كوردی چی پێویسته‌ بۆی بكرێ ناتوانین بڵێین شتێكمان كردووه‌ له‌ كه‌ش و هه‌وای ڕاپه‌ڕین و سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی بوه‌شێته‌وه ‌، به‌تایبه‌تی ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ تا ئێستاش كه‌لێنن له‌ كتێبخانه‌ی كوردی دا ، به‌نموونه‌:
كلاسیكیایه‌تی جیهان له‌وێنه‌ی فیكر و فه‌لسه‌فه‌ و ئه‌ده‌بیات و مێژوو و ئاركیۆلۆژیا و كۆمه‌ڵناسی و سایكۆلۆژیا و زانسته‌ په‌تیه‌كانی دیكه‌ی له‌ وێنه‌ی فیزیا و كیمیاو زینده‌وه‌رزانی و ئه‌ندازه‌و ماتماتیك و تاد ..
ئه‌گه‌ر بێینه‌ سه‌ر بازاڕیش كتێبی كوردی ئه‌و بازاڕه‌ به‌هه‌ڕمێنه‌ی نه‌بووه‌ و نه‌ماوه‌ ، ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ ، ته‌نانه‌ت له‌چاو ئه‌وان ڕۆژانه‌شدا ، سه‌رده‌می حوكمی ئه‌وسای به‌غدا ، كه‌ كتێب ڕه‌نگه‌ به‌ ئه‌نگیزه‌ی نه‌ته‌وه‌یییه‌وه‌ بازاڕی په‌یدا كردبوو… دیاره‌ بازاڕیش كه‌م و زۆر په‌یوه‌ندی به‌ جوغرافیای بڵاو كردنه‌وه‌ هه‌یه‌… له‌وه‌شدا جوغرافیای بڵاوبوونه‌وه‌ی كتێبی كوردی هێشتا له‌چاو خۆی سنوردار و پابه‌ندی چه‌ندین ئه‌گه‌ری سیاسیشه‌ له‌ هه‌مان كاتدا نه‌گه‌یشتووه‌ به‌و ئاسته‌ی قازانجێكی بێ سه‌ر ئێشه‌ی به‌دواوه‌ بێت تا وه‌ك چه‌ندین كاڵای تر به‌ قاچاخی ئه‌و سنوور ئه‌م سنوور ببه‌زێنێ و ڕووبه‌ری بازاڕی فراوانتر بكا (كه‌ ئه‌وه‌ له‌ هه‌شتایه‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردووكه‌م و زۆر
هه‌بووه‌ ) ئه‌مه‌ش له‌ گرفته‌ له‌پێشینه‌كانی بڵاوبوونه‌وه‌ی كتێب و ڕۆژنامه‌ی كوردییه‌ كه‌ ئێستاش هه‌ر ماوه‌ .

ئێمه‌ له‌ باسی ئاستی ڕۆشتبیری كتێبی كوردیدا كه‌ پێداویستی سه‌رده‌م سه‌پاندوویه‌تی ، گوتمان كتێبخانه‌ی كوردی له‌ زۆر لایه‌نی گرنگی كو‌لتووری و شارستانیه‌تی دنیادا هه‌ژاره‌ .. لێره‌دا دامه‌زراندنی ده‌زگایه‌ك بگره‌ چه‌ند ده‌زگایه‌كی تایبه‌ت به‌ وه‌رگێڕان پێویستیه‌كی سه‌رده‌مه‌، به‌وه‌ی هێشتا بزاڤی وه‌رگێڕان له‌ كو‌لتووری كوردیدا له‌ كۆششی تاكه‌كه‌س تێنه‌په‌ڕیوه‌ كه‌ پێویسته‌ به‌ پێی چه‌ند دامه‌زراوه‌ێكی ڕێكخراو و به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراو بێت… به‌تایبه‌تی له‌ ڕۆژگارێكی وه‌ك ئه‌مڕۆ كه‌ ته‌كنه‌لۆژیای سه‌رده‌م هه‌موو بواره‌كانی گرتووه‌ته‌وه‌…
وه‌رگێڕانیش وه‌ك له‌ تاقیكردنه‌وه‌ی میلله‌تاندا ده‌ركه‌وتووه‌ پردێكی به‌ هێزو گرنگه‌ له‌ پێك به‌ستنه‌وه‌ و ئاڵوگۆڕی كولتووری مرۆڤایه‌تی و هۆیه‌كی له‌ پێشیشه‌ له‌ په‌ره‌پێدان و نوێكردنه‌وه‌و ده‌وڵه‌مه‌ند كردنی خودی زمانه‌كه‌مان .
ئێمه‌ پێویستمان به‌ وه‌رگێڕی وا هه‌یه‌ وه‌رگێڕان بكاته‌ پیشه‌ی سه‌ره‌كی خۆی ، پێویستمان به‌ ره‌نگڕشتنی به‌رنامه‌یه‌كی تێروته‌سه‌لی وه‌رگێڕان هه‌یه‌ به‌ ناونیشانێكی له‌وێنه‌ی ( هه‌زار كتێبی وه‌رگێڕدراو) سه‌ره‌تای ده‌سپێك بێت و بایه‌خی تایبه‌تی له‌ڕووی مادی و مه‌عنه‌ویه‌وه‌ به‌ ‌وه‌رگێڕ بدرێ ، ئه‌م ڕه‌وته‌ش ڕێی خۆی وه‌رناگرێ ئه‌گه‌ر كه‌رتی تایبه‌تی به‌شدارییه‌كی جیدی تێدا نه‌كا .

به‌ڵام كه‌رتی تایبه‌تیش له‌ كوردستان به‌داخه‌وه‌ هێشتا نه‌گه‌یشتووه‌ به‌و ئاسته‌ فه‌رهه‌نگییه‌ی مه‌سه‌له‌ی ئینتیمای نیشتمانیی پاڵی پێوه‌بنێ به‌شداری له‌ پڕۆسه‌یه‌كی فه‌رهه‌نگی له‌و چه‌شنه‌ بكا… كه‌واته‌ دیسان ناچارین بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ كه‌رتی گشتی كه‌ ‌له‌ حكوومه‌تی هه‌رێمدا خۆی ده‌نوێنێ ، له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ هه‌قه‌ حكوومه‌ت ڕێگاچاره‌یه‌ك دابنێ ، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ كه‌ به‌شێكی گرنگ و مێژوویی له‌ هه‌ستانه‌وه‌ و په‌ره‌پێدانی كولتووری نه‌ته‌وایه‌تیمان پێك دێنێ… دامه‌زراندنی ده‌زگای تایبه‌ت به‌ وه‌رگێڕان بۆ كوردی ، ده‌زگایه‌كی فراوانی باوه‌ڕپێكراو كه‌ ده‌وڵه‌ت پشتیوانییه‌كی جیددی بكا و به‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی به‌ بایه‌خ و ستراتیژییه‌وه‌ لێی بڕوانێ .
ده‌زگای له‌م جۆره‌ ‌ ڕێگه‌ چاره‌یه‌كیش ده‌بێ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی كه‌لێنه‌كانی كتێبخانه‌ی كوردی ئه‌گه‌رێكی كارایشه‌ له‌ فه‌راهه‌م كردنی سه‌رچاوه‌ و ژێده‌ری پێویست بۆ قوتابی و خوێندكاران و كارێكی بێ وێنه‌ش له‌ په‌ره‌سه‌ندن و گه‌شه‌ی زمانه‌كه‌مان ده‌كا ..
گومانی تێدا نیه‌ ئه‌وه‌ی ده‌زگای له‌و چه‌شنه‌ دابمه‌زرێنێ حكوومه‌ت بێ یان كه‌رتی تایبه‌ت له‌ دواڕۆژدا گره‌و ده‌باته‌وه‌ ‌، به‌وه‌ی پێشكه‌وتن و له‌گه‌ڵهاتنه‌وه‌ی شارستانیه‌ت به‌بێ پرۆژه‌یه‌كی به‌ربڵاو و هه‌مه‌لایه‌نی وه‌رگێڕان شتێكه‌ نزیك له‌ مه‌حاڵ .
له‌ ڕووی هونه‌ری ده‌رهێنانیشه‌وه‌ ، ئه‌گه‌ر سه‌رنجی كتێبخانه‌ی كوردی بده‌ین ته‌ماشا ده‌كه‌ین، هونه‌ری ده‌رهێنان و ته‌كنیكی چاپ به‌هه‌مان ئه‌و هه‌وراز و نشێوانه‌دا تێپه‌ڕیوه‌ ‌، بواره‌كانی دیكه‌ی كولتووری پێداچووه‌…
جارێ پێشه‌كی چاپخانه‌ سه‌باره‌ت به‌ زۆر ئه‌گه‌ره‌وه‌ ‌، له‌ پێشه‌وه‌شیان دواكه‌وتوویی وڵات به‌دره‌نگه‌وه‌ هاتۆته‌ عێراق
وه‌ك (د. خلیل سابات) یش له‌ كتێبه‌كه‌یدا مێژووی چاپ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی عه‌ره‌ب ئاماژه‌ی پێده‌دا بایه‌خ نه‌دانی داگیركا‌ری تورك له‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌كوولتووره‌وه‌ هه‌یه‌ و ڕێگاگرتنی له‌هاتنی هه‌موو هه‌وایه‌كی شارستانیه‌تی نوێ …
به‌م پێیه‌ كوردستانیش كه‌ له‌دواییدا به‌شێكی گرنگی به‌ عێراقه‌وه‌ لكێنرا له‌و گه‌مارۆیه‌ كولتووریه‌ بێبه‌ش نه‌بووه‌ ، درێژه‌یشی كێشا تا به‌رپابوونی بزاڤه‌ یه‌ك به‌دوای یه‌كه‌كانی كوردستان ، له‌ پێشه‌وه‌شیان شۆڕشی ئه‌یلوول… له‌م هاتووچوویه‌ و كه‌ین و به‌ینه‌شدا ئه‌وه‌نده‌ی ناوه‌رۆك مه‌به‌ست بووه‌ ئه‌وه‌نده‌ شێوه‌ و ته‌كنیكی چاپ له‌كتێبی كوردیدا مه‌به‌ست نه‌بووه‌ ‌، مه‌گه‌ر هه‌ندێ له‌و كتێبانه‌ نه‌بێ كه‌له‌ هه‌نده‌ران له‌ چاپدراون ..

(4)
سه‌ره‌تای شه‌سته‌كان بۆ كتێبی كوردی ده‌توانین له‌ زۆر لایه‌نه‌وه‌ به‌ ده‌سپێكێك بژمێرین به‌ تایبه‌تیش له‌ ڕووی
چاپ و هونه‌ری چاپكردنه‌وه‌… چونكه‌ توانای چاپخانه‌كان هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ بوو… كه‌ سه‌ره‌تا پیتڕیزكردن به‌ده‌ست بوو ، چاپیش به‌هۆی ڕێگای پرێس كه‌ هه‌م له‌ چاپدا له‌سه‌رخۆ بوو هه‌م زۆر جار ده‌بووه‌ هۆی دڕاندنی كاغه‌زه‌كه‌… جگه‌ له‌وه‌ی خێرایی هه‌ڵمشتنی مه‌ره‌كه‌بیشی به‌و ڕاده‌یه‌ نه‌بوو بتوانرێ ده‌ستبه‌جێ بخوێنرێته‌وه‌ ‌، یاخود له‌ سه‌ریه‌ك كه‌ڵه‌كه‌ بكرێ و لاپه‌ره‌كان یه‌كتر پیس نه‌كه‌ن…
له‌ ڕووی ده‌رهێنانیشه‌وه‌ كتێبی كوردی ئه‌گه‌رچی هه‌ندێ وێنه‌ و تایپۆگرافیای به‌شێوه‌ی كۆڵینی تێدا به‌كارهاتووه‌ ‌، به‌ڵام ده‌رهێنانی هونه‌ری تێدا خاكه‌ڕاو هه‌روایی بووه‌…
به‌رگیش به‌هه‌مان شێوه‌ ‌، ساده‌ و له‌ ‌ڕووی هونه‌رییه‌وه‌ هه‌ژار بوو ‌، ئه‌م حاڵه‌ واده‌ڕوا تاوه‌كو سه‌ره‌تای حه‌فتاكان و ڕاگه‌یاندنی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری 1970 .. ئه‌گه‌رچی تاك و ته‌را له‌م لاو له‌ولا له‌دوادواكانی ساڵانی شه‌ستیش هه‌ندێ كتێب ده‌رچووبن له‌ ‌ڕووی ته‌كنیكی چاپ و هونه‌ری ده‌رهێنان و به‌رگه‌وه‌ ڕووی ئه‌وه‌یان هه‌بێت بێنه‌ ناو كتێبان ، به‌ڵام له‌ 1970ـه‌‌وه‌و پاش بڵاوبوونه‌وه‌ی ئامێری چنینی لاینۆ و ئه‌نته‌رتایپ و پاشانیش په‌یدابوونی چاپی ئۆفسێت، ئیتر كتێبی كوردی له‌ ڕ‌ووی ته‌كنیكی چاپه‌وه‌ هاته‌ قۆناخێكی تر .
به‌م جۆره‌ له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنی ڕێگاكانی چاپ كتێبی كوردیش له‌ ‌ڕووی هونه‌ری ده‌رهێنان و ته‌كنیكی چاپ پێشكه‌وتنی زیاتری به‌خۆوه‌ دی به‌تایبه‌تیش ئه‌و كتێبانه‌ی له‌ چاپخانه‌كانی به‌غدا له‌ چاپ ده‌دران .
ڕاپه‌ڕینیش وه‌ك وه‌چه‌رخانێك بوو بۆ كتێبی كوردی به‌ تایبه‌تیش له‌ ڕووی هونه‌ری چاپكردنه‌وه‌…
ئێستا ئه‌و كتێبانه‌ی له‌ كوردستان له‌چاپ ده‌درێن هیچیان كه‌متر نیه‌ چ وه‌ك ده‌رهێنان یاخود چاپ له‌گه‌ڵ ئه‌و كتێبانه‌ی له‌ ده‌زگاكانی هه‌نده‌ران به‌نوێترین ڕیگای كۆمپیوته‌ری چاپ ده‌بن ،
ته‌نانه‌ت ئێستا به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌توانین بڵیین هونه‌ری ده‌رهێنان و چاپی ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و كتێبی كوردی له‌ كوردستان له‌ پێشتره‌ له‌ ناوه‌ڕاست و باشووری عێراق .. ئه‌مه‌ش بێگومان به‌ڵگه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤی كورد هه‌ر وه‌ختێ بواری بۆ بڕه‌خسێ ده‌سته‌وه‌ستان نییه‌ ‌و ده‌توانێ له‌ هه‌موو ڕوویه‌كه‌وه‌ جیهانبینی خۆی هه‌بێ و لاسه‌نگیه‌كان ببێنێ و هه‌وڵی ڕاستكردنه‌وه‌یان بدا ‌و له‌ پارسه‌نگی هاوكێشه‌كان بگات .

(5)
ئه‌مڕۆ كتێبی كوردی به‌هۆی زۆر ئه‌گه‌ران له‌ پێشه‌وه‌شیان به‌هه‌ند نه‌گرتنی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان كه‌ له‌ ده‌زگاو دامه‌زراوه‌ به‌رپرسه‌كانی تایبه‌ت به‌ پرۆسه‌یه‌كی ئاوه‌هاوه‌ و كه‌ به‌ ئاشكرا ماكینه‌ی میدیایه‌كی قه‌تیس له‌ بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدای له‌پێشتر گرتووه‌ هه‌روه‌ها كاڵ بوونه‌وه‌ی ده‌وری جارانی نووسه‌رانی كورد له‌و ڕاسته‌دا ( به‌ گه‌لێك هۆوه‌ كه‌ له‌ مووقه‌ڵێشان ون نین ) و ئاماده‌یی به‌رفراوان و به‌ر به‌ڕه‌ڵای ( ئه‌فیونی ماسمیدیا ) له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دواكه‌وتووی به‌رهه‌منه‌هێن و به‌كاربه‌ری وه‌ك هی ئێمه‌ و كورتهێنانی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ و خوێندن تا ڕاده‌یه‌كی نكۆلیلێنه‌كراو و بێسه‌روبه‌ری به‌رنامه‌ و نه‌خشه‌كانی ، كتێبی كوردی داوه‌ته‌ پاشه‌وه‌ و له‌ قاوخێكی تاك ڕه‌هه‌‌‌ندیدا گیری كردووه‌ به‌وه‌ی ئه‌وه‌ی جێی قسه‌ و باسانه‌ یا ژانرێكی دیاریكراوه‌ یاخود ئه‌و كتێبانه‌ن كه‌ ڕووكه‌شن و‌ لانی كه‌می مه‌عریفه‌ و پێویستی سه‌رده‌میان تێدا نییه‌ .. جوگرافیای بڵاوكردنه‌وه‌ش له‌و لاوه‌ بوه‌ستێ ، كه‌ وای لێ هاتووه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی نووسه‌ران كتێب به‌ تیراژێكی زۆر كه‌م ( كه‌ ئه‌ویش گرفتێكی دیكه‌یه‌ ) له‌ حسابی خۆیان له‌ چاپ بده‌ن ، بڵاوكردنه‌وه‌یشیان له‌سه‌ر خۆیانه‌ و تا ئێستا ده‌زگایه‌كی دابه‌ش كردنی گشتیی ( بۆ هه‌مووان نییه‌) ، كتێبخانه‌كانیش كه‌ هه‌میشه‌ ته‌نیا مه‌سه‌له‌ی قازانج و زه‌ره‌ریان له‌ پێش هه‌موو ئیعتوبارێكی دی داناوه‌ ( كه‌ هه‌قی خۆیانه‌ ) ، به‌ڵام سه‌یرایه‌تییه‌كه‌ له‌وه‌ دایه‌ ئه‌گه‌ر كتێبیشت لێ وه‌ر بگرێ ،فلسی ئه‌حمه‌ڕت ناداته‌وه‌ و هه‌ر جاره‌ی به‌ بیانوویه‌ك به‌ عاله‌می ئاشكرا حه‌قت ده‌خوا ( نۆشی گیانیان بێ ) ، هه‌ر بۆیه‌شه‌ كه‌ ئێستا بووه‌ به‌ باو نووسه‌ران كتێبه‌كانیان به‌ خۆڕایی له‌ كۆبوونه‌وه‌ و ئاهه‌نگان دابه‌ش ده‌كه‌ن ، ئه‌وانیش هه‌قی خۆیانه‌ ئه‌دی چی بكه‌ن و چۆنی بگه‌یێننه‌ خوێنده‌واران ، هه‌ر چه‌نده‌ من وه‌كو خۆم لایه‌نگیری ئه‌م به‌ خۆڕایی دابه‌شكردنه‌ نیم .ئا ئه‌مه‌یه‌ حاڵی ئێستای كتێبی كوردی .. تۆ بڵێی هه‌بن بیرێكی لێ بكه‌نه‌وه‌ و
به‌ هه‌ندی بگرن و خه‌مێكی لێ بخۆن ؟؟
———————————————————-

ئاماژه‌

  • دیاره‌ ئه‌وه‌ی لێره‌دا مه‌به‌سته‌ كوردستانی به‌ عیراقه‌وه‌ لكێنراوه‌‌ ،
    چونكه‌ بێگومان هه‌ر پارچه‌یه‌ك تایبه‌تایه‌تی و مێژوو و گرفتی خۆی له‌م ڕووه‌وه‌ هه‌یه‌ .
  • ئه‌م سه‌ره‌قه‌ڵامانه‌ ‌ ساڵی 2005 له‌ ڕۆژنامه‌دا بڵاوكراونه‌ته‌‌وه ‌ .



باوكم له‌ دونیاخراب بووندا ده‌نوێ … هودا حسێن … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌ڵێ باوكه‌
ماوه‌یه‌كه‌ دونیا خراب بووه‌
تۆ نوستبووی
نه‌مویست سه‌خڵه‌تت بكه‌م
دنیاخراپ بوونم به‌ته‌نێ دی ..
ته‌مه‌ننام ده‌كرد
به‌ربوونه‌وه‌ی به‌ردێك
یا هاوارێكی به‌ترس
یا شتێ له‌و بابه‌ته‌ بێداریان كردبووایه‌وه‌
من نه‌متوانی دیمه‌نه‌كه‌ به‌جێ بێڵم له‌ ده‌ستم بچێ
بێم هشیارت بكه‌مه‌وه‌ ..

بابه‌
من هاوارم نه‌كرد
نه‌شگریام
گریان بێده‌ساڵاتییه‌ و
هاواریش پیشه‌ی ژنانی شینگێڕه‌ .

تۆ ده‌بینی باوكه‌
ته‌نانه‌ت ئه‌و ده‌مه‌ی دنیاش خراپ ده‌بێ
من هێشتا قسه‌كانی تۆم له‌به‌ر ده‌كرد و
شانازیم پێ ده‌كردی ..
شانازیم به‌ باوكم ده‌كرد
كه‌ دنیاخراپ بوون
تاڵه‌موویه‌كی نابزوێنێ
باوكم كه‌ ده‌توانێ
له‌ دنیاخراپ بووندا بنوێ .

(*) هودا حسێن : شاعیرێكی لاوی میسرییه‌ .
ئه‌م شیعره‌ی له‌ گۆڤاری ناسراوی میسری ( الهلال)
ژماره‌ی ته‌مووزی 2007ی ساڵی سه‌ت و پازده‌یه‌م
كراوه‌ به‌ كوردی .‌

باوكم له‌ دونیاخراب بووندا ده‌نوێ

                                           هودا حسێن
                                         و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌ڵێ باوكه‌
ماوه‌یه‌كه‌ دونیا خراب بووه‌
تۆ نوستبووی
نه‌مویست سه‌خڵه‌تت بكه‌م
دنیاخراپ بوونم به‌ته‌نێ دی ..
ته‌مه‌ننام ده‌كرد
به‌ربوونه‌وه‌ی به‌ردێك
یا هاوارێكی به‌ترس
یا شتێ له‌و بابه‌ته‌ بێداریان كردبووایه‌وه‌
من نه‌متوانی دیمه‌نه‌كه‌ به‌جێ بێڵم له‌ ده‌ستم بچێ
بێم هشیارت بكه‌مه‌وه‌ ..

بابه‌
من هاوارم نه‌كرد
نه‌شگریام
گریان بێده‌ساڵاتییه‌ و
هاواریش پیشه‌ی ژنانی شینگێڕه‌ .

تۆ ده‌بینی باوكه‌
ته‌نانه‌ت ئه‌و ده‌مه‌ی دنیاش خراپ ده‌بێ
من هێشتا قسه‌كانی تۆم له‌به‌ر ده‌كرد و
شانازیم پێ ده‌كردی ..
شانازیم به‌ باوكم ده‌كرد
كه‌ دنیاخراپ بوون
تاڵه‌موویه‌كی نابزوێنێ
باوكم كه‌ ده‌توانێ
له‌ دنیاخراپ بووندا بنوێ .

(*) هودا حسێن : شاعیرێكی لاوی میسرییه‌ .
ئه‌م شیعره‌ی له‌ گۆڤاری ناسراوی میسری ( الهلال)
ژماره‌ی ته‌مووزی 2007ی ساڵی سه‌ت و پازده‌یه‌م
كراوه‌ به‌ كوردی .‌




گوڵی ئاگر .. خه‌ونی هه‌میشه‌یی …. نه‌ژاد عزیز سورمێ

دره‌خت ڕاده‌كه‌ن
ئاسمانیان لێ وێك هاتووه‌ته‌وه‌ ئه‌ستێره‌
تۆ هه‌ڵدێی ،
ڕێگه‌ت پێ نادا نیشتمان بمێنییه‌وه‌ ..
دیموكراسییه‌تی جه‌سته‌
قووڵایی دۆزه‌خ
له‌ دووكه‌ڵی جه‌هل
له‌ ناو كاكۆڵی ئیره‌ییستانی
ئاده‌مزاده‌وه‌ هه‌ناسه‌ ده‌دا ..

دڵ نه‌ له‌ مه‌رگ ، نه‌ له‌ عه‌شق
ئاگادارت ناكاته‌وه‌ . .
بژارده‌ی سه‌رده‌می به‌دنیهادی ،
خه‌یاڵی تێدا ڕه‌ش ده‌بێته‌وه‌
ژه‌هر له‌ ڕه‌نگی شه‌هد ده‌رده‌كه‌وێ
دارستان ده‌قی كراوه‌ن له‌ دونیایه‌كی داخراودا
وتارێكی دره‌نگ له‌به‌ر ڕووناییه‌كی له‌رزۆكدا
بۆ بێدار كردنه‌وه‌ی یاده‌وه‌ریه‌كان ،
بۆ سه‌ره‌تای كۆتاییه‌كی دی ده‌درێ ..

هاوڕێگای هه‌میشه‌یی ، پڕشنگی خوێناوی ،
داڕسان دوای داڕسان ،
سه‌ربرده‌ی برینان ده‌گێڕێته‌وه
له‌ كلتووری زیندوومان ،
له‌ شه‌ڕ ده‌دوێ
كه‌ هه‌ر ده‌م
به‌ ساوی ئاوریشم
له‌ ده‌روازه‌ ئاسنینه ئه‌ڵقه‌ڕێز ئاڵتونییه‌كان ده‌دا و
به‌ ساوی پۆڵا به‌سه‌ر‌ دڵماندا تێده‌په‌ڕێ ..

خۆر
مه‌زن ، گه‌ش ، دیار‌
شه‌ڕ ، هه‌ورێكی چڕ
له‌به‌ر نیگای هه‌ڵایساو و تووڕه‌یدا
كز ده‌نوێنێ‌ ، بچووك ، لێڵ
له‌ تیشكی خۆیدا ده‌گه‌وزێ ..
تاخچه‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگه‌كان
مێژووی ده‌قه‌ نه‌شكاوه‌كانیان هه‌ڵگرتووه‌ ..
لێوه‌ به‌ باره‌كان
به‌ كورتی ده‌دوێن
له‌ ناو هه‌موو خه‌مێكدا
زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی شاراوه ..

شه‌وه‌ درێژه‌كانی ته‌مه‌نم
له‌ چاوه‌ڕوانی تۆدا توانه‌وه‌
یادگار ، هه‌مان یادگاره‌
ئه‌سرین ، هه‌مان ئه‌سرین
ده‌خنكێنن ده‌نگ ..

خه‌رابات
چوونه‌ته‌وه‌ پاڵ په‌رژینی باخچه‌ نامۆكان
ئه‌وانه‌ی له‌ خه‌ونی زڕه‌وه‌ به‌دیهاتوون
ڕۆژانه‌
(كوا من)ی تیا له‌ خاچ ده‌درێ
له‌ ژێی هه‌ستمان ده‌ده‌ن ..
كاردانه‌وه‌ نییه‌
مردوو كاردانه‌وه‌ی كوا ؟

گوێم لێته‌
به‌ ده‌م لاوكه‌ هه‌رده‌م له‌بیركراوه‌كان
وێنه‌ی ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ی نیوه‌شه‌وان
به‌سه‌ر مێرگاندا ده‌كشێن و باڵداران له‌ خه‌و ده‌كه‌ن
چه‌هره‌ی ڕۆژگاری كه‌ساس ده‌نێژی
گه‌واڵه‌ی ڕێكه‌وتی هه‌نسكه‌ خه‌مباره‌كانی دارستانان
كه‌ به‌سه‌ر دوا چركه‌دا ده‌بارێ
پێشهاته‌ سه‌خیفه‌كان ده‌رده‌خه‌ی !
ئه‌سه‌ف
به‌ ده‌نگی ئه‌و ژنانه‌یان ناسپێری
سنگیان داوه‌ته‌ به‌ر قه‌ڵای شار
ئه‌و ژنانه‌
ئه‌وانه‌ نین
له‌ كلینیكه‌كانی جوانكاری و
ئارایشگه‌كان ده‌یانبینی
ئه‌و ژنانه‌
ئه‌وانه‌ن چیایان له‌ كۆڵه‌
سپێده‌یان له‌ چاو
له‌ ئاوێنه‌دا خاك ده‌بینن
له‌ گۆڕدا گه‌نجینه‌ی فریشتان
له‌ یه‌كه‌مین بارانا ، سه‌مای ژیان
وێنه‌ی برووسك
خۆیان به‌ نادیاردا ئه‌ده‌ن ..

كلیل نه‌ما
قفڵه‌ ژه‌نگاویه‌كانی پێ تاقی نه‌كه‌ینه‌وه ..
بێباكی له‌ هه‌ڵه‌ كوشنده‌كانی
‌بازاڕی ڤایرۆس لێدراو
مێژووییه‌كی هه‌یه
ساته‌ بێهووده‌كان
له‌ بۆشایی ژیان و مه‌رگ دا
له‌و تیش و زنارانه‌دا ده‌گیرسێنه‌وه‌‌
بكوژی لێ په‌روه‌رده‌ ده‌كرێن ..
‌‌‌
نازانم له‌ چ په‌نجه‌ره‌یه‌ك بوه‌ستم
تۆم لێ دیار بێ
كه‌ هه‌موو ئاواز و تابلۆ و نۆته‌ بێكه‌سه‌كان له‌وێ بن ..
ئێمه‌ بۆچی چاو له‌سه‌ر ئه‌م جه‌نازانه‌ هه‌ڵناگرین
به‌ بناران شۆڕ ده‌كرێنه‌وه‌
ئاوابوونێكی چه‌ند بێده‌نگ و زایه‌ڵه‌یه‌
ئاوابوونی مرۆڤ ..
گوڵێكه‌ له‌ شه‌راب
وێنه‌ی له‌ به‌هه‌شتیش نییه‌
ڕوناهی هه‌ڵده‌فڕێنێ
تاریكایی چڕتر ده‌كاته‌وه‌
( كوا من ) چه‌ند ونه‌
بزرتر ده‌بێ ..

كۆڕۆنا هات ، به‌ جل و به‌رگێكی ڕه‌شداگه‌ڕاو
پێده‌شته‌ سووتاوه‌كان ئاسا
سواری كه‌ژاوه‌ی خۆی كردین
كۆڕۆنا هات فێرمان بكا
دونیا ببینین
بیری لێ نه‌كه‌ینه‌وه‌ ..
فێری كردین هه‌وری چڕ
نیشانه‌ نییه‌ بۆ باران
كۆڕۆنا
سیاماڵ .. شه‌و ڕاشكان
ڕوونایی ڕۆحی به‌بیر هێناینه‌وه‌
به‌ڵام ئه‌ویش
به‌ هه‌موو ترس و تاوییه‌وه‌‌
شه‌ڕی له ‌بیر نه‌بردینه‌وه‌ ..

حیكایه‌ته‌ سواوه‌كان
مۆری به‌ختمان ، نینۆك هاتوو
له‌ زیندانه‌كانی جیهان ئاخنراون
بیر له‌‌ جۆللانه‌ پساوه‌كان ده‌كه‌نه‌وه
ئایینده‌ی پیر
له‌ ژێر چیله‌مێوێكی ڕووتدا
پێڵوی لێك ناون
ئه‌و ژنه‌ شۆخانه‌ نابینێ
له‌ ناخی دڵه‌ قه‌ره‌جییه‌كانیاندا
به‌ پێشیدا دێن و ده‌چن ..
له‌وێ
كه‌ زه‌رده‌خه‌نه‌ی تێدا له‌ كڕین نایێ
له‌ وێ
له‌ دووره‌وه‌
له‌ وێ
كه‌ نۆستالیژیای لێ بێدار ده‌بێته‌وه‌
له‌ وێ ( كوا من )
به‌ سیمای هه‌ڵقرچاوه‌وه‌‌
له‌ ناو تابلۆیه‌كی چاخه‌ كپكراوه‌كانی ناوه‌ڕاست
سینه‌یه‌كی ژاڵه‌ گرتوو
له‌ به‌رابه‌ر چه‌ند چڕنۆكێكی برسیدا ..

(نینئه‌نا) ، كچی ئاسمان !
كه‌ شادی و له‌ززه‌ت بۆ خوداوه‌ند و ئاده‌مزاد دێنی
ئه‌و هه‌ساره‌یه‌ هه‌ساره‌یه‌ك بوو
شیری ده‌دایه‌ خۆر
شادی به‌سه‌ر ماڵاندا ده‌به‌شییه‌وه‌
هاتین
به‌ چه‌ند پارچه‌ كاغه‌زێكی چاپكراو
هه‌ناسه‌مان لێ بڕی ..

چیا
له‌ سه‌مای ئه‌و جه‌ستانه‌ ڕاماون
مه‌مكیان
سه‌ره‌تا و كۆتایی بژێوی
له‌ كۆتی مێینایه‌تیی ئه‌م چاخه‌ داكه‌لاندوه‌ ..
مۆسیقا ئیتر
له‌ قاچه‌‌ شووشه‌كانی ئه‌ودا نه‌ماوه‌
مۆسیقا
له‌ ترپه‌ی ئه‌و دڵه‌ تۆراوانه‌یه‌
گه‌مه‌ی ڕۆژگار
به‌ ڕاست و چه‌پی داداون ..

به‌ چاوی شانس
سه‌یری پردی ڕوخاومان ده‌كه‌ین
خه‌یاڵێكی به‌دینه‌هاتوو
به‌ هه‌نگاوه‌كانمانه‌وه‌یه ،
له‌ تێكه‌ڵه‌ی بۆیه‌ی هونه‌رمه‌ندێك
له‌ بانیژه‌یه‌كی داڕماو ده‌چێ
شه‌وت له‌ نیوه‌ڕۆدا پێشان ده‌دا
هێشتا له‌ نیوه‌ی ڕێگا دای
(ئه‌نكیدۆ)ت له‌ ده‌ست داوه‌
هێزی جارانت ،
جارانی شه‌قامه‌كانی( ئوور) و
مه‌یخانه‌ ئاوه‌دانه‌كانیت نه‌ماوه‌
ئاینده‌ی پیرت دێننه‌وه‌ به‌ر چاو
ته‌نیا
بۆت هه‌یه‌ بێده‌نگ بی ..

سنوورێكی یه‌كسانمان
له‌ ناسینی خوداوه‌ند هه‌یه‌
بیر ده‌كه‌ینه‌وه‌
له‌ كرده‌وه‌ به‌ده‌كانمان
له‌ گومانه‌ هه‌رواییه‌ نامه‌نتیقیه‌كانمان ڕازی نییه‌ ..
وامان ده‌زانی جۆگه‌ و ڕووبار
پێش ئێمه‌ له‌ خه‌و ڕاده‌بن
ئه‌وان هه‌میشه‌ بێدارن .. نانوون
جۆگه‌ و ڕووبار بوونه‌وه‌ری ڕووتن
ئێمه‌ین دارستانیان له‌به‌ردا ده‌بینین
ئێمه‌ین گیای كه‌نارانیان به‌ سنگه‌وه‌ ده‌كه‌ین
كه‌ ده‌نگی دڵه‌كوته‌یان
ئاسمانان ته‌ی ده‌كا ..

سه‌یر نییه‌ له‌ ئێواره‌یه‌كی ئه‌رخه‌وانیدا
شاعیرێك
له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی وتوویه‌تی
مه‌مكی بێوه‌ژنان له‌ هی كچان
مێینه‌تیی زیاتره‌
چاوی بێوه‌ژنان خومارتره‌
شه‌ڕیكی بۆ به‌رپا بكرێ !

پاڵ به‌ قولله‌ی ڕۆحمانه‌وه‌ ده‌ده‌ین
چاومان له‌ ژیانه‌
له‌ سه‌رخه‌وشكاندنێكیشدا بێ
بیبینین
بۆمبای شه‌ڕان نه‌گاته‌ زه‌وی
له‌ نیوه‌ی ڕێ
ببن به‌ گوڵ ، به‌ باران ..
حیكایه‌ته‌ ڕه‌شه‌كانمان
له‌ بیر
بباته‌وه‌
ئه‌وه‌ی له‌ قوتابخانه‌دا منداڵییان تێدا مراند ..

ئای وڵاتی دڵگیرم
وڵاتی ته‌مبه‌ڵ
دوا جار چۆنم له‌خه‌و دیبووی وا ده‌رچوو
به‌ته‌نیا له‌گه‌ڵ خۆمدا مامه‌وه‌
تازه‌ ڕۆی ، تیر له‌ كه‌وانێ ده‌رچوو
هاوارمان له‌بیر چووه‌وه‌
تازه‌ ڕۆی
له‌ زنجیره‌ی شه‌ڕانمان زیاتر به‌ بیر نه‌ماوه‌
كه‌ دێن و ده‌ڕۆن و دێنه‌وه‌ ..
ڕوومه‌تی شه‌و
هه‌مووی له‌بیر بردینه‌وه‌ ..
دڵی ساده‌مان ،
گۆرانیی خه‌مڕه‌وێن‌
پێشبینی شه‌ڕه‌كانی دادێ
هه‌مووی له‌بیر بردینه‌وه .‌‌

به‌ردی كه‌ڕ هه‌ڵدێ ، ئێمه‌ هه‌ڵدێین
ئاوی گێژ ڕا ده‌كا ، ئێمه‌ ڕا ده‌كه‌ین
پێكمان گه‌یانده‌وه‌ ناو كارتۆن
هه‌تاوی كوێر بانگم ده‌كا ، بگه‌ڕێوه‌
به‌ سه‌مای گه‌ڵا و كه‌روێشكه‌ی گیا ڕا ده‌زانم
به‌و شنه‌یه‌ی
سپیداره‌ تازه‌هه‌ڵچووه‌كان ڕاده‌وه‌شێنێ
بگه‌ڕێوه‌ ..
گه‌ر بشمرین
با له‌ مه‌رگێكی شه‌ڵاڵ
له‌ ئامێز و پێكه‌وه‌نووسان و توانه‌وه‌دا بمرین .

حوزه‌یرانی 2020




دوا قه‌سیده‌ی شاعیری ناسراو عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌كی به‌غدایی نادیار

1

چاوی ئاژاوه‌گێڕی شه‌و له‌ به‌غدا
دووچاری شێتیی عاشقانی كردم
باوكم لێی ده‌پرسیم :
(( چی به‌ نهێنی ده‌خوێنمه‌وه‌و
ئه‌وه‌ی ده‌یخوێنمه‌وه‌
له‌ ژێر پێخه‌ودا ده‌یشارمه‌وه‌و
تا به‌ره‌به‌یان بێدارو
گوێ له‌ بانگی كه‌ڵه‌شێری
هاوسێكان ده‌گرم ؟
به‌ خه‌مه‌وه‌ وه‌ڵامم ده‌دایه‌وه‌ :
بابه‌ ، ئه‌و كتێبانه‌ ده‌خوێنمه‌وه‌
چه‌ندان چه‌رخه‌ قه‌ده‌غه‌ كراون
له‌وانه‌ هه‌ندێ كتێبی جادووگه‌رین
هه‌ندێ كتێبی سیمیا و
هه‌ندێكیش له‌باره‌ی مردووان و
شارستانییه‌ته‌كانی ئاو
هه‌وڵ ئه‌‌ده‌م
خۆڵه‌مێشی خۆشه‌ویستی
بكه‌م به‌ زێڕ ، یا به‌ وشه‌
ئه‌وانی دیش
به‌ فرمێسكه‌كانم نۆژه‌ن بكه‌مه‌وه‌
یا له‌سه‌ر به‌رپه‌ڕی سپیدا
لاوانه‌وه‌ی شاژنه‌كانی ئوور بنووسم
كه‌ ئه‌گریجه‌ی زێڕینی یه‌كێكیانم
له‌ مۆزه‌خانه‌ی به‌رلین بینی
وێنه‌ی ئه‌وی دیشم
له‌ مۆرێكی قوڕین
ده‌یگڵۆفم
برووسك ، كۆڵانه‌كانی به‌غدا
ڕووناك ده‌كاته‌وه‌ ))
دایكم له‌و دیو ده‌رگاوه‌ ده‌پاڕایه‌وه‌
ئه‌و ده‌رده‌ بپه‌ڕێنم
به‌ڵام شێتییه‌تیم هه‌ر مایه‌وه‌و
عه‌شقم زیاتر ..

           (2)

له‌ گۆڕستانی ( غه‌زالی ) دا
مردوو ده‌گریان
دره‌ختیش ده‌گریان
گیانه‌وه‌رێكی دزێو
له‌ پشیله‌یه‌كی گه‌ڕ ده‌چوو
پێیان ده‌گوت ( زه‌بزه‌ب) (*)
گۆڕی تازه‌مردوویه‌كی هه‌ڵده‌دایه‌وه‌
ده‌ستی مردوو ده‌رده‌كه‌وت
ده‌یقرتاند ..
ژنێك به‌ جل وبه‌رگی گوندییان ده‌یبینی
ده‌قیژێنێ
لێ گیانه‌وه‌ری برسی
له‌ كرۆژتنی نێچیری به‌رده‌وام ده‌بێ ..
تۆلاز به‌ شواڕك و به‌ داسانه‌وه‌
له‌ نیوان گۆڕی مردووان ده‌ركه‌وتن
به‌ربوونه‌ گیانی زه‌بزه‌ب
په‌كی كه‌وت و ده‌ستی به‌ میاوه‌میاو كردو
چنگی قرتێنراوی
به‌ ڕووی تۆلازه‌كان به‌رز كرده‌وه‌
ئه‌عڕابی هه‌ڵاتن ..
وتی
ئه‌و ساڵانه‌ی نه‌فره‌تیان هێنا
خه‌ڵك برسییه‌ ،
ئه‌ستێره‌ی دمۆریش
به‌سه‌ر گۆڕستانه‌كانی به‌غدا دا ده‌ڕژێن
كێ ده‌زانێ
دڕنده‌ی به‌چۆكداهاتوو
له‌ یاده‌وه‌ری دابڕێندراوی گه‌ل دا
ناگه‌ڕێته‌وه‌ ،
تا پێش كۆتایی هاتنی ئه‌م سه‌ده‌یه‌
زیندووان بخوا ؟

              (3) 

شه‌یتانی شیعر
به‌ خۆشه‌ویستی ژنێكی زۆر له‌ خۆم بچووكتر
فریوی دام
كه‌ پێده‌كه‌نی و ده‌گریا !
ده‌پاڕایه‌وه‌ له‌ باده‌ی خۆمی بده‌مێ و
فێری نهێنی
گریانی به‌كوڵی
(تار)ی بكه‌م
له‌و وه‌خته‌ی شاعیران ده‌مرن ..
خانم
له‌ گه‌ڕه‌كێكی میللی به‌غدا داده‌نیشت
له‌ واڵا كردنی لینگان و خواردنی هه‌نجیر
چیتر نازانێ ..
نیوه‌شه‌و چاودێریم ده‌كرد
ئاره‌زوومی پێ دابمركێنمه‌وه‌و
پێش كازیوه‌
بگه‌ڕێمه‌وه‌ گۆڕه‌كه‌م
به‌ڵام شه‌یتان
چاودێری ده‌كردم
چاودێری ئه‌ویشی ده‌كرد
فێری ده‌كرد ،
چۆن به‌ مه‌كری مێینان
هێزی ڕۆح و سه‌رچاوه‌كانی ئاگرم
لێ زه‌وت بكا .
به‌ڵام قه‌ده‌ر
گاڵته‌ی به‌و و
به‌ شه‌یتانی شیعر كرد
من له‌و و له‌میش به‌هێزترم
ئه‌وه‌تا پێشه‌وام غه‌یاسه‌ددینی به‌غدایی
له‌ په‌راوێزی ده‌سنووسه‌كه‌یدا ( جادووی مێینه‌)
ڕایسپاردووم
چۆن مه‌له‌
به‌م لێشاوه‌ ئینسانییه‌دا بكه‌م .

دیمه‌شق 15-3-1999

ئاماژه‌
(*) كه‌ مه‌غۆله‌كان چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك مابوو بگه‌نه‌ به‌غدا ، برسییه‌تی ته‌نگی پێ هه‌ڵچنی بوو
ئینجا له‌باتی ئه‌وه‌ی چاره‌یه‌ك بۆگرفتی برسییه‌تی و قاتیی بدۆزرێته‌وه‌و شووره‌كانی شار به‌هێز بكرێن بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی و به‌رپه‌چدانه‌وه‌ی داگیركاران ، داروده‌سته‌ی دوا خه‌لیفه‌ی عه‌بباسی ده‌ستیان دایه‌ بڵاو كردنه‌وه‌ی ده‌مگۆ و پاگه‌نده‌ بۆ ده‌مكوت كردنی خه‌ڵك و ناچار كردنیان بۆ ماڵنشینی وپاراستنی ماڵ و مڵكیان كه‌ ئه‌منییه‌ت به‌ره‌و داڕمان ده‌چوو .
له‌و پاگه‌نده‌و ده‌مگۆیانه‌ی ( ئیبن ئه‌سیر ) باسی ده‌كا : گوایه‌ گیانه‌وه‌رێك نیوه‌شه‌وان ده‌رده‌كه‌وێ گۆڕی مردووان هه‌ڵده‌داته‌وه‌ لاشه‌یان ده‌خوا ..!
به‌ڵام ئه‌مه‌ش خه‌لیفه‌ی لاوازی له‌ مه‌رگ نه‌پاراست ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی بۆ پارێزگاری له‌ خۆی ته‌سلیمی مه‌غۆله‌كانیش بوو .

(**) ئه‌م شیعره‌ی به‌یاتی دوا قه‌سیده‌یه‌تی كه‌ به‌ ماوه‌یه‌كی كورت پێش
كۆچی دوایی نووسیویه‌تی و پاش مردنی بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ .
بڕوانه‌ ڕۆژنامه‌ی ( المدی) ژماره‌ 1710 .
https://almadapaper.net/view.php?cat=15242




لە شیعری توركییەوە)*) … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

میهرەبان
قژی زەردت ،
بە دڵی شێتم گرێ داوە
بە هیچ شتێ ناكرێتەوە ، میهرەبان!
میهرەبان !
پێت وانەبێ
مردن لە جودایی قورستر بێ
گەر تاقیت نەكردووەتەوە
بە خەیاڵ ناتوانی
میهرەبان ، خۆشەویستم ..!

كە ناوی دڵبەر دێ ،
قەڵەمم لەدەست دەكەوێ ..
چاوم ناكارن ببینن ..
عەقڵم لە خوێندنەوە دەوەستێ
ئاگری فانۆس ،
دەكەوێتە پرتەپرت .. میهرەبان !
ئاگری فانۆس دەلەرزێ ..
ناتوانرێ عەشق
لەسەر كاغەز بنووسرێتەوە ، میهرەبان
خۆشەویستم!
عەشق لەسەر كاغەز نانووسرێتەوە .. میهرەبان !
چارەی دەردی من
لای دكتۆران نییە میهرەبان !
كە وتت عەشق ،
بە دوای شتی دی مەگەڕێ ..
هەموو شتێك كۆتایی هەیە
لێ عەشق سنووری نییە میهرەبان
خۆشەویستم !

من ماندووم

لە تەلان و هەڵدێری ژیاندا ،
خۆم بە نینۆكەكانم گرتووەتەوە..
ساڵانی بوری ، ماندوویان كردووم ..
هەرگیز نەگەڕاومەتەوە و
چاوەدێری ،
برادەرەكانم ..
خۆشەویستانم كردووە ..
لە ژیانمدا ،
دۆست و خۆشەویستانم
نەفرۆشتووە .
من ئێستا ماندووم
ماندووم .. ماندوو
لەبەر درۆیان
بە خۆشەویستییەوە ماندووم ..

مێروولەی زۆرم دیتن ،
بەڵام هەرگیز پێم لێ نەنان .
قەت شەرەف و ڕاستی خۆمم
بە ماڵ نەداوە ..
لەخوا بەدەر ،
هەرگیز كەسی دیم نەپەرستووە..
گەر نامناسی ،
باشە خەم نییە ..
من ئاوەهام !
من ماندووم
بە درۆیانەوە ماندووم
بە خۆشەویستییەوە ماندووم
بە دووڕووانەوە ماندووم ..

ماندووم
بەو گرفتانەوە ماندووم
لە خەڵكی بەدنمەك
به‌ دووڕووە ترسنۆكەكانەوە ماندووم ..

ئادەمی زۆرم بێ جلوبەرگ و
جلوبەرگی زۆریشم
بێ ئادەمزاد بینی ..
تۆ چۆن بزانی
كێ دژمن و كێ دۆستە ؟
ئایا (سۆزانییەتیان) لە هەنییەدا نووسراوە؟
تا بزانی ئەوانە سۆزانین.. ها ؟!

پشتیوانی هەژارانم كرد
وتیان تۆ
كۆمۆنیستی!!
زۆرم نیشتمانی خۆم خۆشویست
وتیان تۆ
زیاد دەڕۆیی!!
نوێژم كردن
ڕۆژووم گرتن
وتیان تۆ توندڕۆی!
ماندوو بووم ..
من بە درۆیان
بە خۆشەویستی ،
بە دووڕووانەوە ماندووم
ماندووم
ماندوو…
—————————————————

(*) ئەم دوو شیعرە ، (میهرەبان) و (من ماندووم) لە بنەڕەتدا گۆرانی (مەحسون كرمز گوڵ)ی هونەرمەندی بەڕەگەز كورد لە یووتووبدا بە وەرگێڕانی عەرەبی بڵاو كراونەته‌وە.
بۆ سەرچاوەی گۆرانییەكان له‌ یووتووب بڕوانه‌ :
htpps:\www.youtube.com\watch?v?yYfnNRQB9Q
https: :\www.youtube.com\ watch?=wcld ffrE50




ئه‌ی ئومێدی پیرۆزی من … عاتیفه‌یێ گورگین …. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

چاوم پڕن له‌ وێرانه‌ی شاره‌ دێرینه‌كان
شاری نێوان ڕووتیی و
كاولگه‌ی به‌ردین ..
وه‌ك كه‌زیه‌ ڕه‌شه‌كانم تاریك ..
ئه‌وه‌تان له‌ به‌رابه‌ری مندا
خه‌و بردوونیه‌ته‌وه ‌..

( بۆچی له‌ ئاست هێزی یه‌كگرتنی مندا
نابووت ده‌بی ) و
به‌و ئاسانییه ‌،
من ده‌ده‌یته‌ ده‌ستی بایێ
له‌ خیانه‌تكاریی خه‌وه‌وه‌ دێ ؟
ئاسۆ له‌ نێو چاوه‌كانمدا پاڵ كه‌وتووه‌ ..
هه‌رچی بخوازم ده‌ستی ده‌خه‌م ..
من بێ ئاسۆیش ، ده‌ڕوانمه‌ تۆ

ئه‌م ڕووباره‌
ئه‌م ژانه‌م
سنووری چیرۆكه‌ كلۆم دراوه‌كان نازانن ..
چاوت پڕ بوون .. لێیان ده‌ڕژێ !

كاتێ سه‌رپه‌نجه‌ ناسكه‌كانی تۆ
نه‌شونمای كه‌زییه‌كانم ده‌خه‌وێنێ
من دیماهی تۆ
له‌ بروسكه‌ی هه‌ر نیگایه‌كتا ، تێ ده‌گه‌م
كاتێ تۆم ،
ئا له‌و سپێده‌ كپه‌ دیت
یه‌كێ له‌ ده‌روونی مندا
هاواری لێ هه‌ستا
تێگه‌یشتم ، بێجگه‌ له‌ تۆ
ئه‌من تاوم به‌ هیچی دی لێ هه‌ڵنایێ ..

ئه‌وه‌تا له‌ پشت په‌نجه‌ره‌وه‌
یه‌كێ بانگم ده‌كا ..
بینیم تۆی ، به‌ ده‌ستی زبره‌وه‌
له‌ سپێده‌وه‌ دێی ..
وه‌ستام و
ده‌سته‌كانم واڵا كردن ‌.

——————————————-

  • له‌ ( راهیان شعر امروز ) ی داریوش شاهین –
    لاپه‌ڕه‌ 309 كراوه‌ به‌ كوردی .



كچ و كوڕانی ڕێبه‌ندان … نه‌ژاد عزیز سورمێ

نیگه‌رانی گۆرانییه‌كی مۆرهه‌ڵگه‌ڕاوه‌
چرۆی گرتووه‌
نیگه‌رانی ، له‌ كه‌فی شیر
له‌ خوێنی دره‌وشاوه‌ ده‌چێ ..

شه‌و ئیمپراتۆریه‌تێكی بێ نوێنه‌ره‌
كپ .. ڕاكشاو .. سامناك
به‌ كڵاوڕۆژنه‌ هه‌تیوكه‌وتووه‌كاندا هێرش دێنێ ..
به‌ڵام ئومێد
له‌ ناو قه‌وزه‌ی
گه‌مه‌ به‌دنیهاده‌كانی ژیانهه‌ڵلووشاندا
ون نییه‌ .

ئه‌ی خۆری كوژاوه‌
كه‌ پڕ به‌ سووتانی خۆت
تیشكمان به‌سه‌ر ده‌بارێنی
خه‌یاڵم به‌ لای تۆدا ده‌شكێته‌وه‌
تاسه‌یه‌كی ڕۆژهه‌ڵاتییانه‌
له‌ ناخی ڕوانینه‌ به‌هارییه‌كانماندا
ڕوو له‌ سه‌رابستان
ڕوو له‌ به‌نده‌ری دژواری ..
زامێكی دی
به‌ ته‌وێڵی پرسیاره‌ دوایی نه‌هاتووه‌كان
له‌ شه‌فه‌قدا ئۆقره‌ ده‌گرێ و
خه‌ون ده‌بینێ : ده‌گری …

  • نه‌هاتبووین ته‌نیا بین
    نه‌هاتبووین گه‌سكی مێژوو
    به‌و شاڵاوه‌ بۆ ڕابردوو
    بۆ یه‌كه‌م هه‌نگاومان بباته‌وه‌ ..

خه‌یاڵت ده‌كه‌م
له‌ هه‌واری چۆلپه‌رست و سه‌ركێشان ده‌تبینم ..
به‌ ته‌نیشت تارمایی
شاره‌ كراوه‌ داخراوه‌كاندا
به‌ ته‌نیشت ئاهه‌نگه‌ ته‌نیاكان
گوڵێكی حه‌په‌ساو
له‌ تێكستێكی بژوێندا ..
نیگه‌رانییه‌ك
به‌چكه‌ی زۆڵی كۆمپانیاكان
له‌ كونی ده‌رزییه‌وه‌
به‌سه‌ر شارستانیه‌تی داده‌ده‌ن‌
ئه‌فسوونێكیان پێیه‌
ژنه‌ باڵا به‌رزه‌كانی ئیتاڵیا و
سیما خه‌مباره‌ برۆنزییه‌كانی ئیسپانیا
به‌ژێر به‌یداخی كووره‌كانی دۆزه‌خ ده‌به‌ن
له‌ په‌لكه‌زێڕینه‌ ،
له‌ ڕۆشنایی ئاسۆیان دوور بخه‌نه‌وه‌ ..
پیاوان
گۆشه‌گیرییان له‌ كۆڵ ناوه‌
له‌ سپێده‌یه‌كی ناكاوی مردوودا
كچ و كوڕانی ڕێبه‌ندانی پێ
ئاشنا بكه‌نه‌وه‌ ..
ئه‌وه‌ هه‌ڵپه‌ی ئاده‌مزاده‌
له‌ بۆشاییه‌وه‌ به‌ره‌و بۆشایی
ڕێ ده‌گرێ
وڕێنه‌ ده‌كا :
به‌ختیاری له‌ باڵۆنێكی ته‌نك و
زاراوه‌یه‌كی بێ به‌ڵگه‌ زیاتر نه‌بوو .

ڕێگا چۆله‌
خه‌ون چۆل
ئه‌وه‌نده‌ی نه‌ماوه‌ خواوه‌ند
هه‌ڵوه‌سته‌ له‌ چۆلایه‌تی بكا ، كه‌ی به‌رپای كردووه‌ ؟
كۆڕسی به‌ره‌به‌یان
وه‌ڵامی جریوه‌ی چۆله‌كان ناداته‌وه‌ ..
ئێواره‌
گولله‌ نایبڕێ
ژنان
هاونشین ، لێكدابڕاو
خۆیان له‌ سه‌مایه‌كی تۆزاوی جێهێشتووه‌
هه‌ڵدراونه‌ته‌ ناو قایه‌خێكی چارۆگه‌ دڕاو
جێوه‌ڕێ له‌ ناوه‌ڕاستی ده‌ریادا
ورده‌ شه‌پۆل
ده‌یبه‌ن و ده‌یهێننه‌وه‌ ..
به‌ڵام ڕۆحه‌ ئاماڵ فریشته‌كان
بووكه‌به‌فرینه‌ی به‌رائه‌تی منداڵین
ئاوازێكی غه‌ریب
كۆمپانیا زێڕكفته‌ زه‌رووته‌بعه‌كان
له‌ دیمه‌نێكی دیارو نادیاری
كه‌ناری ڕۆخانه‌یه‌كی كڕنۆشبه‌ردا
بانگێكی ناوه‌خت
بێده‌نگیی پێ پۆشیون
به‌ تاریكاییه‌كی ڕووتی سپاردون
ته‌نیا به‌ عاشقان په‌رت ده‌بێ ..

ئای نیشتمان
وڵاتی شاراوه‌
هه‌ڵكه‌وته‌ی دیواری له‌رزۆك و
بڵێسه‌ی كوژاوه‌ ..
ئای نیشتمان
نه‌غمه‌ی گۆشه‌گیری
ڕووباری له‌ هاژه‌ كه‌وتوو
باڵات سێبه‌ری پێوه‌ نه‌ماوه
لێم گه‌ڕێ له‌ حه‌ره‌می نهێنیه‌كانت
سه‌رخه‌وێ بشكێنم ..

ئای نیشتمان
سۆز پێمه‌وه ‌ده‌دا
هه‌سته‌وه‌ كه‌مانجه‌كه‌ت هه‌ڵواسراوه‌ ..

باسكی كوێرم
له‌ چاوه‌ڕوانی دوا سه‌مفۆنیادا
له‌و دیوی
ئه‌و په‌نجه‌ره‌ خه‌مبارانه‌دا ده‌كوتم
به‌سه‌ر به‌هاره‌ ڕۆژگاربردووه‌كان ده‌ڕوانن .
ورشه‌ی زه‌رده‌په‌ڕ
له‌ ته‌مێكی چڕ چه‌قیوه‌ ناگات
گوڵی هیوای داری سێبووری
به‌سه‌ر جه‌سته‌ی كچ و كوڕانی ڕێبه‌ندان
وێنه‌ی دێرینی زایه‌ڵه‌ له‌بیرچووه‌كان ده‌داته‌وه‌ ..
خاك به‌ته‌نێ ماوه‌ته‌وه‌
كه‌س ڕووی تێ ناكا
كه‌س سڵاوی لێ ناكا
یادگارییه‌كان له‌ شۆسته‌كان پیاسه‌ ده‌كه‌ن
ماچی دوور به‌ دوور
به‌ فرمێسكی ساته‌ له‌ده‌ست چووه‌كان
به‌ ڕوومه‌تی شه‌وی ده‌یجوور دێته‌ خوارێ ..
عه‌شق
له‌ نواڵه‌یه‌كی لاسار و بنبه‌ست
به‌ ڕه‌نگی زه‌رد و لێوی به‌ باره‌وه‌
سروودی ( كوا من ) و به‌یده‌ستی ده‌چرێ ..

ئه‌وه‌ ئه‌و وه‌رزه‌
ئێش و له‌زه‌تی
له‌ دونیادا سڕ كرد
ئه‌وه‌ ئه‌و ڕۆژه‌یه‌ میرم
بازن له‌ زه‌ند و مه‌چه‌كی شارستانییه‌ت داده‌ماڵێ ..
بێده‌نگی به‌رده‌وامه‌
گریان له‌ چاوی
كچ و كوڕانی ڕێبه‌ندان دواخراوه‌
به‌ تێكشكاوی خۆی ده‌نوێنێ
بانگ ناگاته‌ قاوه‌خانه‌ تۆزاویه‌كان
ئارامی دونیا
به‌ مه‌رگ و
كاروانی جه‌نازان داپۆشراوه‌
سۆز و شه‌یدایی
به‌ خۆیان و شه‌پۆلی خنكاویان
له‌ تافی هه‌رزه‌یی زه‌نوێران ڕاكشاون ..

لێ شه‌وی ژیان جوانتره‌ له‌و ئاسۆیه‌ی
خۆری ژه‌هراوی تیا هه‌ڵدێ
مۆته‌كه‌ی
به‌ خه‌رقه‌یه‌كی دڕاوه‌وه‌ لێ
پۆشته‌تره‌ ،
له‌و گه‌نجینانه‌ی
خۆپه‌رستییان
تێ دا ده‌كرێ .

ئاره‌زوویه‌ك
له‌ چاوی هه‌زاران هه‌زار
قه‌تیس بووه‌
بۆنی به‌فر
سه‌دای قومریان ده‌داته‌وه‌
سیحری خاك به‌ برووسكه‌ و چه‌خماخه‌یه‌كی وێڵیش بێ
بارانی هیوای لێ نابڕێ ..

خۆشم ویست
سرووشتم خۆشویست
وه‌ك عاشقێك نازانێ بۆ عاشق ده‌بێ
خۆشه‌ویستی
كه‌ له‌ ئه‌زه‌لدا به‌ر مرۆڤ كه‌وتووه‌ ،
لاوانه‌وه‌ی گۆڕستانان نییه‌
سه‌فه‌ری ڕه‌هێڵه‌یه‌
خه‌ڵوه‌تی به‌دبینی
ئایكۆنی سه‌رده‌مه‌ سه‌خته‌كان ..

خه‌می ئه‌به‌دی ئه‌وه‌یه‌
سیحری خاك نه‌بینی ..
نه‌زانی
گۆرانییه‌ سه‌رسامه‌ تیژه‌كانی با
بۆ بێ بیانوو له‌ ده‌رگامان ده‌ده‌ن
نه‌زانی
مرۆڤ بۆچی ؟
بۆ كوێ ؟
تا كه‌ی ؟

من ڕۆحت ده‌بینم
ڕۆحی تۆم دی
تاوكه‌وتنان كه‌ ده‌ڕۆیی …
هه‌ر ئه‌و ڕۆیشتن بوو ‌هاتنه‌وه‌ی نه‌بوو
خوێنی مه‌سیحه‌كانی ئه‌وسا و ئێستا
پڕشنگی ناوازه‌ن‌
له‌ ناخی ڕوانینه‌كانماندا ..
ڕوونایی
وێنه‌ی ئاوپژێن
گۆ گۆ
به‌ مه‌مكی ژنان دێته‌ خوارێ ..
ئێمه‌ له‌ شاییه‌كی ڕه‌نگین داین
بیر له‌ باڵ ، له‌ فڕین
له‌ ( كوا من ) ده‌كه‌ینه‌وه‌
كه‌ هێدمه‌گرتوو پاڵی
به‌ په‌رستگه‌كانه‌وه‌ داوه‌ ..

ڕه‌نگه‌ دیمه‌نه‌كه‌ بگۆڕێ
دیمه‌نه‌كه‌ ده‌گۆڕێ ..
له‌وانه‌یه‌ ئاره‌زووه‌كانم
له‌ ساته‌ نه‌رمه‌ مه‌حاڵه‌كان
لێ بچنه‌وه‌
ڕه‌نگه‌ ساماڵێكی بێگه‌رد
نیشانه‌ بێ بۆ مه‌رگ
به‌ڵام تا ئه‌و وه‌خته‌ی
ڕووبار و چۆم
چیا و دره‌خت
سڵاوی خواحافیزیم لێ وه‌رده‌گرنه‌وه‌
هه‌ر به‌ جوانی ده‌تانبینم
كچ و كوڕانی ڕێبه‌ندان .

سه‌ره‌تای نیسانی 2020




بۆ ئیرنێست هه‌مه‌نگوای … عه‌بدولوه‌هاب ئه‌لبه‌یاتی… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                      
                                     

(1)
لە ئیسپانیادا
مەرگ لە مەدریدە و
خوێن لە خوێنهێنەر ..
گوڵاڵەی زەرد و شەختە
لەژێر پێتدا .
جەژنەكانی ئیسپانیا
بێ‌ كەژاوەیە
خەمەكانی ئیسپانیا
بێ‌ سنوور ..
ئەو زەنگانە بۆ كێ‌ لێ‌ دەدرێن ؟

لۆركا بێدەنگە و
خوێن لە ئینجانەی گوڵاندایە
شەوی غەرناتەیش
لەژێر شەپقەی
پاسەوانی شێر و ئاسندا‌ ..
دەمرێ‌ و
منداڵانیش لە بێشكەدا
دەگرین ..
لۆركا بێدەنگە
تۆیش لە مەدریدی

چەكت
ئازار و وشە و
ئەو بوركانانەیە
ئاگراو هەڵدەڕێژن ..
زەنگەكان بۆ كێ‌ لێ‌ دەدرێن ؟

تۆ بێدەنگی و
خوێن
جێخەو و
دارستان و
لووتكە
بۆیە دەكا .

(2)
لێواری مەرگ
ئاگر لە دووكەڵدا و
مەی لە كووپە و
گوڵ لە بێستان و
وشە و
پاساری و
دەردی خۆشەویستی و ڕۆژگار ..
بێدەنگی دەریایان
كەشتییەوانی نیگەران كردن ..

هەبوو .. نەبوو
ململانێیەكی خوێناوی بەهێز
لە نێوان مرۆڤ و تاریكاییدا هەبوو

ئەمشەو
سەعات هەشت ،
لە باخچەی لە یادچووندا
پێكدەگەین و
شوێن
لە شەقامە نادیارەكانی شاردا
ون بووە و
كچێك فرمێسكی باراندن و
چاوی لێكنان و
ونم كرد ..

لە كتێبی
گەڕۆكەكانی ئیسپانییاندا
دۆزیمەوە ..
لەژێر ئاڵای گەلانی زەویدا
لەژێر ئاڵای مرۆڤ ..
گۆرانی دەچڕی ..

(3)
كۆتایی
مەرگ لەسەر جێدا
لۆركا پێی وتم
مانگیش پێی وتم
ونت كردم ..
ژێ‌ ونی كردی
وەڕسیی تۆی مراند ..
ڕۆیشتی و
بەهار لە ڕێگاماندا بوو
قەرەجیش كۆچیان كرد و
ڕه‌شماڵه‌كانیان سووتاندن
گوڵیش سووتا
گۆرانییەك
خوێنی لەبەر دەڕوا ..

وا بوو
پەیامبەرایەتی قەدەر
وای پێ گوتم ..

تۆم
لە شێخ محییەددین(*) پرسی
وتی بەردێك لە دەمم دایە ..
پەیامی عەشق و خوداوەند
لەژێر پێی مانگ دان
كوشتارگەی دونیات لە دڵدایە و
شوێنەوار و
ستایشی خوا
شێخ محیەددینی برادەرم وتی
لە هەواڵەكە مەپرسە !
خەڵكی دەڕۆن و نایێنەوە
نهێنیش
بەسەر لێومانەوە
خۆی كوشت .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(*) محییه‌ددین بن عه‌ره‌بی سۆفی به‌ناوبانگی ئه‌نده‌لووس
كه‌ به‌ شێخی گه‌وره‌ ناسرابوو ، له‌ هه‌مان كاتدا شاعیر و
فه‌یله‌سووف.

  • عەبدولوەهاب ئەلبەیاتی : (1926 – 1999 ) شاعیری عێراقی ناسراو یەكێك لە دامەزرێنەرانی شیعریی نوێی عەرەبی لە عێراق .
    لە بەغدا لە دایك بووە و بكالۆریۆسی لە بەشی عەرەبی وەرگرتووە . لە نێوان 1980 تا 1989 لە ئیسپانیا ژیاوە ، لەو ماوەیەدا زۆر لە كۆشیعرەكانی كراونەتە ئیسپانی .
    ساڵی 1991 چووەتە ئەردەن .. یەكێكە لەو شاعیرانەی لە شیعرەكانیدا بایەخی بە مێژوو و كەسایەتییەكانی مێژوو داوە و هەمیشە وەكو ماسك لە بەكاری هێناون .) بڕوانه‌ :
    http://www.afdhl.com/poem/text-25311.html



نوستووی به‌ر باران — خو‌سره‌وی گوڵسورخی … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ده‌ستێ له‌نێوان چه‌قۆ و دیواره‌
ده‌ستێ له‌نێوان چه‌قۆ و دڵ نییه‌
ئا ، ئاوه‌ها به‌بێ پێ
له‌ په‌یژه‌كاندا خلۆر ده‌بمه‌وه‌..

له‌یلای من هه‌میشه‌ له‌ پشت په‌نجه‌ره‌دا ده‌نوێ و
باش ده‌زانێ
كه‌ من سپێده‌ده‌مان
بێ ده‌ست دێم و
ده‌سه‌ڵاتی كردنه‌وه‌ی په‌نجه‌ره‌م نییه‌..

زیخی ده‌م كه‌ناره‌كانی (عومان)
ڕه‌نگ ناگۆڕن
ئه‌وه‌ گۆنای منه‌
ڕه‌نگی ده‌شتی سووتاوی هه‌ڵگرتووه‌ ..

كه‌ تۆ ، بێ په‌نا
له‌نێو ده‌ریادا ده‌بینم ،
ده‌ستێ له‌نێوان چه‌قۆ و دیواره‌
ده‌ستێ له‌نێوان چه‌قۆ و دڵ نییه‌ ..

نوستووی؟
نه‌ء بێداریی؟
ئایا تۆ خۆر
بۆ شار ده‌به‌ی ،
تا گڕ له‌ كۆڵانه‌ نوستووه‌كانی به‌ر باران و
چیمه‌نه‌ شێداره‌كانی نێوانیان به‌رده‌ی ؟
تا هه‌ردوو به‌ری ڕووباری بزانن
هه‌رگیز ئاگر
له‌ ژێر خۆڵه‌مێشدا نانوێ ..

له‌ ژێر ڕێژنه‌ی بارانی چه‌قۆیێ ڕووت
ده‌زانم- تۆ كراسێكت ده‌وێ- ده‌زانم
تا بۆ كه‌نار بێیته‌وه‌و
په‌نجه‌ره‌كان ،
ڕووبه‌ڕووی سپێده‌ واڵاكه‌ی ..

من به‌ ڕه‌شایی دووچاوی ڕه‌شی تۆ ، ده‌نووسم :
له‌ هه‌ر لایه‌كی ئه‌م باخچه‌یه‌دا
ده‌ستێ هه‌میشه‌ چاوه‌ڕوانی ده‌ستێكی تره‌
چاوێ هه‌یه‌ هه‌رگیز ناچێته‌ خه‌و..

  • له‌ ( راهیان شعر امروز ) ی داریوش شاهین لاپه‌ڕه‌ 304 كراوه‌ به‌ كوردی .



ده‌سته‌چیله‌یێك شیعری ئه‌رمه‌نی … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

كه‌وانه‌ی مانگ
ئا : ئاسڵان

بێ هه‌ست و خوست پێك گه‌یشتین ..
ده‌رگای سێبووریمان لێ به‌سترا
كزه‌ڕۆشنایی سه‌فه‌ر
كه‌وانه‌ی مانگی گۆشه‌ی خه‌ڵوه‌ت ،
له‌ ئاسمانا ..
تینوو بوو ، یادگاره‌كانی ده‌نووسییه‌وه‌ ..
دووچاوی گه‌وره‌
ڕووبه‌ڕووی چاوه‌كانم ،
بۆچی كزبوون و له‌ناكاو
پێكه‌نین و گڕژینه‌وه ‌؟
دوو پیاڵه‌ی سپی له‌ سه‌رخۆ شكان
ئه‌ستێره‌ی سه‌حه‌ر
جوانه‌ئه‌سپی سپی خۆی تاودا ..
كه‌ گوڵی لێوه‌كانی پشكووت
له ‌ئاسمانه‌وه‌
ئه‌ستیره‌یێ
به‌سه‌رسامییه‌وه‌ داڕژا ..

———————————————————

ده‌نگی خوێن
ئا: ئاسڵان

نه‌ ئه‌ستێره‌ی به‌ربه‌یان‌ بوو
نه‌ مانگ
چاوی تۆ بوون
به‌ چاوه‌كانم پێكه‌نین ..

نه‌ شایی بوو ، نه‌ ئاهه‌نگ
ده‌نگ و ئاوازی خوێنی من بوو
له‌ژێر پێی تۆدا
ئاوزنگی ده‌دا ..

نه‌ باڵدارێ بوو
نه‌ خه‌ون
سێبه‌ری تۆ بوو ڕۆیی
تا جارێكی دی دڵم
هه‌لا هه‌لاكا .

——————————————–

مۆته‌كه‌
زۆرایر میرزاییان

ئاسمان مووه‌كانم ڕاده‌كێشێ
زه‌مین خۆی به‌ له‌شم هه‌ڵواسیوه‌
منیش په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر دڵی شه‌و ، له‌ هانام بێ
هاواری من ،
كه‌ وه‌ك گڕی ئاگر كڵپه‌ ده‌كا
یه‌كه‌م قرچه‌ی سووتان
له‌ هه‌نییه‌ی سڕم ده‌چه‌قێ و
زمانی مه‌شخه‌ڵداری شه‌و
ڕێڕه‌وه‌ ڕۆشنه‌كان ده‌لێسێته‌وه‌ ..
به‌ڵام من خلۆر ده‌بمه‌وه‌
له‌ ناو پێچی گه‌رده‌لوولدا خلۆر ده‌بمه‌وه‌
ده‌سته‌ قوڕاویه‌كانیشم به‌ ده‌م و چاومه‌وه‌ گرتووه‌ .

—————————————-

پاسه‌وان
ئارشاویر مه‌گردیچ

دێرزه‌مانێكه‌ هه‌تاو
به‌ چه‌كووشی په‌لكه‌زێڕینه‌ی ڕه‌نگینی
ئه‌شكه‌وتێكی بۆ هه‌ڵناوم

هه‌موو ماڵ وده‌وڵه‌تی من ، به‌ دیواری ئه‌شكه‌وته‌وه‌
چوار وێنه‌یه‌
چوار وێنه‌ی پارچه‌ پارچه‌ ..
خاك : برسی و گۆشه‌گیر
ئاو : به‌ لێوی وشكهه‌ڵاتوو
ئاگر : به‌ چاوی بێ ڕووناهی
(با)ی بریندار
له‌سه‌ر پێخه‌فدا كه‌وتوون ‌..
له‌ ده‌روازه‌ی ئه‌شكه‌وته‌كه‌م
گوڵبه‌ڕۆژێ پاسه‌وانه‌ و
له‌ به‌رابه‌ر
هێرشی خۆر وه‌ستاوه‌ .

  • له‌‌ ژماره‌ 11 ی ئۆردیبه‌هه‌شتی 1349 ی
    ئێرانی گۆڤاری ( سخن ) كراون به‌ كوردی



من هاوارم ، چ قوڕگێك دەمچڕێ ؟ … فازڵ عه‌زاوی — و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                              

گۆرانییەك
( لە باخچان گوێم لە درەختان گرت ،
ناڵە و فیغانیان بوو
لە ئاسماندا گوێم بۆ مەلان ڕادێرا
دیتم كۆچ دەكەن ..
گوێم لە مرۆڤ گرت ،
لە غوربەتی سەردەمدا نەمدۆزییەوە..
نەمدۆزییەوە هاوزاكانم !! )

چی بكەم هاوزاكەم ؟
تا نەیەڵم ئەم شەوە سووتێنەرە
بگاتە چەهرەت؟
دژمنان بۆتی دەهێنن .
بە پێڵاوی پۆڵایینەوە پێشێلت دەكەن ،
لە خەودا سەردانت دەكەن ،
بە خۆشەویستی بانگت دەكەن ..
كەچی تۆ قوربانیی ئەوانی ..؟

چی بكەم هاوزاكانم ؟
كە من لەسەرگردی نامۆیی دانیشتووم ،
لە زەماوەندی مرۆڤدا ،
جەنازەی ئەم جیهانە دەبینم هەژاران هەڵیدەگرن ؟
كەژاوەگەلێك لە چەند كیشوەرێكەوە ،
شەیتان حوكمیان دەكا ؟

چی بكەم هاوزاكانم ؟!
كە هاوزاكەم دەبینم لە قاوەخانەی مەزنان دادەنیشێ‌ ،
تریاكی ئازادی دەكێشێ ‌،
وەك كوێر لاشەی لە مەیخانان ڕادەكێشرێ ‌،
ڕۆشنایی بەلەپی دەستدا دێتەخوار ،
كە جەللادان بە دەوری سەری ئەو شارانەدا دەخولێنەوە
بە ئاگری ئەبەدییەتەوە شۆراون ؟

چی بكەم هاوتەمەنەكانم ؟
كە من هەموو بەیانییەك ،
لە ڕۆژنامە ڕۆژانەییەكاندا
دەنگت بە سووری بەرەواژەوە ،
وێنەی ڕۆژێكی ڕەش دەخوێنمەوە ؟
برسییەتی جووتیاران دەخوێنمەوە..
گۆرانی (نایل) لە كێڵگەیێكی بەردراو
لەناو دێری مەرەزەی سووتاودا ،
وێنەی جورج دەچڕن ،
پەنجەكانییان بەسەر خوێنی خاكی بتپەرستدا
ژەهری لێ‌ دەتكێ‌ ؟

كوا دڕندەی وەستاوی كەناری ڕووبار؟
قوربانیی دیكەی بدەنێ ‌، پاكیزەكانتانی بدەنێ‌ !
خوێنی خوای بدەنێ ‌، كە بەسەر كەڤڕاندا ڕژاوە ..
بیدەنێ‌ !
تا بزانین
مانای بزانین چییە ؟
تا ئاگری مردووان بكوژێنینەوەو
لە مرۆڤەوە دەست پێ‌ بكەین.

چی بكەم هاوزاكانم؟
كە لە تاراوگەدا مەكینان دەبینم
عاشقی بەكرێگیراو بەرهەم دێنن ،
بە شارە داگیركراوەكاندا دەخولێنەوە ،
تژی خۆڵەمێش ،
بەسەر خەمی دۆڕاواندا دەڕۆن و
خانووان ،
بۆ دڕندەی نووستوی دارستانی بیابان
بنیات دەنێن ..؟

چی بكەم هاوزاكانم ؟
كە گوێم لە چەندان نەوەیە
لە برینی گوڵدا كەڵەواژی دەبنەوە ،
تارمایین ،
وەك مەلی زێڕین
مەلە لە دیجلەدا دەكەن ،
پاشان گۆرانی دەچڕن و دەمرن ..
وێنەی عاشقان ،
لە خەمان بەتەنێ‌ دەمرن ..
كە نیشتمانێكیان نەدی پەنای بۆ ببەن ،
وەك چۆن غەریب ،
پەنا بۆ نیشتمانی غەریبان دەبا..؟

چی بكەم هاوزاكەم ؟
منیش وەك تۆ بەكوڵم ،
خەون بە ژنێكەوە دەبینم
لە زینداندا ، لە نێوان من و مەرگ دابنیشێ‌ ؟
لە نیشتمان پتر ، حەزمان لە مێینەیە ..
كە لە جوانترین ڕۆژانی تەمەنماندا تێكماندەشكێنێ‌!
كە ئازادی چەقۆیێكە لەدڵدا ،
دروشمێكە بە نهێنی هەڵیدەگرین و
لە ژووری زیندانێكی لە بیركراودا
بە قاوەوە دەیخۆینەوە.

چی بكەم هاوتەمەنەكانم؟!
كە من بە شێتایەتی ئەو گەنجانەوە ،
لە قوتابخانە دەردەكرێم ،
بە بێدەنگی بە جیهاندا دەسووڕێنەوە و
لەسەر شۆستەی شارە گەورەكاندا
بێ‌ خەم یا نازناوێك
لەوەی دەوڵەت دەیاندا بە خەڵك
دەمرن..؟

چی بكەم هاوزاكەم ؟
كە من لە نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوادا
دابەش بووبم ،
میرێك لەناو ڕۆكێتێكدا بەرەو ڕۆح دەچێ‌ ،
لە خێوەتی هۆزەكەمدا دیلم ،
نامۆ لە نێوان ئامێر و خواوەندی ڕووت ،
لە نێوان یەهووداو لەخاچدراوی سەرشانم ..

من یەهوودا نیم ، لە خاچدراو نیم
ئەی تۆ كێی؟ وەرە پێش !
من پێنجی حوزەیرانی عارەبیم
من ئەو حەفتەیەم ، بە سۆزی ڕۆژهەڵاتییانەوە
ڕۆژی لێ‌ هەڵوەران ..
من شەڕی دژ بە خۆمم ..
ئافرەتێك لە باڵای گەلەكەمدا هاتە خوارێ‌
مەمكی فڕێدانە ئاو و وتی:
ئەوەی دەیەوێ‌ ژنی شەڕ بخوازێ‌ با بێتە پێش !

سڵاو ئافرەت !
ئەی ئەوەی لەژێر هەوری شەودا وەستاوی ،
چاوەڕێی نەوەیەكی دی بكە ،
نەوەیەك وەك ساماڵ بروسكە دەداو
وەكو خۆر ، بە ویقارەوە بۆت دێ ‌،
میرێكی عارەب لە پاشەڕۆوە ، ئەمشەو چاوەڕێی بە!
چاوەڕێم بە ئەی سكی بە ملیۆنان منداڵ پڕ!
چاوەڕێم بە تا (ئایندە) منداڵێكی عارەبی دەبێ‌ !
سەركەوتنی چاوەڕوانكراوی لەتۆوە لێ‌ دەكەوێتەوە ..

چی بكەم هاوزاكانم؟
كە خاك پاشای بتپەرستی داومەتێ ‌، عەباڕەش ،
ئەڤین فرمێسكی داومەتێ ‌، گوژاڵك و
ژنی وا بەرهەم دێنێ‌ پێشی مردن
شین لەسەر گۆڕم دەگێڕن ،
داوای دڵداری ڕۆحییان لێ‌ دەكەم ،
كە پێم دەڵێن ،
دەمرم بۆ ئەڤینێ‌ و لەبیرم دەچێتەوە مردووم ؟
من گەلی مردووم، زەمەنی مردووم ،
من پێش مردن ، وەچەیێكی مردووم ..

چی بكەم هاوزاكانم؟
كە من بە غەریبی بەناو غەریباندا ڕادەبوورم ،
غەریب دەرم دەكەن ،
چونكە نیشانەی لەخاچدرانم پێ‌ نییە ..!

چی بكەم هاوتەمەنەكانم؟!
كە من (حەمەد)ی جووتیاری یاخی بم ،
هۆرەكان پەنای بۆ ببەن ..
پۆلیس لە شەوی زەماوەندا ،
لە نێوان گوڵە سوێسن و توتڕكدا ڕاوی بنێ‌ ؟
لە دوایدا تەنیا، وەك دارخورما
لە ماڵی ئاغەدا بمرێ‌
كاروان لای من وەستا ،
سەردەم غەریبی هەستاندم ،
وتی: بڕۆ گوڵ لە بێستانی دەریادا بچنە
هەژاران لەبەری دەكەن ،
گەردانەن لە خانەی مێژوودا
با لە برینی شەهیدان كراسێك بێنن ،
بەسەر كێڵگەی زێڕینی گەنمدا هەڵیخەین ..

  • باهۆز گوڵی دارستانی كوژاندەوە
    باهۆز گوڵی خوێنی كوژاندەوە ..
  • با بێتە پێش
  • چیم لە دەست دێ‌ لە بابلدا بیكەم؟
    كە من پیاوێك بم پێوەندار ،
    جیهان بە گاسنێك به‌ ملمه‌وه‌ دەبینم ،
    لە نووستنیشدا هەڵیدەگرم ؟
  • با بچێتە پێش
    لە نێوان گوڵ و گوڵدا چەقۆ ..
    لە نێوان ئازادی و چۆلەكەدا ئاشتی ..
    ڕاپەڕیم ،
    كۆت و پێوەندم هەڵگرتن ،
    ترسی نووستووی ناو پێستم بەڕەڵڵاكردو
    ڕاوەستام دەستم دایە شەڕ لە بابل
    خەمی تەنیای دونیا ..

چی بكەم هاوتەمەنەكانم ؟
كە من چەند مانگێكە توونێلێك
لە ژووری زیندانەكەم لێ‌ دەدەم ،
لە چاوی پاسەوانەكانمدا شاردوومەتەوە ،
دەیخەمە شەو و بۆ هاوڕێكانم دەگریم
كە لەبەر زینداندا لە سێدارە دران ..
منیش هەر كە بەیانی دا ،
بەناو مردوواندا دەخشێم و دەنووم
خەون بە ژنێكەوە دەبینم
لە دەرەوەی شوورەی زیندان بانگم دەكا:

  • دوو ساڵە لەبەر دەرگام ،
    لە بارەی (با) وە لێم دەپرسن
    بگەڕێوە لام ، ڕێگات گوڵڕێژ دەكەم !
    لە دڵەوە هاواردەكەم ،
    خۆشەویستەكەم گەڕایەوە ..

چی بكەم خۆشەویستم كە دڵ نەخۆشە؟
چی بكەم كە توونێلەكان ڕێگای زیندانێكن
لە شەودا
بۆ زیندانێك لەشەو؟
چی بكەم دڵەكەم كە دونیا شەوە؟

(ون بوو چەند جار دەكرێ‌ ون بێ‌
تاكو ڕێگا بناسێ‌ ؟
چەند جار دەكرێ‌ عاشق دڵداریێ بكا ،
تا ڕق و كینە هەڵوەرێن ؟
چەند جار دەكرێ‌ زیندانی زیندان بكرێ‌ ،
تا زیندانەكان بڕوخێن ؟
چەند جار ‌ شەپۆل لافاوان بەرپا بكا ،
تا كەنار بە بنەخۆی بدا ؟
چەند جار‌ چەقۆ لە مرۆڤدا بچەقێ‌ ،
تاوەكو ئێش بناسێ‌ ؟
چەند جار ‌ شۆڕش هه‌ڵبگیرسێ ،
تا پیسی پاك بكرێتەوە ؟
چەند جار مەسیح لە خاچ بدرێ‌ ،
تا خاچ ڕا بێ‌ ؟
چەند جار ‌ دژمنان بیابان بگرن ،
تاكو چەك هەڵدەگیرێ‌ ؟
چەند جار دەكرێ‌ هاوار بقیژێنێ‌ ،
تا مردوو گوێیان لێ‌ دەبێ‌ ؟
چەند جار هاوتەمەنەكانم ؟! )

چی بكەم هاوزاكانم ؟
كەمن منداڵێكم لە دارستاندا
لە ناو گورگان لە دایك دەبێ‌ ..
ئایا بگریم ؟
كێ‌ دەنگم دەبیێ‌؟
لە باهۆزی لماوی زیاتر ..؟
كێ‌ گوێی لێم دەبێ‌ ؟

چی بكەم هاوتەمەنەكانم ؟
كە من مێژووییەك لە لەپی دەستم هەڵدەگرم
خوێنی لێ‌ دەتكێ‌ ؟
كە دەروێشێكی كۆتبەندم ،
لەگەڵ تارمایی وا دادەنیشم گاڵتەم پێ‌ دەكەن ؟
قوتابی كۆلیژە بۆشەكان ،
بەسەر ترسدا هەڵبوو،
قوربانیی كتێبە زەردباوەكان ؟

چی بكەم هاوزاكانم ؟
لە كاتێكدا بە ڕمێكی شكاو و زمانێكی بڕاوەوە
بۆ شەڕ دەچم ؟
چونكە من لە ئاشتی شەڕدا نووسراوم ..

چی بكەم هاوتەمەنەكانم ؟
كە من ڕیكلامێك بم بۆ برسییەتی لە تەلەفزیۆندا ؟
چی بكەم ؟!
كە من دوا پیت بم لە زمانی عارەبیدا ؟
داخۆ دەزانم هاوزاكانم؟ هاوزا بە تەنیا كوژراوەكانم ،
كە چۆلپەرستان بەسەر ئەستووندەی زرێپۆشانەوە
لە خاچی دەدەن و
لە خیوەتی غوربەتدا بەسەری دادەدەن ؟
بەژێر خۆڵەمێشی شارە سووتاوەكاندا دەڕوا ،
بوو بە ڕۆژ، پاشان شتەكانی تێدا كوژایەوە ..
بوو بە ژنێكی یافایی ،
سەربازان ماوەیەكی درێژ گەمارۆیان دا ،
كوڕێكیان دایێ‌ نامانناسێ‌ ،
چۆلپەرستێكیان دایێ
خزمەتی خوداوەندەكانی بیابان دەكا ..

تۆ كێی؟
گوێم لێ‌ بوو ، لەو تارماییانەدا بانگم دەكەن
كە لە سێبەردا بەشەڕدێن
لەو شارانەی بەسەر ئاوەوە بەرەو من دەخشێن
لەو كرێكارانەی بە پەتی نەفرەت بە دیوارەوە گرێدراون ..
لەو قوتابییە گوندییانەی بە دەرگای شۆڕشدا تێدەپەڕن ..
بریندار بە ئاگری ئەڤینی كوێر ..

تۆ كێی؟
گوێم لە دەنگێ‌ بوو لە ساراوە دەهات
وتم: با هەستم ئەوە دەنگی ئێوەیە هاوتەمەنەكانم !
دەیناسم وەك هەنگوێنی تاڵ بەسەر لێومەوەیە
وەك گوللە لە دڵمدا دێتە ناوم
خەونەكانم لە ژووری ڕۆژگارمدا ئازاد دەكا
ئەوە دەنگی تۆیە هاوتەمەنەكەم !
دەیناسم كە لە تەنیاییدا
لە گرتووخانەكانی پۆلیس ،
لەژێر قامچی غەواراندا دەناڵێنێ‌ ..
چوون تۆ وەك سپێدەی ، پاراوی ..
وێنەی كەوانەی ماهی ،
لە چاوی دایكێكی عارەبیدا
وتم با هەستم ئەوە دەنگی تۆیە هاوزاكەم
هەستام ، بە قەدەمشكاوییەوە هاتمە لات
نیگەرانیم دەمترسێنێ‌
چیت لێم دەوێ‌ هاوزاكەم ؟
چیت لێم دەوێ‌ نیگەرانیم ؟
من پیاوێكم بێ‌ ناونیشان
شێتێكم لەسەردەمێكی شێتدا
سەرم لە زیندانەكانی دونیا داوە
لە شەڕدا لەگەڵ نەداراندا بووم
لە شەڕی ئەو مرۆڤانەدا بەشداربووم
بەدوای مەملەكەتی خوادا وێڵن
زۆر مردووم و هەستاومەتەوە ..
گوێم لە چەوساوان بووە بوونەتە لەشكر
ڕایانوەستاندووم و
لە بارەی لەشكری من لە ئێوەدا لێیان پرسیوم
ئایا ئێوە ،
لە سەردەمی مرۆڤی دۆڕاودا
لەشكری منن ؟
ئایا ئێوە لەشكری منن
لە سەردەمی نیشتمانی داگیركراودا ؟!

تۆ كێی؟
گوێم لێ‌ بوو
دەنگێك لە ساراوە دێ‌
تۆ كێی؟
من ئەو سەربازەم
لە لەشكری زۆرلێكراواندا گەڕاومەتەوە
تۆ كێی؟
من ئەو عارەبە كوژراوە بێ‌ لاوانەوەیەم
لە ڕۆژنامەكانی ڕۆژانەدا ..
وەرە لام ، دەستت لەملم بكە !
ئەی هاوتەمەنی بكوژ و كوژراوم
با پڕ له‌ ئاشتی بچینە دەرەوە
گوڵ بدەینە لاوان
بەخۆشەویستی بەشەڕبێین
تا لە دڵی مرۆڤدا خۆشەویستی لەدایك بێ‌ و
ئازادی بگاتە دڵی هەموو غەریبان .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(*) وشەی (نایل) جۆرێكە لە گۆرانی چۆلپەرستانی عارەب ،
كە بە تایبەتی لە باشووری ئیراق دا باوە.




كوسته‌نتین كه‌فافی له‌ قه‌سیده‌ی ( شار )دا … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

وتم: بۆ خاكێكی دیكه‌ ده‌چم ، به‌ره‌و كه‌نارێكی تر
شارێكی له‌م شاره‌ چاتر ده‌بینمه‌وه‌ ‌..
هه‌موو هه‌وڵێكم بێ هووده‌یه ‌،
دڵم وێنه‌ی مردوو گۆڕكراوه‌
تاكه‌ی ئارام بم له‌م شوێنه‌دا عه‌قڵم تێك بچێ ؟

چه‌ندی چاوم هه‌ڵبڕین ..
چه‌ندی ته‌ماشای ده‌وروبه‌رم كرد
وێرانه‌ی ڕه‌شداگه‌ڕاوم له‌ ژیانمدا بینی
لێره‌ شوێنه‌واری تاریكی ژیانم ده‌بینم
كه‌ چه‌ندان ساڵم به‌ڕێ كردن ، ونم كردن ،
به‌ته‌واوی وێرانم كردن ..

وڵاتی ترو كه‌ناری دیكه‌ نادۆزیه‌وه‌..

بۆ هه‌ر كوێ بڕۆی شاره‌كه‌ت به‌دواته‌وه‌یه ‌..
له‌ هه‌مان ئه‌و شه‌قامانه‌دا ده‌بی
له‌هه‌مان كووچه‌دا پیریت ده‌گاتێ
له‌هه‌مان ماڵیشدا سه‌رت سپی ده‌بێ ..
هه‌میشه‌ ده‌گه‌یته‌وه‌ ئه‌م شاره‌
هیوا بۆ جێی تر مه‌خوازه‌
هیچ پاپۆڕێكت بۆ نییه ‌.. هیچ ڕێگایێ
ماده‌م ژیانت لێره ‌،
له‌م گۆشه‌ بچووكه‌دا تێكچووه‌..
له‌هه‌ر جێیه‌كدا بی وێرانه‌یه ‌.

  • له‌ http://www.blackcoffee.tech/2017/09/thecity.html كراوه‌ به‌ كوردی .



کتێب: دیدار لە بارەی شیعر و ڕۆژنامەنووسی … نەژاد عەزیز سورمێ

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن ….




هونەری کۆلاژ، مێژوو .. تەکنیک .. ئەزموون … نووسینی نەژاد عەزیز سورمێ

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن ….




ماسادۆنیا و گۆرانییه‌كانی … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(ماسێدۆنیا ) وڵاتێكی ڕووتان و ژیانی تێدا گرانه‌ ، ‌ گۆرانییه‌كانیشیان به‌ ڕه‌نگی
وڵاته‌كه‌یانه‌ .. گۆرانی كێویایه‌تی و تراژیدی ، نوێشكی ئه‌و ڕووته‌ڵانانه‌ن ، وێنه‌یان
پڕبه‌پڕی كاره‌ساته‌كانی مێژووی پێكهاتنیانه‌ ..
ماسۆدۆنیا كه‌وتووه‌ته‌ نێوان وڵاتانی سڕبستان و بوڵگارستان و ئه‌لبان و گریك ، پایه‌ته‌ختی شاری سكۆپیایه ‌و زمانه‌كه‌یان ماسادۆنییه‌ كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر سڵاڤی باشوور ، زۆربه‌ی دانیشتوانیشی سڵاڤین له‌ پاڵ هه‌ندێ ئه‌لبان و ڕۆمان و كه‌م تا كورتێكی تورك .
سڵاڤییه‌كان له‌ سه‌رده‌می ڕۆمه‌ بیزنتینیه‌كانه‌وه‌ ( سه‌ده‌ی 9 و 10 ) بوون به‌ كریستیان ، له‌سه‌ده‌ی چوارده‌یه‌میشدا توركه‌ عوسمانییه‌كان وه‌ك داگیركه‌ر هاتنه‌ ناویان ..
له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو به‌رگری و به‌ره‌نگاری و ناڕه‌زایی و خۆڕاگرتنه‌یشیاندا
حوكمی عوسمانی تا سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م مایه‌وه‌ .
دوای شه‌ڕی دووه‌می جیهان ئه‌و وڵاتانه‌ هه‌موویان ئازاد بوون ، ماسادۆنیاش
بوو به‌ كۆمارێكی ناو كۆماره‌كانی یه‌كیێتی كۆماره‌كانی یۆگسلاف .
ڕاستیی ئه‌و شه‌ش سه‌ده‌یه‌ی به‌سه‌ر ماسادۆنیادا تێپه‌ڕی برینی قووڵ و پڕ له‌
كاره‌سات و ڕووداو و پێشهاتی جه‌رگبڕی به‌خۆوه‌ بینی ، قوربانی زۆریان دا ،
گه‌لێك یاخی بوون و به‌ چۆل و چیایان كه‌وتن ، زۆریان وایان لێ هات چه‌ك هه‌ڵگرن و تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی ڕێگری بكه‌ن ، به‌تایبه‌تی ڕێیان له‌ بازرگانه‌ توركه‌كان ده‌گرت و ڕووتیان ده‌كردنه‌وه‌ .
ماسدۆنییه‌كان گیانفیدایی ڕۆڵه‌كانیان هه‌میشه‌ له‌بیره‌ كه‌ چه‌ند له‌ پێناوی سه‌ربه‌خۆییدا ماندوو بوون و قوربانییان داوه‌ .
ئه‌م گۆرانییانه‌ كه‌ زۆربه‌یان له‌ داب و نه‌ریتی‌ خۆیانه‌وه‌ هاتوون سه‌یر ده‌كه‌ی هیچیان
خاڵی نین له‌ تراژیدیا .

(1)
ئیڤۆ ده‌زیندانی دایه‌
هه‌ڵۆیه‌كی له‌سه‌ر شانی هه‌ڵده‌نیشێ
چاوی ئیڤۆ هه‌ڵۆ ئاو ده‌ده‌ن
له‌ سیمایشی تێر ده‌بێ ..

  • ئه‌ی باڵدار
    ئه‌وا گه‌وره‌و به‌هێز بووی
    منیش ده‌تنێرمه‌وه‌ ماڵێ .
  • ماڵه‌كه‌تان چۆن بناسم ؟
  • حه‌وشه‌ی ماڵمان كانییه‌كی سپی لێیه‌
    دارێكی وشكی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌
    سێ مه‌لی ڕه‌ش له‌سه‌ر ئه‌و دره‌خته‌ وشكه‌ن
    مه‌لی یه‌كه‌م
    كه‌ له‌ سپێده‌وه‌ ده‌گری تا ئێواره‌
    خوشكمه‌
    مه‌لی دووه‌م
    كه‌ له‌ نیوه‌ڕۆوه‌ ده‌گری تا نیوه‌شه‌و ،
    ژنه‌كه‌مه‌ .
    ئه‌وه‌ی هه‌رگیز له‌ ناڵه‌ و فیغان ناكه‌وێ
    ئه‌وه‌ دایكمه‌ .

(2)
خۆر داده‌كشێ
كچێك له‌به‌ینی دوو دارستانی سه‌وز و
دوو ده‌ریاچه‌ی سارد
گوڵ ده‌چنێ ..
له‌ خوا به‌ده‌ر
كه‌سی له‌گه‌ڵدا نییه‌
كه‌س نییه‌ ئاگاداری بێ
كه‌ له‌سه‌ر خۆڵدا پاڵ كه‌وت
به‌ردێكی له‌بن سه‌ری بوو
به‌رد مارێكی له‌سه‌ر بوو
( خوایه‌ ئه‌و كیژه‌ بمرێنه‌
تا پرچی بكه‌م به‌ هێللانه‌ و
له‌ گۆشتی ده‌م وچاوی بخۆم
چاوه‌كانی بخۆمه‌وه‌ .. )
خوا نزای ماری قبووڵ كرد
كچه‌كه‌ مرد
مار ،
پرچی كرد به‌ هێللانه‌ و
له‌ گۆشتی ده‌م وچاوی خوارد
چاوه‌كانی خوارده‌وه‌ .

(3)
مانۆلا له‌سه‌ر (فاردار)
خه‌ریك بوو پردێك
دروست بكا
به‌ڕۆژ ئیشی لێ نه‌ده‌كرد
حه‌زی ده‌كرد شه‌وان ده‌ستی بداتێ
چی بكا باشه‌ ؟
سه‌ركاری نارد
مانۆلیكای ژنی بانگ كا

  • مانۆلیكا
    سه‌رۆك منی ناردووه‌
    له‌ قه‌راخی ڕووباریه‌ تۆی ده‌وێ
    زووكه‌ ، تا پێت ده‌كرێ له‌زێ بكه‌ .
  • به‌ مانۆلا بڵێ
    كوڕه‌كه‌م ده‌نوێنم و دێم .
    كوڕه‌كه‌ی ده‌نێو لانكێ نا
    تێی هه‌ڵكرده‌ گۆرانیانیان بۆی
  • ( ڕۆڵه‌ بابت منی ده‌وێ
    به‌ زووترین كات له‌سه‌ر فاردار ئاماده‌ بم
    ئه‌گه‌ر بۆ خۆشه‌ویستی بێ
    كراسێكی سپی ده‌پۆشم
    ئه‌گه‌ر بیه‌وێ بمكوژێ
    كراسێكی ڕه‌ش
    ئه‌گه‌ر بۆ ژوانێ بێ
    بنووه‌ ڕۆڵه‌ خه‌وی خێرت بێ
    گه‌ر بۆ مه‌رگ بێ
    ڕۆڵه‌ خێرا له‌خه‌و ڕابه‌ )
    به‌ره‌و فاڕدار شۆڕ بووه‌وه‌
  • مانۆلا بۆ چیت بووم ؟
    گه‌ر بۆ ژوانێ بێ سپی
    گه‌ر بشته‌وێ بمكوژی ، ڕه‌ش ده‌پۆشم ..
    مانۆلا ده‌ستی گرت
    له‌سه‌ر دیواری :
  • ( من هه‌رگیز سووم له‌خۆ نییه‌
    مانۆلا ! به‌زه‌یت به‌ كوڕه‌كه‌ماندا بێته‌وه‌
    كه‌ ده‌گری و
    له‌ دوای من وێڵ ده‌بێ )
    له‌و كاته‌دا
    مناڵه‌كه‌ له‌ خه‌و ڕاپه‌ڕی و
    خێرا به‌ره‌و فاڕدار هات
    هاواری ده‌كرد و ده‌گریا
    باوكی ده‌ستی گرت و ئامێزی تێوه‌رێنا
    پێكه‌وه‌
    هه‌ردووكیانی
    به‌ دیواری پرده‌كه‌وه‌ نووساند
    له‌و ده‌مه‌دا پرد بیڵیند بوو و
    بیناش نه‌ڕما .

(4)
سه‌گه‌كان ده‌وه‌ڕن ..
كه‌واته‌ شه‌ڕانییه‌كان خه‌ریكن دێن..
خۆت له‌نێو ئه‌م خاكه‌ ڕه‌شداگه‌ڕاوه‌دا
له‌نێو سنگی زێڕینیه‌وه‌.. بشاره‌وه‌..
شه‌ڕانی هاتن..
لێیان پرسین:
-كوا براكه‌ت؟
-تۆ پیاو خراپی
نازانم براكه‌م له‌ كوێیه‌..
-گه‌ر پێمان نه‌لێی،
چاوه‌كانت ده‌ڕژێنین..
پێی نه‌وتن..
چاویان ڕژاند..
-پێمان ناڵێی كوا براكه‌ت؟
ئه‌گه‌ر نه‌ڵێی ده‌ستت ده‌بڕین..
ده‌ستیان بڕی..
-جێی براكه‌تمان پێ ناڵێی؟
ئه‌گه‌ر نه‌ڵێی قاچت ده‌بڕین
قاچیان بڕی و ڕۆیشتن..
به‌ زه‌وی ڕه‌شداگه‌ڕاودا ڕه‌ت بوون..
له‌وێ ، له‌ سنگی زێڕینییه‌وه‌
(بیستانۆ) یان دۆزیه‌وه‌..
گرتیان..
په‌لیان به‌زنجیرێكی زیوین به‌ست و
به‌ره‌و دارستانێكی دووریان برد..
(ئالینا) قیژاندی
بیستانۆ برام
نه‌ چاوم هه‌یه‌ بتبینم
نه‌ ده‌ست باوه‌شت پێدابكه‌م
نه‌ پێم هه‌یه‌ له‌گه‌ڵت بێم..

(5)

ڕۆژگاری ڕه‌ش
(ستوجان)ی ماندوو كردبوو
نه‌ خۆراك .. نه‌ پاره‌
نۆ منداڵیش..
ستوجان خوشكێكی ده‌وڵه‌مه‌ندی هه‌بوو
مێگه‌لێ مه‌ڕو حه‌وت خه‌رمانی هه‌بوو..

  • خوشكم
    نه‌ختێ گه‌نمه‌شامیم ده‌ویست
    بۆ خۆراكی زارۆكان.. برازای خۆتن
  • ستوجان ، برام
    به‌و ڕێیه‌دا شۆڕبه‌ره‌وه‌و
    چاوه‌ڕوانی كاروان بكه‌
    (300) ئێستری نه‌واون ..
    له‌ دوای كێشان و تاوتووكردنی گه‌نم
    پاشماوه‌كه‌یت ده‌ده‌مێ
    …………………………..
    ستوجان ، برام
    ته‌نیا ده‌نكێكیش زیاد نه‌بوو
    ستوجان ده‌ستی دایه‌ ته‌لیسه‌كی
    چووه‌ شینكاو پڕی كرد له‌ لم ..
    هه‌ڵی گرت به‌ره‌و ماڵه‌وه‌..
    كه‌ مناڵه‌كانی بینیان..
    خێرا به‌ره‌و پیرییه‌وه‌ هاتن..
    پێ خواس .. برسی..
    لمی وردو زێڕینی بۆ هه‌ڵڕشتن
    خواردیان..
    مردن..
    گۆڕێكی بۆ هه‌ڵكه‌ندن ، هه‌موویانی ناشت..
    خۆیشی له‌ ماڵێ هاته‌ده‌ر ببێته‌ ڕێگر .

(6)
هه‌موو شه‌وێ ،
به‌ كراسێكی خوێناوییه‌وه‌ دێته‌ لام
كه‌لله‌سه‌ری بڕاوی تیا پێچراوه‌..
دایه‌ ئه‌مرۆ به‌یانی ده‌ستێكی بۆ هێنام
ئه‌ڵقه‌یه‌كی زێڕی پێوه‌بوو..
من ده‌زانم ئه‌و ده‌سته‌ هی كێ بوو ،
ئای دایه‌
بۆچی منت دایه‌ ئه‌و پیاوه‌
ئه‌و ده‌سته‌ بڕاوه‌
ده‌ستی كوستاندینی برام بوو..

(7)
بۆگدانا
له‌سه‌ر لووتكه‌ی ئه‌و گرده‌دا خه‌و بردییه‌وه‌..
په‌لكه‌گیا .. رایه‌خی بوو..
سه‌رینی .. گوڵی چیابوو
قه‌دی سه‌وز.. لێفه‌ی بوو
شوانێكی لاو.. به‌لایدا رابوورد
نه‌ده‌ویست هه‌ڵیبستێنێ..
نه‌ دڵی ده‌هات جێی بهێڵێ..
بۆیه‌ به‌هه‌موو هێزیه‌وه‌ده‌ستی كرد به‌ شمشاڵ لێدان..

(8)
گه‌رگوڵت ویست ،
شه‌ونم له‌سه‌ر په‌ڕه‌ی دابێ..
به‌یانیان وه‌ره‌
ئه‌گه‌ر ئاوی شیرینت ویست
له‌ نیوه‌ڕۆیانا وه‌ره‌..
به‌ڵام كاتی خۆشه‌ویستی .. ئێوارانه‌.

(9)
كوڕو كچێك
یه‌كدییان خۆشده‌ویست و
ماچیان نه‌ده‌زانی ..
كچ كوڕه‌كه‌ی به‌ چاوی ڕه‌شی ماچ ده‌كرد
كوڕه‌كه‌یش ده‌نكه‌ ترێی
له‌ ده‌می كچه‌كه‌ ده‌نا ..
گوێی له‌ خشپه‌ی پێی دایكی بوو
ده‌چووه‌ بازاڕ تاڵه‌گیایان بكڕێ ژه‌هراویان بكا
كوڕه‌كه‌ له‌ نیوه‌ڕۆدا مرد
كچه‌كه‌ له‌ شه‌وا
له‌ یه‌كدی به‌ستن
به‌ په‌یتوونێكی چوارئه‌سپی هه‌ڵیگرتن
كچ له‌ دووڕییانێكدا و
كوڕیش له‌ سێڕییانێك نێژرا
كچه‌كه‌ بوو به‌ بنه‌مێوێ
كوڕه‌كه‌یش بوو به‌ گوڵێ
كچ هێشووی دان
كوڕ چڵی گوڵ
پێك گه‌یشتن و لێك ئاڵان
دایك هه‌واڵی پێ گه‌یی
چه‌قۆیه‌كی هێنا
هێشوو و چڵه‌كانی بڕی
دوو ئاگری كرده‌وه‌
هه‌ر یه‌كی ده‌یه‌كی هاوێت
خۆڵه‌مێشه‌كه‌یشی كۆ كرده‌وه‌و
به‌ باخچه‌یدا بڵاوی كرده‌وه‌
باخچه‌ ڕه‌یحانی لێ شین بوو
ڕه‌یحان پیاوان له‌ بن شه‌پقه‌كانیان ده‌نێن
كچانیش له‌به‌ر به‌رۆكێ
مناڵانیش له‌ ده‌ستی ده‌گرن ..

(10)
سێ ساڵ بوو ستوجان
داوای بۆجانای ده‌كرد و
دایكی داواكه‌ی ڕه‌ت ده‌كرده‌وه‌
بۆجانا خۆشیده‌ویست
چووه‌ ژووره‌كه‌ی
سندووقه‌ تازه‌ بۆیه‌كراوه‌كه‌ی كرده‌وه‌
كراسه‌ سپییه‌كه‌ی ده‌رهێنا
ده‌به‌ری كرد و خۆی پێ خه‌مڵاند
جێی له‌ حه‌وشه‌ی ماڵێدا ڕاخست و
له‌سه‌ری پاڵ كه‌وت
خۆی مراند ..
كه‌ دایكی‌ بینی
هه‌موو قژی خۆی ڕنییه‌وه‌
ده‌ستی كرد به‌ ناڵه‌و فیغان
برایه‌كانی وتیان :
ئه‌م كچه‌ فریومان ده‌دا
ده‌چین له‌ دارستان مارێك دێنین
پێوه‌ی ‌ده‌نێین
چوونه‌ دارستان
مارێكیان هێنا و پێیان وه‌نا ،
نه‌بزووت

  • په‌نگران دێنین
    هه‌ر نه‌بزووت
    وتیان با ستوجان بانگ كه‌ین
    ئه‌گه‌ر مردنه‌كه‌ی ساخته‌ بێ
    بگاته‌ ئێره‌ دێته‌وه‌خۆ
    هه‌ڵده‌ستێته‌وه‌
    ستوجانیان بانگ كرد
    ستوجان هات
    ده‌ستی ده‌مه‌مكان گێڕا
    هه‌ستایه‌وه‌ ..
  • ئای چ شیرنه‌خه‌وێك بوو
  • مارمان پێوه‌نای نه‌بزووتی
    بۆچی پێوه‌ی نه‌دای ؟
  • دایه‌
    كه‌ مارتان پێوه‌نام
    وه‌كو شه‌ونم بۆ من وا بوو
    كه‌ په‌نگرتان پێوه‌نام
    خۆر هێمنی ده‌كردمه‌وه‌
  • بۆجانا
    ئه‌ی كه‌ ستوجان ده‌ستی بۆ مه‌مكان بردی
    بۆچی له‌خه‌و ڕانه‌په‌ڕی .. نه‌ترسای؟
  • ئای ئای
    توخوا ستوجان ده‌ستی بۆ مه‌مكان بردم ؟
    كه‌واته‌ ده‌بێ شووی پێ بكه‌م !

(11)

  • ستوجانیكا
    لێوت بۆچی
    له‌ لۆكه‌ی زه‌رهه‌ڵگه‌ڕاو ده‌چن ؟
  • له‌ ئه‌ژمه‌تان
    له‌ داخی سه‌فه‌ری تۆ بۆ (ماربۆڤۆ)
  • ستۆجانیكا خۆشه‌ویستم
    به‌ مه‌رگی ئه‌سپه‌كه‌م
    ده‌ستم بۆ هیچ ئافره‌تێكی دی نه‌بردووه‌
  • ئه‌سپ خۆراكی كسۆكانه‌
    به‌ چاوانم سوێند بۆ بخۆ
  • كوڕم بمرێ
    ده‌ستم بۆ ئافره‌تی دی نه‌بردووه‌
  • كوڕ هی هه‌ردووكمانه‌
    به‌ چاوانم سوێند بۆ بخۆ .
  • له‌ ژماره‌ 10ی ته‌مووزی 1980 ی گۆڤاری ( الاقلام ) ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری
    عێڕاقییه‌وه‌ كراوه‌ به‌كوردی – بڕوانه‌ ل 67 .



گفتوگۆی كۆیله‌و خاوه‌نه‌كه‌ی … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ ئه‌ده‌بی دێرینه‌وه‌

( ئه‌م گفتوگۆیه‌ نموونه‌یه‌كه‌ له‌و ئه‌ده‌به‌ی وێنه‌ی
داته‌پینی شارستانی و كۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌وان سه‌رده‌مان ،
سه‌ره‌تای هه‌زاره‌ی یه‌كه‌می پ. ز ده‌رده‌بڕێ ) – وه‌رگێڕ

خاوه‌ن كۆیله‌ : گوێ بگره‌ كۆیله‌ !
كۆیله‌ : به‌ڵێ گه‌وره‌م ، گوێم لێته‌
خاوه‌ن كۆیله‌ : په‌یتوونه‌كه‌م ئاماده‌كه‌ و بیهێنه‌! ده‌مه‌وێ بۆ‌كۆشك بچم .
كۆیله‌ : بڕۆ گه‌وره‌م ، بڕۆ
هه‌موو ئاره‌زووت دێته‌ دی ،
به‌ختت یار و پاشا چاوی لێت ده‌بێ .
خاوه‌ن كۆیله‌ : نا كۆیله‌ نا .. ناچمه‌ كۆشك
كۆیله‌ : مه‌چۆ گه‌وره‌م مه‌چۆ
پاشا به‌ ئیشت ده‌نێرێ
له‌وێ له‌ خاكێكی غه‌ریب كه‌ نایناسی
به‌ دیلت ده‌گرن
شه‌و و ڕۆژ ماندوو هیلاك..
خاوه‌ن كۆیله‌ : گوێ بگره‌ كۆیله‌ !
كۆیله‌ : ئه‌وه‌تا گه‌وره‌م گوێم لێته‌
خاوه‌ن كۆیله‌ : هه‌ر ئێستا ئاوم بۆ بێنه‌ ده‌ستم بشۆم
ده‌مه‌وێ نان بخۆم .
كۆیله‌ : بخۆ گه‌وره‌م بخۆ
خواردنی ڕێك و پێك دڵ ده‌كاته‌وه‌
خواوه‌ند ( شه‌مه‌ش )یش له‌ خوانی وا ئاماده‌یه‌
كه‌ به‌شادی و به‌ ده‌ستی پاكه‌وه‌ ده‌خورێ .
خاوه‌ن كۆیله‌ : نه‌خێر ئه‌ی كۆیله‌ نان ناخۆم !
كۆیله‌ : مه‌خۆ گه‌وره‌م مه‌خۆ
بنیاده‌م دوای خواردن هه‌ر برسی ده‌بێته‌وه‌
دوای خواردنه‌وه‌یش تینوو ..
خاوه‌ن كۆیله‌ : به‌ر ئه‌مرم به‌ كۆیله‌ ، به‌رئه‌مرم به‌ !
كۆیله‌ : به‌ڵێ گه‌وره‌م ئه‌وه‌تام ، به‌رفه‌رمانتم
خاوه‌ن كۆیله‌ : بڕیارم داوه‌ شۆڕشێك به‌رپا بكه‌م
كۆیله‌ : بیكه‌ گه‌وره‌م به‌رپای كه‌
چی به‌سه‌ر گه‌وهه‌رتان دادێ
كێ ده‌تداتێ و تێرت ده‌كا ؟
بیكه‌ گه‌وره‌م ، شۆڕشێك به‌رپا بكه‌ .
خاوه‌ن كۆیله‌ : نا كۆیله‌ نا ، شۆڕش ناكه‌م
كۆیله‌ : مه‌یكه‌ گه‌وره‌م مه‌یكه‌ !
ئه‌وه‌ی شۆڕش به‌رپا بكا ئازار ده‌كێشێ و
زیندانیی ده‌كرێ و جه‌سته‌ی ده‌شێوێنرێ .
خاوه‌ كۆیله‌ : به‌ر ئه‌مرم به‌ كۆیله‌ ، به‌رئه‌مرم به‌ !
كۆیله‌ : ئه‌وه‌تام گه‌وره‌م به‌رفه‌رمانتم ..
خاوه‌ن كۆیله‌ : ده‌مه‌وێ ئافره‌تێكم خۆش بوێ
كۆیله‌ : بیكه‌ گه‌وره‌م بیكه‌!
ئه‌وه‌ی ئافره‌تی خۆش بوێ
ئێش و ماندوویه‌تی
له‌بیر نامێنێ .
خاوه‌ن كۆیله‌ : نا كۆیله‌ نا ، دڵداری ناكه‌م
كۆیله‌ : مه‌یكه‌ گه‌وره‌م ، دڵداری مه‌كه‌
ئافره‌ت بیره‌
ئافره‌ت خه‌نجه‌رێكی ئاسنینه‌
ملی پیاو ده‌په‌ڕێنێ ..
خاوه‌ن كۆیله‌ : به‌ر ئه‌مرم به‌ كۆیله‌ به‌ر ئه‌مرم به‌ !
كۆیله‌ : به‌ڵێ گه‌وره‌م به‌ڵێ ، ئه‌وه‌تا گوێم لێته‌ ..
خاوه‌ن كۆیله‌ : ئاوم بۆ بێنه‌ ده‌ستم بشۆم
ده‌مه‌وێ قوربانییه‌ك بۆ خوداوه‌ند بكه‌م
كۆیله‌ : بیكه‌ گه‌وره‌م بیكه‌ !
ئه‌وه‌ی قوربانی بۆ خوداوه‌ند بكا
قه‌رز ده‌خاته‌ سه‌ر قه‌رز و به‌ختی یار ده‌بێ ..
خاوه‌ن كۆیله‌ : نا كۆیله‌ نا قوربانی ناكه‌م
كۆیله‌ : مه‌یكه‌ گه‌وره‌م ، قوربانی مه‌كه‌ !
ده‌توانی خوداوه‌ند ڕابێنی
كه‌ پێویستی به‌ نوێژ و قوربانی ده‌بێ
دوات بكه‌وێ .
خاوه‌ن كۆیله‌ : به‌ر ئه‌مرم به‌ كۆیله‌ !
كۆیله‌ : به‌ڵێ گه‌وره‌م به‌ڵێ
خاوه‌ن كۆیله‌ : ده‌مه‌وێ چاكه‌ی بكه‌م
زه‌وییه‌كه‌م بكه‌م به‌ سه‌ده‌قه‌ و
خۆراك به‌ وڵاته‌كه‌م بده‌م
كۆیله‌ : بیكه‌ گه‌وره‌م بیكه‌ !
ئه‌وه‌ی خۆراك به‌ وڵاته‌كه‌ی ده‌دا
جۆ هه‌مووی بۆ خۆی ده‌بێ و
قازانجی فره‌ی پێ ده‌گا .
خاوه‌ن كۆیله‌ : نا كۆیله‌ نا ، خۆراك ناده‌مه‌ وڵاته‌كه‌م
كۆیله‌ : مه‌یده‌ گه‌وره‌م مه‌یده‌ !
به‌خشش وه‌ك دڵداری وایه‌
وه‌ك له‌دایك بوونی مناڵه‌
دانه‌وێڵه‌ت ده‌خۆن و نه‌فره‌تیشت بۆ ده‌نێرن !
خاوه‌ن كۆیله‌ : به‌ر ئه‌مرم به‌ كۆیله‌ ، به‌ر ئه‌مرم به‌ !
كۆیله‌ : ئه‌وه‌تا گه‌وره‌م به‌رفه‌رمانتم .
خاوه‌ن كۆیله‌ : ده‌مه‌وێ یارمه‌تی وڵاته‌كه‌م بده‌م
كۆیله‌ : بیده‌ گه‌وره‌م
ئه‌وه‌ی یارمه‌تی وڵاته‌كه‌ی بدا
چاكه‌ی ده‌گاته‌ مه‌ردۆخی خوداوه‌ند ..
خاوه‌ن كۆیله‌ : نا كۆیله‌ نا
هیچی وا ناكه‌م یارمه‌تی وڵاته‌كه‌می تیا بێ
كۆیله‌ : مه‌یكه‌ گه‌وره‌م مه‌یكه‌ !
به‌سه‌ر هه‌واره‌ دێرینه‌كانا تێپه‌ڕه‌
سه‌یری كه‌لله‌سه‌ری ئێستا و ڕابردوو بكه‌
كامیان شه‌ڕانی و كامه‌یان چاكه‌خواز ؟
خاوه‌ن كۆیله‌ : به‌ر ئه‌مرم به‌ كۆیله‌ ، به‌ر ئه‌مرم به‌ !
كۆیله‌ : به‌ڵێ گه‌وره‌م به‌ڵێ
خاوه‌ن كۆیله‌ : ئێستا له‌ دونیا چ باشه‌ ؟
ملی تۆ و ملی خۆم په‌ل ده‌ده‌م
یا هه‌ردووكمان خۆمان به‌ ئاوێ داده‌ده‌ین
ئا ئه‌مه‌یه‌ شتی باش
لێره‌دا ( خاوه‌ن كۆیله‌ ) ڕای خۆی گۆڕی و
به‌ كۆیله‌ی وت :
نه‌ء كۆیله‌ نه‌ء ته‌نیا تۆ ده‌كوژم !
مه‌رگی تۆ به‌ پێش خۆم ده‌خه‌م
كۆیله‌ وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌ : داخۆ گه‌وره‌م
له‌ دوای منه‌وه‌ ، تۆ ده‌توانی
ته‌نانه‌ت
سێ ڕۆژیش بژی ؟

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  • له‌ – ته‌ها باقر – ( مقدمه‌ فی الادب العراقی القدیم ) ـه‌وه‌
    به‌غدا 1976 كراوه‌ به‌ كوردی .



مه‌ترسییه‌كانی ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت – به‌شی چواره‌م و كۆتایی … تێری لێین كارڵ

وردبوونه‌وه‌ له‌ پارادۆكسی زۆری (*)

تێری لێین كارڵ
له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(به‌شی چواره‌م و كۆتایی)

ئاماژه‌یه‌ك له‌ وه‌رگێڕه‌وه‌

( تێری لێین كارڵ Terry Lynn Karl پرۆفیسۆری ئه‌مه‌ریكایی بواری زانسته‌ سیاسیه‌كان ، 21ی نۆڤێمبه‌ری 1947 له‌دایك بووه‌ . ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی كاتی خۆی ساڵی 2007 له‌ لایه‌ن – په‌یمانگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیژی عێڕاق –كه‌خوالێخۆشبوو نووسه‌ری ناسراو فالح عه‌بدولجه‌ببار سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد كراوه‌ به‌ عه‌ره‌بی و وه‌كات له‌ به‌غدا و هه‌ولێر و بێرووت بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .
نووسه‌ر له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یدا به‌ ڕاشكاوی باسی گرفته‌ په‌نهان و ئاشكراكانی نه‌وت ومه‌ترسییه‌كانی له‌ وڵاتانی خاوه‌ن نه‌وت ده‌كا كه‌ چۆن ئه‌گه‌ر پسپۆری دڵسۆز و لێزانی حیكمه‌تدار له‌ پشت ئیداره‌دانییه‌وه‌ نه‌بن له‌ باتی خێر ده‌بێته‌ به‌ڵا به‌سه‌ر خودی ده‌وڵه‌ته‌كه‌وه‌ و نه‌ك هه‌ر گه‌شه‌ی ده‌وه‌ستێنێ یا دوای ده‌خا ، به‌ڵكو ده‌یخاته‌ ژێر باری قه‌رزی قورسیشه‌وه‌ ، له‌م بواره‌شدا نموونه ‌و داتای حاشاهه‌ڵنه‌گر و هه‌ندێ جار به‌ڵگه‌نه‌ویست دێنێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ ده‌وڵه‌ته‌ دواكه‌وتووه‌كاندا .
به‌هۆی گرینگی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ و بۆ به‌رچاوڕوونی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ پێویستم زانی بیكه‌م به‌ كوردی ، ده‌نا ڕه‌نگه‌ بابه‌تی له‌م چه‌شنه‌ كاری ئابووریزانان بێ تا خوێنه‌ر و به‌دواداچوویه‌كی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر . )
وه‌رگێڕ

وانه‌كانی ئه‌زموونی ئۆپێك
ته‌ڵه‌ی بنیاتی گه‌شه‌ كه‌ به‌ نه‌وت به‌ڕێوه‌ ده‌چێ

بڵێی سه‌ركرده‌ی ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك چییان كردووه‌ – یا نه‌كردووه‌ – بۆ گه‌یشتن به‌و
واتا زه‌لیله‌ی گه‌شه‌ ؟ ئه‌گه‌ر هه‌موو حكوومه‌ته‌كانی ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك له‌ وشك بوونی
سه‌رچاوه‌كانی نه‌وت بترسن ، ئه‌وا باسكییان لێ هه‌ڵماڵیوه‌ كه‌ (( تۆوی نه‌وت بچێنن ))
ئه‌مه‌ش ده‌ربڕینێكی به‌ ته‌وسه‌وه‌یه‌ ، مه‌به‌ست لێی به‌كارهێنانی پاره‌ی نه‌وته‌ بۆ بنیاتنانی
بنكه‌یه‌كی به‌رده‌وامی پێدانی ئابووری پاش نه‌وت له‌ ڕێی پێشخستنی پیشه‌سازی قورس و
نوێ كردنه‌وه‌ی ژێرخان ، یان له‌ كوێ پێویست بوو وه‌به‌رهێنان له‌ بواری به‌رگریدا .
هه‌ندێ وڵات وه‌ك فه‌نزوێللا تێگه‌یشتن كه‌ هه‌ڵڕژانی پاره‌ی نه‌وت به‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌كانیاندا
گرفتی به‌ڕاستی لێ په‌یدا بوو بۆیه‌ ده‌ستی دایه‌ دروست كردنی سندوقی وه‌به‌رهێنان له‌
ده‌ره‌وه‌ی وڵات بۆ له‌خۆگرتنی دۆلاره‌كانی نه‌وت كه‌ كاریگه‌ری پاشڤه‌بڕی پێچه‌وانه‌ی
لێ ناكه‌وێته‌وه‌ .
به‌ڵام ئه‌م كۆششه‌ كه‌ به‌ نییه‌تی پاكه‌وه‌ كرا هیچی لێ شین نه‌بوو چونكه‌ (( زه‌ینی پاشه‌كه‌وت )) كه ماوه‌یه‌كی كورت بوو ‌ له‌ گۆڕێ بوو زۆری نه‌برد ڕۆیشت و تا به‌خێرایی شێتایه‌تی خه‌رج كردن و ئاره‌زووی له‌ سنووران به‌ده‌ر له‌ قازانجویستیدا جێگه‌ی بگرێته‌وه‌ .
به‌ هۆی ئه‌و شێتایه‌تییه‌ی نه‌وتیشه‌وه‌ هه‌موو پشتیوانی سندووقه‌كانی ده‌ره‌وه‌ بۆ ئابووری ناوخۆ
له‌ ڕێگه‌ی خه‌رجیی حكوومه‌ته‌وه‌ گه‌ڕێنرانه‌وه‌ ، به‌ په‌ره‌‌سه‌ندنی (( ئاڵووده‌بوون )) به‌ دۆلاری نه‌وت وای لێ هات ته‌نانه‌ت داهاتی خرۆشانی نه‌وتیش به‌شی تێر كردنی چڵێسی خه‌رج كردن نه‌كات .
كه‌ ئاڵووێركارانی بێگانه‌ش ئامۆژگاری ده‌سه‌ڵاتدارانی نه‌وتیان به‌ حیكمه‌تی واز له‌ نه‌وت هێنان له‌ قووڵاییاندا و هه‌وڵ دان بۆ باروبووی گه‌شه‌ ی كه‌م قازانج (كه‌م ئه‌وسا) ده‌كرد ، ئه‌و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ ده‌چوون زیاتر و زۆرتر قه‌رزیان ده‌كرد ، زیاتر له‌ تێكڕای قه‌رز كردنی ئه‌و وڵاتانه‌ی پشت به‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌وت نابه‌ستن .(20)
ئه‌م بڕه‌ كه‌مه‌ی له‌ ڕێی خه‌رج كردنی ده‌سه‌ڵاتدارانیشه‌وه‌ بۆ پاره‌ كه‌ ده‌یزانین ، وانه‌یه‌كی به‌سوود و شایانی لێ وردبوونه‌وه‌یه‌ .(21)‌
‌ڕێچكه‌ گرتنی دۆلاره‌كانی نه‌وتیش كه‌ به‌ لای نموونه‌ی دابه‌ش كردنی سیاسی قازانجدا ده‌شكێته‌وه‌ هه‌رگیز سه‌یر نییه‌ كه‌ له‌ نێوان 65 – 75 % له‌ كۆی گشتی به‌رهه‌می ناوخۆ
دوای ساڵی 1974 بۆ به‌كاربردنی گشتی و تایبه‌تی بڕوا – كه‌ پێش هه‌موو شتێك بۆ ڕازی كردنی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ سه‌ره‌كیانه‌یه‌ پشتگیری ده‌سه‌ڵاتدارانی نه‌وت ده‌كه‌ن .
ئه‌مه‌ش زۆربه‌ی جار ‌ شێوه‌ی پاڵپشتی و یارمه‌تیدانی بۆ ئه‌و كۆمه‌ڵ‌ و لایه‌نه‌ دیاریكراوانه‌ و
خزم و براده‌ر و په‌یڕه‌وكارانی سیاسی حكوومه‌ت له‌ ڕێگای به‌خشینی گرێبه‌ست به‌ پێی بنچینه‌ و پێوانه‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ بازاڕه‌وه‌ نییه‌ وه‌رگرتووه‌ (22) .
به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ كۆی گشتی به‌رهه‌می‌ ناوخۆ ده‌مێنێته‌وه‌ ، واته‌ 20- 35% – ئه‌وا بۆ بنیاتنانی
سوپایه‌كی پێشكه‌وتوو وه‌به‌رده‌هێنرا یا به‌كارده‌هات .
ئابووریزان و شاره‌زایان ئه‌وانه‌ی كار له‌ دامه‌زراوه‌كانی قه‌رزیی جیهاندا ده‌كه‌ن ، ئه‌وانه‌ی كه‌م جار بایه‌خ به‌ شێوه‌ی ته‌رخان كردنی به‌رهه‌می نه‌وته‌وه‌ ده‌ده‌ن ، ئه‌گه‌ر ئاماژه‌ گه‌وره‌كانی ئابووری هاوسه‌نگ ده‌ربكه‌وێ گشتیان به‌ خراپ كار له‌ ئابووری كردن له‌ ده‌وڵه‌تانی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ نه‌وت ده‌به‌ستنه‌وه‌ به‌ خراپی به‌ڕێوه‌بردنی به‌رهه‌م له‌ لایه‌ن حكوومه‌ته‌كانه‌وه‌
یان زیاده‌ڕۆیی له‌ فراوان كردنی ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت .
له‌وه‌ش گرینگتر ئه‌وان په‌یوه‌ندییه‌كیان له‌ نێوان به‌جێهێنانی ئابووری و گۆڕانكاری دراماتیكی
سیاسی نه‌ده‌دی كه‌ له‌ وڵاتانێكی وه‌ك ئێران و فه‌نزوێللا و ئه‌نده‌نووسیا و جه‌زاییر
یان نایجیریادا ڕوویدا (23) .
به‌ڵام ئه‌و پسپۆڕانه‌ نازانن نه‌بوونی توانایی ئابووری بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بڕیاری لێ دراوه‌ وه‌ختێ‌‌ له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ سه‌یر ده‌كرێ هه‌ڵه‌یه‌ك له‌ حسابان پێك ناهێنێ ، ئه‌میشیان‌ له‌ بریتی ئه‌و به‌شێكی جه‌وهه‌رییه‌ له‌ حساباتی ده‌سه‌ڵاتداران بۆ پاراستنی پشتیوانی له‌ ڕێگای دابه‌ش كردنی
دۆلاره‌كانی نه‌وت به‌سه‌ر دۆست و هاوپه‌یماناندا .
دیسان ئه‌و پسپۆڕانه‌ له‌وه‌ش ناگه‌ن ‌ چاكسازی ئابووری به‌بێ گۆڕانكارییه‌كی له‌ناكاوی
سیسته‌می حوكم جێبه‌جێ نابێ ، به‌ڵكو ئه‌و گۆڕانكارییه‌ش ده‌سته‌به‌رێكی به‌س نییه‌ بۆ
گرتنه‌به‌ری ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی كۆمه‌ڵناسان ڕایده‌سپێرن یان چاوه‌ڕوان بین به‌رپرسه‌
(( عه‌قڵانییه‌كان )) بیگرنه‌به‌ر .
له‌باتی ئه‌مه‌‌ش گشتی ، ده‌بینین عه‌قڵانییه‌تی دۆلاری نه‌وت ڕوون و ئاشكرا عه‌قڵێكی
قازانج ویسته‌ ، هیچیش به‌ هانای نه‌هێشتنی ئه‌و ڕه‌فتاره‌ له‌ پێكه‌وه‌نانی شوێنكه‌وته‌ و
لایه‌نگیردا نایێ (24 ) .
به‌م جۆره‌ و دوور له‌ خراپ به‌ڕێوه‌بردنی ئابووری و خراپی له‌ پرۆسه‌ی بڕیارداندا ،
ده‌بینین هێزی ژێراوژێر هه‌یه‌ ، قووڵتر ، خراپی جێبه‌جێ كردنی هه‌نارده‌كارانی نه‌وت
لێك ده‌داته‌وه‌ ، كه‌ به‌ ڕاستی جێی سه‌رسڕمانه‌ .
كێشه‌كانی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت به‌شێكی له‌ (( نه‌خۆشی هۆڵه‌ندی )) ـه‌وه‌ سه‌رچاوه‌
ده‌گرێ ، كه‌ له‌ ماوه‌ی خرۆشانی گازدا له‌ شه‌سته‌كان ‌ تێبینی كرا ، ئه‌و نه‌خۆشییه‌ش ده‌ری
ده‌خا ده‌ستكه‌وته‌ زۆر و زه‌به‌نده‌كان كه‌ له‌ هه‌نارده‌كردنی شمه‌كه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانه‌وه‌ دێ
چۆن به‌های به‌ڕاستی دراو به‌رز ده‌كاته‌وه‌ ، ئه‌وه‌ش ‌‌ توانای كێبه‌ركێی شمه‌كه‌ هه‌نارده‌كراوه‌كانی دیكه‌ ده‌شكێنێ .
له‌م ڕێڕه‌وه‌دا كه‌رتی كشتوكێڵ و كه‌رتی پیشه‌سازی دووچاری زیان ده‌بن .
دیاره‌ به‌رده‌وام بوونی نه‌خۆشی هۆڵه‌ندیش هانی گه‌شه‌یه‌كی به‌هێز ده‌دا ، به‌ڵام
زۆربه‌ی جار شێواو له‌ لایه‌نی خزمه‌تگوزاری و گواستنه‌وه‌ و چالاكی تری بێ بازاڕی
بازرگانی non-tradables له‌هه‌مان كاتدا پیشه‌سازی و كشتوكاڵیش بێ ئومێد ده‌كا –
ئه‌وه‌ش چالاكییه‌كه‌ زۆربه‌ی زۆری داڕێژه‌رانی سیاسی ناتوانن به‌ره‌نگاری ببنه‌وه‌
یان بیوه‌ستێنن (25) .
به‌ڵام نه‌خۆشی هۆڵه‌ندی كه‌ به‌ كۆسپی تر ده‌به‌سترێته‌وه‌ زیانی ده‌گاته‌ ئه‌وپه‌ڕی ،
ڕێگه‌ له‌ چالاكی به‌رهه‌مهێنانی دوورئه‌نجام ده‌گرێ كه‌ له‌سه‌ر وه‌به‌رهێنانی سه‌رچاوه‌ی
چك كردوودا وه‌ستاوه‌(26) .
لێ ئه‌وه‌ به‌ ته‌نیا ڕوویه‌كه‌ له‌ ڕووه‌كانی (( نه‌فره‌تی سه‌رچاوه‌كان )) (27) .
له‌مه‌دا لێتۆژه‌كان هه‌ر له‌ ئاده‌م سمیسه‌وه‌ له‌ مه‌ترسی ده‌سكه‌وتی كانزاكاندا هوشداریان داوه‌ ، ، ئاده‌م سمیس وای وه‌سف كردووه‌ كه‌ : (( داهاتی ئه‌و پیاوانه‌یه‌ پێیان خۆشه‌ به‌روبوومێكیان ده‌ست كه‌وێ نه‌یان چاندووه‌ )) (28)
لێتۆژه‌كان وای ده‌بینن ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ زۆربه‌ی جار وا ده‌كه‌ن له‌باتی به‌رهه‌مهێنان خوارده‌مه‌نی له‌ ده‌ره‌وه‌ بهێنن و هانی به‌رخۆری ده‌ده‌ن ، به‌ گشتی لایه‌نگیری چالاكی
بێ به‌رهه‌من .
ئه‌و هه‌ڵاوسانه‌ی له‌مه‌شدا ده‌كه‌وێته‌وه‌ پلاندانان قورس ده‌كا و لاسه‌نگی له‌ گه‌شه‌دا ئاڵۆز
ده‌كا ، ئه‌مه‌ش دواجار ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ زیاتربوونی له‌مپه‌ر له‌ ڕاستكردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی پیشه‌سازی به‌ هۆی سستی بنیاتیی به‌ ئابوورییه‌وه‌ به‌ستراوه‌وه‌ .
چه‌ندی وڵاتانی بێ نه‌وتن ڕه‌نگه‌ به‌ تواناتر بن له‌ گۆڕینی سیاسه‌تی پیشه‌سازیان و ‌به‌ ئاسانتریش پاڵپشت به‌و بناغه‌یه‌وه‌ بۆ زیاد كردنی توانای كێبه‌ركێ و زۆر كردنی داهاته‌كانیان له‌ دراوی
سه‌خت و خێرا كردنی گه‌شه‌ی ئابوورییه‌وه‌ (29) .
كه‌چی له‌ به‌رامبه‌ردا ده‌وڵه‌تانی‌ خاوه‌ن نه‌وت پشت به‌ ڕاڕه‌وێك بۆ گه‌شه‌ ده‌به‌ستن
ناتوانن به‌رده‌وامی پێ بده‌ن ، چو‌نكه‌ سووته‌مه‌نی بزوێنه‌ری ئه‌و ڕێڕه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی
چك كردووه‌ – به‌ڵكو قازانجی له‌و سه‌رچاوه‌یه‌شه‌وه‌ دێ هه‌ربه‌خۆی كۆسپی به‌رده‌م جێبه‌جێ كردنی گۆڕانكاریه‌‌ .

شكاندنی ته‌ڵه‌ی بونیات : ئاسۆی ئاینده‌

واتای خه‌مهێن بۆ ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك ئه‌گه‌ر بۆ بڕیاره‌ سیاسییه‌كان بگه‌ڕێته‌وه‌
یا بۆ كێشه‌ی بنیاتی قووڵتر ، ئه‌وا پێكهاتنێكی سه‌رسوڕهێن له‌باره‌ی ڕاچێته‌ی پێویست
بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌و واتایه‌ هه‌یه‌ (30) .
نیشانه‌ به‌ بیروڕای ئابووریزانانیش ، شاره‌زایانی نه‌وت له‌سه‌ریانه كه‌ نرخ به‌رز ده‌بێته‌وه‌ ‌ ده‌سكه‌وتی نه‌وته‌كانیان له‌ ڕێگه‌ی سپاردنی به‌ سندووقی دڵنیایی trust fund ‌ ده‌ره‌وه‌
(( خاوێن بكه‌نه‌وه‌ )) ، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ پیشه‌سازی سه‌رپێی خێرادا خۆیان به‌ دوور بگرن و
پاڵپشتی پێویستیش بۆ كه‌م كردنه‌وه‌ی شۆكی دابه‌زینی نرخ فه‌راهه‌م بكه‌ن ، هه‌روه‌ها له‌سه‌ریانه‌ ئامرازی بازاڕ به‌كار بهێنن وه‌ك ئازاد كردنی بازرگانی( لیبڕالایه‌تی) و ئازاد كردنی سیسته‌می خه‌رج كردنی دراو و به‌تایبه‌تی كردن و لادانی پێشمه‌رج كه‌ نرخ و كرێ و تێكڕای سوود ڕاده‌گرێ ، ئه‌مه‌ش بۆ سنوور دانان بۆ ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت له‌ ئابووریدا و هه‌روه‌ها بۆ
مسۆگه‌ر كردنی سه‌قامگیری ئابووری گه‌وره‌ macro و زامن كردنی توانای دراوی ناوخۆ
بۆ گۆڕینه‌وه‌ ، دیسان له‌سه‌ریانه‌ ژینگه‌یه‌كی سه‌قامگیر فه‌راهه‌م بكه‌ن بۆ زامن كردنی مافی
موڵكداری و ویستی به‌رگرتن له‌ نه‌خۆشی هۆڵه‌ندی ، له‌سه‌ریانه‌ به‌رهه‌می كشتوكاڵ و پیشه‌سازی به‌رز بكه‌نه‌وه‌ هه‌روه‌ها له‌سه‌ریانه‌ چاكسازی له‌ كه‌رتی داراییدا بكه‌ن بۆ
زیاد كردنی سه‌ربه‌خۆیی بانكی ناوه‌ندی و به‌هێز كردنی سیسته‌می بانكی به‌ گشتی
هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ چه‌سپاندنی سیسته‌می دادوه‌ری بۆ پاراستنی مافی موڵكداری و پشتگیری
به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی ، پاش ئه‌وه‌ش له‌سه‌ریانه‌ خه‌رجیی حكوومه‌ت تا سنوور‌ی
گونجاو كه‌م بكه‌نه‌وه‌ و به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی لادانی ئاره‌زوو بۆ زیاد كردنی به‌كاربردنی
ناوخۆ بۆ ڕازی كردنی دانیشتووانی تووڕه‌ و خۆ به‌ دوور گرتن له‌ به‌رنامه‌ی كاری گشتی
كه‌ ڕووكارێكی گه‌وره‌ی میللی هه‌یه‌ ، له‌ جیاتی وه‌به‌رهێنانی درێژخایه‌ن له‌ سیسته‌می ته‌ندورستی و سیسته‌می فێركردن كه‌ به‌شداری له‌ زیاد كردنی به‌رهه‌مدا ده‌كه‌ن .
به‌ڵام چه‌ندی ئه‌و ڕه‌چه‌تانه‌یش له‌‌ شێوه‌ ڕووته‌كه‌یدا گونجاو بن ، جێبه‌جێ كردنی له‌ ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت كارێكی زۆر ئه‌سته‌مه‌ .
هه‌ندێ له‌ حكوومه ته‌كانی خاوه‌ن نه‌وت هه‌وڵیان دا قه‌واره‌ی ده‌وڵه‌ت وێك بێننه‌وه‌ و ئه‌و
ده‌وڵه‌تانه‌ی ئازادییان دایه‌ بازرگانی و ئاڵوگۆڕی دراو سه‌ركه‌وتنێكی هه‌ستپێكراویان به‌ پێوانه‌ی
ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی ئه‌وه‌یان نه‌كرد ، ده‌ست خست ، به‌ڵام ده‌ركه‌وت چاكسازی دیكه‌ زۆر ئه‌سته‌متر بوو به‌ هۆی ئه‌وه‌ی دووباره‌ ڕێكخستنه‌وه‌ی ڕیشه‌یی بۆ ئابووری سیاسی وه‌ستاوی Inflexible ده‌وێ .
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئابووریناسان ئێستا له‌سه‌ر كۆی گشتیی ‌ سیاسه‌ته‌كان ڕێكده‌كه‌ون كه‌
ده‌شێ گه‌شه‌ی ئابووری لێ په‌یدا ببێ و ئابووری هه‌مه‌جووری دوور له‌ پشت به‌ستنی
تاكلایه‌نه‌ به‌ نه‌وت ، به‌ڵام سه‌ركرده‌ سیاسی و هاوپه‌یمانه‌كانیان له‌ سه‌ركرده‌كانی كه‌رتی تایبه‌ت هه‌وڵ ناده‌ن ئه‌م ڕه‌چه‌تانه‌ جێبه‌جی بكه‌ن ، لانی كه‌م به‌و داڕشته‌یه‌ی خراوه‌ته‌ ڕوو
به‌ هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی بڕیار له‌ ڕێگاكانی سوود وه‌رگرتن له‌ سامانی نه‌وت ده‌ده‌ن
له‌ بناغه‌دا به‌ پێی شێوه‌ی لێكدانه‌وه‌ی ئابوورییه‌وه‌ كه‌ ئه‌و ڕه‌چه‌تانه‌ی تێدا خراوه‌ته‌ ڕوو
دیاری ناكرێ ، ئه‌مه‌ش ڕاستییه‌كه‌ وه‌ك دیاره‌ كه‌مێكی كه‌م نه‌بێ له‌ ئابووریزانان تێی ناگه‌ن ،
بۆیه‌ كلیلی چاكسازیی سه‌ركه‌وتوو سیاسییه‌ نه‌ك ئابووری .

با ئه‌و ڕه‌چه‌ته‌ گونجاوه‌ وه‌ربگرین به‌ په‌یڕه‌و كردنی سیاسه‌تی (( پاك كردنه‌وه‌ )) .
ئه‌م سیاسه‌ته‌ له‌ نه‌رویج و ئالاسكا جێبه‌جێ كرا ، به‌م ڕووكاره‌ش سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ست هێنا
به‌ڵام به‌ ده‌ستوور پاڵپشتی كرا بوو كه‌ نه‌هێڵێ حكوومه‌ته‌كان پشتیوانی سندووقه‌كانی نه‌وت
بۆ هیچ مه‌به‌ستێك به‌كار بهێنن به‌ده‌ر له‌و ئامانجانه‌ی ئه‌و سندووقانه‌ی بۆ داندراوه‌ ، سه‌ره‌ڕای گونجاندنی ده‌ستوور ، قانوونی تایبه‌تیش هه‌یه‌ داهاته‌كان ده‌خاته‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی داڕێژه‌رانی سیاسه‌ت ، ئه‌مه‌ش به‌ ڕووی توانایان له‌ به‌كارهێنانی ئه‌و سندووقانه‌دا
ده‌وه‌ستێ ، لێره‌ڕا سه‌ركه‌وتنی سیاسه‌تێكی ئاوا پێشه‌كی ده‌خوازێ سیسته‌مێكی دادوه‌ری سه‌ربه‌خۆ و كارا هه‌بێ له‌ توانایدا بێ به‌ره‌نگاری دزی وگه‌نده‌ڵی ببێته‌وه‌ و ڕووبه‌ده‌ریی (شه‌فافییه‌ت) له‌ به‌كارهێنان و به‌ڕێوه‌بردنی بودجه‌ی قبووڵ بێ ، هه‌روه‌ها هه‌بوونی بانكێكی ناوه‌ندی تا ڕاده‌یه‌ك سه‌ربه‌خۆ ، سه‌ره‌ڕای نه‌بوونی پێویستییه‌ خێرا و له‌ناكاوه‌كان – ئه‌م مه‌رجانه‌یش به‌ هیچ شێوه‌یه‌كی مانادار و له‌ هیچ وڵاتێك له‌ وڵاتانی ئۆپێك فه‌راهه‌م نابن .
به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ستنه‌وه‌ی ده‌زگای له‌م چه‌شنه‌ كه‌ توانای به‌ستنه‌وه‌ی حوكم به‌ده‌ستانی هه‌بێ
نه‌بێت ، داخۆ چی پاڵ به‌و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ ده‌نێ خۆبه‌خش ده‌ستیان ببه‌ستنه‌وه‌ و قبووڵیان بێ
داهاتی نه‌وت پاك بكرێته‌وه‌ ؟
یان با له‌باتی پاك كردنه‌وه‌ ، مه‌رجه‌كانی سندووقی نه‌ختینه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی وه‌ربگرین
كه‌ له‌ ژماره‌یه‌ك له‌ وڵاتانی په‌ره‌سێن هێزی به‌ سه‌قامگیریی گه‌وره‌ی ئابووری دا .
پسپۆرانی نه‌وت وای ده‌بینن ئه‌و ڕه‌چه‌تانه‌ی ڕوویان له‌ كه‌م كردنه‌وه‌ی خه‌رجی و
سنوور دانان له‌ پاڵپشتی كردنی نرخی شمه‌ك – واته‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی فریوخواردن
به‌ ئاراسته‌ كردنی دۆلاره‌كانی نه‌وت بۆ به‌كاربردنی تایبه‌تی و ڕازی كردنی كاتی –
‌ئه‌مه‌ش له‌ لایه‌نی سیاسییه‌وه‌ ‌ ، له‌ هه‌ر كوێیك دانیشتووانه‌كه‌ی فێری خێروبێر بووبن و
وایان لێ دێ ڕقیان له‌ هه‌موو دیارده‌یه‌كی ده‌ستگرتنه‌وه‌ ده‌بێته‌وه‌ ، بۆیه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت مه‌یلیان به‌ لای به‌رهه‌ڵستی كردنی ئه‌م جۆره‌ چاكسازیانه‌ دایه‌
تا بۆیان بلوێ بۆ ماوه‌یه‌كی درێژتر ، به‌ ویستی خۆپاراستن له‌ تۆمه‌تباركردنیان له‌ لایه‌ن دانیشتووانه‌وه‌ كه‌ بێگومان به‌ دوای هه‌ر چاكسازییه‌كه‌وه‌ دێ .

سه‌رباری ئه‌وه‌ش ماده‌م ئاینده‌ هه‌رێی خرۆشانی تری نه‌وتی هه‌ڵگرتووه‌ كه‌واته‌ داهاتی زۆرتر ده‌هێنێ ، چاكسازی به‌ ده‌ستگرتنه‌وه‌ له‌ چاوی ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ په‌سندتر ده‌رده‌كه‌وێ
باش نییه‌ ، به‌ڵكو پێویستیش نییه‌ به‌وه‌ی ده‌توانن داهاتی داهاتووی نه‌وت وه‌ك مه‌روونه‌
به‌كار بهێنن كه‌ ده‌توانرێ قه‌رزی پێ بكرێ ، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی سه‌ره‌ڕۆیی له‌ له‌ده‌ستدانی
پشتیوانی سیاسی كه‌ له‌ ئه‌نجامی جێبه‌جێ كردنی چاكسازی ئابووری نامیللیه‌وه‌ دێ .
ئه‌و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ده‌وڵه‌تانی هاوكووفیان كه‌ نه‌وتیان نییه‌ ده‌توانن ماوه‌یه‌كی درێژتر به‌ره‌نگاری چاكسازی ببنه‌وه‌ .
به‌رنامه‌ی ده‌ستگرتنه‌وه‌ – به‌ تایبه‌تی ئه‌وه‌ی زیادبوونی نرخی سووته‌مه‌نی له‌خۆ ده‌گرێ –
زۆر جار له‌گه‌ڵ جێبه‌جێ كردنیدا ئاژاوه‌گێڕی و توندوتیژی هه‌ڵدایسێنێ .
به‌داخه‌وه‌ مێژوو خۆی به‌ڕاستی دووباره‌ ده‌كاته‌وه ‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و كاته‌یش كه‌ ڕه‌چه‌ته‌كان بانگمان ده‌كه‌ن بۆ گۆڕینی ئاراسته‌كان ‌ ڕوونن و زۆریشن ، ئه‌مه‌ش زیاتر له‌وانی دیكه‌ به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وتدا جێبه‌جێ ده‌بێ ، چونكه‌ زۆری داهاتی نه‌وت حساباتی ته‌نانه‌ت
زۆربه‌ی سیاسییه‌ باش و به‌حیكمه‌ته‌كانیش ده‌گۆڕێ ، ئه‌مه‌ش توانای وانه‌ لێ وه‌رگرتن
گرانتر ده‌كا ، نه‌ك هه‌ر له‌ نێوان وڵاتێك و ئه‌ویدی به‌ڵكو له‌ ناوخۆی وڵاتانیشدا (31).
بۆیه‌ ئاسۆ له‌ پێش ئه‌وانه‌ی دێن (نوێیه‌كان) بۆ بازاڕی وزه‌ی جیهانی به‌و ڕه‌نگه‌ دره‌وشاوه‌ نییه‌
وه‌ك ئازه‌ربایجان و كازاخستان كه‌ له‌ ئه‌زموونی وڵاتانی ئۆپێكه‌وه‌ فێر بن ، له‌ كاتێكدا له‌ دۆخی
سه‌رگه‌رمیی نه‌وتی دان .
ئه‌مه‌ به‌ پله‌یه‌كی گه‌وره‌تریش ڕاست ده‌رده‌چێ ئه‌گه‌ر داهاتی نه‌وت زۆروزه‌به‌ند بێ و
سیسته‌می سیاسیش ناوه‌ندگه‌راییه‌كی به‌ زه‌بر بێ و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئاوێته‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئابووری بێ و په‌یكه‌ری كارگێڕی لاواز بێ و ده‌وڵه‌ت بنكه‌یه‌كی باج له‌ جیاتی ‌داهاتی نه‌وتی تێدا نه‌بێ له‌ سێبه‌ری ئه‌م بارودۆخه‌دا ده‌بینین ئه‌و كۆششه‌ی ده‌درێ بۆ خۆ لادان له‌ كه‌وتنه‌ ناو
(( سه‌یرایه‌تی زۆری )) به‌ فیڕۆ ده‌چێ (32) .
به‌ڵام هه‌وڵه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كان له‌ به‌كارهێنانی دۆلاره‌كانی نه‌وت به‌كارهێنانێكی حه‌كیمانه‌
پێش هه‌موو شتێك له‌سه‌ر دژه فشاری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ ده‌وه‌ستێ كه‌ توانای هه‌بێ ئه‌وه‌ بوه‌ستێنێ كه‌ له‌ بابه‌تێكی تردا (( به‌ پترۆلكردن )) ناومان هێنا ، واته‌ ئه‌و پرۆسه‌یه‌ی
ده‌وڵه‌تی وا لێ كردن تاكلایه‌نه‌ پشت به‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌وت ببه‌ستن و سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كانی دووچاری ئاڵووده‌ بوون به‌ دۆلاری نه‌وت كرد (33) .
ئه‌مه‌ش بنیاتنانی توانایه‌كی سیاسی ئه‌و كۆمه‌ڵانه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییان تێدایه ‌ده‌وێ ، كه‌ نه‌ك هه‌ر
دوورن له‌ ، به‌ڵكو دژ به‌و په‌ره‌پێدانه‌یشن به‌ نه‌وت ده‌كرێ ، سه‌ندیكای ماسیگران به‌ نموونه‌
دژی به‌كارهێنانی نه‌وته‌ كه‌ ڕه‌نگه‌ سه‌رچاوه‌ی ژیانیان پیس بكا .
هه‌روه‌ها ‌ بنیاتنانی توانای ده‌وڵه‌ت له‌ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ به‌هێزه‌كانی
گرێدراو به‌ نه‌وت .
ئه‌م جۆره‌ چاكسازیانه‌یش پێویسته‌ ئامانجی سنوور دانان بێ بۆ مه‌یلی هاوچه‌ق بوون و
داكوتان كه‌ وه‌به‌رهێنانی نه‌وت بۆ‌ سیسته‌می سیاسی ده‌ڕه‌خسێنێ ، ئه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای سنوور دانان بۆ‌ هاوپه‌یمانییه‌تی به‌هێزی نێوان ده‌سه‌ڵاتداران وكۆمپانیاكانی نه‌وت كه‌ ‌ سه‌ره‌تا كاتێ داهاتی نه‌وت وردبینییه‌كی ئه‌وتۆی توندی‌ نه‌بووه‌ پێك هێنراوه‌‌(34) .
به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی خولقێنه‌ر – مه‌به‌ستیشمان له‌وه‌ به‌هێز كردنی فشاری توند كه‌ بایی ئه‌وه‌ بكا پاڵنه‌ری قازانجی پێ ڕابگیرێ – ده‌خوازێ له‌ هه‌ردوو ئاستی ناوخۆ و جیهانی ، له‌ ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ یه‌ك یه‌ك له‌ ده‌وڵه‌تانی ئاماژه‌ پێكراو به‌ڕێوه‌ بچێ و پێویستیشه له‌ پێش هه‌موو شتێكدا چاكسازیخواز بێ ، پێشخستنی داموده‌زگای ئیداره‌ی حكوومه‌تێك كه‌ به‌ سازه‌نده‌یی و لێهاتویی پێك هێنرابێ ، پارێزراو له‌ سیسته‌می خزمخزمێنه‌ و پێشخستنی ئه‌و سیسته‌می باجانه‌ی
پشت به‌ نه‌وت نابه‌ستن ، هه‌روه‌ها داموده‌زگه‌ی دیموكراسی ڕووبه‌ده‌ر كه‌ بایی ئه‌وه‌نده‌ به‌هێز بێ ڕێگیری له‌ هاوپه‌یمانیایه‌تی نێوان به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ڕه‌گه‌زجیاوازه‌كانی نه‌وت و سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كان بكات .
بوونی هۆكارێك له‌و هۆكارانه‌ بێ هۆكاره‌كانی تر – واته‌ بوونی داموده‌زگای دیموكراسی
به‌ڵام به‌بێ توانای به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌ت – هه‌رگیز به‌س نییه‌ ، كۆكردنه‌وه‌ی هه‌وڵی
هێزه‌ ناوخۆیی و جیهانییه‌كان بۆ دامه‌زراندنی په‌یكه‌ری كارگێڕایه‌تیه‌كی كارا و فه‌رمانڕه‌واییه‌تێكی
دیموكراسی تاكه‌ ڕێگه‌ی كۆتایی پێهێنانی پارادۆكسی زۆرییه‌ (35) .
وه‌ختی دابه‌زینی نرخی نه‌وت له‌بارترین هه‌ل ده‌ڕه‌خسێنێ بۆ پێكه‌وه‌نانی داموده‌زگای
سیاسی و كارگێڕی وا توانای به‌ڕێوه‌بردنی نه‌وتی هه‌بێ ، به‌ڕاستیش ئه‌م وه‌ختانه‌
ڕه‌نگه‌ تاكه‌ هه‌ل بن بۆ ده‌رهێنانی ده‌وڵه‌تانی نه‌وت له‌ بازنه‌ی گه‌شه‌سه‌ندنێكی به‌تاڵ بۆ
بازنه‌ی گه‌شه‌یه‌كی پێشكه‌وتوو .
ئینجا چونكه‌ ئه‌مه‌ ده‌زگای ڕاژه‌ی مه‌ده‌نی ده‌وێ ، واته‌ كاربه‌ڕێوه‌به‌رییه‌ك به‌ سازنده‌یی و لێهاتووییه‌وه‌ پێك هێنرابێ و جێی سیسته‌می دامه‌زراندنی خزم و په‌یڕه‌وكاران بگرێته‌وه‌ ،
له‌ توانادایه‌ ‌ پاڵپشتی سیاسی بۆ چاك كردنی داموده‌زگای كارگێڕی له‌ كاتی دابه‌زینی نرخدا له‌سه‌ر بنیات بنرێ ، به‌ڵام وه‌ختێ نرخ به‌رز ده‌بێته‌وه‌ پاڵنه‌ری گلدانه‌وه‌ی باشترین كاری
ده‌وڵه‌ت بۆ خزم و دۆستان به‌هێزتره‌ له‌وه‌ی ڕه‌ت بكرێته‌وه‌ .
سه‌رباری ئه‌وه‌ش دابه‌زینی نرخ هه‌وڵ بۆ (نامه‌ركه‌زی) سیسته‌می سیاسی له‌ ڕێی دانانی
كۆسپ و له‌مپه‌ر كه‌ توانای ڕێگری ده‌سه‌ڵاتداره‌ به‌رزخوازه‌كانی هه‌بێ ئاسان ده‌كا ،
به‌ تایبه‌تی له‌ بنیاتنانی داموده‌زگه‌یه‌كی كارگێڕیی به‌هێز و ملكه‌چی لێپرسینه‌وه‌ كه‌ ده‌توانێ ئه‌و ڕۆڵه‌ ببینێ .
دواجار ، به‌هێزكردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ كه‌رته‌كانی دی جگه‌ له‌ نه‌وت ئه‌وه‌ی توانای هێواش كردنه‌وه‌ی شێوه‌ی گه‌شه‌ی به‌ په‌له‌په‌ل و زیاده‌ڕۆ له به‌رزخوازایه‌تی كه‌ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ خرۆشانی نرخی نه‌وته‌وه‌ دێ ، هیچ نه‌بێ ، لانی كه‌م
بۆ خۆپاراستن له‌ كاری بێ به‌های ‌ قه‌واره‌ گه‌وره‌ كه‌ سه‌رده‌می خرۆشانی نه‌وتی له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مدا پێ ده‌ناسرێته‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش دیاره‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی بێجگه‌ له‌ نه‌وت
له‌ وڵاتێك بۆ ئه‌ویتر جیاواز ده‌بێ ، له‌ ئێراندا ده‌بینین ئه‌و هێزانه‌ی له‌ بازاڕدان (بازاڕی ئاسایی)
هه‌روه‌ها له‌ بواره‌ ئایینیه‌كان .
به‌ڵام له‌ نه‌رویج ، له‌ نه‌رویج ژووره‌كانی بازرگانی ده‌سه‌ڵاتدار و بزاڤه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیش
پیشه‌ی ماسیگری و ژینگه‌ ده‌پارێزن ، كه‌چی له‌ ئوكوادۆر و نایجیریا به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی
به‌رهه‌مهێنانی پشت به‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌وت به‌ستوو له‌ لایه‌ن دانیشتووانی خۆجێی و
بزووتنه‌وه‌ جیهانییه‌كانی مافه‌كانی مرۆڤه‌وه‌یه‌ ، كه‌ سوورن له‌سه‌ر پارێزگاری كردن له‌
جێی ژیانی كه‌مه‌نه‌ته‌وه‌كان و بزاڤه‌ جیهانییه‌كانی ژینگه‌ كه‌ زراویان له‌ پیسبوونێكی به‌رباد چووه‌ به‌هۆی نه‌وته‌وه‌ ، ئاكامی له‌به‌ر ڕۆیشتنی په‌ڵه‌ی چه‌ورایی زه‌به‌للاح بۆ ناو ده‌ریا‌ ‌ كه‌ ڕه‌نگه‌ ڕوو بدا وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ پێشهاتی ترسناكی ئیكسۆن فاڵدیزدا بوو .
به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ نێوان ئه‌و هێزانه‌دا هاوبه‌شه‌ باوه‌ڕیانه‌ به‌ گه‌شه‌ی خێرا كه‌ به‌هۆی نه‌وته‌وه‌ و
به‌ نرخێكی گران كه‌ ئه‌و چالاكییه‌ ئابووریانه و ئه‌وان به‌هایانه‌ و شێوازی ئه‌و ژیانه‌ی خۆشه‌ویسته‌ لایان وێران ده‌كا ، ‌ ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندیانه‌یش له‌ شێوه‌ی سیاسیاندا چالاك ده‌كرێنه‌وه‌و به‌ ورووژاندنی مشتومڕ له‌باره‌ی به‌نموونه‌ گه‌شه‌پێدانه‌وه‌ ، پشكدار ده‌بن له‌ خاو كردنه‌وه‌ی پرۆسێسی دروست كردنی بڕیار ، ئه‌وه‌شیان ڕه‌نگه‌ ‌ لانی كه‌م یارمه‌تی پاراستنی ڕه‌وڕه‌وه‌ی
زیانبه‌خش بدا كه‌ بڕیار وه‌رگرتنی كاتی گه‌شانه‌وه‌ی نه‌وتی پێ ده‌ناسرێته‌وه‌ ، هه‌روه‌ها یارمه‌تی
خۆپارێزیش ده‌دا له‌ هه‌ندێ لایه‌نی كه‌موكوڕی پلاندانان و خۆپارێزی نه‌بوونی هاوئاهه‌نگی پێویستی نێوان سیاسه‌تی هه‌مه‌چه‌شندا و خۆ به‌دوورگرتن له‌ پڕۆژه‌ی زه‌به‌للاح كه‌ ئه‌نگیزه‌ی
سه‌رشێتیی خرۆشانی نه‌وتی له‌گه‌ڵدا دێ .
ئه‌و پڕۆژه‌ هه‌ڵه‌شانه‌ له‌ بنیاتنانی پیشه‌سازی فرۆكه‌وانی ئه‌نده‌نووسیا ، یاخود بنیاتنانی پایته‌ختێكی نوێ له‌ نایجیریا ، یا لێدانی ڕووبارێكی ده‌ستكرد له‌ لیبیا ، یان به‌رهه‌مهێنانی ئۆتۆمبیلی تایبه‌تی نوێ له‌ ئێران نموونه‌ن كه‌ هه‌مووشیان به‌ به‌هه‌ده‌ردانی نابه‌جێی ده‌رامه‌ت ته‌واو ده‌بن‌ .
هاندانی ڕێكخراوه‌ جیهانییه‌كان و حكوومه‌ته‌كانی وڵاتانی هه‌نارده‌كاری نه‌وت بۆ سنووردانان
بۆ قه‌رز كردن به‌ بارمته‌ی نه‌وت له‌ كاتی بنیاتنانی ده‌زگای كارگێڕی مه‌ده‌نی و له‌نگه‌ر پێگرتنی سیسته‌می باج هه‌مان ڕوه‌تی بنیاتنانی گه‌وره‌ترین فڕۆكه‌خانه‌ی نێوده‌وڵه‌تی له‌ سعوودیه یا
دروست كردنی گه‌وروترین مزگه‌وت له‌ میرنشینه‌ یه‌كگرتووه‌كانی عه‌ره‌بیدا نابێ ، هاندانی كۆمپانیاكانی نه‌وتیش بۆ پێویستی به‌هێز كردنی ڕێكخراوه‌كانی به‌رگریكار له‌ مافی مرۆڤ و
له‌ حوكمی قانوون و له‌ ژینگه‌ دیاره‌ كارێكی ساویلكانه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌ندێ به‌رپرسیاری كۆمپانیاكانی نه‌وت له‌ هه‌وه‌ڵه‌وه‌ به‌ڕاستی بیریان له‌مه‌ كردبێته‌وه‌ ، هه‌روه‌ها فشاری ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر هه‌ندێ له‌ حكوومه‌ته‌ ناوه‌ندخوازه‌ تونده‌كان كه‌ ناوه‌ندگه‌رایی كه‌م بكه‌نه‌وه‌
هیچ ئاكامێكی ده‌موده‌ستی لێ به‌رهه‌م نایێ ، به‌ڵام ئه‌لته‌رناتیف ڕوونه‌ : ده‌كرێ هه‌نارده‌كارانی نه‌وت ڕێڕه‌وی ئیسپانیای سه‌ده‌ی شازده‌م بگرن دوای گه‌شانه‌وه‌ی به‌ هۆی زێڕ و زیوه‌وه‌
تا وه‌ك ئه‌ویش چه‌ندان سه‌ده‌ بۆ بن‌ دواكه‌وتوویی هه‌رێمایه‌تی شۆڕ ببنه‌وه‌ .
له‌ به‌رابه‌ردا ده‌بێ ‌بۆ ئه‌و قه‌یرانانه‌ی له‌ ناوخۆی ئه‌و وڵاتانه‌دا سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن ببێته‌ هۆی
كه‌م بوونه‌وه‌ی فریاگوزاریه‌كانی نه‌وت كه‌ شۆكی ناوه‌ناوه‌ی له‌ به‌رز بوونه‌وه‌ی نرخی لێ
په‌یدا ده‌بێ ئینجا له‌ دواییدا دابه‌زین كه‌‌ شێوه‌یه‌كی هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ وه‌رده‌گرێ و سه‌قامگیری جیهان
تێك ده‌دا ، نرخی له‌ خواره‌وه‌ی ئه‌مڕۆش ( پاییزی 1999)‌ هه‌لێكی شایان پێك دێنێ بۆ داهێنانی
گه‌شه‌یه‌كی ته‌واو جیاواز .
به‌ڵام كه‌ نرخ له‌ سه‌روبه‌ندی به‌رزبوونه‌وه‌ دایه‌ ، ئه‌و هه‌له‌ ته‌مه‌ن درێژ نابێ .
سه‌یرایه‌تییه‌كه ، له‌وه‌دایه‌ نرخی به‌رز به‌ لای داخستنی په‌نجه‌ره‌ی چاكسازیدا
ده‌شكێته‌وه‌ .
ئا ئه‌مه‌یه‌ پارادۆكسی زۆری .

په‌راوێز

(20) Karl (1997) p. 29.

(21) له‌ ڕواڵه‌تی ئاژاوه‌ی كه‌ له‌ خرۆشانه‌كانی نه‌وته‌وه‌ دێ ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك
خۆیان تۆماری ژمێریان له‌باره‌ی وه‌به‌رهێنانی زیادبوونه‌ له‌ناكاوه‌كان
ناخه‌نه‌ به‌رده‌ست ، ئه‌و ژمارانه‌ی لێره‌شدا هاتوون ته‌نیا خه‌مڵاندنێكه‌
گلیب و ئامۆزیگار هێناویانه‌ :
Gelb (1988) and Jahangir Amuzegar, “OPEC as Omen”, Foreign affairs, 77, no 6 (November/December, 1998).

(22) دۆلاره‌كانی نه‌وتێ بۆ پشتگیری شمه‌كی به‌كاربه‌ری وه‌ك سووته‌مه‌نی ،
نیشته‌جێبوون ، خزمه‌تگوزاری گشتیی ( ته‌ندروستی ، فێركردن ) و سووده‌ گشتییه‌كان
( ئاو ، كاره‌با ) ده‌درێ .
به‌ڵام پشتگیری نرخ بۆ كه‌رتی تایبه‌تی زۆر گه‌وره‌تره‌ له‌ زۆبه‌ی وڵاتان به‌ تایبه‌تی
له‌ لێبووردن له‌ باج و داشكاندنی نرخی كاره‌با و گواستنه‌وه ‌و گه‌یاندن و پێناسه‌ی گومرگ و
شتی دیكه‌ی له‌م بابه‌ته‌ .
ئامۆزیگار ده‌ڵێ پشتگیری كردنی نرخی شمه‌ك له‌ ده‌وڵه‌تانی كه‌نداو ساڵانه‌ له‌ نێوان
10 – 20 % له‌ كۆی ده‌سكه‌وتی نیشتمانی هه‌ڵده‌لووشێ ، بڕوانه‌ :
Amuzegar(1998)p
(23) جه‌هانگیر ئامۆزیگار كه‌ ڕاوێژكارێكی ئابووری جیهانیی و وه‌زیری پێشووی دارایی
سه‌رده‌می شای ئێران ڕه‌تی ده‌كاته‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی له‌و ڕه‌نگه‌ له‌ نێوان كارسازی ئابووری و گۆڕانكاریه‌ سیاسیه‌كاندا هه‌بێ ، ئه‌و ده‌نووسێ ده‌ڵێ : (( ئه‌گه‌ر هه‌ندێ له‌ ڕووداوه‌ ناخۆشه‌كانی لێ باوێینه‌ ده‌رێ كه‌ هیچ په‌یوه‌ندییان به‌ نه‌وته‌وه‌ نییه‌ – شوڕشی ئێران – دوو شه‌ڕی وێرانكه‌ری نێوان عیراق و دراوسێكانی ، كوده‌تای نایجیریا و قه‌ته‌ر و فه‌نزوێللا – ئه‌وه‌ی وڵاتانی ئۆپێك بینیان
له‌ لاسه‌نگی ته‌رازووی پێدان و له‌ ده‌ست ده‌رچوونی هه‌ڵاوسان شتی تری له‌م بابه‌ته‌ له‌ ئه‌نجامی شاشی له‌ لێكدانه‌وه‌ وخه‌مڵاندن و خراپی كارگێڕیه‌ له‌و وڵاتانه‌ )) – هه‌ر ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ل 199
(24) وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕۆژێ گۆنزالۆ باریۆس یه‌كێك له‌ دامه‌زرێنه‌رانی دیموكراسییه‌ت
له‌ فه‌نزه‌وێللا ئاماژه‌ی پێداوه‌ و وتوویه‌تی : (( خه‌ڵكی دزی ده‌كه‌ن ، چونكه‌
كه‌س نییه‌ ڕێگه‌یان لێ بگرێ )) – دیدارێك له‌گه‌ڵ نووسه‌ر :
كاراكاس ، فه‌نزوێللا هاوینی 1979 .
(25) See W. Max Corden, “Booming Sector and Dutch Disease Economic: A Survey”, Working Paper 079 (Canberra, Australia: Australian National University, 1982); and J. Peter Neary, ed., Natural Resources and the Macroeconomy (Cambridge, MA: MIT Press, 1986)
(26) See T. J. C. Robinson, Economic Theories of Exhaustible Resources (London: Routledge, 1989).
(27) See Richard Auty, Sustaining Development in Mineral Economics: The Resource Curse Thesis (London: Routledge, 1993); and Richard Auty, “Industrial Policy Reform in Six Large Newly Industrializing Countries: The Resource Curse Thesis, World Development”, 22, no. 1 (1994) pp. 11-26.
(28) Adam Smith, An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (New York): Modern Library, (1937) p. 399.
(29) Auty (1994), pp. 11-26; qnd Karl (1997).
(30) به‌ نموونه‌ سه‌یری هاوتایی نێوان ڕه‌چه‌ته‌كانی ئامۆزیگار و كریستۆفه‌ر ڕۆزنبێگ
بكه‌
Christoph Rosenberg and Tapio Saavalainen. “Dealing with Azerbaijan’s Oil Boom”, IMF Working Paper 35, no 3 (September 1998) Amuzegar (1998).
هه‌مان ئه‌و ڕا‌چێتانه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێ گۆڕانكاری له‌ بانكی نێوده‌وڵه‌تیدا ده‌بینینه‌وه‌
به‌ڵام ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ سه‌قامگیریی ئابووری گه‌وره‌وه‌ ( ماكرۆ ) هه‌یه‌ ئه‌وه‌ چاره‌سه‌ریه‌كانی سندووقی نه‌ختینه‌ی نێوده‌وڵتی لێكیان ده‌كاته‌وه‌ .
(31) گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی مه‌كسیك پارێزێكی زۆر وه‌ربگرێ دوای ئه‌وه‌ی ئه‌نجامی كاره‌ساتباری بینی كه‌ له‌ سیاسه‌ته‌كانی خه‌رجی فه‌نزه‌وێللای هاوسێی
كه‌وتبوه‌وه‌ .
به‌رپرسان به‌ نووسه‌ری ئه‌م چه‌ند دێره‌یان گوت ئه‌وان سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی
(( له‌ سیناریۆی فه‌نزوێللا دوور بكه‌ونه‌وه‌ )) كه‌چی له‌ دوایدا هاتنه‌وه‌ سه‌ر هه‌مان ڕێگا
ئه‌وان هه‌ر خه‌رجیان ده‌كرد ، ماده‌م داهات هه‌ڵده‌ڕژا ، Karl (1979)
(32)بۆ گفتوگۆی ئاسۆی سه‌رچاوه‌ی تازه‌ له‌ گۆلی ده‌ریای ڕه‌ش ، ته‌ماشای
كتێبه‌كه‌مان : پارادۆكسی زۆری بكه‌ The Paradox of the Plenty .
(33) Karl (1979) pp. 44-70
(34) گرینگه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌ین كه‌ ئه‌و هاوپه‌یمانیه‌ته‌ دواجار فشاری مه‌ترسیدار
په‌یدا ده‌كا ، به‌تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی گه‌شه‌ی له‌ نه‌وت سه‌رچاوه‌گرتوو ده‌بێته‌ هۆی
دروست بوونی چینێكی ناوه‌ندی گه‌شه‌كردوو ، به‌ڵام ئه‌وه‌ چه‌ندان ده‌یه‌ی ده‌وێ و
باشترین وه‌سف كردنیش بۆ گۆڕانی هاوپه‌یمانیه‌ته‌كانی نێوان كۆمپانیا و ده‌سه‌ڵاتداران
ئه‌وه‌یه‌ فرانكلین توگوێڵ F. Tugwell نووسیویه‌تی ‌وه‌ختێ ڕێككه‌وتنی نێوان سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كان و كۆمپانیاكانی نه‌وتی فره‌ڕه‌گه‌ز وا باس ده‌كا كه‌ به‌ تێپه‌ڕینی كات گه‌شه‌ ده‌كا و كه‌رتی كۆمه‌ڵایه‌تی نوێ په‌ره‌ده‌سێنن به‌ره‌و زه‌مینه خۆشكردنێك كه‌ دان و ستانی سه‌خت بۆ دیاریكردنی ڕێگه‌كانی دابه‌شكردنی قازانجی نه‌وتی له‌ ده‌وردا ده‌خوولێته‌وه‌ ، بڕوانه‌ :
Franklin Tugwell, the Politics of Oil in Venezuela (Stanford, CA: Stanford University Press, 1975).
(35) ئا ئه‌مه‌یه‌ ئه‌و وانه‌یه‌ی له‌ به‌ڕێوه‌بردنی نه‌رویج له‌ خرۆشانی نه‌وتیدا
وه‌رگیراوه‌ . Karl (1979) pp . 213-221




مه‌ترسییه‌كانی ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت-3- تێری لێین كارڵ

وردبوونه‌وه‌ له‌ پارادۆكسی زۆری (*)

                                           

له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(به‌شی سێیه‌م)

ئاماژه‌یه‌ك له‌ وه‌رگێڕه‌وه‌

( تێری لێین كارڵ Terry Lynn Karl پرۆفیسۆری ئه‌مه‌ریكایی بواری زانسته‌ سیاسیه‌كان ، 21ی نۆڤێمبه‌ری 1947 له‌دایك بووه‌ . ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی كاتی خۆی ساڵی 2007 له‌ لایه‌ن – په‌یمانگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیژی عێڕاق –كه‌خوالێخۆشبوو نووسه‌ری ناسراو فالح عه‌بدولجه‌ببار سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد كراوه‌ به‌ عه‌ره‌بی و وه‌كات له‌ به‌غدا و هه‌ولێر و بێرووت بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .
نووسه‌ر له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یدا به‌ ڕاشكاوی باسی گرفته‌ په‌نهان و ئاشكراكانی نه‌وت ومه‌ترسییه‌كانی له‌ وڵاتانی خاوه‌ن نه‌وت ده‌كا كه‌ چۆن ئه‌گه‌ر پسپۆری دڵسۆز و لێزانی حیكمه‌تدار له‌ پشت ئیداره‌دانییه‌وه‌ نه‌بن له‌ باتی خێر ده‌بێته‌ به‌ڵا به‌سه‌ر خودی ده‌وڵه‌ته‌كه‌وه‌ و نه‌ك هه‌ر گه‌شه‌ی ده‌وه‌ستێنێ یا دوای ده‌خا ، به‌ڵكو ده‌یخاته‌ ژێر باری قه‌رزی قورسیشه‌وه‌ ، له‌م بواره‌شدا نموونه ‌و داتای حاشاهه‌ڵنه‌گر و هه‌ندێ جار به‌ڵگه‌نه‌ویست دێنێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ ده‌وڵه‌ته‌ دواكه‌وتووه‌كاندا .
به‌هۆی گرینگی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ و بۆ به‌رچاوڕوونی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ پێویستم زانی بیكه‌م به‌ كوردی ، ده‌نا ڕه‌نگه‌ بابه‌تی له‌م چه‌شنه‌ كاری ئابووریزانان بێ تا خوێنه‌ر و به‌دواداچوویه‌كی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر . )
وه‌رگێڕ

تۆماری ئۆپێك

كارڕایی سیاسی و ئابووری وڵاتانی ئۆپێك دوای سێ شه‌پۆلی خرۆشانی نه‌وت گه‌واهییه‌كی
حاشاهه‌ڵنه‌گره‌ به‌سه‌ر ئه‌م ته‌ڵه‌ داڕێژراوه‌‌دا .
ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌ی زیاتر لێتۆژ نیگه‌ران ده‌كا كه‌ له‌ تۆماری ئه‌و وڵاتانه‌دا ، نێوان ئه‌و دوو ده‌یه‌یه‌
ده‌كۆڵێته‌وه‌ سه‌ره‌تای حه‌فتایه‌كان به‌دوای خرۆشانی نه‌وته‌وه‌ ها‌تن ئه‌وه‌یه‌ ،‌ وڵاتانی تر
به‌ كرده‌نی به‌ پله‌ی جیاواز پاشه‌كشه‌یان له‌ گۆڕینی ئه‌و زۆربوونه‌ گه‌وره‌یه‌ی له‌ كۆی به‌رهه‌می ناوخۆدا GDP بۆ خۆشگوزه‌رانی هاوشێوه‌ له‌ ژیانی گه‌له‌كانیاندا كرد ، له‌باتی ئه‌وه‌
له‌ بارێكی خراپتر له‌وه‌ی یه‌كه‌مین جار بۆی ده‌چین ده‌یانبینین ، چونكه‌ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌
به‌ده‌ست داڕمانی كشتوكێڵ و كه‌رتی پیشه‌سازی و داڕمانی سیسته‌می بانكی و كه‌م بوونه‌وه‌ی
هه‌نارده‌ی ده‌ره‌وه‌ی نه‌وته‌وه‌ گیرۆده‌ن ، نیشانه‌ی بنچینه‌یش هه‌یه‌ پێمان ده‌ڵێ كه‌ دۆخی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ خراپتره‌ له‌ باری زۆر له‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی نه‌وتیان نییه‌ و ‌ ململانێیان له‌ پێناوی ئه‌وه‌دا كردووه‌ خۆیان له‌گه‌ڵ زۆر بوونی لیسته‌كانی وزه‌دا بگونجێنن .
هه‌ر كه‌ گه‌یشتینه‌ ناوه‌ڕاستی نه‌وه‌ته‌كان وای لێ هات كورتهێنانی ساڵانه‌ی وڵاتانی ئۆپێك
له‌ شمه‌ك و خزمه‌تگوزاری له‌ جیهانی وڵاتانی گه‌شه‌سه‌ندوو له‌ هه‌مووان زۆرتر بێ
ئیتر گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ له‌ پێشان زیاتر پشت به‌ هه‌نارده‌ی تاك شمه‌كی ببه‌ستن
هه‌روه‌ها قه‌رزه‌كانیان زۆر زیادی كرد ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش هه‌موو ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك
كه‌وتنه‌ به‌رامبه‌ر گه‌وره‌ترین ده‌ستگرتنه‌وه‌ (تقشف) كه‌ له‌ میانی ئه‌و چوار ده‌یه‌یه‌ی
ڕابردوودا پێیدا تێپه‌ڕیون .(11)
ڕوانینێكی وردی ده‌رهاوێشته‌ به‌رده‌سته‌كان وێنه‌یه‌كی ڕه‌شی تاریكمان بۆ ده‌رده‌خا ،
مه‌سه‌لا له‌ بواری نه‌شونمای ئابووریدا ده‌بینین ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك ( ئه‌نده‌نووسیا نه‌بێ )
له‌ ماوه‌ی ساڵانی 1974 تا 1994 تێكڕای مامناوه‌نجی گه‌شه‌ی ساڵانه‌ی زۆر كه‌متره‌
له‌ تێكڕای ناوه‌ندیی گه‌شه‌ له‌ ماوه‌ی ساڵانی 1960 تا 1973 ، واته‌ ماوه‌ی پێش خرۆشانی نه‌وت
له‌ كۆی ڕاستینه‌ی به‌رهه‌می ناوخۆ گه‌شه‌كردنی زیاتر بووه‌ (12) .
له‌ ئه‌نجامی ئه‌و پاشه‌كشه‌یه‌ی گه‌شه‌ و ئه‌و زیاد بوونه‌ زۆره‌ی ژماره‌ی دانیشتووان ئاستی
بژێوی دابه‌زی و زۆربه‌ی ده‌وڵه‌تانی ئه‌ندامی ئۆپێك ماوه‌ی لانی كه‌م ده‌ ساڵ له‌ ماوه‌ی ئه‌و دوو ده‌یه‌دا ئاستی بژێوی دووچاری دابه‌زین بوو ، له‌ كاتێكدا خراپی دابه‌ش كردنی
داهات و قووڵبوونه‌وه‌ی هه‌ژاری و نایه‌كسانی تووشی وڵاتانی دیكه‌ش بوو ، له‌وه‌ش زیاتر
پشكی ڕاستینه‌ی تاك له‌ داهاتی نه‌ته‌وه‌یی له‌ فه‌نزوێلا و عێڕاق و كوێت و لیبیا و سعوودیه‌
تا ئاستێكی نزمتر له‌ ئاستی شه‌سته‌كان دابه‌زی ، له‌ كاتێكدا دابه‌زینی داهات له‌ جه‌زاییر و
ئێران و نایجیریا هاته‌وه‌ ئاستی ساڵی 1975 و سه‌قامگیری نرخ هه‌ژا ، هه‌روه‌ها ڕێكوپێكی بودجه‌یش دوای خرۆشانه‌كانی نه‌وت به‌ ته‌واوی لێك ترازا .
ئێستا (1999) ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك به‌ ده‌ست شه‌پۆلێكی هه‌ڵاوسانه‌وه‌ ده‌ناڵێنن كه‌ به‌ ڕێژه‌ی
ده‌ییه‌‌ نه‌ك یه‌كی‌ ( میرنشینه ‌بچووكه‌كانی كه‌نداوی لێ بترازێ ) ، به‌تایبه‌تیش ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی پشت به‌ به‌های خه‌رج كردنی دوولایه‌نه‌ بۆ نه‌ختینه‌كانیان ده‌به‌ستن و بازرگانییان
به‌ كۆتی حكوومه‌ته‌وه‌ به‌نده‌‌ .
ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك ساڵ له‌ دوای ساڵ به‌ ده‌ست توشبوونیان به‌ كورتیهێنانی بودجه‌كانیان
مانه‌وه‌ كه‌ جه‌زاییر له‌ لووتكه‌ی ئه‌و كورتهێنانه‌دا بوو ، پاشان ئێران و ئه‌نده‌نووسیا و نایجیریا و سعوودیه‌ و ئوكوادۆر و لیبیا و قه‌ته‌ر (13) .
ئێستا ده‌وڵه‌تانی پاره‌زۆری كه‌نداو هاتنه‌ ناو ناوچه‌ی مه‌ترسییه‌وه‌ .
به‌ڵام به‌ گوێره‌ی قه‌رزه‌كانی ده‌ره‌وه‌ كه‌ پێشتر كه‌م بوون و پێش خرۆشانی نه‌وت نرخێكی ئه‌وتۆیان نه‌بوو ( جگه‌ له‌ مه‌كسیك ) ، ئێستا هه‌موو وڵاتانی دیكه‌ی ئۆپێك هاتنه‌ پاڵ و ڕیزی
وڵاتانی بارگران به‌ قه‌رزی قورسه‌وه‌‌ ، له‌وه‌ش سه‌یرتر ئه‌و وڵاتانه‌ ده‌ستیان دایه‌ قه‌رز كردن و قه‌رز كردن .. خێراتر له‌ قه‌رز وه‌رگرتنی وڵاتانی بێ نه‌وت و لاواز له‌ گه‌شه‌دا ، ئه‌مه‌ش له‌ لووتكه‌ی هه‌ڵڕژانی بێ شومار له‌ گواستنه‌وه‌ی دۆلاره‌كانی نه‌وت له‌ جیهاندا كرا . (14)
به‌ڵام له‌ بواری جۆرایه‌تی به‌رهه‌مدا ، واته‌ وێكهێنانه‌وه‌ی پشت به‌ستن به‌ نه‌وت یان وه‌ك
ده‌گوترێ ( تۆی تۆوه‌كانی نه‌وت ) بۆ ئاینده‌ sowing petroleum ئه‌وا ئه‌نجام دوورتره‌
له‌ ئه‌سڵی ویستی حكوومه‌تان ، له‌ كاتێكیشدا زۆربه‌ی ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك پشت به‌ستنیان به‌ كه‌رتی نه‌وت كه‌م كرده‌وه‌ ، لێ گونجاندنی ئه‌و كه‌م كردنه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ واقیعدا بۆ زیاد بوونێكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ره‌‌‌ له‌ پشكی كه‌رتی خزمه‌تگوزاری ، هه‌روه‌ها داڕمانێكی له ‌ناكاو یا وه‌ستاوی له‌
كه‌رتی كشتوكاڵدا به‌ دوای خۆیدا هێنا ، دوا جار ، ئاسۆی به‌رده‌وامی گه‌شه‌ پێ ناچێ
ده‌ربكه‌وێ ، ئه‌مه‌ش ته‌نیا بۆ پشت به‌ستن به‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی به‌ره‌و چك بوون چوودا
ناگه‌ڕێته‌وه‌ ، به‌ڵكو بۆ هه‌ندێ تێچووی شاراوه‌یش كه‌ به‌ گشتی ناتوانرێ به‌رگه‌ی بگیرێ ،
كه‌ وا ده‌رده‌كه‌وێ ، به‌ نموونه‌ ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك بڕی نزیكه‌ی 10,4% له‌ كۆی گشتیی به‌رهه‌می نه‌ته‌وه‌یی له‌ به‌رگری خه‌رج ده‌كا ‌ به‌راورد به‌ 3,3% له‌وه‌ی ده‌وڵه‌تانی ڕێكخراوی هاوكاری و گه‌شه‌ی ئابووری OECD خه‌رجی ده‌كه‌ن ، هه‌روه‌ها خه‌رجیی سه‌ربازی له‌ ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك دا ده‌گاته‌ سێ بارته‌قای خه‌رجی سه‌ربازی ده‌وڵه‌تانی OECD كه‌ وه‌ك ڕێژه‌یه‌ك له‌سه‌ر كۆی گشتی خه‌رجی حكوومه‌تدا هه‌ژمار ده‌كرێ .
دیسان بوونی ده‌ستبڵاوی و به‌فیڕۆدانیش له‌ بڕی ئه‌‌و پڕۆژانه‌ی به‌ خراپی نه‌خشه‌یان بۆ كێشراوه‌ ، باسی ئه‌و به‌فیڕۆدانه‌یش ناكه‌ین كه ‌له‌ هه‌ڵكشانی گه‌نده‌ڵیدا سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ .
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی مه‌زه‌نده‌ی باوه‌ڕپێكراویش له‌باره‌ی قه‌باره‌ی گه‌نده‌ڵی له‌ به‌ر ده‌ستدا نییه‌
به‌ڵام ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك تاوانبار كردنی به‌ لێشاوی له‌باره‌ی به‌رتێل و مامه‌ڵه‌ی گومانلێكراوی
تێدایه‌ و نیشانه‌ی ئاماژه‌كانی گه‌نده‌ڵی كه‌ ڕێكخراوی ( ڕووبه‌ده‌ریی – شه‌فافییه‌ت -نێوده‌وڵه‌تی ‌Transparency International ) پێی گه‌یشتووه‌ نایجیریا به‌ ده‌وڵه‌تی
له‌ هه‌مووان گه‌نده‌ڵتر داده‌نێ له‌ جیهاندا ، پاشان ده‌وڵه‌تانی ئه‌ندامی ئۆپێك دێن وه‌ك
ئه‌نده‌نووسیا و فه‌نزوێللا و جه‌زاییر و ئێران وسعوودیه‌ . (15)
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش كێشه‌ی مه‌ترسیداری ژینگه‌ ‌ له‌ شێوه‌ی به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی پیس بوونی هه‌وا به‌ وزه‌ی‌ پڕ له‌ كبریت و وشك بوونی ئاوی سازگار و وێران كردنی دارستانان و كه‌م بوونه‌وه‌ی ڕووپێوی له‌وه‌ڕگاكان ، به‌ تایبه‌تیش پیس بوونی ئاو به‌هۆی ‌ زیاده‌ڕۆی به‌كارهێنانی قڕكه‌ری پیترۆكیمیاوی – كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ توانایی به‌رده‌وام بوونی كشتوكاڵ (16)
لێ هه‌ندێ واتای ئه‌رێنیش هه‌بووه‌ ، خه‌رجی حكوومه‌ت ده‌سكه‌وتی به‌رچاوی ، ئه‌گه‌ر لانی كه‌م بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراویش بێ لێ كه‌وتووه‌ته‌‌وه‌ ، له‌ زیاد بوونی هه‌لی كار به‌ زیادییه‌كی هه‌ستپێكراو و چاك كردنی به‌رنامه‌كانی خانه‌نشینی و ده‌سته‌به‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی ، به‌ نموونه‌ ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك به‌شێكی باشی له‌ داهاتی نه‌ته‌وه‌یی خۆی بۆ په‌روه‌رده‌ و ته‌ندروستی ته‌رخان كرد زیاتر له‌ هه‌ر كۆمه‌ڵه‌یه‌كی دی له‌ ده‌وڵه‌تانی گه‌شه‌سه‌ندوو .
ئه‌و په‌ره‌سندنانه له‌و بوارانه‌دا دیارن ، هه‌ر چه‌نده‌ له‌گه‌ڵ ئاستی خه‌رجییه‌كانیشدا
نه‌هاتبنه‌وه‌ ( 17)
وه‌به‌رهێنانیش له‌ ژێرخاندا زۆر و ئه‌نجامی به‌رجه‌سته‌ی هه‌بووه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ڕاده‌ی
پێشكه‌وتنیشی له‌گه‌ڵ بڕی پاره‌ی تیا خه‌رج كراودا تێك نه‌كاته‌وه‌ و هه‌روه‌ها جۆری خزمه‌تگوزارییه‌كان كه‌ له‌ ئاستێكی نزمدا بووه‌ .
هه‌روه‌ها هۆیه‌كانی گه‌یاندنی به‌ وایه‌ر و بێ وایه‌ر و ڕێگه‌ و بانی قیرتاوكراو و
هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ر و وێستگه‌كانی به‌رهه‌م هێنانی كاره‌با زیاده‌یه‌كی هه‌ستپێكراویان
پێوه‌ ده‌بینرا .
به‌ڵام جیاوازییه‌كی هه‌ستپێكراویش له‌ جێبه‌جێ كردندا هه‌بوو . بۆ نموونه‌ ئه‌نده‌نووسیا ‌
به‌ هۆی زۆر ئه‌گه‌ره‌وه‌ باشترین ئه‌نجامی به‌ده‌ست هێنا له‌وانه‌ : كه‌متر پشتی به‌ داهاتی
نه‌وت به‌ستبوو هه‌روه‌ها كه‌رتی كشتوكاڵی به‌ شێوه‌یه‌كی كاریگه‌ر له‌ هه‌موو ده‌وڵه‌تانی دی زیاتر پاراست ، ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌ش بۆ سه‌رگه‌رمی سه‌رۆك سوهارتۆ له‌‌ خۆبژێوی به‌‌ برنج بگه‌ڕێته‌وه‌ .
به‌ هۆی هاتنه‌ناوی سندووقی نه‌ختینه‌ی نێوده‌وڵتیشه‌وه‌ له‌ ئه‌نده‌نووسیاوه‌ ڕاسته‌وخۆ دوای خرۆشانی 1973 ی نه‌وت ، ئه‌وه‌ بوو وڵاته‌كه‌ نه‌یتوانی سواری شه‌پۆلی قه‌رز وه‌رگرتن ( لانی كه‌م قه‌رزی زۆر ) بێ كه‌ زۆری نه‌برد هه‌نارده‌كارانی نه‌وتی تووشی زیان كرد ، دوا جار بوونی قانوونێك سه‌قامگیری بودجه‌ بسه‌پێنێ ، وه‌ك به‌شێك له‌ سیسته‌می قانوونی وڵات ، به‌ری له‌ حكوومه‌ت گرت به‌ كه‌یفی خۆی خه‌رج بكا وه‌ك ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ی ئۆپێك كردیان .
له‌ به‌رامبه‌ردا نایجیریا بێباك بۆ داپۆشینی پشێوی هه‌رێمایه‌تی و ئیتنی خه‌رجی ده‌كرد و
وای لێ هات ببێ به‌ نموونه‌ی ئه‌وپه‌ڕی پێچه‌وانه‌ی ئه‌نده‌نووسیا .
به‌ڵام ئه‌و جیاوازییه‌ له‌گه‌ڵ زه‌به‌للاحیشیدا ، هیچی له‌ واقیعی كاره‌كه‌ نه‌گۆڕی ، تێكڕایی ناوه‌ندی
گه‌شه‌ی كارای كۆی گشتی به‌رهه‌می ناوخۆ له‌ ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك له‌ نێوان ماوه‌ی بیست ساڵ
‌ دوای خرۆشانی نه‌وت له‌ حه‌فتایه‌كاندا زۆر كه‌متر بوو له‌ تێكڕای ناوه‌ندی ئه‌و گه‌شه‌یه‌
پێش خرۆشان ، له‌ ئه‌نجامی ئه‌وه‌شدا ئه‌و ده‌وڵه‌تانه ‌هه‌ر كه‌ نرخی نه‌وت له‌ ناوه‌ڕاستی هه‌شتایه‌كان دابه‌زی كه‌وتنه‌ ناو گه‌رداوی قه‌یرانی ده‌ستگرتنه‌وه‌یه‌كی تونده‌وه‌ .
ئه‌م تۆماره‌ نائومێدكه‌ره‌یش ئاڵۆزی سیاسی لێكه‌وته‌وه‌ ، به‌ چاوپۆشین له‌ به‌رز بوونه‌وه‌
یان دابه‌زینی نرخ ، هه‌روه‌ها به‌ چاوپۆشین له‌ سرووشتی سیسته‌می سیاسی داخۆ دیموكراتییه‌ یان دیكتاتۆری گۆڕانكاری له‌ناكاو له‌ بارودۆخ سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كانی ده‌وڵه‌تانی هه‌نارده‌كاری نه‌وتی خسته‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی دژواره‌وه‌ .
هه‌موو سیسته‌مێك له‌ سیسته‌مه‌كانی حوكم ڕه‌وڕه‌وه‌ی پشتیوانی سیاسی به‌ چه‌ورایی سامانی
نه‌وته‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی پرۆسه‌یه‌كی سه‌وداكاری نێوان ده‌زگای جێبه‌جێكردنی ده‌وڵه‌ت و
به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌تییه‌كانی بازرگانیی له‌نگه‌ر پێ گرت ‌.
به‌رز بوونه‌وه‌ی نرخی نه‌وت ده‌گاته‌ كه‌شێك تێكچوونی ده‌موده‌ستی سه‌قامگیری لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ ، هێنده‌ی دابه‌ش كردنی دۆلاره‌كانی نه‌وت بنكه‌كانی تری ده‌سه‌ڵات له‌باڵ یه‌ك ده‌ردێنێ ، له‌ كاتێكیشدا لێشاوی دۆلاره‌كانی نه‌وت فتیلی كێشه‌یپه‌یوه‌ست به‌ چۆنیه‌تی
داروبه‌ش كردنه‌وه‌ ئاگر ده‌دا ئه‌وا به‌هێز بوونی پشێویه‌كانی پێشتری دوای ئه‌وه‌ی دابه‌ش كردنی قازانجی به‌ ته‌واوی داده‌پۆشی ، ئاڵۆزتر ده‌بوو .
به‌م جۆره‌ ده‌بینین خرۆشان و خاوبوونه‌وه‌ پێكه‌وه‌ كار ده‌كه‌نه‌ سه‌ر تێكدانی سه‌قامگیری .
سیسته‌می حوكم هه‌یه‌ بیتوانیبێ به‌رگه‌ی ئه‌و جۆره‌ پشێویه‌ بگرێ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ی
به‌رده‌ست نیشانی ده‌دا كه‌ دیموكراتییه‌ نیوه‌چڵه‌كان توانیویانه‌ خۆیان له‌ شه‌ڕ و شۆڕشان به‌ دوور بگرن كه‌ ئۆتۆكراتیایه‌تیه‌كانی نه‌وتی ڕاماڵین (18) ، نموونه‌یش زۆره‌ ، ئێران سه‌ره‌تا و دراماتیكیترینی نموونانه‌ ، كاتێ شای ئێران له‌ ئاكامی شۆڕشێكی ئیسلامییه‌وه‌ ڕووخا ، ڕه‌خنه‌ تاڵه‌كانی لێی گیرا هه‌مووی له‌سه‌ر پیشه‌سازی به‌په‌له‌په‌ل و به‌ ڕۆژئاوایی بوونی خێرای
(( شارستانیه‌ته‌ مه‌زنه‌كه‌ی)) بوو .
به‌ڵام نایجیریا ، نایجیریا له‌ نێوان حوكمی سه‌ربازیی و حوكمی مه‌ده‌نیدا به‌ ئاهه‌نگی هه‌ڵبه‌ز و دابه‌زی نرخی نه‌وته‌وه‌ ده‌هات و ده‌چوو بێ ئه‌وه‌ی له‌ چه‌سپاندنی ئه‌م یا ئه‌ویاندا سه‌ركه‌وتوو بێ .
جه‌زاییریش له‌ لێشاوی شه‌ڕێكی ناوخۆدا نقوم بوو كه‌ له‌ ئاكامی تێكچوونی نرخی نه‌وت وڵاتی له‌بێن برد .
لێ حوكمی سوهارتۆ كه‌ به‌ده‌ر بوو له‌ خراپ ئیداره‌دانی ده‌سكه‌وته‌كانی نه‌وت ئه‌وا ماوه‌یه‌كی درێژتر به‌حاڵی خۆی ڕاگه‌یشت ، ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌ش به‌ هۆی ئه‌وه‌وه‌ بووبێ كه‌ نه‌وت ڕۆڵێكی كه‌متری له‌ ئابووری ئه‌نده‌نووسیادا گێڕابێ . به‌ڵام دواجار ڕژێمی سوهارتۆ به‌ هۆی ته‌شه‌نه‌ی
گه‌نده‌ڵی و سه‌رمایه‌داری خزمخزمێنه‌وه‌ داڕما .
فه‌نزوێللا حكایه‌تێكی دی هه‌یه‌ ، ڕاسته‌ هێشتا وه‌ك دووه‌مین ده‌وڵه‌تی دیموكراسی ئه‌مه‌ریكای لاتین ماوه‌ ، به‌ڵام ئاڵۆزی و كاری توندوتیژی كه‌ به‌ توندی هه‌ژاندی ، ئه‌مه‌ش له‌ هه‌وڵی كوده‌تای سه‌ربازی و كۆتایی په‌یماننامه‌ی سیسته‌می حزبی سیاسیدا ڕه‌نگی دایه‌وه‌ (19) .
به‌و مانایه‌ سیاسیه‌ دیاریكراوه‌یش ، ئه‌وا نه‌وت به‌ ڕاستی گووی شه‌یتانه‌ .
—————————–

په‌راوێز

Alan Gelb, Oil Windfalls: Blessing Curse? (New York: Oxford University (11) Press, 1988); and Karl (1997)
( 12)قه‌یرانی ئه‌م دواییه‌ی ئه‌نده‌نووسیا دوای بیست ساڵ سه‌ری هه‌ڵدا ،
به‌ڵام پێشهاته‌كانی به‌ دوایدا هاتن ئه‌م شێوازه‌ پشتڕاست ده‌كه‌نه‌وه‌‌ ، بڕوانه‌ :
Amuzegar (1999), p.235
(13) Karl (1997), p. 255.
(14) هه‌ر ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ل 262 .
(15) زانیارییه‌كان له‌ ماڵپه‌ڕی ئه‌لكترۆنی ده‌زگای ( ڕووبه‌ده‌رایه‌تی نێوده‌وڵه‌تی )ـه‌وه‌
وه‌رگیراون‌
Data taken from, Transparency International, at http;//www.transparency.de.

(16) خه‌مڵاندنه‌ تایبه‌تییه‌كان ده‌ڵێن ‌ به‌شی تاكه‌كه‌س له‌ ده‌رامه‌تی ژیانێكی نوێبووه‌وه‌دا به‌ ڕێژه‌یه‌كی ترسناك كه‌ ده‌گاته‌ 72% له‌ لیبیا و سعوودیه‌ كه‌می كردووه‌ ،
94% یش له‌ میرنشینه‌ یه‌كگرتووه‌كانی عه‌ره‌ب و 57% یش له‌ جه‌زاییر ، له‌ ئه‌نجامی
پیس بوون و زیاده‌ڕۆیی ئاودانی كشتوكاڵ .
ته‌ماشا كه‌ن ژماره‌ی خه‌رجی سه‌ربازی له‌م وڵاتانه‌دا بڵاو ناكرێنه‌وه‌ ، كه‌ دوایی
ئه‌وه‌ی له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ست هه‌روه‌ها له‌باره‌ی بازرگانی چه‌كیش
ورد نییه‌ و ناتوانرێ پشتی پێ ببه‌سترێ ، دیسان جیاوازییه‌كی گه‌وره‌ له‌ نێوان ئه‌و وڵاتانه‌دا هه‌یه‌ ، به‌شی خه‌رجی سه‌ربازی له‌ كۆی گشتیی به‌رهه‌می نیشتمانی به‌نموونه‌ له‌ ده‌وڵه‌تانی كه‌نداو به‌رزترینه‌ له‌ جیهاندا له‌ كاتێكدا له‌ فه‌نزوێللا دا تا ڕاده‌یك نزمه‌ .
بڕوانه‌ :
Amuzegar (1999), p. 179.

(17) ئامۆزیگار ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كا ‌ ناوه‌ندی فێربوونی ئه‌لف وبێ لای پێگه‌یشتووان
له‌ نێوانی بیست ساڵدا گه‌شه‌یه‌كی باشتری كردووه‌ ، له‌ 47% وه‌ نێوان
ساڵانی 1974 – 1975 بووه‌ به‌ 72% له‌ نێوان ساڵانی 1993 – 1994 ،
به‌ڵام ئاستی چوونه‌ به‌ر خوێندن له‌سه‌ر هه‌موو ئاستێك به‌رز بووه‌ته‌وه‌ .
هه‌ر ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ل 170
(18) (Karl (1997 به‌تایبه‌تی به‌شی نۆیه‌م .
(19) سیسته‌می حزبی له‌ فه‌نزوێللا به‌ پێی بنه‌مای به‌ڵێننامه‌ی هاوپه‌یمانیه‌تی دامه‌زرا ،
ئه‌مه‌ش واته‌ حزبه‌ سیاسیه‌ سه‌ره‌كییه‌كان ڕێككه‌وتنێكی بنه‌ڕه‌تییان كرد ‌ سنوورێك
بۆ ململانێی نێوانیان دابنێن و چه‌ندیه‌تی و چۆنیه‌تی كێشه‌ وروژاوه‌كان له‌ پێشبڕكێی
هه‌ڵبژاردن كه‌م بكه‌نه‌وه‌ .
ئاشكرا بوونی ئه‌و ڕێككه‌وتنه‌ نهێنیانه‌یش بوو به‌ هۆی هه‌ڵبژادنی فه‌رمانده‌یه‌كی
پێشووی سه‌ربازی كه‌ هه‌وڵی دابوو كوده‌تایه‌ك به‌سه‌ر حزبه‌ سه‌ره‌كیه‌كاندا بكا .




مه‌ترسییه‌كانی ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت -2- تێری لێین كارڵ

وردبوونه‌وه‌ له‌ پارادۆكسی زۆری (*)

                                            

له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(به‌شی دووه‌م)

ئاماژه‌یه‌ك له‌ وه‌رگێڕه‌وه‌

( تێری لێین كارڵ Terry Lynn Karl پرۆفیسۆری ئه‌مه‌ریكایی بواری زانسته‌ سیاسیه‌كان ، 21ی نۆڤێمبه‌ری 1947 له‌دایك بووه‌ . ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی كاتی خۆی ساڵی 2007 له‌ لایه‌ن – په‌یمانگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیژی عێڕاق –كه‌خوالێخۆشبوو نووسه‌ری ناسراو فالح عه‌بدولجه‌ببار سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد كراوه‌ به‌ عه‌ره‌بی و وه‌كات له‌ به‌غدا و هه‌ولێر و بێرووت بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .
نووسه‌ر له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یدا به‌ ڕاشكاوی باسی گرفته‌ په‌نهان و ئاشكراكانی نه‌وت ومه‌ترسییه‌كانی له‌ وڵاتانی خاوه‌ن نه‌وت ده‌كا كه‌ چۆن ئه‌گه‌ر پسپۆری دڵسۆز و لێزانی حیكمه‌تدار له‌ پشت ئیداره‌دانییه‌وه‌ نه‌بن له‌ باتی خێر ده‌بێته‌ به‌ڵا به‌سه‌ر خودی ده‌وڵه‌ته‌كه‌وه‌ و نه‌ك هه‌ر گه‌شه‌ی ده‌وه‌ستێنێ یا دوای ده‌خا ، به‌ڵكو ده‌یخاته‌ ژێر باری قه‌رزی قورسیشه‌وه‌ ، له‌م بواره‌شدا نموونه ‌و داتای حاشاهه‌ڵنه‌گر و هه‌ندێ جار به‌ڵگه‌نه‌ویست دێنێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ ده‌وڵه‌ته‌ دواكه‌وتووه‌كاندا .
به‌هۆی گرینگی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ و بۆ به‌رچاوڕوونی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ پێویستم زانی بیكه‌م به‌ كوردی ، ده‌نا ڕه‌نگه‌ بابه‌تی له‌م چه‌شنه‌ كاری ئابووریزانان بێ تا خوێنه‌ر و به‌دواداچوویه‌كی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر . )
وه‌رگێڕ


به‌ڵای تایبه‌ت به‌ ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت

ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت به‌ ده‌وڵه‌تی دیكه‌ ناچن (8) . ڕاسته‌ ئه‌وان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تانی گه‌شه‌سه‌ندووی دی له‌ كۆمه‌ڵێك تایبه‌تایه‌تیدا نه‌مازا ئه‌وانه‌ی كانزا هه‌نارده‌ ده‌كه‌ن
هاوبه‌شن ، به‌ڵام ئابووری ئه‌و وڵاتانه‌ی پشت به‌ نه‌وت ده‌به‌ستن و سیسته‌می سیاسیان
له‌ جه‌وهه‌ردا پێكهاته‌یه‌ك دروست ده‌كا به‌ هۆی هه‌ڵڕژانی دۆلاری نه‌وته‌وه‌ ، به‌ چه‌شنێك
له‌ ده‌وڵه‌تانی تری جیا ده‌كاته‌وه‌ ، چونكه‌ سامانی نه‌وت له‌ توانای دایه‌ دامه‌زراوان له‌ قاوخی
دیاریكراوی مه‌حكه‌می وا دابڕێژێ له‌ خه‌یاڵ و لێزانی چاترینی پسپۆڕانییش سه‌رووتر .
ئه‌وه‌ش ڕاسته‌ به‌ تایبه‌تی بۆ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی ‌ ده‌كارهێنانی نه‌وتیان تێدا په‌یوه‌سته به‌ قۆناخی بنیاتنانی ده‌وڵه‌تی سه‌رده‌مییه‌وه‌ ، ‌كه‌ ئه‌م باره‌ش زیاتر باوه‌ .
‌‌ ئه‌و په‌یوه‌ست بوونه‌یش ده‌بێ ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت به‌ جۆرێك له‌ په‌ره‌سه‌ندن
لا ده‌دا ، دامه‌زراوه‌كانی ده‌شێوێنێ ، توانایشی لاواز ده‌كا .

پێكهاتنی یه‌كه‌می نێوان كۆمپانیاكانی نه‌وت پێداگیر له‌سه‌ر زامن كردنی سه‌رچاوه‌ی نوێی نه‌وتی خاو و نێوان ده‌سه‌ڵاتدارانی خۆماڵی كه‌ به‌ ته‌نگه‌وه‌ن بۆ پته‌وكردنی بنكه‌ی لایه‌نگیرانیان چی وای به‌ دوای خۆیدا نه‌هێنا – سه‌ره‌ڕای ئاڵوگۆڕی قازانجی نێوان هه‌ردوولاشیان – له‌ میراتێكی تاڵی ناوه‌ندێكی توندی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی به‌ده‌ر و تۆڕێكی ڕێككه‌وتنی ژێر به‌ ژێری نێوان فه‌رمانبه‌رانی كه‌رتی گشتی و كاربه‌ده‌ستانی كه‌رتی تایبه‌تی و لاسه‌نگ بوونی په‌ره‌پێدان به هۆی پشت به‌ستنی تاكلایه‌نه‌ به‌ كانزاكان و پشت به‌ستنی گه‌شه‌ به‌ پشتگیری دروستكراوی
نرخ به‌ قازانجی نه‌وت ، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی داهاته‌كانی حكوومه‌ت كه‌ له‌ باج و سه‌رچاوه‌ی
دیكه‌ی ناوخۆوه‌ دێن و به‌ دۆلاره‌كانی نه‌وت جێیان ده‌گیرێته‌وه‌ .
ڕاستیی ئه‌م گۆڕانكاریانه‌ و هیتر چوارچێوه‌ ( ڕیزبه‌ندی) بڕیاردان ده‌گۆڕێ ، به جۆرێك
بۆ ده‌سپێكی گۆڕانكاری نه‌رێنی هانی ده‌دا ، تا ئه‌وه‌ی له‌ پێشدا باس كران جێگیر بكا
به‌مه‌ش بازنه‌یه‌كی بۆش له‌ ئاكامی گه‌شه‌ی پاشڤه‌بڕه‌وه‌ دروست ده‌بێ .
ئه‌م په‌ره‌سه‌ندنه‌ كه‌ تاڕاده‌یه‌ك ‌ لێكچووه‌ ‌ سه‌ره‌تا له‌ بارودۆخی وڵاتانی لێك جودای ،
سیما هاوبه‌شه‌وه‌‌‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ، ئه‌و وڵاتانه‌ كۆ ده‌كاته‌وه‌ ، له‌وه‌شدا مه‌به‌ستمان كۆمه‌ڵێك تایبه‌تایه‌تییه‌ كه‌ له‌ وه‌به‌رهێنانی نه‌وته‌وه‌ په‌یدا ده‌بن .
به‌ ساده‌یی ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت له‌ هه‌موو ده‌وڵه‌تانی دی زیاتر به‌ لای تاك شمه‌كیدا
ده‌شكێته‌وه‌ ، وه‌به‌رهێنانی ئه‌وه‌ش كه‌ له‌وانی دی پتر به‌ره‌و نه‌مان ده‌چێ و زیاتر له‌وانیتر پشت به‌ چڕیی به‌رزی سه‌رمایه‌ ده‌به‌ستێ ، له‌ كاتێكدا زیاتر له‌وانی دی به‌ بڕگه‌یه‌كی ته‌نگه‌وه‌
گه‌مارۆ دراوه‌ ، كه‌ ته‌واو له‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌ت دایه‌ ، ‌ له‌وانی دی پتر سه‌رچاوه‌ی قازانجه‌ –
ئه‌مه‌ش به‌دیومی نه‌شونمای سه‌ركه‌وتووه‌ ، نموونه‌ی سه‌ره‌كیش ڕاسته‌وخۆ له‌ ده‌وڵه‌تانی
‌ نێرده‌كاری نه‌وته‌وه‌ له‌م تایبه‌تایه‌تیانه‌دا سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ :

1- پشت به‌ستنی بێسنوور به‌ داهاتی نه‌وت به‌وه‌ی چه‌قی هه‌موو چالاكییه‌كی ئابوورییه‌ ، كه‌به‌وه‌داده‌شكێته‌وه ‌پێداویستییه‌كانی پیشه‌سازی نه‌وت له‌ بان چالاكی دی داده‌نێ .
2- نه‌بوونی په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنان و باڵكێشانی هاندانی دارایی گه‌نجینه‌.
3- لایه‌نگیریی سنووربه‌ده‌ر بۆ پیشه‌سازی قورسی سه‌رمایه‌ چڕ ، له‌ به‌رابه‌ر سته‌م كردن له‌ بونیاتیی كشتوكێڵ و لایه‌نی دیكه‌ی كه‌رتی هه‌نارده‌كردن .
4- بیركردنه‌وه‌ له‌ پێویستیی خێرایی په‌ره‌پێدان و په‌له‌ كردن لێی (( پێش ئه‌وه‌ی نه‌وت وشك بێ))
5- ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی ده‌وڵه‌ت به‌سه‌ر داهاتی نه‌وت و ڕێگاكانی به‌كارهێنانی .

ئه‌و تایبه‌تایه‌تیانه‌ لۆژیكێكی له‌ ناوه‌خۆیدا هه‌یه‌ ده‌توانێ به‌خۆی ، خۆی به‌هێز بكا ، له‌ سه‌ره‌تادا ده‌بینین پێداویستی وه‌به‌رهێنانی نه‌وت و چك كردنی ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ، ده‌خوازێ ده‌سه‌ڵاتێكی
به‌ تینی ناوه‌ندی هه‌بێ ، ئه‌گه‌ر بۆ هیچ نه‌بێ ، لانی كه‌م بۆ ئه‌وه‌ی هاوبه‌شێكی باوه‌ڕپێكراو
سه‌رمایه‌ی بێگانه‌ بۆ دانوستان ، قازانجی نه‌وتیش بۆ ده‌وڵه‌ت ده‌چێ ، ئینجا به‌ پێی قانوون بێ
یاخود به‌ هێزی نه‌ریت (عورف) .
به‌و پێیه‌ی نه‌وتیش موڵكی هه‌موو نه‌ته‌وه‌یه‌ ، بۆیه‌ كاری هه‌ره‌ له‌ پێشی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌
ناوه‌ندییه‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌ دوای ئه‌ڵته‌رناتیفی به‌رهه‌مدا بگه‌ڕێ كه‌ تێیدا بێ جێگای په‌ره‌پێدانی به‌ كه‌رتی نه‌وت به‌ڕێوه‌ ده‌چێ بگرێته‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش به‌ به‌كارهێنانی خاسییه‌ته‌كانی دارایی نه‌وت ،
به‌ڵام له‌پێشگرتنی هه‌مان دارایی‌ به‌ لای به‌هێز كردنی ئاره‌زووی به‌كاربردندا ده‌شكێته‌وه‌ ،
به‌ جۆرێك باڵ به‌سه‌ر ویستی به‌رهه‌مهێناندا ده‌كێشێ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئاره‌زووی به‌رهه‌مهێنان بۆ گه‌شه‌ی ئه‌و ئابووریانه‌ی تێیاندایه‌ به‌رده‌وام بن پێویسته‌ (9) ، دیسان ئه‌و له‌پێشگرتنه‌ داراییه‌ش كۆسپ ده‌خاته‌ پێش ڕێگه‌چاره‌كانی خۆ ڕاست كردنه‌وه‌ و لاسه‌نگیان ده‌كا ،
به‌مه‌ش شوێنكه‌وتنی تاكلایه‌نه‌ بۆ دۆلاره‌كانی نه‌وت ده‌چه‌سپێنێ .
(سه‌رسامی به‌ نه‌وت) لۆژیكی ئابووری نه‌وت به‌هێز ده‌كا ، چونكه‌ ده‌ست كه‌وتنی یه‌كه‌مین جاری دارایی نه‌وت ، یا خرۆشانێك له‌ نرخیدا هه‌ڵڕژانی دۆلاری نه‌وت زیاتر ده‌كا ، ئه‌مه‌ش هانی گه‌شه‌سه‌ندنی كۆمه‌ڵێك باوه‌ڕی نوێ ده‌دا له‌باره‌ی ڕۆڵی به‌رفراوانی كه‌رتی حكوومه‌تی
هه‌روه‌ها هانی شێوازی نوێی ڕه‌فتار و به‌رژه‌وه‌ندی نوێش له‌ ناو حكوومه‌ت و ‌ ده‌ره‌ویدا
ده‌دا ، به‌ نموونه‌ سامانی نه‌وت كه‌ له‌ حه‌فتا و هه‌شتایه‌كاندا ( مه‌به‌ستی سه‌ده‌ی ڕابردووه‌) هه‌ڵڕژا هیوای سه‌ركرده‌ سیاسییه‌كانی ، له‌وانه‌ی به‌خت یاوه‌ریان بوو ئه‌و سامانه‌یان
هه‌بێ به‌رز كرده‌وه‌ .
ئه‌و سه‌ركردانه‌ به‌وه‌ نه‌وه‌ستان كه‌ باوه‌ڕیان بۆ ئه‌وه‌ چوو نه‌ك هه‌ر ده‌توانن باروبووی پرۆژه‌ی په‌ره‌پێدانی زه‌به‌للاح له‌ ناوه‌وه‌ی وڵاتدا بكه‌ن ، به‌ڵكو مه‌زه‌نده‌یان له‌وه‌شی تێیپه‌ڕاند
كه‌ له‌ توانایاندایه‌ وه‌به‌رهێنان یا كڕینی سه‌رچاوه‌ و پارێزبه‌ندی له‌ ده‌ره‌وه‌ش بكه‌ن .
ئه‌وانه‌ به‌ هۆی زێڕی ڕه‌شه‌وه‌ بۆیان مه‌یسه‌ر بوو ژیانێكی شاهانه‌ به‌دی بێنن بێ ئه‌وه‌ی
پێویستیان به‌ هیچ پاشه‌كه‌وتێكی ناچارییه‌وه‌ هه‌بێ یان هیچ به‌رنامه‌یه‌كی ده‌ستگرتنه‌وه‌
جێبه‌جێ بكه‌ن ، یاخود ڕێگه‌ به‌ زیادكردنی په‌كخستنی بودجه‌ له‌ ڕێی زیاده‌خه‌رجییه‌وه‌ بده‌ن
ئه‌مه‌ش بوو به‌ ئادگاری ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ی جبهانی سێیه‌م .
‌دیاره‌ (( سه‌رسام بوون به‌ نه‌وت )) به‌ ته‌نیا ده‌سه‌ڵاتدارا نی نه‌گرته‌وه ، چونكه‌ ده‌سكه‌وتنی
دارایی ئاسان ، ئاكاری كاری باو هه‌روه‌ها ئه‌نگیزه‌ی ڕێكخستنی كاریش له‌ بازاڕدا سست ده‌كا.
دیسان ڕێكوپێكی دارایش ( له‌ خه‌رج كردندا) له‌ ناو ده‌زگاكانی حكوومه‌تدا لاواز ده‌كا ،
ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی كاری هه‌ڵه‌شه‌ له‌ بودجه‌دا .
له‌وه‌ش وێرانتر سه‌رسام بوون به‌ نه‌وت ته‌گه‌ره‌ ده‌خاته‌ پێش كۆششی ته‌یاركردنی
ناوخۆیی سه‌رچاوه‌كان له‌ ڕێگای باجه‌‌وه‌ و مه‌یلی قبووڵ كردنی ده‌ستگرتنه‌وه‌
كز ده‌كا و پشت به‌ستنێكی مه‌ترسیداری به‌ ده‌وڵه‌تی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ر
كردنی ته‌واوی كێشه‌كان ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی پشت به‌ستنی زیاتر به‌ داهاته‌كانی نه‌وت و
زیادبوونی ده‌ست خستنی ده‌وڵه‌ت ‌بۆ ناو كه‌رتی تایبه‌ت .
به‌ واتایه‌كی دی گرفتی مه‌ترسی ئه‌خلاقی و مه‌ترسییه‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی سه‌رمایه‌ی
خزمخزمێنه‌ Crony Capitalism به‌ ته‌واوی ده‌رده‌كه‌وێ .
ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت له‌ ده‌وڵه‌تانی دی جیا ده‌كاته‌وه‌ ئاڵووده‌ بوونیانه‌ به‌ داهاتی
نه‌وت ،‌ له‌ كوێشدا ئه‌و ئاڵووده‌ بوونه‌ بچه‌سپێ ، كۆمه‌ڵێكی شێواوی ئه‌نگیزه‌ی سیاسی و ئابووری تیا ده‌بینین كه ‌په‌ل به‌‌ هه‌موو لایه‌نه‌كانی ژیاندا داوێ ، به‌ جۆرێك وای لێ دێ
هه‌موو شتێك ده‌خرێته‌ فرۆتنێ .
به‌رپرسانی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت وه‌ك به‌رپرسانی ده‌وڵه‌تانی دی ناجوولێنه‌وه‌
ئه‌وان ناچار نین وا بن ، به‌ڵام كۆمپانیاكانی نه‌وت هیچ سه‌ركێشییه‌كی سیاسی ناكه‌ن
به‌ هه‌مان ئه‌و ڕێگایانه‌ی كۆمپانیاكانی تر ده‌یكه‌ن و به‌ هه‌مان نرخاندن .
كۆمپانیاكانی نه‌وت ته‌نانه‌ت له‌ جه‌نگه‌ی شه‌ڕی ناوخۆشدا له‌ كاره‌كانیان به‌رده‌وام ده‌بن
(وه‌كو ئه‌نگۆلا ) ، ته‌نانه‌ت له‌ كاتێكدا پارتیزان و چه‌ته‌ی مادده‌ هۆشبه‌ره‌كانیش هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ر بۆڕییه‌كانی نه‌وت و به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیاكان ( وه‌ك كۆلۆمبیا ) ، یا ته‌نانه‌ت هه‌ڕه‌شه‌ی نائارامی هه‌رێمایه‌تی كه‌ سه‌قامگیریی ده‌شێوێنێ وه‌كو ( گۆلی ده‌ریای قه‌زوین ) .
له‌ به‌رامبه‌ردا خاوه‌نكاری ناوخۆ و سه‌ركرده‌ی سه‌ندیكاكان و سه‌رانی سیاسی حساباتیان
به‌ پێی ڕێساكانی باو بنیات نانێن ، له‌ كوێدا نه‌وت ببێته‌ چه‌قی ململانێی ناوخۆ و جیهانی
له‌سه‌ر قازانج ، مه‌ترسیه‌كان‌ گه‌وره‌تر ده‌بن له‌وه‌ی بتوانرێ له‌ ده‌ست بدرێن ، ملیاران
دۆلار ئاماده‌یه‌ بۆ وه‌رگرتن ، هه‌ر له‌و كاته‌دا ئه‌و ملیارانه‌ به‌ گشتیی له‌ چوارچێوه‌ی
په‌یكه‌رێكی كارگێڕیی لاواز و مافی خاوه‌ندارییه‌تی مسۆگه‌ر نه‌بوو و نه‌بوونی پابه‌ندبوونی
دادوه‌ریدا ده‌خوولێته‌وه‌ ، دابه‌ش بوونی‌ قووڵیش له‌و لاوه‌ بوه‌ستێ هه‌روه‌ها به‌رزخوازیی
سیاسی به‌هێز كه‌ ئه‌مه‌ش داڕشته‌یه‌ك‌ نییه‌ توانای ئابووری به‌جێ بێنێ .

له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت هاوشێوه‌ی ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ی قازانج ویست ، كه‌
هێزی ئابووری و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له‌ توانای دوولایه‌نه‌ی له‌ ده‌ستخستنی قازانجی ده‌ره‌وه‌
له‌ بازنه‌ی جیهانیدا هه‌ڵدێنجێ ، ‌ له‌ پاشانیشدا دابه‌ش كردنه‌وه‌ی ئه‌و داهاتانه‌ له‌ ناوخۆدا .
به‌ ڕاستی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت به‌ ته‌واوی ده‌وڵه‌تی قازانج ویستن : نه‌وت ئاستی
به‌رزی نائاساییان له‌ قازانج بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ بۆ ده‌سته‌به‌ر ده‌كا ، وه‌ك ئه‌وه‌ی قه‌رز كردنی نێوده‌وڵه‌تیشی بۆ ئاسان ده‌كا ، كه‌ ئه‌مه‌ش توانایی ژیانی ‌زیاتر له‌ توانای دارایی به‌رده‌ست درێژه‌ پێ ده‌دا .
ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ش ببێته‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی ڕێگه‌ به‌ سه‌ركرده‌كانی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت بدا
خۆیان له‌ گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تی پێویست بۆ ماوه‌یه‌كی درێژتر له‌ توانای سه‌ركرده‌كانی دی
وڵاتانی په‌ره‌سێن به‌ دوور بگرن ، چونكه‌ ده‌وڵه‌تانی په‌ره‌سێن خێراتر ده‌ێنه‌ ژێر باری پێداویستی گۆڕان هه‌ر وه‌ختێ نیشانه‌ گه‌وره‌كانی‌ ئابووری هه‌بوونی ئاڵۆزی ده‌رده‌خه‌ن ، به‌ڵام به‌ بوونی نه‌وت ، ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت شتێك نابینێ به‌سه‌ریدا بسه‌پێنێ خۆی بگونجێنێ – ئه‌گه‌ر بیشیكات له‌ كات و ساتی پێویستدا نایكا ، به‌و واتایه‌ی دۆلاره‌كانی نه‌وت بژارده‌ی په‌ره‌پێدانی پێشووی پشت به‌ نه‌وت به‌ستوو (( داده‌خا )) و ئه‌و بژاردانه‌ ده‌چه‌سپێنێ ، به‌مه‌ش سستی له‌ دامه‌زراوه‌كاندا دادێنێ و كۆسپی بڵیند له‌ به‌رابه‌ر چاكسازیدا هه‌ڵده‌نێ .

دیسان دۆلاره‌كانی نه‌وت هانی گرتنه‌به‌ری شێوازێك له‌ سیاسه‌ت ده‌دا خۆی له‌ ئاره‌زووی له‌ڕاده‌به‌ر به‌ داپۆشینی گرفتان به‌ پاره‌ ده‌بینێته‌وه‌ ، یان ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ نه‌لوا بژارده‌ قورسه‌كان
دوا ده‌خه‌ن تا خرۆشانێكی تازه‌ی نه‌وت دێته‌وه‌ ، به‌ڵام كێشه‌ دواخراوه‌كان ده‌سبه‌جێ كه‌ڵه‌كه‌ ده‌بن و باره‌كه‌ خراپتر ده‌بێ ، له‌ ئه‌نجامی ئه‌مه‌شدا گۆڕان – كه‌ له‌ پاشاندا هه‌ر دێ –
به‌ كاریگه‌ریی قه‌یرانه‌ قووڵه‌كانی سیاسی و ئابوورییه‌وه‌ دێ .
ناته‌وانایی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت به‌وه‌ی خۆی له‌گه‌ڵ بارودۆخی نوێدا بگونجێنێ و توانای
نوێبوونه‌وه‌ و نه‌رمی نواندنی له‌ سیاسه‌تدا هه‌‌بێ كه‌ بۆ سه‌ركه‌وتنی گه‌شه‌ پێویستن
ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندیان به‌ بنیاتی هاندانی شێواوه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ڕه‌فتاری سیاسی و خودانی كاران
به‌ یه‌ك ئاست داده‌ڕێژێ ، له‌ ده‌وڵه‌تانی دی گه‌شه‌سه‌ندووی خاوه‌ن نه‌وت هێزی ئابووری و
ده‌سه‌ڵاتی سیاسی تاڕاده‌یه‌ك له‌سه‌ر توانایی دوولایه‌نه‌دا ده‌وه‌ستێ : 1- هه‌ڵێنجانی قازانج
( دراو ‌ به‌رامبه‌ر نه‌وت ) له‌ ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی جیهانیی وزه‌دا .
2- دابه‌ش كردنی قازانج له‌ ناوخۆدا به‌ به‌كارهێنانی پێوه‌ری سیاسی وه‌ك شێوازێكی ناوه‌ندیی دابه‌ش كردن ، ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ستییه‌كی توندی نائاسایی له‌ نێوان ده‌سه‌ڵاتی ئابووری و سیاسیدا
په‌یدا ده‌كا و چه‌ندین تۆڕی ڕێككه‌وتنی ژێربه‌ژێر په‌ره‌ پێ ده‌دا كه‌ له‌سه‌ر ئاڵوگۆڕی كلاسیكیدا
ده‌وه‌ستێ له‌ نێوان مافی حوكم و مافی پاره‌ كۆكردنه‌وه‌دا .
دیسان هه‌ر ئه‌مه‌ ئه‌نجامه‌ ئابوورییه‌كان به‌ مه‌حكه‌می به‌ سیاسه‌ته‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ له‌ شێوه‌ی
تێكه‌ڵاو بوونی ئابووری و سیاسه‌ت له‌ ده‌وڵه‌تانی پێشووی سۆشیالست – ئه‌م واقیعه‌ش

وا ده‌رده‌كه‌وێ به‌سه‌ر سه‌رنجی زۆربه‌ی چاودێراندا تێپه‌ڕێ .
ڕاستیی ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وت هیچ هانده‌رێكی ڕاسته‌وخۆیان نییه‌ وایان
لێ بكا بگر و لێهاتوو و له‌ خه‌می داڕشتنی سیاسه‌تدا بن ، هه‌روه‌ها كه‌مترین هۆ لای خۆیان
نابینن پاڵیان پێوه‌ بنێ بۆ نامه‌ركه‌زایه‌تی ده‌سه‌ڵات به‌ به‌شداری پێ كردنی هاوبه‌شی دیكه‌ ،
به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ی دڕژێته‌ ناو گه‌نجینه‌كانی ده‌سه‌ڵاتێكی ناوه‌ندی توند نامانگه‌یێنێته‌ هیچ له‌ به‌ ناوه‌ند بوونی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ به‌ده‌ر له‌وه‌ی ‌ هانی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ قازانجیانه‌ی نێوان
سیاسی و سه‌رمایه‌داره‌كان ده‌دا .
له‌ باتی ئه‌وه‌ی سه‌ركرده‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ كار بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ پیشه‌سازی به‌ په‌له‌په‌ل
بكه‌ن و سنوورێك بۆ زیاده‌ڕۆیی له‌ خه‌رجی و به‌كاربردنی له‌ڕاده‌به‌ری ناوخۆ دابنێن
كه‌ وڵاتانی ئۆپێكی پێ ده‌ناسرایه‌وه‌ ( به‌ پێی ڕاسپارده‌ی شاره‌زایانی گه‌شه‌ ) ، یا كار بۆ ئه‌وه‌ بكه‌ن سنوورێك بۆ زیاده‌ڕۆیی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی ده‌وڵه‌ت به‌سه‌ر ئابووریدا ( وه‌ك لیبڕاله‌ نوێكان ئامۆژگاری ده‌ده‌ن ) ده‌یانبینین به‌ جۆرێكی دی ده‌جوولێنه‌وه‌ له‌ ڕوانگه‌ی باوه‌ڕبوون
به‌ توانایان له‌ دواخستنی كێشه‌ سیاسی و ئابوورییه‌ گرینگه‌كان و بیركردنه‌وه‌ به‌ جۆرێكی
ته‌واو پێچه‌وانه‌وه‌ . ‌
ئه‌و چوارچێوه‌یه‌ی ده‌وری دورست كردنی بڕیاریش كه‌ له‌ دابه‌ش كردنی قازانجدا پێك دێ و
خۆی له‌سه‌ر ڕاده‌گرێ هه‌ر ئه‌وه‌ش مه‌ته‌ڵی سه‌یرایه‌تی زۆریمان بۆ هه‌ڵدێنێ ، واته‌ ئه‌و هۆیه‌مان بۆ لێك ده‌داته‌وه‌ كه‌ وا له‌ حكوومه‌ته‌ جیاجیاكانی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وت ده‌كا
له‌گه‌ڵ جیاوازی شێوازی حوكم وجیاوازی پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و كولتوور و قه‌واره و
بایه‌خی جیۆستراتیجییاندا ڕێڕه‌وێكی گه‌شه‌ی هاوبه‌ش هه‌ڵده‌بژێرن و له‌ جه‌وسه‌رێكی وێكچوودا ده‌خوولێنه‌وه‌ و به‌ گشتی به‌ باری پێچه‌وانه‌ی زیانبه‌خشدا ‌ ده‌شكێنه‌وه‌ و له‌ جیاتی چاك كردنی توانای ئابووری یا فێر بوونی سیاسی ، دۆلاری نه‌وتێ جێی شاره‌زایی سیاسی له‌ به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌تدا ده‌گرێته‌وه‌ ، له‌ كوێشدا ئه‌مه‌ ببێ توانای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی داواكاریان لاواز ده‌بێ و پارێزبه‌ندی ڕێژه‌یی داڕێژه‌رانی سیاست داده‌ڕمێ .
ڕاستیی ده‌سه‌ڵاتداران توانای ئه‌وه‌یان نامێنێ بڵێن (( نا )) (10)
ئه‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ سه‌ركرده‌ی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وت له‌وه‌ ناگه‌ن چی خزمه‌ت
به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان ده‌كا ، به‌ڵكو ئه‌وان با له‌ ماوه‌یه‌كی كورتیشدا بێ زۆر چاك
له‌و به‌رژه‌وه‌ندیانه‌ ده‌گه‌ن .

په‌راوێز

(8) ئه‌و بیرۆكه‌ی له‌م به‌شه‌دا پێشان دراوه‌ له‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی كارڵ (1997) Karl
وه‌رگیراوه‌، كتێبه‌كه‌ به‌درێژی و فراوانی باسی ده‌كا ، به‌ هێنانه‌وه‌ی چه‌ند ڕاستییه‌كی گریمانه‌یی
( ئه‌مبریقی )-گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ڕاستییه‌ هه‌ستپێكراوه‌كان – وه‌رگێڕ – چه‌ند لایه‌نێكی ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ش هه‌یه‌ ده‌توانرێ پێی بگه‌ن له‌ كاره‌كانی تێری لین كارل
له‌ كتێبی : Karl (1997 ) , Energy and Politics in Central Asia and the
Caucasus, ed., Bruce Aker et al . ( Lanham, MD: Rowman &
Littlefield Publishers , forthcoming ).

(9) Albert Hirschman , Essays in Trespassing: Economics
To Politics and Beyond (Cambridge, England: Cambridge University Press , 1981 ) .
(10) به‌ڕێز هیكتۆر هورتادۆ ، كه‌ وه‌زاره‌تی دارایی فه‌نزوێللای وه‌رگرت
ئاماژه‌ی به‌ نووسه‌ری ئه‌م دێرانه‌ داوه‌ و وتوویه‌تی : (( چۆن ده‌توانین
به‌ به‌هێزه‌كان بڵێین ئێمه‌ پاره‌یان لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كه‌ین ، یان پێیان بڵێین
پاره‌مان نییه‌ ، له‌ كاتێكدا ئه‌وان بێگومان ده‌زانن كه‌ تۆ نه‌وتت هه‌بێ واته‌
پاره‌ی پێویستت هه‌یه‌ ، یا ده‌توانی ده‌ستی بخه‌ی ؟ ))
(كاراكاس ، فه‌نزوێللا ، هاوینی 1979)




مه‌ترسییه‌كانی ده‌وڵه‌تی خاوه‌ن نه‌وت- (به‌شی یه‌كه‌م)- … تێری لێین كارڵ

وردبوونه‌وه‌ له‌ پارادۆكسی زۆری (*)

تێری لێین كارڵ
له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(به‌شی یه‌كه‌م)

ئاماژه‌یه‌ك له‌ وه‌رگێڕه‌وه‌

( تێری لێین كارڵ Terry Lynn Karl پرۆفیسۆری ئه‌مه‌ریكایی بواری زانسته‌ سیاسیه‌كان ، 21ی نۆڤێمبه‌ری 1947 له‌دایك بووه‌ . ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی كاتی خۆی ساڵی 2007 له‌ لایه‌ن – په‌یمانگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیژی عێڕاق –كه‌خوالێخۆشبوو نووسه‌ری ناسراو فالح عه‌بدولجه‌ببار سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد كراوه‌ به‌ عه‌ره‌بی و وه‌كات له‌ به‌غدا و هه‌ولێر و بێرووت بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .
نووسه‌ر له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یدا به‌ ڕاشكاوی باسی گرفته‌ په‌نهان و ئاشكراكانی نه‌وت ومه‌ترسییه‌كانی له‌ وڵاتانی خاوه‌ن نه‌وت ده‌كا كه‌ چۆن ئه‌گه‌ر پسپۆری دڵسۆز و لێزانی حیكمه‌تدار له‌ پشت ئیداره‌دانییه‌وه‌ نه‌بن له‌ باتی خێر ده‌بێته‌ به‌ڵا به‌سه‌ر خودی ده‌وڵه‌ته‌كه‌وه‌ و نه‌ك هه‌ر گه‌شه‌ی ده‌وه‌ستێنێ یا دوای ده‌خا ، به‌ڵكو ده‌یخاته‌ ژێر باری قه‌رزی قورسیشه‌وه‌ ، له‌م بواره‌شدا نموونه ‌و داتای حاشاهه‌ڵنه‌گر و هه‌ندێ جار به‌ڵگه‌نه‌ویست دێنێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ ده‌وڵه‌ته‌ دواكه‌وتووه‌كاندا .
به‌هۆی گرینگی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ و بۆ به‌رچاوڕوونی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ پێویستم زانی بیكه‌م به‌ كوردی ، ده‌نا ڕه‌نگه‌ بابه‌تی له‌م چه‌شنه‌ كاری ئابووریزانان بێ تا خوێنه‌ر و به‌دواداچوویه‌كی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر . )
وه‌رگێڕ

با ‌ بیر‌ و خه‌یاڵمان بگه‌ڕێنینه‌وه‌ ساڵانی 1973 و 1974 كه‌ نرخی نه‌وتی خاو چوار هێنده‌ به‌رز بوو‌ه‌وه‌ و یه‌كه‌مین قه‌یرانی وزه‌ی له‌ جیهاندا دروست كرد .
‌ سامانێكی بێسنووری هێنا ، ‌ تاكه‌ سامان بوو بێ شه‌ڕ وه‌ده‌ست بێ و كاری كرده‌نی له‌ سیسته‌می جیهانیدا بكا ، پێشبینی ناقۆڵا له‌باره‌ی توانای شێردراوه‌ی زۆربوونی سامانی وڵاتانی
نێرده‌كاری نه‌وتیش هاته‌ گۆڕێ . (1)
له‌ كاتێكیشدا وڵاتانی پیشه‌سازی شڵه‌ژا بوون و ئارامیان له‌به‌ر بڕا بوو له‌ ترسی ئه‌وه‌ی نه‌بادا ڕێكخراوی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وت( ئۆپێك) ببنه‌‌ گه‌وره‌ترین دراوگۆڕه‌وه‌ی به‌هێز له‌ جیهاندا (2) ، وڵاتانی نێرده‌كاری نه‌وت له‌ خوماری خۆشییدا بوون ، له‌و بڕوایه‌دا بوون خۆشگوزه‌رانی ژێرخانێكی به‌رده‌وامیان له‌ ئابووری پاش نه‌وت بۆ مه‌یسه‌ر ده‌كا ، هه‌روه‌ها بۆ هێزی تژیی له‌كار ( زاڵ بوونی ته‌واو به‌سه‌ر بێكاریدا) و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و سه‌قامگیری سیاسی .
به‌ كورتی وایان لێكدایه‌وه‌ ئه‌و خۆشگوزه‌رانییه‌ هه‌ل بۆ نێرده‌كارانی نه‌وت ده‌ڕه‌خسێنێ بگه‌نه‌وه‌ وڵاتانی جیهانی یه‌كه‌م ( وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان) .
به‌م جۆره‌ ده‌بینین شای ئێران په‌یمانی به‌ گه‌له‌كه‌ی دا (( شارستانییه‌تێكی مه‌زن)) یان بۆ بنیات بنێ ، له‌ كاتێكدا سه‌رۆكی فه‌نزه‌وێللا ، كارلۆس ئاندریاس پیریز پێشبینی (( فه‌نزوێللای مه‌زن))ی له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیكدا كرد ، پیرز پێی وتم : ((‌ ڕۆژگارێك دێ به‌م نزیكانه‌ ئه‌مریكاییه‌كان ئۆتۆمبیلی وا داژۆن ‌ كرێكارانی ئێمه ‌له‌ كارگه‌ نوێیه‌كانی فه‌نزه‌وێللا به‌تامپۆنپارێزی ‌‌ئه‌له‌منیۆمیی فه‌نزوێللایی و به‌ سووته‌مه‌نی نه‌وتی خۆمان به‌رهه‌میان هێناوه‌ ، ئه‌و ده‌مه‌ ته‌واو وه‌ك ئێوه‌مان لێ دێ)) (3)
پاشان ده‌ركه‌وت ئه‌و پێشبینی و ڕه‌مڵ لێدانانه‌ ، له‌ داڕشته‌یه‌كی نوێی (( ئه‌فسانه‌ی میداس)) زیاتر نه‌بوون . دوای تێپه‌ڕینی چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك به‌سه‌ر جۆش و خرۆشی نه‌وتیی ده‌یه‌ی حه‌فتاكان ، له‌گه‌ڵ بوونی دوو قه‌ڵه‌مبازی گه‌وره‌ له‌ نرخی نه‌وت له‌ ده‌یه‌ی نۆهه‌ته‌كانیشدا ده‌بینین زۆربه‌ی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وت له‌ قه‌یراندا گینگڵ ده‌ده‌ن ، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی به‌ ده‌ست كه‌می سه‌رمایه‌وه‌ ده‌ناڵێنن (4) .
ئه‌و وڵاتانه‌ دووچاری ته‌نگه‌تاوی و داڕمانی به‌رهه‌م و هه‌ڵاتنی سه‌رمایه‌ و دابه‌زینی توانا و زیاد بوونی هه‌ڵئاوسان (به‌ ژماره‌ی ده‌یی) و زیاد بوونی خه‌یاڵیی به‌های دراو و كورتهێنانی بودجه‌ و دیارده‌ی دی له‌و بابه‌ته‌ بوونه‌وه‌ .
ئیدی وای لێ هات زۆربه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ په‌له‌ بكه‌ن له‌ هێنانی سه‌رمایه‌ی بیانی بۆ پرۆژه‌ی هاوبه‌ش كه‌ پێشتر ‌ وه‌ختی خۆماڵیكردنی نه‌وت له‌ حه‌فتاكاندا به‌ دوایی ڕه‌تیان ده‌كرده‌وه‌ .

گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی شینگی ئابووری وڵاتانی نێرده‌كاری نه‌وت بێ تاوتر ده‌بوو به‌ چه‌شنێك
پشتبه‌ستن به‌ نه‌وت و قه‌رز ‌ به‌ ئاستێك به‌رز ببێته‌وه‌ زیاتر له‌ ساڵانی به‌ به‌ره‌كه‌تی نه‌وتاوی .
له‌و ڕاسته‌دا سه‌قامگیری سیاسی چه‌سپاوی خۆیشی له‌ده‌ست دا ، زۆر له‌وڵاتانیش ، له‌ نایجیریا تا فه‌نزوێللا و ئه‌نده‌نووسیا وجه‌زاییر ناكۆكی و خۆپیشاندان و شڵه‌ژانیشیان به‌خۆوه‌ بینی ، ته‌نانه‌ت شه‌ڕی ناوخۆیش خه‌ریك بوو هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ دانیشتووانی ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك ده‌كرد .
وه‌ك چۆن زێڕیش له‌ ئه‌فسانه‌ی مه‌لیك میداسدا له‌گه‌ڵ ئه‌و هیوایه‌ گه‌وره‌ی به‌ خۆشگوزه‌رانی بۆ وڵاته‌كه‌ی پێ هه‌ڵچنی بوو ، ژیانی لێ تێك دا ، نه‌وتیش به‌و ڕه‌نگه‌ سێبه‌ری ڕه‌شی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا گرت ، یان با بڵێین هه‌موو شتێكی نه‌وتاوی ( Petrolize ) كرد.

ئابووری نه‌وتاوی ده‌كا ، سیاسه‌ت نه‌وتاوی ده‌كا ، هه‌موو شتێك له‌و وڵاتانه‌ نه‌وتاوی ده‌كا .
حاڵ به‌وه‌ گه‌یشت یه‌كێك له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ڕێكخراوی ئۆپێك ، خوان پابلۆ بیرێز ئه‌لفۆنسۆ بڵێ (( نه‌وت له‌ گووی شه‌یتان زیاتر نییه‌ ، ئێمه‌ خه‌ریكه‌ له‌ پاشه‌ڕۆی شه‌یتان نقوم ده‌بین )) (5)
ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناوی لێ ده‌نێم (( پارادۆكسی – (سه‌یرایه‌تی) زۆری)) ، ئه‌مه‌ش دیارده‌یه‌كه‌ سه‌رسڕمان لای لێتۆژ و سیاسه‌تكاران پێكه‌وه‌ ده‌ورووژێنێ (6). چونكه‌ لۆژیك ده‌ڵێ تێكه‌وتنی وڵاتانی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ نه‌وت له‌ قۆرتی ته‌نگژه‌یه‌كی توندی ئابووری و سیاسی جێی سه‌رنج و سه‌رسڕمانه‌ – وڵاتی لێك جودان وه‌ك فه‌نزوێللا و ئێران و نایجیریا و جه‌زاییر و ئه‌نده‌نووسیا – ئه‌م وڵاتانه‌ كه‌ ته‌واو لێك جودان بكه‌ونه‌ سه‌ر هه‌مان دووڕیان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی جیاوازییه‌كی زۆریان هه‌یه‌ كارێكی سه‌رسوڕهێنه‌ره‌ و لێكدانه‌وه‌ی ده‌وێ ، ئه‌و وڵاتانه‌ لێك دوور وجیاوازن له‌ هه‌موو شتێك له‌ نه‌وت نه‌بێ ! كه‌ هه‌ر به‌ سرووشت جیایه‌ : جه‌زاییر له‌ ڕووبه‌ردا سه‌ت جار به‌ قه‌د كوێته ‌دانیشتووانیشی جیان ، دانیشتووانی ئه‌نده‌نووسیا 132 جار له‌ دانیشتووانی قه‌ته‌ر زۆرتره‌ ، له‌ هه‌مان كاتدا له‌ ڕووی بڕی یه‌ده‌گی نه‌وتیش جیاوازیان هه‌یه‌ ، یه‌ده‌گی سعوودیه‌ 265 جار له‌ یه‌ده‌گی گابۆن زۆرتره‌ ، باسی جیاوازی زۆری هۆیه‌كانی دیكه‌ ناكه‌ین ، لێك جوداییه‌كی دیار له‌ ئاستی بژێوی ئه‌و وڵاتانه‌ له‌ كاتی زۆری نه‌وت ساڵی 1974 دا هه‌یه‌ ، پشكی تاكه‌كه‌س له‌ داهاتی نه‌ته‌وه‌ییدا ، به‌ نموونه‌ له‌ له‌ ئه‌نده‌نووسیا له‌ 170 دۆلاری تێنه‌په‌ڕاند ، له‌ كاتێكدا پشكی تاك له‌ ئیماراتدا ‌ 11 هه‌زار دۆلار زیاتر بوو ، دیسان سیسته‌می سیاسی له‌ وڵاتانی خاوه‌ن نه‌وت دا ته‌واو جیاوازه‌ ، له‌ نێوان دیموكراسی ( فه‌نزه‌وێللا و ئوكوادۆر) و (*)
حوكمی سه‌ربازی (ئێراق و نایجیریا ) یان حوكمی سیۆكراتی ئیسلامی (سعوودیه‌ و ئێرانی دوای 1979 ) ، تا سیسته‌می تاك حزبی به‌ناو سۆشیالستی‌ ( جه‌زاییر) .
جیاوازی قووڵ له‌ نێوان نایجیریا كه‌ به‌ لای خراپترینی پێوه‌ره‌كه‌دایه‌‌ و ئه‌نده‌نووسیا كه‌ كاری خۆی باشتر ڕایی ده‌كا (7) .
لێره‌دا مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێین وڵاتانی خاوه‌ن نه‌وت حاڵیان له‌وانی دیكه‌ی بێ نه‌وت خراپتره‌ ته‌نیا ئه‌وه‌یه‌ باره‌كه‌ به‌و ڕه‌نگه‌ ‌بێ یان نه‌بێ به‌ پێی بارودۆخ و به‌راوردكارییه‌كان .
به‌ڵام ئه‌و ڕێڕه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وتی گه‌یانده‌ ئه‌وه‌ ، له‌ هه‌موو ئه‌و زه‌حمه‌ت و ماندوو بوونه‌ی تێیاندایه‌ ، ‌ جیایه‌ له‌وه‌ی له‌ وڵاتانی بێ نه‌وت ده‌یبینین ، هه‌موویان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌مه‌ندیشیان له‌ چاڵ و چۆلی قه‌یرانی هاوشێوه‌دا كه‌وتوون‌ .
ئه‌و مه‌ته‌ڵانه‌ش ئاكامگیری جیهانییان هه‌یه‌ ، ئه‌گه‌رجۆش و خرۆشی نه‌وت هه‌ژاری و
نایه‌كسانی و ته‌نگژه‌ی سیاسیی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاریی نه‌وتی لێ به‌وه‌له‌د بێ – كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ ڕاستی وا بووه‌ ، بێتوو حوكمیان به‌ پێی ڕووداوه‌كانی هه‌ر دوو ده‌یه‌ی حه‌فتا و هه‌شتایه‌كان له‌سه‌ر بده‌ین – ڕه‌نگه‌ ئه‌و قه‌یرانانه‌ به‌ ده‌وری خۆیان به‌ڵای نه‌وتیی نوێیان لێ په‌یدا بێ كه‌ ئه‌نجامی زیانبه‌خشی وایان لێ بكه‌وێته‌وه‌ له‌ توانادا نه‌بێ پێشبینی بكرێ .
‌ ده‌یه‌ی حه‌فتایه‌كان نرخی نه‌وت سێ جار به‌رز بووه‌وه‌ ، دوو له‌ شۆكی‌ نرخ ( (( قه‌ڵه‌مبازی لیبیا)) 1971 و (( خرۆشانی ئێرانی )) 1979 ) به‌ سه‌رهه‌ڵدانی قه‌یرانی سیاسی
ناو وڵاتێكی سه‌ره‌كی له‌ وڵاتانی نێرده‌كاری نه‌وته‌وه‌ په‌یوه‌ست بوون . له‌ ساڵی 1990 شدا
بازاڕی نه‌وت هه‌ژا و نرخی به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو له‌ ئاكامی هه‌وڵی ئێراق بۆ چاره‌سه‌ر كردنی
گرفته‌ ناوخۆییه‌كانی به‌ داگیر كردنی كوێتی هاوسێی به‌رز بووه‌وه .
زه‌ین ده‌نێ ئاكام ‌چی لێ ده‌سه‌نگرایه‌وه‌ ‌ ئه‌گه‌ر سه‌قامگیریی سعوودیه‌ یا ده‌وڵه‌ته‌كانی دیكه‌ی كه‌نداو – بڕوخابووایه‌ ، له‌ ناوچه‌یه‌كدا كه‌ له‌ 60% ی نه‌وتی دۆزراوه‌ی جیهانی لێیه‌ ؟!
پێویسته‌ هه‌وڵ بده‌ین له‌ قه‌یرانه‌كانی ده‌وڵه‌تانی نێرده‌كاری نه‌وت تێ بگه‌ین ، نه‌ك هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كار له‌ ژیانی ئه‌و گه‌له‌ ده‌كا له‌ ناو سنووری ‌ یاخود له‌ بازنه‌ی ناوچه‌كه‌ی دایه‌ ، به‌ڵكو هه‌م دیس چونكه‌ زایه‌ڵه‌ی ئه‌و قه‌یرانانه‌ به‌ هێزێكی زیاتر و توندتر له‌ بازاڕه‌كانی جیهاندا ده‌نگ ده‌داته‌وه‌ و ئاشتی هه‌موو جیهان ده‌خاته‌‌ مه‌ترسییه‌وه‌ .
كه‌واته‌ پرسیارئه‌وه‌یه‌‌ : نه‌وت چۆن كار له‌ ئابووری وڵاتانی به‌رهه‌مهێنی ده‌كا ؟‌
داخۆ تۆماری وڵاتانی ئۆپێك له‌ ماوه‌ی سه‌ده‌ی ڕابردوودا له‌ خرۆشانی نه‌وته‌وه‌ له‌ حه‌فتایه‌كاندا
چییه‌ ؟ ئایا تۆماری گه‌شه‌كردن هاوێشتراوێكه‌ بێ هاوێژه‌ر بتوانرێ به‌ فێر بوون له‌ ڕابردوو نه‌هێشترێ ، یان ئه‌و نموونه‌ی ‌ ڕووی داوه‌ له‌ هه‌ر كوێیه‌ك نه‌وت بدۆزرێته‌وه‌ شایانی دووباره‌ بوونه‌وه‌یه‌ ؟ ئه‌ی ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی ‌ له‌ ئاكامی به‌ پشتداشكانی گه‌شه‌سه‌ندنه‌وه‌ كه‌ لێی ده‌كه‌وێته‌وه‌‌ ؟

په‌راوێز
(* ) گۆڤاری كاروباری نێوده‌وڵه‌تی – پایزی 1999 ، 53 ، ژماره‌ (1) زانستگه‌ی كۆلۆمبیا- نیۆرۆك .
Journal of International Affairs, Fall 1999 , 53, no.1.
© The Trustees of Columbia University .

(1) جه‌هانگیر ئامۆزیگار Amuzegar . J پێی وایه‌ به‌ نموونه‌ ، بانكی نێوده‌وڵه‌تی
پێشبینی ئه‌وه‌ی كرد ده‌سكه‌وتی ده‌وڵه‌تانی ئۆپێك به‌ هاتنی ساڵی 1985 له‌
1200 ملیار دۆلار تێده‌په‌ڕێنێ ، ئه‌مه‌ش زۆر دوورتره‌ له‌ بارودۆخی ئێستا كه‌
كورتهێنانی هه‌ژماری خوولاوی ئه‌و وڵاتانه‌ 15 ملیار دۆلاره‌ ، له‌ كاتێكدا نرخ
له‌ ساڵی 1985 داده‌به‌زی . ته‌ماشای ( به‌ڕێوه‌بردنی سامانی نه‌وت ) ی
ئامۆزیگار بكه‌ . Jahangir Amuzegar , Managing the Oil Wealth OPEC’s
Windfalls and Pitfalls ( London: I.B. Tauris Publishers, 1999) p.ix
(2)ده‌سته‌واژه‌ی ( هه‌نارده‌كارانی نه‌وت ) كه‌ له‌م لێكۆڵینه‌وه‌دا به‌كار هاتووه‌
ئاماژه‌یه‌ بۆ ده‌وڵه‌تانی ئه‌ندام له‌ ڕێكخراوی ئۆپێك و به‌ ته‌نیا مه‌كسیك ، ئه‌گه‌ر ‌
له‌ ڕێڕه‌ودا جیا له‌وه‌ نه‌گه‌یێنێ .
(3) ئه‌م دیداره‌ له‌ كاراكاس له‌ تۆغیانی دووه‌م خرۆشی نه‌وت كراوه‌ ، واته‌
‌ ساڵی 1979 ، ئه‌و بیروڕایانه‌ی ئێره‌ش سرووشتی ئه‌و هیوایانه‌ ده‌رده‌خا
كه‌ ئه‌و ده‌مه‌ به‌ نه‌وته‌وه‌ هه‌ڵچنرابوو . ( كاراكاس – ئاداری 1979 ) .
(4) ئه‌و وڵاتانه‌ی سه‌رمایه‌یان كه‌مه‌ ، ئه‌و وڵاتانه‌ن قه‌واره‌ی دانیشتووانیان تا ڕاده‌یه‌ك
گه‌وره‌یه‌ و یه‌ده‌گێكی تا ڕاده‌یه‌ك بچووكیان له‌ نه‌وت هه‌یه‌ به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ وڵاتانی وه‌ك
میرنشینه‌كانی یه‌كگرتووی عه‌ره‌ب یان كوێت یا سعوودیه‌ ، به‌ نموونه‌ : نایجیریا ، جه‌زاییر ،
ئه‌نده‌نووسیا ، ئێران ، فه‌نزوێللا ، ئۆكوادۆر یا مه‌كسیك .
بۆ زیاتر له‌م جیاوازیانه‌ بڕوانه‌ كتێبه‌كه‌م : Terry Lynn Karl , The Paradox of Plenty; Oil Booms and Petro – States ( Berkeley, CA:
University of California Press , 1997 )

(5) بیرێز ئه‌لفۆنسۆ ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ی له‌ دیدارێك له‌گه‌ڵ نووسه‌ردا
به‌كار هێناوه‌ ( كاراكاس ، فه‌نزه‌وێللا – ته‌موزی 1976 ) به‌ڵام ئه‌م
ده‌سته‌واژه‌یه‌ له‌ پاشاندا بوو به‌ ناو ونیشانی یه‌كێك له‌ كتێبه‌كانی .
(6) (1997) Karl .
(7) بۆ گفتوگۆ له‌باره‌ی ئه‌و جیاكاری و جیاوازیانه‌ بڕوانه‌ : Karl (1997)
به‌ تایبه‌تی هه‌ردوو به‌شی سێیه‌م و چواره‌م ، هه‌روه‌ها بڕوانه‌ ئامۆزیگار (1999) به‌شی یه‌كه‌م




هەروایی … یانیس ڕیتسۆس … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                                            

هەروایی
بە دەرزی و داوێكی ئەستوورەوە
دوگمەی چاكەتەكەی دەدوریه‌وە و
بەخۆیدا دەگۆ :
نانەكەتت خواردووە ؟
تێر نووستوی ؟
دەتتوانی بئاخڤێی ؟
دەتتوانی باسكەكانت درێژ بكەی ؟
لەبیرت بوو لە پەنجەرەوە بڕوانی ؟
كە گوێت لە تەقەی دەرگا بوو
زەردەمسكە بوویەوە ؟
ئەگەر هەمیشە مردن بێ ،
ئەوە لە دواییدا هەردێ
هەر ئازادییە تا هەتا …
لە پێشەوەی هەموو شتێكە .

  • له‌ كۆشیعری(ایما‌وات)ــه‌وه‌ كه‌ سه‌عدی یوسف كردوویه‌ به‌ عه‌ره‌بی .
    بڕوانه‌ ( ایما‌وات ) 1978



شاعیری ئه‌فغانستان زوهرا سەعید … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  • خاتوو زوهرا‌ سه‌عید شاعیری ئه‌فغانی له‌ شاری ( جه‌لال ئاباد ) له‌ دایك بووه‌
    ساڵی 1980 له‌گه‌ڵ خانه‌واده‌كه‌ی چوونه‌ته‌ ئه‌مه‌ریكا ، له‌وێ له‌ كۆلیژی برۆكلین
    ماسته‌ری له‌ هونه‌ره‌ جوانه‌كان وه‌رگرتووه‌ .
    شیعر و نووسینی دیكه‌ی له‌ زۆربه‌ی گۆڤاره‌ ئه‌ده‌بی و كولتوورییه‌كاندا بڵاوكردوونه‌ته‌وه‌ ، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ ( سه‌حه‌ر موراد )یشدا پێكه‌وه‌ كتێبێكی هاوبه‌شیان به‌ ناو ونیشانی
    ( چیرۆك – 30 چیرۆك ) ، بژارده‌ . له‌ ئه‌ده‌بیاتی ئه‌فغانستان له‌چاپ داوه‌ .
    خاتوو زوهرا جگه‌ له‌وه‌ی به‌ زمانی زگماك ده‌نووسێ و بڵاو ده‌كاته‌وه‌ ، شیعری
    به‌ زمانی ئینگلیزیش هه‌یه‌ .
    ئێستا مامۆستایه‌ له‌ به‌رنامه‌ی( توێژینه‌وه‌ی ئاسیا – ئه‌مه‌ریكا ) ی سه‌ر به‌ كۆلیژی
    هانته‌ر ، ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی ده‌زگه‌ی ئاشتیشه‌ .
    شیعره‌كانی زوهرا خان له‌ ماڵپه‌ڕی ( قاب قوسین )ـه‌وه‌ كراون به‌كوردی . *
    (1)
    قەندەهار

یان بە چاكی ڕەفتار دەكەی ،
یان داوا لە ئەسكەندەری نوستوو دەكرێ
سییەكانت دەربێنێ !

قەندەهار
ئەوێ ڕۆژێ
كڵۆیەك شەكر بوو ..
قبوڵی نەدەكرد ،
لە دەریادا بتوێتەوە
لە سەركێشیی خۆی بوو بە شار . .
ئەسكەندەر ، بە ساویلكەییەوە
وتی:
( ئەم خاكە بۆ منە )
ئەودەم خاك لە قاقای دا و
ژنێكی بۆ هێنا ،
ڕۆكشانا ( یا گەر پێت خۆش بێ ڕۆكسانا )
ئەو ژنە قبوڵی نەكرد
لە دەریای ئەودا بتوێتەوە ..
ڕۆژی دواتر ،
دەزانین خۆری هەڵایساو
چۆنی دۆزییەوە و
چۆن سەرینێكی بە نەخش و نیگار چێنراو
كۆتایی بە ژیانی هێنا .

چیاكان
سەرین و
سێ تنۆك خوێنی ئەسكەندەریان
لای خۆیان گل دایەوە .
دوای ئەو تیرۆرە بەلەزەتە ،
ئەستەم بوو قەندەهار
ببێتە ئەسكەندەریە .

(2)

كابوول

لە حەقیقەتدا
كابوول بولبولێكە
بولبولێك لە بەرگی شارێكدا
خۆی حەشار داوە ..
كە هەندێ لە گەڕەكەكانی
بەسەریەكدا كەڵەكە بووە
شەوی ،
چاوترووكانی برژانگی ..
ژنانی پێست بادەمی و
چاو لە نوێشك
پیاوان لە درەختی نهێنیدا
دەكەنەوە ..
كە بە قووڵیی لە ناوكی نهالەكەدا دەڕوێن ..

چیاكان ،
بڕبڕەی پشت ،
بۆ ئەو ژنانە دەتراشن
بۆیە كە سەما دەكەن
هەرگیز سەریان دانانوێنن .

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ




دوو شیعر له‌ (فازڵ عه‌ززاوی)ـه‌وه‌

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
فلیمێك لە وێستگەیەكی شەمەندەفەردا

زستان ، لە وێستگەیەكی شەمەندەفەردا
لە سەفەرێكی درێژ دەگەڕامەوە
خۆم دیتەوە
لە ساڵۆنێكی سینەمای ڕێبواران دانیشتووم
فلیمێك دەبینم ، چیرۆكەكەی نازانم
پێش هاتنی من ، دەستی پێ‌ كردبوو ..
فلیمێك هەرگیز تەواو نابێ ‌ ..
گرینگ نییە لە كوێڕای دەبینی
چوون هەموو بەشەكانی ، وەك خودی ژیان
دووبارە دەبنەوە..

قارەمان ماسكی دزان دەپۆشن .
لەشكر بۆ ئەوەی بگەنە شارێ‌ ،
بەسەر شەختەدا هەڵمەت دێنن .
گاڵتەجاڕ بە پێش عارەبانان كەوتوون
ئەسپی شەكەت ڕایاندەكێشێ ‌ ..
پیاو بە باڵی مۆمییەوە
مەلە لە هەوادا دەكەن ..
زیندەوەر ڕێی سەیریان
لەژێر خۆری سووتێنەردا
بەرەو هەساران دەبڕن ..
تێیاندایە مروارییان دەدۆزێتەوە ،
پاشان بزری دەكاتەوە
ئێمەش بە سەر چەرچەفانەوە
لەسەر پێخەفی موسافیران
لە ئوتێلێكی هەرزان بۆ شەوێك ،
خوێنمان لەبەر دەڕوا ..

تەماشاكه‌ری مردوو.. تەماشاكه‌ری زیندوو
هەیە دێتە ژوورەوە ، هەیە دەچێتە دەرەوە ..
هۆڵ هەمیشە تاریكە
فلیمەكەشمان بێ‌ دیماهیهاتن بەردەوامە ..

كەژاوەی بێدەنگ
دەستەكانم لە گیرفانی كون كونمدا ناوە ،
بە شەقامدا ڕادەبوورم
بینیمن به‌دزیەوە ، لەو دیو مینای چایخانە و مغازان
سەیرم دەكەن ..
پاشان بە پەلەپروزێ‌ دێنەدەرێ‌ و دوام دەكەون .

بە ئەنقەست وەستام جگەرەیەك دابگیرسێنم
ئاوڕم لە دواوە دایەوە
وەك كەسێ‌ بە پشتی
خۆی لە با دەپارێزێ ‌ ..
نیگایێكم بۆ كەژاوەی بێدەنگ هاوێت:
دز ، پاشا ، بكوژ ، پەیامبەر و شاعیر
لە هەموو شوێنێكەوە باز دەدەن و بەدوامەوەن ،
چاوەڕێی ئاماژەیێكی منن..

سەرم بە سەرسڕمانەوە بادا و
ڕێگەم گرتەبەر ، فیكەشم لێ‌ دەدا ..
ئاوازی گۆرانییەكی باو
خۆم وانیشان دەدا ڕۆڵ لە فلیمێكدا دەبینم
هەموو ئەوەی لەسەرمە بیكەم
تا كۆتاییە تاڵەكە ، هەمیشە بەرەوپێش بڕۆم.

(2)
لە پەنجەرەیەكی كراوەوە
بەسەر شەقامێكی تاریكدا
لە كاتێكدا چاوم لە پەنجەرە بڕیوە
گوێم بۆ ژاوەژاوی داگیركه‌ران لە شەقامدا هەڵخستبوو ،
پەیتوونەكانیان لە تاریكیدا لێ‌ دەخوڕی ..
كوڕوكاڵیان بەدواوە بوو دەفیان لێ‌ دەدا و
كۆیلەی دیلیش زنجیربەند ..
مۆتەكە پەنا بۆ من دێنن
لە دەرگای ماڵەكەم دەدەن:
جەللاد و قوربانییەكەی
پاشاو گاڵتەجار و
نهێنیپارێزی .

جەللاد دێ‌ دەستی بەخوێنی
لەبەر لوولەی ئاوی مندا بشوا
قوربانیی دێ‌ پیاڵەیێك فرمێسكی سوێری
پێشكەش دەكا ..
پاشا دێ‌ عەرشی خۆی
لە باخچەی مندا هەڵدەدا .
گاڵتەجاڕ دێ‌ یارییەكانیم پیشان دەدا
نهێنیپارێز نهێنی خۆیم بۆ دەدركێنێ ‌ ..

دوا مۆمم پێ‌ دەكەم
شەو لەبەر پەنجەرە دەوەستم
زۆرن ئەوانەی پێش بەیانیدان
لە دەرگام دەدەن .

  • له‌ فازڵ عه‌ززاوی ، كۆشیعری ( فراشة في طريقها الى النار )
    بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌زگای ( المدی) 1998 – كراون به‌ كوردی .



لە ئەنتۆلۆژیای شیعری ژاپۆنی نوێوە … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

درەخت
شیعری: خاتوو كورا – ڕۆمیكۆ

لە درەختێكدا
درەختی دی هەیە هێشتا لەدایك نەبووە ،
ئێستا چڵی لە بەر (با)دا دەلەرزن .

*
لە تاقە ئاسمانێكی شیندا ،
ئاسمانی شینی تر هەیە ..
هێشتا لەدایك نەبووە .
ئێستا باڵدارێك ئاسۆی تەی دەكا ..

لە جەستەیێكدا ،
جەستەی دی هەیە
هێشتا لەدایك نەبووە .
ئێستا منداڵدانی ،
خوێنی تازە دەگرێتەوە .

*
لە شارێكدا ،
شاری دیكە هەیە
هێشتا لەدایك نەبووە و
گۆڕەپانەكانی
ئێستا لە پێشمدا بەلادا دێن..

سۆناتای 32
شیعری: شۆنارتۆ- تانیكاوە

كە لەسەر كورسی جیهان دادەنیشم ،
ئەو كورسییەی خاڵی نییە
ناكاو ون دەبم ، پاشان هاوار دەكەم :
تەنیا وشە بە زیندوویی دەمینێتەوە .
*
خوداوەند بۆیەی دووڕووییان
بەسەر ئاسماندا ڕژاند ..
چەندی هەوڵماندا لاسایی ڕەنگی ئاسمان بكەینەوە
تابلۆ و مرۆڤ دەمرن
بەتەنیا درەخت لە ڕووی ئاسماندا بەهێزە !

دەمەوێ لە ڤیستیڤاڵدا شایەد بم
چەندی لە گۆرانی چڕیندا بەردەوام بم
بەختیاری دێ درێژاییم بپێوێ .
*
كتێبی زەمەن دەخوێنمەوە
هیچ نەنووسراوە ، چونكە هەمووی نووسراوە
بۆیە بە پرسیاران به‌ ڕووی دوێنێدا ده‌وه‌ستم ..

چوار هەزار ڕۆژ بە شەوەكانییانەوە
شیعری: تامورا – ڕیئۆچی

بۆئەوەی قەسیدەیەك لەدایك بێ ،
چار نییە دەبێ بكوژین
زۆر شت بكوژین كە خۆشمان دەوێن
بە گوللە… بە ژەهر بیانكوژین .
*
سەیری !
تەنیا لەبەرئەوەی
چوار هەزار ڕۆژمان بە شەوەكانییانەوە
لە ئاسمان ویست ،
زمانی چۆلەكە دەلەرزێ ..
بە گوللە كوشتمان .
بێدەنگی چوار هەزار شەو و ڕوناهی پشتی
چوار هەزار ڕۆژ
بێدەنگ بوون .

گوێ بگرە!
تەنیا لەبەرئەوەی
لە هەر شارێك
پێویستیمان بەوە بوو
ئاسمان ببارێنی ،
پێویستیمان بە فڕنی كانزایی
بەسەر شۆستەی بەندەران لە هاویندا و
بە كانگایان ..
پێویستیمان بە فرمێسكی
منداڵێكی برسی بوو
كوشتمان .
خۆشەویستی چوار هەزار ڕۆژ و
بەزەیی چوار هەزار شەو ..

ئەزبەری كە!
تەنێ لەبەرئەوەی
تەمەننای ترسی سەگێكی بەڕەڵڵامان كرد
ئەوەی دەبینێ ، ئێمە نایبینین ،
ئەوەی دەبیێ ، گوێمان لێی نابێ
بەژەهر كوشتمان ..
خەیاڵدانی هەزار شەو و
یادگاری ساردی چوار هەزار ڕۆژ ..
*
بۆ ئەوەی قەسیدەیەك بنووسین ،
بێگومان دەبێ شتێكی گرانبەها بكوژین
ئەوە تاكە ڕێگەی زیندووكردنەوەی مردووانە
چار نییە دەبێ ئەو ڕێگەیە بگرین .

  • له‌ چاپی دووه‌می (سفينة الموت – انطولوجيا الشعر الياباني الحديث – )
    ده‌زگای ( التكوین) ی دیمه‌شقی ساڵی 2006 وه‌



له‌ ( نازم حیكمەت )ـه‌وه‌ … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
بۆ ڤێرا

وتی : بە یارمەتیت وەرە!
وتی : بمێنەوە!
وتی : زەردەمسكە ببەوە!
بمرە!

هاتم ..
مامەوە ..
زەردەمسكە بوومەوە و
مردم .

(2)
پیاوێكی گەشبین
كە منداڵ بوو،
چ جاران باڵی مێشێكی هەڵنەكێشا ،
تەنەكەی بە كلكی پشیلانەوە نەكرد
یان خاڵخالۆكەیەك
لە پەلكە شخاتە بەند بكا
یاخود ،
پێ لە شارەمێروولەیەك بنێ ..

كە گەورە بوو
هەموو ئەو شتانەیان بەو كرد !
من لە تەنیشت جێ و بالنگانی بووم كە مرد ،
پێی وتم :
قەسیدەیەكم
لەبارەی خۆر و دەریا
لەبارەی ،
فڕنە ناووكیی و
مانگە دەسكردەكان و
گەورەیی مرۆڤایەتییەوە
بۆ بخوێنەوە .. !

  • له‌ ( الحوار المتمدن)ـه‌وه‌ ڕۆژی 6 \5 \2012

(3)ـنامۆترین بوونەوەری سەرزەمین

تۆ وەك دووپشك وای براكەم !
تۆ وەك دووپشك ،
بە ترسنۆكی ،
لە تاریكیدا دەژی ..
تۆ وەك چۆلەكە دەلەرزی
وەك ماسی سەدەفی
هەموو دەرووت لێ گیراون ..
وەك دەمی ئاگرپژێنێكی خامۆش
بە سامی برام!




له شاعیری ئه‌مریكایی( لانگستۆن هیوز ‌)ـه‌وه‌ … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

 

(1)
ناوازه‌یه‌ شه‌و

ناوازه‌یه‌ شه‌و
سیمای گه‌له‌كه‌مه‌ .
*
ئه‌ستێره‌كان ناوازه‌ن
چاوی گه‌له‌كه‌من .
*
ناوازه‌یه‌ خۆر ،
ناوازه‌یه‌
ڕۆحی
گه‌له‌كه‌م ..

        (2)

خۆر ئاوابوون

خۆر ئاوا ده‌بێ ،
من گۆرانی بۆ ئه‌و ده‌چڕم ..
خۆر ئاوا ده‌بێ
گۆرانی به‌سه‌ردا ده‌ڵێم ..
كه‌ شه‌و دادێ
خه‌م دێ
گۆرانییه‌كان‌ پڕ ده‌كا ..

         (3)

وێنه‌ی گه‌نجێكی پێست تاریك
كه‌ به‌ ستایلی گۆگان كێشراوه‌

      ته‌پڵی دارستانان به‌ توندی
      له‌ خوێنمدا ده‌كوترێ ..
    ( مانگ ) ی دارستانان
- مانگی گه‌رمی كێوی -

له‌ ڕۆحمدا ده‌دره‌وشێنه‌وه‌
من
له‌م شارستانیه‌ته‌
دڵڕه‌قه‌
سارده‌
به‌هێزه‌
ده‌ترسم .

و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

  • لانگستۆن هیوز ( 1901 – 1967 ): شاعیر و ڕۆمان و شانۆنووسی ئه‌مریكایی
    له‌ ویلایه‌تی میزۆری له‌ دایك بووه‌ .
    هیوز له‌ به‌رهه‌مه‌كانیدا بایه‌خی زۆری به‌ چینی خواره‌وه‌ی ڕه‌شپێسته‌كانی ئه‌مریكا داوه ‌،
    كه‌ خۆیشی به‌ ڕه‌گه‌ز ئه‌فریقاییه‌ .
  • بڕوانه‌ :
    http://www.almothaqaf.com/b/c3/902260



لە شیعری نوێی ئەڤغانییەوە ئەلیاسی عەلەوی … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)ـ بە پێڵاوی لۆكەوە

بە پێڵاوی لۆكە و
باڵتۆی سەوزەوە ،
لەسەر پەیژەكە دانیشتووی ..
بێ پێڵووبزاوتێك
لە گۆنات ڕاماوە .
هەناسەت ،
بۆ ڕێبوارانی ماندووی خۆرنشین ،
چایەكی گەرمە ..
تۆ دەڕۆی
جوانیشت
لەسەر پەیژە دانیشتووە .

(2)ـ لە دەساڵیدا كۆتاییم پێ هات
برسیم ،
وەك قورئانێك
هەزار ساڵە
دەلاقە دەبوغزێنێ ..

تینووم و
(عەباس) یش
هەموو ئاوەكەی
بۆخۆی دەویست !
پێستی سكم
بە ئێسقانی پشتمەوە نووساوە ..
سیمای براشم
لە هی من وێرانتر ..
من تێكشكاوم
وێنەی (كابول)ی دایكم و
(بوزا)ی باوكم ..
تەماشای هەنییەم كە !
من وەك ئەو سپییەتی و ڕەشاییە ،
لە بەردامە كۆتاییم پێ بێ ..

  • ئه‌لیاسی عه‌له‌وی شاعیری ئه‌فغانی ساڵی 1981 له‌دایك بووه‌ ، یه‌كه‌مین كۆشیعری ( من گورگێكم خه‌ون ده‌بینم) له‌ تاران بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ ، ئێستا له‌ ئوستورالیا ده‌ژی .
    بۆ شیعری یه‌كه‌م بڕوانه‌ ماڵپه‌ڕی ( جدار الصوت ) ڕۆژی 11-12-2015 و شیعری دووه‌م له‌ ڕۆژنامه‌ی (العالم)ی عێراقی ژماره‌ی ڕۆژی 22-12-2015 كراوه‌ به‌ كوردی .



نیاز … نادری نادر پوور… و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ ئامێزی تۆدا ده‌مرم ..
له‌ ئامێزی سپی پڕ به‌هاری تۆدا
له‌ ئامێزێ كه‌ ماته‌مینی لێ دووره‌
له‌ ئامێزێ ، مه‌مكی پاكی چاوگه‌ی نووره‌ .

تۆ له‌گه‌ڵ من به‌ ، له‌ به‌ڵایان دڵنیابه‌ !
له‌گه‌ڵ من به‌ !
من تۆم وه‌ك
پیاڵه‌یه‌كی تژیی‌ تینوویه‌تی ده‌وێ ..
له‌ هه‌ر هه‌ناسه‌یێ ، هه‌ر هه‌وه‌سێ
‌ هه‌ر ده‌سله‌ملانه‌یێكدا ..
وه‌ك چاوی پڕ له‌ نیگای
زۆنگاوه‌ دووره‌كان
‌ شه‌وانه‌ بێدارن و
له‌ بۆسه‌ی با ی ڕاگوزه‌ردان
تۆم ده‌وێ ..

تۆش وه‌ك من به‌ ، له‌گه‌ڵ من به‌ !
پڕ به‌ له‌ كیینه‌ بۆ دژمن
نوقمم كه‌ له‌ ویژدان
بمخه‌ره‌ ناو ئاگری هاواره‌ كپه‌كان ..
به‌ وێنه‌ی ئه‌ندامی سپیت ئاشنام كه‌ !
به‌ ترووسكه‌ی چاوی ڕه‌شت
ڕوناهیم به‌سه‌ردا ببارێنه‌ .

تۆم به‌ هه‌موو خه‌می پاكمه‌وه‌ خۆش ده‌وێ ..
لێم گه‌ڕێ با لێو له‌سه‌ر لێو
مه‌ستیی تۆ تۆختركه‌م .

ئه‌ی خۆری گه‌رم و ژیانبه‌خش !
له‌ ئامێزی تۆدا ده‌مرم
له‌ ئامێزی سپی پڕ به‌هاری تۆدا
له‌ ئامێزێ كه‌ ماته‌مینی لێ دووره‌
له‌ ئامێزێ مه‌مكی پاكی چاوگه‌ی نووره‌ .

  • له‌ ( برگزیده‌ شعرهای نادر نادر پور)ـه‌وه‌ .



له ‌شاعیری تورك (ڕوشتو ئونور)ـه‌وه‌ … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                        (1)

پوخته‌

كە دەمرم دایە
تەنیا ئەو ته‌ڕایه‌تییه‌ت بۆ دەمێنێتەوە ..
لە بری قەرز ،
قەساب چاكەتەكەم دەبا
بەقاڵ باڵتۆكەم ..
بەڵام
چی لە دوای من ڕوودەدا
لە چیرۆكەكانی دڵداری
لە قەسیدەكانم ..
ئەی تۆ
چۆن بە تەنیا
ڕووبەڕووی ڕۆژت دەبییەوە ؟
چۆن تەماشای
سیمای خەڵك دەكەی ؟
بە كورتی دایە
هیچ سامانێكم ،
لە عەمبارەكاندا نییە و
هیچ ژنێكیش لە ماڵەوە ..
بە ڕووتی هێنامتە دونیا و
بە ڕووتیش دەڕۆم .

                                            (2)

به‌ختیاری
من ئازارده‌ر نیم
من ،
وەكو هەنگم لە شانە و
وەك مەل لە هێللانەیدا
بە ئیشوكاری خۆمەوە سەرقاڵم و
لەژێر شەپقەی خۆمدا دەژیم
خەندەم ،
كە هیچ بیانوویەكی نییە
لە خۆشیان ،
بەڕێوباناندا دێ‌ و دەچێ ‌ ..
ئەم شێتییەش ،
تا دەگاتە ئەوپەڕی شێتایەتی
لە ناخمەوە دێ ‌ ..
من لاڵ نیم تا بێدەنگ بم
وێنەی مردووان
لەم دونیایە جوانەدا .

                                              (3)

نۆستالیژیا

دەبێ‌ بزانی
شارە خۆشەویستەكەم
من بێ‌ خەون ژیام
وەختی خەوتنی كرێكاران
هاڕمۆنیكەم
لە شەقام لێ‌ دەدا ..
تۆ بۆ منی
شارە خۆشەویستەكەم
وەك دەست و چاوەكانم
شارە خۆشەویستەكەم
ئێستا ،
هەموو شتێك ئامادەیە
بەجێت بێڵم
كەشتی ئامادەیە
چارۆگەكان بۆ تەی كردنی دەریا
كراونەتەوە ..
بەڵام بۆچی
مردوو یەخەم بەرنادەن ؟

(*) ڕوشتو ئونور : شاعیری تورك ( 1929 ـ 1942) ماوه‌یه‌ك مامۆستا و ماوه‌یه‌كی دیكه‌ فه‌رمانبه‌ر بووه‌ له‌ كانگه‌كانی خه‌ڵوز، وه‌ك ده‌بینین به‌گه‌نجی كۆچی دوایی كردووه‌ ، قه‌سیده‌كانی له‌ زۆربه‌ی ئه‌نتۆڵوژییاكانی شیعری توركیدا هاتووه‌ و به‌هه‌ند وه‌رگیراون.
برِوانە سايتى گۆڤارى (كيكا) :
http://www.kikahmagazine.com/?p=4952

و: نه‌ژاد عزیز سورمێ




2 شیعر له‌ (م. ئومێد)ـه‌‌وه‌ … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
خه‌م

نه‌ چرای چاوی پیره‌گورگ
نه‌ هه‌ناسه‌ی نامۆی گومڕاو ماندوو ..
جێماو له‌ ده‌شتی خامۆش و بێپایانی
به‌ر بارانێك
چه‌ند سه‌عاته‌
به‌سه‌ر ئه‌م شه‌وه‌ شێت و خه‌مناكه‌دا دێته‌ خوارێ
دڵی شه‌ویش ده‌شت ئاسا په‌ژمورده‌یه‌ ..

له‌ شه‌وی دێوانه‌و خه‌مناك
به‌ هه‌موو لایێ
وه‌ك په‌رده‌یه‌كی زنجیربه‌ند
بسكه‌ تاڤگه‌ هه‌ڵواسراون ..
جێماوی ده‌شتی بێپایان
له‌به‌ر باران ..

ئای … سه‌عاته‌هایه‌
ئه‌م هه‌وره‌ ڕه‌شه‌ دڵگیره ‌،
بێ هه‌ست و خوست ده‌پرووشێنێ ..
نه‌ ده‌نگی سمی ئه‌سپی ڕێگرتوو و ته‌نیا
نه‌ گڤه‌گڤی با ی سه‌رگه‌ردان
نه‌ چرای چاوی پیره‌گورگ ..

( 2 )
ساتی یه‌كتربینین

ساتی دیدار نزیكه‌ .
دیسان ئه‌من شێت بوومه‌وه‌
دیسان دڵم ، ده‌سته‌كانم ده‌له‌رزن
گۆیا دیسان له‌ زه‌وقێكی دیكه‌ دام
ئاه ..
با ،
بسكی لووسم ده‌شێوێنێ
ئای .. ئه‌وه‌تا تیخ كتوپڕ
ڕوومه‌تم ده‌ڕووشێنێ ..

نه‌كه‌ی ئابڕووم ببه‌ی ئه‌ی دڵ !
ساتی دیدار نزیكه‌ .

  • شیعری (خه‌م) له‌ – برگزیده‌ شعرهای م. اومید- ( مهدی اخوان ثالث ) و ( ساتی یه‌كتربینین) له‌ ( راهیان شعر امروز ) ی داریوش شاهین كراون به‌ كوردی .



خوێنم خڵتانی خۆشه‌ویستییه‌ — یاسر زه‌ییات … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                                 

ناگری ، ڕه‌نگه‌ لاواز ده‌ربكه‌وێ
دڵداری ناكا
ڕقی له‌ كه‌س نابێته‌وه‌ و ناژی
چوون له‌وانه‌یه‌ ‌‌ لاواز بێته ‌به‌رچاو ..
ناخوا .. ناخواته‌وه‌ .. نانووسێ
نه‌بادا لاواز ببینرێ ..
به‌ نهۆمی نۆیه‌م هه‌ڵواسراو ، خۆی ناكوژێ
بۆنی ئه‌وه‌ی له‌ پێش خۆی دانا
چاوی ، پێستی ، لێوه‌كانی
ده‌ستی پێكرد به‌خۆیدا بڵێ ..
په‌رستاره‌كه‌ گریا
پێخه‌ف ،
پاكه‌وانه‌كه‌ ،
هه‌موویان گریان
ئه‌ویش وڕێنه‌ی ده‌كرد
ڕۆژانه‌ كه‌ ئیشی ده‌كرد ،
وه‌ختێ ڕیشی ده‌تاشی ،
‌ له‌ ڕێگادا به‌ره‌و نه‌خۆشخانه‌
گوێی بۆ جنێوی شوفێران ڕاده‌دێرا
له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌په‌یڤی ..

شاعیرێك ژنێكی خۆشویست
كه‌ گۆرانیبێژێكی به‌ناوبانگی خۆش ده‌وێ
گۆرانیبێژی به‌ناوبانگیش ژنێكی خۆشویست
حه‌ز له‌ شیعر ده‌كا .

ژنێك ڕۆژانه‌ گوڵ ده‌كڕێ
بیخاته‌ به‌ر پێی گۆرانیبێژێكی به‌ناو و بانگ
ژنێكیش هه‌موو ڕۆژێ گوڵ ده‌كڕێ
بۆ شاعیری ده‌با له‌ نه‌خۆشخانه ..
گۆرانیبێژ و شاعیر ڕۆژانه‌ ده‌گرین
گوڵیش ڕۆژانه‌ سیس ده‌بن .

له‌ ئه‌سانسێسردا ، ته‌واو له‌ ئه‌سانسێردا
له‌ ته‌نیشت ده‌رگای ئه‌سانسێردا
ده‌ستی له‌سه‌ر سنگی دانا
هه‌ستی به‌ ئازار كرد
له‌ ئه‌سانسێری دوای ئه‌و ، ته‌واو له‌ بان سه‌ریدا
ده‌ستیان له‌سه‌ر سنگی دانا
هه‌ستی به‌ ئازار كرد
پێش ئه‌سانسێر هه‌ستی به‌ ئازار كرد
له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌ به‌ ئازار بوو
كه‌ خۆشیویست ،
كه‌ بیری كه‌وته‌وه‌ ،
كاتێ ویستی ڕقی لێ بێته‌وه‌
هه‌ستی به‌ ئازار كرد .
ژنه‌كه‌ پێی وت: ئارام به‌ !
پێی وت : بۆچی ده‌رمانی ئارامبه‌خشت نه‌خواردووه‌ ؟
پێی وت : جارێكی دی ده‌رزییه‌كه‌ ده‌رنه‌هێنی .
پێی وت : ئه‌ی بۆ ئاوا لاواز و بنێساویت ؟
پێی وت : بۆ ئازار ناچێژیت ؟
به‌ ژنه‌كه‌ی وت : ده‌ست له‌سه‌ر ئه‌و چركه‌ساته‌ ئه‌به‌دییه‌
خۆشگوزه‌ره‌ دابنێ و
نه‌ختێك ئازار بچێژه‌ ..
ده‌ستی دانا .. ئازاری چه‌شت ،
گریا و به‌بیری هاته‌وه‌ و
له‌سه‌ر گۆڕی ته‌نیشتییه‌وه‌ ڕاكشا …
هه‌ستی به‌ ئازار ده‌كرد و
ده‌رمانی ئارامبه‌خشی وه‌رنه‌گرت !

دكتۆر ده‌ڵێن : خوێنم خڵتانی خۆشه‌ویستییه‌ ..
لێزان و فاڵچی ده‌ڵێن :خوێنم خڵتانی خۆشه‌ویستییه‌ .
ڕۆژنامه‌فرۆش ده‌ڵێ : وێنه‌ت له‌ وێنه‌ی دوێنێی
لاپه‌ڕه‌ی مردووان ده‌چێ .
گۆڕهه‌ڵكه‌ن ده‌ڵێن : ئه‌و مردووه‌ شێته‌
بۆچی ئازار ده‌كێشێ ؟
فریشته‌كان ده‌ڵێن : ئه‌دی له‌و جه‌ڵته‌ی سۆزه‌
ئاگادارمان نه‌كردییه‌وه‌ ؟
كرمه‌كان ده‌ڵێن :
ئه‌و جه‌سته‌یه‌ ژنایه‌تییه‌كی غه‌دداری
له‌گه‌ڵ تێكه‌ڵ كراوه‌
بۆن ده‌ڵێ : من دوو بۆنم
خۆشه‌ویستی ده‌ڵێ له‌و گێله‌م ده‌ربێنن
ئه‌و بڕوا به‌ هه‌موو شتێك ده‌كا ..
خوایش ئه‌مر ئه‌كا ،
له‌ مردووه‌كانی دیكه‌ی جیا بكه‌نه‌وه‌ .

‌‌

  • یاسر زه‌ییات شاعیرێكی گه‌نجی میسرییه‌ .
  • له‌ گۆڤاری ( الهلال )ی میسری ژماره ‌6 – ته‌مووزی2007 .



ده‌ریای 15 پانزان … یاشار میراج … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

                                               

دایه‌ ئاوی ئه‌م ده‌ریایه‌ بۆچی ڕه‌شه‌ ؟
ئینجا كوڕم ژیانی پانزان سپی بوو ؟
دایه‌ شه‌پۆلی ئه‌م ده‌ریایه‌ ،
بۆچی هێنده‌ بێ ئامانه‌ ؟
ئینجا ڕۆڵه‌ نه‌به‌ردی پانزان ئاسان بوو ؟
دایكه‌ ڕۆحی ئه‌م ده‌ریایه‌
له‌به‌ر چی هێنده‌ غه‌مگینه‌ ؟
كوڕم ئینجا
خوێنی پانزان شادمان بوو ؟
دایه‌ ئه‌م ده‌ریایه‌ بۆچی ،
هێنده‌ به‌ گێژه‌ن ، تووڕه‌یه‌ ؟
ڕۆڵه‌ شێری بریندارم
ئه‌وه‌ ده‌ریای 15پانزانه‌ ..

باشه‌ دایه‌ ئه‌م ده‌ریایه‌
له‌به‌رچی ناوی پانزه‌‌یه‌ ؟
كوڕم 15 پانزه‌ن
هه‌وێنی سووری ئه‌م ده‌ریایه‌ .

  • یاشار میراج یه‌كێكه‌ له‌ شاعیره‌ نوێخوازه‌كانی تورك .
    ئه‌م شیعره‌ی له‌ : – ( الادب التركی الحدیث – ملامح و نماذج – ) د. محمد نورالدین
    بڵاوكردنه‌وه‌ی – دار العالمیه‌ بێرووت 1984 – كراوه‌ به‌ كوردی .



په‌نجه‌ره‌یێكی خامۆش … نادری نادر پوور

و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

تۆ هه‌موو خۆرئاوابوونێ
ئه‌ڕوانیته‌ ژووره‌كه‌ی من
ئه‌فسوس په‌نجه‌ره‌ خامۆشه‌ ، ماڵ تاریك
تۆ هێشتا یادی من
له‌و دیو مینای په‌نجه‌ره‌كه‌وه‌ ده‌بینی
له‌ تۆ دووره‌ ، لێ له‌ دڵته‌وه‌ نزیكه‌ .

هێشتا یاریی با په‌رده‌كان ده‌بزێوێ
به‌داخه‌وه‌ كه‌سێك له‌و دیو په‌رده‌ نییه
له‌و ئاگردانه‌ كۆنه‌دا ، ئاگر بڵێسه‌ ناسه‌نێ
ئا له‌و ژووره‌ چۆله‌دا‌‌ ، ویزه‌ی باڵی مێشیش نایێ ..

هێشتا گه‌ڵای وشكه‌وه‌بوو
له‌سه‌ر ڕه‌فه‌كان كه‌وتوون
نیشانه‌ی هه‌موو گوڵه‌ بابردووه‌كانه‌ ..
پارچه‌ی ئه‌و وێنه‌ كۆنانه‌یش
‌ له‌سه‌ر ئه‌رز كه‌وتوون
گه‌واهی هه‌موو ڕۆژگاره‌ له‌یاد چووه‌كانن ..

له‌ ده‌روونی ماڵه‌كه‌ی ئێمه‌
هه‌ناسه‌ی گه‌رم وگوڕ نییه‌
له‌ ده‌روونی ماڵی ئێمه‌دا
ساردی لێك جودایی هه‌یه‌..

له‌ ده‌روونی ماڵی ئێمه‌دا
ئاهه‌نگی دۆستان ناگه‌ڕێ
له‌ ده‌روونی ماڵی ئێمه‌دا
مه‌رگی ئاشنایانه ‌..

هه‌موو شه‌وێ له‌ هێرشی خه‌یاڵدا
له‌ بێده‌نگی ماڵدا
زایه‌ڵه‌ی گه‌رمت ده‌بیسم
گۆرانی به‌ گوێی مناڵه‌ گریاوه‌كان ده‌چرپێنێ
هێشتا ئه‌و گۆرانییه‌
ئه‌من له‌خه‌و هه‌ڵده‌ستێنێ ..

تۆ هه‌موو خۆرئاوابوونێ
ئه‌ڕوانیته‌ ژووره‌كه‌ی من
ئه‌فسوس په‌نجه‌ره‌ كپه‌
ماڵ تاریكه‌
خه‌یاڵی كێیه‌ له‌ودیو شووشه‌ بنه‌وشییه‌كان
له‌ تۆ دووره‌ ، به‌ڵام له‌ دڵت نزیكه‌ ؟

  • له‌ ( برگزیده‌ شعرهای نادر نادر پور )ـه‌وه‌ .



نانی ڕۆژانه‌ … ماكسیم تانك … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

  

هه‌میشه‌ زێد و واری مناڵیم له‌ خه‌یاڵه‌
وه‌رزی دروێنه‌ و خه‌وی ئارام ..
خولیامه‌ خه‌ڵكی هه‌موو واریان هه‌بێ
به‌هاران دره‌خت گوڵ ده‌ربكه‌ن ..
ئه‌م خولیایه‌یش نانی ڕۆژانه‌مه‌..
هه‌ندێ جار نانه‌كه‌م ، به‌هۆی تێكه‌ڵبوونی به‌ خۆڵ
تاڵ بووه‌
هه‌ندێ جاریش به‌ فرمێسكان سوێر
جاریش هه‌بووه‌ به‌ بارووت گه‌رم بووه‌..
به‌ڵام هه‌میشه‌ به‌تام و بۆ
نمازا وه‌ختێ له‌گه‌ڵ هاوڕێكانم به‌شم كردووه‌

كه‌ به‌گه‌ڵ كاروان ده‌كه‌وم
له‌و نانی ڕۆژانه‌ به‌ده‌ر
له‌ هه‌گبه‌كه‌م دامه‌نێن
له‌وی زیاتر له‌سه‌ر خوانه‌كه‌م دامه‌نێن
كاتێ له‌گه‌ڵ میوانه‌كانمدا له‌به‌ری داده‌نیشم
كه‌ ده‌شمرم له‌وی به‌ده‌ر له‌سه‌ر سنگم دامه‌نێن .

  • له‌ ( مختارات من الشعر السوڤیتی ) بڵاوكردنه‌وی ده‌زگای (ڕادۆغا ) – مۆسكۆ 1985 كراوه‌ به‌ كوردی .



په‌ریا … ئه‌حمه‌دی شاملو … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

یه‌كێ بوو ، یه‌كێ نه‌بوو
له‌ژێر گومبه‌زێكی شینا
بانگی شێوان
ڕووت و قووت
سێ په‌ری ڕونیشتبوون
به‌ كوڵ ده‌گریان په‌رییه‌كان
وێنه‌ی هه‌وری به‌هاران
فرمێسكیان هه‌ڵده‌باران
كه‌زییه‌كانییان ، قه‌دی كه‌وان ، ڕه‌نگی شه‌به‌ق
شكۆفه‌یان له‌ داركه‌موون زیاتر ده‌ركردووه‌
له‌ ڕه‌نگی شه‌به‌ق تۆخترن
به‌ره‌و ڕوویان ،
ڕێك شاری كۆیله‌ی دیله‌
پشته‌وه‌شیان سارد و سڕ قه‌ڵای ئه‌فسانه‌ی پیره .
له‌ ئاسۆوه‌ زرینگ زرینگ ، زڕه‌ی زنجیر ده‌هاته‌ گوێ
له‌و دیویشدا ، له‌ناو قولله‌ ، ناڵه‌ ناڵی ئێشكچیێ .

  • فریشته‌كان برسیتانه‌ ؟!
    فریشته‌كان تینووتانه‌ ؟!
    فریشته‌كان ماندوو بوون ؟!
    یا باڵنده‌ی په‌ڕبه‌سته‌ن ؟
    چییه‌ ئه‌و هایهایه‌تان ؟
    گریان و وای وایه‌تان ؟
    فریشته‌ چییان نه‌ده‌گوت هه‌ر ده‌گریان
    وێنه‌ی هه‌وری به‌هاران
    فرمێسكیان هه‌ڵده‌باران ..
  • فریشته‌ نازه‌نینه‌كان !
    چیتانه‌ ئاوه‌ها ده‌گرین ؟
    له‌م بیابانه‌ دووره‌دا
    ئا به‌م بانگی شێوانه‌
    ناڵێن به‌فر ده‌كه‌وێ ؟
    ناڵێن بارانێ ده‌بارێ ؟
    ناڵێن گورگ دێ و ده‌تانخوا ؟
    ناڵێن دێو دێت و ده‌تانكا به‌ یه‌ك پاروو
    ئێوه‌ ناترسن په‌رییه‌كان ؟
    نایه‌ن بۆ شاره‌كه‌مان ؟
    شاری ئێمه‌ ده‌نگی دێ ، زڕه‌ی زنجیره‌كانی دێ ..

فریشته‌كان
باڵای ڕێكی من ببینن
ئه‌سپی سپیم ببینن
ئه‌سپی سپی ناڵ زیوین
كلك و بژی ڕه‌نگی هه‌نگوین
تیژڕه‌و و خۆشبه‌زۆكه‌ی من
ئاسكی ده‌مارئاسنی من
په‌ل و گه‌ردن
با ی تفنكانی ببینن ..
ئه‌مشه‌و له‌ شار هه‌رایه‌
مۆڵگه‌ی دێوان داخ كراوه‌
ئاده‌میی میوانمانن
به‌ به‌زم و هه‌را دێنه‌ شار
دۆڵ و زوڕنایێ لێ ده‌ده‌ن
ده‌له‌یزن و ده‌له‌یزێنن
خونچه‌ی پێكه‌نین په‌رش ئه‌كه‌ن
نوقڵی بیابان ده‌ڕێژن
های ده‌كێشن ، هۆی لێ ده‌ده‌ن :

  • شار بووه‌ جێگای خۆمان
    جه‌ژنی ئاده‌مییانه‌ ، دێو به‌گله‌یین
    دونیا دونیای خۆمانه‌ ، دێو به‌گله‌یین
    سپییه‌تی پاشایه‌ ، دێو به‌ گله‌یین
    ڕه‌شایی ڕوو سیایه‌ ، دێو به‌ گله‌یین .

فریشته‌كان
ئیتر ئه‌وا خۆر له‌ ئاوابووندایه‌
ده‌روازه‌ی قه‌ڵا داخراوه‌
بۆیه‌ تا زووه‌ هه‌ستن
سواری ئه‌سپی من ببن
ده‌گه‌ینه‌ شاری ئاده‌مییان
سه‌یر كه‌ن ده‌نگی دێ
قڕ قڕ پچڕانی زنجیری كۆیلان دێ
ئه‌دی زنجیری گران و ستوور ، ئه‌ڵقه‌ به‌ ئه‌ڵقه‌ لا به‌ لا
هه‌ڵده‌وه‌رێن له‌ ده‌ست و پا
ڕزیو له‌ باڵ یه‌كدی ده‌ردێن
دێو و درنج به‌دبه‌خت ده‌بن .

سه‌ر به‌ دارستاندا بكه‌ن ، دارستانێ به‌ دڕكستان ده‌بینن
سه‌ر به‌ بیاباندا بكه‌ن ، تراویلكه‌ و( شۆره‌زارێ) ده‌بینن
له‌ باتی وه‌ش له‌ شاری ئێمه‌ ، ( ئاخ فریشته‌ینه‌ نازانن )
ده‌رگای قوللان ده‌كرێنه‌وه‌
كۆیله‌داران ڕیسوا ده‌بن ، كۆیله‌ ئازاد
ئاوا ده‌بنه‌وه‌ وێرانه‌
هه‌ر كه‌س خه‌مێكی هه‌بێ
خه‌مه‌كه‌ی له‌ بن گڵ ده‌نێ
حه‌سیر ده‌بن به‌ مافوور
دیل ئازاد
دیل داخ له‌ دڵن
ده‌ست بۆ داسه‌كانییان ده‌به‌ن
ده‌بنه‌ لافاو ، شڕ شڕ شڕ
ده‌بنه‌ ئاگر ، گڕ گڕ گڕ
له‌ دڵی شه‌وا كه‌ ناشیرنه‌
ئاگربازی چه‌ند جوانه‌
ئاگر ئاگر ! چه‌ن چاكه‌
ئێستا كه‌ بانگی شێوانه‌
چی وا به‌ شه‌و
به‌ جۆشی گه‌رمی نه‌ماوه‌
های ڕاپه‌ڕین
له‌ حه‌وزی زێڕین ده‌رقولین .

ئێستا كۆیله‌كان وه‌ستان ، ڕووی چرایان وه‌ربگێڕن
له‌ گیانی شه‌و به‌رببن ، دڕ به‌ تاریكایی بده‌ن
مامۆ زنجیران ده‌چنێ ، با ئاپۆره‌ی خه‌ڵكی ڕێ ده‌ن(1)
بیهێننه‌ مه‌یدان و
له‌ جێیێ هه‌ڵیپه‌ڕێنن
بیكه‌نه‌ بایی یه‌ك پوول
ده‌ست له‌ناو ده‌ستی یه‌ك بنێن
له‌ ده‌وری یار بكه‌ونه‌ سه‌ما
(( حه‌مامۆك مێرووله‌ی هه‌یه‌ ، هه‌ستن و دانیشن ))(2)
لاسایی بكه‌نه‌وه
(( سندووق و قفڵیان هه‌یه ، هه‌ستن و دانیشن ))
لاسایی بكه‌نه‌وه‌
فریشته‌كان
ئیدی به‌سه‌ های هایتان
گریان و وای وایتان
هیچیان نه‌گوت ، به‌ كوڵ ده‌گریان فریشته‌
هه‌وری به‌هاران ئاسا ، فرمێسكیان هه‌ڵده‌باران ..

فریشته‌ خه‌ت خه‌تییه‌كان(3)
ڕووت و قووت و پا په‌تییه‌كان
شه‌وانی چله‌ی بچووك
له‌ ژێر كورسیدا قرچ قرچ
برێشكه‌مان ده‌قرتاند و بارانیش دای كردبوو
له‌ سولاوكه‌وه‌ ده‌نگی ده‌هات
نه‌نه‌گیانیش هه‌قایه‌تی ده‌گێڕانه‌وه‌
قسه‌ی پڕ له‌ نهێنی
چیرۆكی فریشته‌ی سه‌وز و فریشته‌ی زه‌رد ..
چیرۆكی خاتونی شای په‌رییان
ئه‌وه‌ ئێوه‌ن فریشته‌كان
هاتونه‌ته‌ دونیای ئێمه‌
ئێستا ته‌ماح گرتوونی كه‌ف و كوڵتانه‌
كڕ كڕ بێده‌نگ خه‌م ده‌خۆن
دنیای ئێمه‌ خاڵ خاڵییه‌ ،
ده‌رد و خه‌می تێدا نییه‌
دنیای ئێمه‌ چیرۆك و سه‌ربرده‌ نه‌بوو
په‌یامێكی سه‌رمۆر نه‌بوو
هه‌ر كه‌س بییه‌وێ بزانێ
دونیای ئێمه‌ ئاشكرایه .‌

دنیای ئێمه‌ دڕكاوییه‌
بیابانی پڕن له‌ مار
هه‌ر كه‌س كاری به‌ویدییه
دڵی باخه‌به‌ر ئاگادار ..
دنیای ئێمه‌ بوزورگه‌
پڕ له‌ چه‌قه‌ڵ و گورگه‌
دنیای ئێمه‌ – هێ هێ هێ
ئه‌ودیو ئاگر – لێ لێ لێ
ئاگرت ده‌وێ – له‌ باڵا گرمۆڵه‌ بووه‌
تا پاژنه‌ی پێت ده‌ستت له‌خۆ شوشتووه‌
دنیای ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌
بتانه‌وێ و نه‌تانه‌وێ هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ !

باشه‌ فریشته‌ی چیرۆكان
باڵداره‌ باڵ شكاوه‌كان!
ئاوتان نه‌بوو ، چایی و نێرگله‌تان نه‌بوو؟
كێ پێی گوتن بۆ دونیای ئێمه‌ بێن ؟
دنیای واوه‌یلای ئێمه‌
كێ پێی وتن قه‌ڵای چیرۆكتان وێڵ بكه‌ن
كێشه‌ بۆ خۆتان دروست كه‌ن
هیچیان نه‌گوت ، به‌كوڵ ده‌گریان فریشته‌‌‌
وێنه‌ی هه‌وری به‌هاران ، فرمێسكیان هه‌ڵده‌باران
ده‌ستم برد بۆ شانیان یه‌كاڵایان بكه‌مه‌وه
‌قیژاندیان ، هاواریان كرد
جادووگه‌ر بوون ، بوون به‌ دووكه‌ڵ
ژۆرداچوون تاریك بوو
ژێرداگه‌ڕان ، دره‌وشانه‌وه‌ .. پیر بوون
بوون به‌ گریان ، بوون به‌ ڕۆح ، به‌ زه‌رده‌خه‌نه‌
بوون به‌ خان ، به‌ زیندانی ، به‌ كه‌ڵه‌شێری سه‌ركه‌نده‌
بوون به‌ میوه‌ ، به‌ دانی میوه‌ ،
بوون به‌ هه‌ناری سه‌ربه‌سته‌ ،
به‌ ئومێد ، به‌ یه‌ئس
بوون به‌ ئه‌ستێره‌ی نه‌حس ..
وه‌ختێ دییان ئه‌ستێره‌
كاری به‌ منه‌وه‌ نییه‌
ده‌بینم و حاشا ده‌كه‌م
ته‌ماشای گه‌مه‌یان ده‌كه‌م
سه‌رسام و گێژو وڕ نابم
به‌ جادووگه‌ر نابم به‌ به‌رد ..

یه‌كێ بوو به‌ گۆزه‌ی شه‌راب
یه‌كێ بوو به‌ ده‌ریای ئاو
یه‌كێكیش بوو به‌ كێوی برنگ و
چه‌قیه‌ ئاسمان ..
شه‌رابه‌كه‌م هه‌ڵقوڕاند
كه‌وشه‌كانم توند كردن
له‌ ده‌ریام دا ته‌ڕ بووم و په‌ڕیمه‌وه
ڕام كرد ، ڕام كرد
گه‌یشتمه‌ سه‌ر چیا
‌له‌وبه‌ری چیا ، ساز و ئاوازیان لێ ده‌دا :
( ترینگ ترینگ شاد بووین ..
له‌ ده‌ست سته‌م ئازاد بووین ..
خۆره‌خان تاوی هاوێت
فه‌رده‌ی برنجی ده‌ ئاوێ كرد )

خۆره‌خاتۆن بفه‌رموو
له‌و به‌رزاییه‌ وه‌ره‌ خوارێ
ئێمه‌ زوڵم و زۆرداریمان تێكشكاند
( ئازادی)مان كرد به‌ قیبله‌ ..

له‌و ده‌مه‌ی خڵكی ڕاپه‌ڕین
ژیان بووه‌وه‌ هی خۆمان
له‌ شادی بێزار نابین
چیتر به‌نده‌ و دیل نابین

به‌رز و نزم بووینه‌وه‌
له‌ حه‌وزی زیوین كه‌وتین
سێوی ئاڵتونمان ڕنی و
به‌ ماڵی خۆمان گه‌یشتین

سه‌ركه‌وتین دۆ بوو
چیرۆكی بێ ترس درۆ بوو
ژێرداگه‌ڕاین ماست بوو
چیرۆكی ئێمه‌ ڕاست بوو
چیرۆكمان گه‌یشته‌ سه‌ر
مێرده‌زمه‌ نه‌گه‌یشته‌وه‌ ماڵه‌كه‌ی
هه‌ڵبه‌زین ، دابه‌زین
زنجیره‌كانمان هه‌مووی پێچایه‌وه‌ .

ئاماژه‌ و سه‌رچاوه‌
(1)مامۆ زنجیران ده‌چنێ ، كه‌سییه‌تیه‌كی دژمنانه‌یه‌ له‌ یارییه‌كی منداڵاندا.
(2)حه‌مامۆك مێرووله‌ی هه‌یه‌ ، ئه‌وه‌ له‌ یاری نا ، به‌ڵكو جۆره‌ ئاگادار كردنه‌وه‌یه‌كی ساده‌دڵه‌ كه‌ له‌ ناو هاوته‌مه‌ناندا باو بووه‌ ، ئه‌وان ده‌ستیان
له‌ نێو ده‌ستی یه‌كتر ده‌نا و ده‌ستیا تێك ده‌گرت و حه‌ڵقه‌یه‌كیان دروست ده‌كرد و له‌ كاتی وه‌رچه‌رخانداده‌یانگوت :
حه‌مامۆك مێرووله‌ی هه‌یه‌ ، ئه‌وانی دیش ده‌نگیان له‌ ده‌نگی ده‌دایه‌وه‌ و
ده‌یانگوت : هه‌ستن و دانیشن .
بۆ دێری دووه‌میش ، هه‌ر به‌و جۆره‌ كه‌ هه‌ندێ ده‌یانگوت
سندوقۆكه ‌و قفڵیان هه‌یه‌ .. ئه‌وانی دی لێیان ده‌گێڕانه‌وه‌ :
( هه‌ستن و دانیشن .. ) ئه‌وه‌ش وه‌ك وتمان ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌كی پاكدڵانه‌یه‌ .
(3)په‌رییه‌ خه‌تخه‌تیه‌كان: ڕاستیی ئه‌وه‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌ك بوو ، كوڕه‌ بچكۆله‌كه‌م له‌ كاتی نووسینی ئه‌م شیعره‌مدا دووباره‌ی ده‌كرده‌وه‌
منیش به‌ ته‌واوی په‌سندم كردكه‌ ئه‌و به‌ چه‌ندخه‌تێك ته‌عبیری لێ ده‌كرد ، دوایش به‌كارم هێنا .

  • ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ له‌ ئه‌سڵی فارسییه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی
    بڕوانه‌ : احمدی شاملو – هوای تازه‌ ( كۆمه‌ڵه‌ شیعرێكی هه‌ڵبژارده‌ ) – بڵاوكردنه‌وه‌ی ( نیل ) تاران چاپی پێنجه‌م
    1355ی هه‌تاوی لاپه‌ڕه‌ 172- 182
    شاملو شیعره‌كه‌ی پێشكێشی ( فاتی ئه‌لبه‌تحی ) كردووه‌ .

‌‌




شاعیری ئه‌رمه‌نی ئاودیك ئاساكیان به‌ گۆچانی ده‌ستم … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌ گۆچانی ده‌ستی له‌رزۆكم
خه‌مبار ، پشت كۆم ، داماو
دوای ساڵانێكی دوور و درێژ
وه‌ڵامێكی نیوه‌چڵ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ ،
نهالی ئازیزمان ده‌بینم ..

حه‌فت چیای سه‌ركه‌شم بڕین
له‌ حه‌فت ده‌ریای قووڵدا په‌ڕیمه‌وه‌ ..
هه‌موو شتێكم له‌ده‌ست دا
سواڵكه‌رێكی غه‌ریب ، له‌م وڵاته‌وه‌ بۆ ئه‌و وڵات
به‌ڵام ئه‌وه‌تا ئاكام
به‌ پێیان ده‌گه‌مه‌وه‌ وڵاته‌كه‌م
به‌ دڵێكی تژی خه‌م ،
له‌ گوندی نزیك ده‌بمه‌وه‌ :
گه‌یشتمه‌ براده‌رێك له‌ براده‌رانی مناڵیم
له‌ كێڵگه‌ڕا ،
له‌و دیو په‌رژینی گوندییه‌وه‌ بانگم كرد :

  • ( هۆ براده‌ری دێرین ، خوا قه‌وه‌تت بدا …
    نامناسییه‌وه‌ ؟ زۆر گۆڕاوم ها ؟ )
    براده‌ره‌كه‌م تێمه‌وه‌ ڕاماو هیچی نه‌گوت ..
    ئه‌وسا چووم به‌ گۆچانه‌كه‌م شه‌قام بپێوم ،
    ئا ئه‌وه‌تا كۆنه‌ په‌رژینی دارینه‌ی خۆشه‌ویسته‌كه‌م
    ئه‌وه‌تا ئه‌ویش له‌به‌ر ده‌روازه‌كه‌یدا
    به‌ گوڵی بۆنداری ده‌ستییه‌وه‌ ..
  • ( سڵاو خوشكۆڵه‌ !
    خوا حه‌زی كرد جارێكی دی پێك بگه‌ینه‌وه‌ .. )
    سه‌ری دانه‌واند و
    ده‌ربه‌ده‌ر و غه‌ریبی به‌جێهێشت …

به‌ پشتی كۆماوه‌وه‌ ژێرداگه‌ڕام ،
كۆخه‌كه‌مانم به‌ كۆنه‌په‌رژینی دارینه‌وه‌
لێ ده‌ركه‌وت ..
له‌ وێدا
پیره‌دایكم وه‌ستاوه‌

  • ( ئه‌ی خانه‌خوێ ، ئه‌مشه‌و میوانێكتان هه‌یه‌! )
    دایكم هه‌ڵده‌له‌رزی ، به‌ ده‌ستیش په‌كوپه‌كوی بوو:
  • ئه‌وه‌ تۆی لێره‌ ؟!
    به‌ ماچ و فرمێسك له‌ ئامێزی گرتم :
    ( ئای كوڕی خۆشه‌ویستم ، كوڕه‌ داماوه‌كه‌م ..! )



تەلار سازی و هەندێ لەزیندەخەونەکانی … نەژاد عەزیز سورمێ

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..




خەونمان بۆ زستان دی … و: نەژاد عەزیز سورمێ

شیعر لە ئەدەبی بێگانەوە ….

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..




كۆمه‌ڵگه‌… ته‌كنه‌لۆژیا… میدیا په‌راوێزێك له‌ناو تێكستدا … نه‌ژاد عزیز سورمێ

بیركردنه‌وه‌ له‌ پێشكه‌وتنی به‌ پلان دیواری ترس و دڵه‌ڕاوكێ ده‌ڕوخێنێ و سنووران واڵا ده‌كا و ده‌رگایان ده‌كاته‌وه‌ بۆ ناو ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی كه‌ ئێستا له‌سه‌ر زارو زمانانه ‌، مه‌به‌ستم (كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی)یه‌ ..
كه‌ باس له‌ پلان و نه‌خشه‌یش ده‌كرێ ، ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێ هه‌روا به‌ئاسانی و بێ گرێ و گرفت ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و قۆناخه‌… ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كه‌ كاری ده‌وێ ، كۆشش و و ماندووبوونی ده‌وێ…(جیدیه‌ت)ی له‌ بیروبۆچوون و هه‌ڵسوكه‌وت و هه‌وڵدان بۆ خۆ ده‌ربازكردن له‌ گومان و ڕاڕایی و خۆپه‌رستی له‌ سنووران به‌ده‌ر و پاشماوه‌ كه‌ڵه‌كه‌بووه‌كانی دواكه‌وتوویی به‌ گیانی ئینتیمای گه‌ره‌كه‌.

ئه‌گه‌ر ( تاقه‌تت هه‌بێ ) بیری لێ‌ بكه‌یه‌وه‌، ئێمه‌ حاڵی حازر له‌ گه‌لێك بواری جیاجیادا ته‌كنه‌لۆژیای نوێمان له‌ده‌سته‌ به‌ تایبه‌تی له‌ بواری پێكگه‌یشتن و گه‌یاندندا ، به‌ڵام با بپرسین تا چه‌ند توانیمانه‌ له‌گه‌ڵ مه‌ودا و ڕه‌هه‌نده‌ پێشڤه‌بڕ و پاشڤه‌بڕه‌كانیدا بێینه‌وه‌… باس لێره‌وه‌ دێته‌ گۆڕێ ، ئێمه‌ به‌ كولتوور و بیركردنه‌وه‌ی قۆناخی شوانكاره‌یی و كشتوكاڵییه‌وه‌.. هاتووین چووینه‌ پێش كۆمپیوته‌ر و ناو تۆڕی ئه‌نته‌رنێت وسواری پێشكه‌وتووترین ئۆتۆمبیل بووین!
تۆ ته‌ماشا میدیاشمان به‌هه‌مان پێوه‌ر چووته‌ ناو تونێلیك تا ئێستا ئه‌وسه‌ری دیار نییه‌… ئه‌و ڕوناهییه‌ی ناو تونێلیش كه‌ به‌رپێی خۆمانی پێ ده‌بینین ، ڕوناهی ده‌سكرده‌، شه‌وقی ئه‌و گڵۆپانه‌یه‌ تێیدا هه‌ڵكراون… تونێل كه‌ ڕوناهیه‌كی ناگاتێ… چ جای ئه‌وه‌ی ئه‌وسه‌ری دیار نه‌بێ… له‌وه‌ش سه‌یرتر ، له‌و ساته‌ی هه‌ستی له‌خۆڕازیبوونمان له‌ ئاست كار و كرده‌وه‌كانمان كز ده‌بێ‌ ، هه‌ر له‌و كاته‌دا خه‌یاڵی خۆدیده‌یی دامانده‌گرێ و به‌جۆرێك خۆمان لێ‌ ون ده‌بێ‌ به‌رپێی خۆیشمان نابینین…

ئه‌م وڵاته‌ی ئێمه‌ كه‌ له‌ قسان هه‌ر له‌دێره‌وه‌ بێشكه‌ی شارستانییه‌ت بووه‌ ، كه‌ به‌ڕاستیش هه‌روا بووه‌ ، ئه‌وه‌ قسه‌ی من نییه‌ ، كنه‌و پشكنینه‌ ئاركیۆلۆژیه‌كان وایان سه‌لماندوه‌، ئایا ئێمه‌ ڕۆژێ له‌ ڕۆژان له‌ خۆمان پرسیوه‌ ، ئه‌و هاوسه‌نگییه‌ چۆن و بۆ تێكچوو… ئه‌و باڵانسه‌مان بۆ پێ ڕانه‌گیراوه‌..؟
ئایا ڕاسته‌ ئۆباڵی هه‌موو هه‌وڵه‌ سیزیفیه‌كانمان هه‌میشه‌ بخه‌ینه‌ پاڵ خه‌ڵكی تر وفاكته‌ری دیكه‌ی ده‌ره‌وه‌ی خۆمان؟
به‌رابه‌ر پرسێكی ئاوه‌ها ، ڕه‌نگه‌ دیسان قه‌وانه‌ كۆنه‌كه‌ی نه‌بوونی ئازادی و چی و چی لێبده‌ینه‌وه‌… لێره‌شدا باس نه‌ له‌ ئازادی ڕه‌هایه‌، كه‌ له‌ هیچ كونجێكی ئه‌م دنیایه‌دا نییه‌ و نه‌ له‌ ئازادی به‌قه‌دخۆ… باس له‌و په‌راوێزه‌یه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌زگاكانی میدیا هه‌یانه‌و تا ئیستا نرخی نه‌زاندراوه‌…. یا به‌ واتایه‌كی دیكه‌ به‌رهه‌ستیی ئه‌و ده‌زگایانه‌ له‌ به‌رابه‌ر ده‌سه‌ڵات و خه‌ڵك نه‌گه‌یوه‌ته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی شتان له‌ واقیعی خۆیاندا بخوێنینه‌وه‌ نه‌ك به‌ چاویلكه‌ی واقعێكی نامۆ و وێكنه‌چوو ، هه‌ر ئه‌وه‌یشه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ چاره‌نووسسازه‌كانی له‌ مامه‌ڵه‌دا له‌به‌رچاوان دوور ڕاگرتووه‌ ، به‌ نموونه‌ ئه‌مڕۆ ئه‌وه‌ی به‌ ئه‌زموونی كوردستان ناسراوه‌ به‌ هه‌موو ڕه‌هه‌ند و مه‌وداكانییه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ ئه‌و ته‌نكه‌ته‌مه‌ نائومێدییه‌ش وای لێ ‌ده‌خوێندرێته‌وه‌ له‌به‌ر ئاستانه‌ی وه‌چه‌رخانێكی تازه‌دا بێ‌ ، پێشهاته‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كان له‌وێنه‌ی دووڕیانێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌ ئاسۆدا ده‌رده‌كه‌ون…

بێگومان وه‌ختێ كار ده‌گاته‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی له‌و ڕه‌نگه‌ ، ڕه‌خنه‌ و ئیرادیشمان لێی هه‌بێ ، به‌شێكی به‌رپرسیاریه‌تی هه‌نگاوهه‌ڵێنان و هه‌ڵوێست وه‌رگرتن ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆی هه‌ڵسوڕاوانی میدیا و ده‌زگاكانی ، به‌تایبه‌تی له‌وه‌ی ده‌چێته‌وه‌ ناو هه‌ر دوو بواری په‌روه‌رده‌ و ته‌ندورستی كه‌ ڕۆڵی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ و ستراتیژی له‌ بینای ئینساندا ده‌گێڕن… ڕێگایه‌كی ترمان له‌به‌رده‌مدا نییه‌ ، یا ده‌بێ هه‌بین ، یا هه‌بین… ئه‌م ئه‌زموونه‌ به‌ هه‌موو لایه‌نه‌ پۆزه‌تیف و نێگه‌تیفه‌كانییه‌وه‌ ئاسان نه‌هاتووه‌ ( باوه‌كو كه‌موكورتییه‌كان به‌ری ئه‌م ڕاستییه‌شیان گرتبێ‌ ) هه‌زاران ڕۆڵه‌ی دڵسۆزی دیار و نادیار تا ڕاده‌ی خۆفیداكردن بۆی ، پێوه‌ی ماندوو بوون .. خۆنه‌بان كردن لێی ، به‌هه‌ندنه‌گرتنی مێژوو و وه‌ك هه‌میشه‌ نه‌خوێندنه‌وه‌ی په‌ندو عیبره‌ته‌كانیه‌تی..

هه‌رگیز ڕۆژگاره‌چاره‌نووسسازه‌كان به‌ كه‌مته‌رخه‌می و بێموبالاتی و سه‌رقاڵ كردنی نه‌وه‌ی نوێ‌ ( كه‌ سبه‌ی به‌رپرسیاریه‌تی چاره‌نووسسازیان ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ ) به‌ ڕووكه‌شایه‌تی و چاوله‌ده‌ری و خۆنه‌خوێندنه‌وه‌وله‌ده‌ستدانی متمانه‌ و ئینتیما و دواخستنی له‌وه‌ی پێویسته‌ دوانه‌خرێ‌ تێناپه‌ڕن..
ده‌زگاكانی میدیا هه‌قه‌ ئه‌مڕۆ له‌ شایانترین شێوه‌یدا سوود له‌و په‌راوێزه‌ به‌رده‌سته ‌بۆ هه‌موو ئه‌و پرس و ڕوانینه‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی له‌ گۆڕێن وه‌ربگرن ، ئه‌وان به‌ هه‌ر ئاراسته‌یه‌كدا بڕۆن یاخود له‌ هه‌ر كه‌نارێكدا بگیرسێنه‌وه‌ ، له‌سه‌ریانه‌ ئه‌گه‌ر پێشزانییه‌كیان هه‌بێ بۆ ڕه‌وتی ڕووداو و پێشهاته‌كان له‌ به‌شداری پێكردن و به‌رچاوڕوونی و خه‌ڵك باخه‌به‌ر كردن نه‌وه‌ستن ، چونكه‌ هه‌ر ئه‌وه‌یان بۆ ده‌مێنێته‌وه‌ و سیمایان له‌و ڕیكلامانه‌ جوانتر و سه‌رنجڕاكێشتر ده‌رده‌خا ‌ بڵاویان ده‌كه‌نه‌وه‌ .

گرینگه‌ ئه‌و ده‌زگایانه‌ له‌ كاره‌كانیاندا هه‌وڵ بده‌ن بڕیاربه‌ده‌ستان ڕووه‌ شاراوه‌كان له‌ وه‌كو خۆی ڕوونتر ببینن.، به‌ڵام گرنگیشه‌ له‌ ئاست و پێكهاته و هاوكێشه‌كانی ئێستای كۆمه‌ڵگه‌ی كورده‌واریدا ئه‌مه‌ بكه‌ن با گریمان دیمه‌نێكی تێكه‌ڵ و پێكه‌ڵیش بنوێنێ‌…
ئه‌وه‌ ئێمه‌ین كڵاشیش ده‌دروین و ئه‌نته‌رنێتیش به‌كارده‌هێنین و سیاسه‌تیش ده‌كه‌ین و دیپلۆماتكاریشین و نه‌خوێنده‌واریشین و سواری نوێترین ئۆتۆمبێلیش ده‌بین كه‌ دوا ته‌كنیكی تێدایه‌ ، ئاژه‌ڵ و په‌له‌وه‌ر و ته‌ماته‌و خه‌یاریش له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌هێنین ..!
ئه‌وه‌ ئێمه‌ین له‌ پێناوی بوونی خۆماندا نانی وشكمان خواردووه‌ و بێكه‌س به‌چۆل و چیایان كه‌وتووین ، ئێمه‌ین ڕۆژگاره‌ تاڵكانمان له‌بیر ده‌كه‌ین و هیوامان پشت گوێ‌و ئاینده‌مان ڕۆژێ‌ به‌ چاو و زه‌ینی خۆمان نه‌بینیوه‌ ، هه‌ر ئێمه‌شین ده‌بین به‌ هاوپه‌یمانی زلهێزه‌كانی دنیا ، كه‌ دیسان به‌پێوانه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ، جارێ‌ فه‌رشی سوورمان بۆ ڕاده‌خه‌ن و جارێ‌ پشتمان تێ‌ ده‌كه‌ن و بكوژ و ببڕانمان تێبه‌رده‌ده‌ن .

ئێمه‌ وا ده‌خوازێ‌ هه‌وڵ بده‌ین هاوكێشه‌ تازه‌كان به‌ چاوی ئه‌مڕۆ ببینین و بڕیار بده‌ین هه‌موومان پێكه‌وه‌ بژین نه‌ك یه‌ك یه‌ك ، ئه‌وه‌ مێژوو و پێشهاته‌كانی ڕابردوومانه‌ ئاماژه‌ی مه‌ترسییه‌كانمان پێ‌ ده‌ڵێ تا ئه‌گه‌ر سبه‌ینێ حسابێكمان پڕ به‌ هه‌ناسه‌ی خۆمان ، پاش ئه‌و هه‌موو زوڵم و غه‌دری ڕابردوو بۆ نه‌كرا كه‌ مافی ڕه‌وای خۆمانه‌ ، تین و تاوی ئه‌وه‌مان تێدا بێ‌ ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ ڕووی میواننه‌وازییه‌وه‌ یا له‌ خۆنه‌دیتن یا پاراستنی چه‌ند به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی كاتی بێهووده‌ ، بێده‌نگی لێ كراوه‌ ، به‌هۆی زۆر ئه‌گه‌ر كه‌ بێگومان له‌ مووقه‌ڵێشان ون نین ، هه‌ر وا نه‌مێنێته‌وه‌…




له‌ شاعیری تورك (ئۆرهان وه‌لی)ـه‌وه‌ … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

هیتله‌ر ده‌بێته‌ شیعر

هه‌موو ئه‌و ساڵانه‌ی
شیعرنووسینم تاقی كرده‌وه‌
چیم ده‌ست كه‌وت ؟
هیچ …
لیره‌ به‌دوا ، ده‌بم به‌ ڕێگر
با دز و ڕێگر بزانن
ماده‌م ڕزقم له‌ده‌ست ده‌رهێنان
ئیدی كاریان له‌ناو چیایاندا نه‌ما
با بفه‌رموون
جێی من بگرنه‌وه‌
سه‌رسوڕهێن له‌ دونیای ئه‌ده‌بدا هه‌یه‌ .

  • له‌ پێناوی نیشتماندا

چه‌ندمان
له‌ پێناوی ئه‌و وڵاته‌ی دا
هه‌ندێ مردن
ئه‌وانی دی وتاریان دان .

  • من ئۆرهان وه‌لی

من ئۆرهان وه‌لی
داهێنه‌ری قه‌سیده‌ی به‌ناو وبانگی
(( به‌ داخه‌وه‌ بۆ سلێمانه‌فه‌ندی ))
بیستم به‌ كوڵه‌وه‌
له‌ ژیانی تایبه‌تیم ده‌پرسن
كه‌واته‌ با بۆتانی باس بكه‌م :
یه‌كه‌م من مرۆڤم
مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ ئاژه‌ڵی سێرك
یا شتی له‌و بابه‌ته‌ نیم
لووتێك و دوو گوێم هه‌یه‌
به‌ڵام له‌و قۆزانه‌یش نیم
له‌ ماڵێكدا ده‌ژیم
كار ده‌كه‌م
سه‌رم به‌ ته‌م نه‌ئاخنراوه‌ و
پشتیشم به‌ مۆری په‌یامبه‌رایه‌تی
مۆر نه‌كراوه‌ .
وه‌ك پاشاكانی ئینگلیز بێفیز نیم
ئۆرۆستۆكراتیش نیم
وه‌ك جه‌لال به‌یار
كوڕی خاوه‌ن ئاخوڕان ..
زۆرم حه‌ز له‌ سپێناخه‌
عاشقی هه‌ویره‌مه‌نی به‌له‌زه‌تم .
چاوم له‌ پاره‌ نییه‌
له‌وه‌دا سوێندتان بۆ ده‌خۆم .
خۆشه‌ویسترین هاوڕێم
ئۆكتای ڕه‌فعه‌ت و مه‌لیح جه‌وده‌ته‌
دڵدارێكی به‌ڕێزیشم هه‌یه‌
ناوی ناده‌م
با پاشان مێژوونووسانی ئه‌ده‌ب
بیدۆزنه‌وه‌
هه‌ندێ جار
بایه‌خ به‌ شتی بێ بایه‌خ ده‌ده‌م .

به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ ناو نووسه‌راندا ده‌گوزه‌رێ
هه‌رگیز جێی سه‌رنجی من نییه‌
ڕه‌نگه‌ سه‌دان خوی دیشم هه‌بن
جا من چوزانم ؟
لێ گێڕانه‌وه‌یان سوودی چییه‌ ؟
ئه‌وه‌ی نه‌مگوتووه‌ ، وه‌ك ئه‌وه‌ی وایه‌ گوتوومه‌ .

  • ئۆرهان وه‌لی ، ساڵی 1914 له‌ دایك بووه‌ ، فه‌لسه‌فه‌ی له‌ زانستگه‌ی ئه‌سته‌مبوڵ خوێندووه‌ . ماوه‌یه‌ك كاری ڕۆژنامه‌نووسیی كردووه‌ . تا له‌ ژیاندا بوو چه‌ندان كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ .
    ئه‌م شیعرانه‌ی له‌ ( مختارات من الشعر التركی )یه‌وه‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری سووری – 1995 كراون به‌ كوردی .



فرمێسكێ له‌ گوزه‌رگای مێژوودا … فره‌یدونی موشیری و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌و ڕۆژه‌ی
ده‌ستی حه‌زره‌تی ( قابیل )
له‌ خوێنی حه‌زره‌تی ( هابیل )دا سوور بوو..
له‌و ڕۆژه‌وه‌ ، مناڵه‌كانی( ئاده‌م )
كاكڵی په‌یامی پڕ ئیمانی خوا
ژاری تاڵی دژمنایه‌تی له‌ خوێن جۆشاندن ،
گه‌رچی ( ئاده‌م )یش زیندوو بوو
ئاده‌مییه‌ت مرد .

له‌و ڕۆژه‌یدا ( یوسف )
به‌ ده‌ستی براكانییه‌وه‌ خرایه‌ بیر
له‌و ڕۆژه‌وه‌ی به‌ شه‌ق و خوێن
شوره‌ی (چین)یان دروست كرد
ئینسانیه‌ت مردبوو .
له‌ دوایشدا دونیا پڕ بوو له‌ مرۆڤ و
ئه‌و ئاشه‌ش هه‌ر گه‌ڕا و هه‌ر گه‌ڕا ..
چه‌ندان سه‌ده‌ به‌سه‌ر مه‌رگی(ئاده‌م) تێپه‌ڕی
به‌داخه‌وه‌
ئاده‌مییه‌ت نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ ..

ئه‌م چاخه‌ی ئێمه‌
ڕۆژگاری مه‌رگی ئینسانیه‌ته‌
سنگی دونیا
له‌ چاكه‌كاری خاڵییه‌
باسكردنی :
ئازادی ، پاكی ، مروه‌ت شێتییه‌ !
باسكردنی
موسا ، عیسا ، محه‌مه‌د نابه‌جێیه‌
ئا ئه‌م چه‌رخه‌ی ئێمه‌
چاخی تیخێكی ئه‌ستوره‌ .

من له‌ سیس بوونی چڵێ گوڵ
له‌ نیگای كپی مناڵێ بیمار
له‌ هاواری مه‌لێكی ناو قه‌فه‌س
له‌ خه‌می مرۆڤێكی
له‌ زنجیردا سندم كراو
تا وه‌ختێ جه‌للاده‌كه‌ی لێی ده‌گه‌ڕێ
فرمێسك له‌ چاو و كینه‌م له‌ گه‌رودا ماوه‌
به‌ درێژایی ڕۆژگار ،
ژارم ده‌پیاڵه‌ دایه‌ و ژاری ماریش له‌ گۆزه‌
چۆن بڕوا به‌ مه‌رگی ئه‌و بكه‌م ؟

قسه‌ له‌سه‌ر سیس بوونی گه‌ڵایێ نییه‌
وای ئه‌وه‌ دارستانان ده‌كه‌نه‌ بیابان
ده‌ستی خوێنمژان
له‌به‌ر چاوی خه‌ڵكی ده‌شارنه‌وه‌
هیچ گیاندارێ به‌ گیاندارێكی دی ڕه‌وا نابینێ
ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و نامه‌ردانه‌ ،
به‌ گیانی مرۆڤی ده‌كه‌ن ..

قسه‌ له‌سه‌ر سیس بوونی گه‌ڵایێ نییه‌
وای دابنێ
مه‌رگی مه‌لێكی ناو قه‌فه‌س
مه‌رگ نییه‌
وای دابنێ چڵه‌ گوڵێ له‌م جیهانه‌دا شین نه‌بووه‌
وای دابنێ له‌ ئه‌زه‌له‌وه‌
دارستانه‌كان بیابانی
وشك و برنگ بوون
له‌ ناو ئه‌و مرۆیانه‌ی ،
به‌رگه‌ی هه‌موو كاره‌ساتێكیان گرتووه‌
قسه‌ له‌سه‌ر مه‌رگی خۆشه‌ویستییه‌
مه‌رگی عه‌شق
گفتوگۆ له‌سه‌ر مه‌رگی ئینسانیه‌ته‌ .

  • فره‌یدونی موشیری یه‌كێكه‌ له‌ ئاڵاهه‌ڵگرانی شیعری نوێی فارسی .
    له‌‌ كتێبی( راهیان شعر امروز – داریوش شاهین – لاپه‌ڕه‌ 324 )
    چاپی تاران .



چه‌ند شیعرێك له‌ ( چارڵز بۆگۆفسكی )یه‌وه‌ … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1) گه‌ڵای دارخورما

نیوه‌شه‌وی 1973- 1974
سه‌عات دوانزه‌ونیوی ته‌واو له‌ لۆس ئه‌نجلۆس
له‌ودیوی په‌نجه‌ره‌كه‌م ،
باران ده‌ستی پێكرد
به‌سه‌ر گه‌ڵای دارخورمایاندا دای كرد ..
هۆڕنی ئۆتۆمبیلان و چه‌خماخه‌ی ئاگره‌گه‌مه‌..
ئاسمان بروسكه‌ی ده‌دا .
من
له‌ سه‌عاتی نۆی‌ ئێواره‌وه‌
چووبوومه‌ ناو جێ و چرام كوژاندبوونه‌وه‌
له‌ناو جێدا به‌خۆم دادابوو
له‌ژێر پێخه‌فه‌وه‌
گوێم بۆ هه‌را و
خۆشی و به‌ختییارییان ڕادێرا بوو..
هاوارییان
شه‌پقه‌ كاغه‌زینه‌كانیان
ئۆتۆمبێل ، ئافره‌ته‌كانیان و
سه‌رخۆشه‌ تازه‌ ده‌ستپێكردووه‌كان ..

هه‌میشه‌ سه‌ری ساڵ ده‌مترسێنێ
ژیان هیچ له‌ ساڵان نازانێ

ئێستا هۆڕنه‌كان دامركانه‌وه‌
ئاگره‌گه‌مه‌ وبروسك ….
هه‌موو شتێك له‌ پێنج خوله‌كدا
كۆتایی هات .
به‌سه‌ر گه‌ڵای دارخورماوه‌
له‌ باران زیاتر نابییه‌م
بیر ده‌كه‌مه‌وه‌
هه‌رگیز ناتوانم له‌ ئاده‌مزاد بگه‌م
به‌ڵام بۆ ژیان ،
به‌ خۆشی و ناخۆشییه‌كانیه‌وه‌ ژیام .

(2) بێگومان

له‌ ژیاندا
له‌وه‌یش خراپتر هه‌یه‌ ته‌نیا بی
لێ ئه‌وه‌ زۆر جاران
ماوه‌یه‌كی زۆری ده‌وێ
ده‌ركی پێ بكرێ
زۆر جاریش كه‌ ده‌ركی پێ ده‌كرێ
كات به‌سه‌رچووه‌
هیچ شتێكیش له‌ كات به‌سه‌رچوون خراپتر نییه‌ .

(3) دانپێدانان

چاوه‌ڕێی مه‌رگم
وه‌ك پشیله‌یه‌ك
خۆی بۆ پێخه‌ف هه‌ڵداوێ .

خه‌م بخۆم ، زیاتر خه‌م بۆ ژنه‌كه‌م ده‌خۆم
ئه‌و ،
ئه‌م جه‌سته‌ سپییه‌ خامۆشه‌ ده‌بینێ
یه‌كجار ده‌یجولێنێ
ڕه‌نگه‌ جارێكی دیكه‌ش بیبزوێنێ :
(( هانك! ))
هانك وه‌ڵام ناداته‌وه‌ .
مردنم نیگه‌رانم ناكا
ژنه‌كه‌م نیگه‌رانم ده‌كا
كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و بارسته‌ له‌ هیچه‌دا
ده‌مێنێته‌وه‌ ..
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ،
ده‌مه‌وێ بزانم
من
به‌ درێژایی ئه‌وان شه‌وانه‌ی
له‌ نزیكیدا نوستووم
ته‌نانه‌ت
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و به‌یه‌كدا هه‌ڵشاخانه‌ خۆڕاییانه‌شدا
هه‌ر جوان بوو
وشه‌ی قورسی
كه‌ هه‌میشه‌ ده‌ترسام بیڵێم
ده‌توانرێ ئێستا بگوترێ :
خۆشم ده‌وێی !

(4) نامه‌یه‌ك له‌ دووره‌وه‌

له‌ ژوورێكی بچكۆلانه‌ی نزیك ( سین ) ـه‌وه‌
نامه‌یه‌كی بۆ نووسیم
ده‌ڵێ خه‌ریكه‌ ده‌چێته‌ خولێكی فێربوونی سه‌ما
ده‌ڵێ سه‌عات پێنجی سپێده‌ له‌ خه‌و ڕابووه‌ و
هه‌ندێ قه‌سیده‌ی به‌ ئامێری چاپ نووسیوه‌
یا وێنه‌ی كێشاوه‌
دوایی هه‌ستی كردووه‌ گریانی دێ
چووه‌ له‌سه‌ر كورسییه‌ دڵگره‌كه‌ی
له‌ كه‌نار ڕووبار دانیشتووه‌ .
كتێبی ( گۆرانییه‌كان ) ی
پاییز بڵاو ده‌بێته‌وه‌
نه‌مزانی چی بڵێم
له‌وه‌ی به‌ده‌ر
خۆی له‌ ددانی نه‌خۆش ڕزگار بكا و
له‌ عاشقه‌ فه‌ڕه‌نسییه‌كان وریا بێت .

وێنه‌كه‌یم به‌ ڕادیۆوه‌
نزیك پانكه‌كه‌ هه‌ڵپه‌سارد
وه‌ك شتێكی زیندوو ده‌جوولایه‌وه‌
دانیشتم ته‌ماشام كرد
تا ئه‌و پێنج شه‌ش جگه‌ره‌ی مابوومم كێشا
پاشان هه‌ستام
چووم نووستم .‌

(*) چاڕلس بۆگۆفسكی ساڵی 1920 له‌ شاری (ئا‌ند‌رناخ) ی ئه‌ڵمانیا له‌دایك بووه‌ ، به‌ڵام زۆری نه‌بردووه‌ بنه‌ماڵه‌كه‌یان چووه‌ته‌ ئه‌مه‌ریكا .
بۆگۆفسكی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی گه‌لێك چیرۆك و شانۆیی و ڕۆمانی نووسیوه‌ به‌ڵام زیاتر وه‌ك شاعیر ناسراوه‌ .
ئه‌م شیعرانه‌ی له‌و هه‌ڵبژارده‌یه‌وه‌كراون به‌ كوردی كه‌ ده‌زگای ( الجمل) ساڵی 2009 به‌ ناوی ( الحب كلب من الجحیم )ـه‌وه‌ بڵاوی‌ كردووه‌ته‌وه‌




عززه‌ت سارایلیچ شانسێك له‌ سه‌رایڤۆدا ….. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

له‌ سه‌رایڤۆدا
بەهاری 1992
هەموو شتێك دەكرێ‌ ببێ‌
لە ماڵ دێیە دەرەوە
لە ڕیزی نان دەوەستی و
خۆت لە ژووری ئەمبۆلانسدا
دەبینیەوە ،
قاچت بڕاوە !!
لەگەڵ هەموو ئەمەیشدا
دەڵێن :
تۆ زۆر بەختت هەبوو .

* عیزەت سارایلچ : شاعیری بۆسنایی بەناوبانگ بەتایبەتیش بەم شیعرە كورتەی كە زیاترین بەختی هەبووە لە وەرگێڕان بۆ زۆربەی زمانەكانی دونیا و كە باری ناهەمواری وڵاتەكەی و كارەساتەكانی شەڕ دەگێڕێته‌وه‌‌ .
بڕوانه‌ :

http://www.poetryletters.com/mag/%d9%82%d8%b5%d8%a7%d8%a6%d8%af-%d9%85%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%85%d8%a9/%d8%ad%d8%b8-%d9%81%d9%8a-%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d9%8a%d9%8a%d9%81%d9%88/




ولیەم بتلەر یێتس .. نزیك باخچه‌ی گشتی …. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

لە باخچە گشتییەكاندا
ژوانم لەگەڵ خۆشەویستەكەم دانا
بە هەنگاوی بەفراوی بێگەردی لەسەرخۆوە ..
ئامۆژگاری كردم
خۆشەویستی بە نەرمی وەربگرم
وەك ئەوەی
گەڵای داران پێدەگه‌ن .
بەڵام من
وەك هەر گەنجێكی ساویلكە
باوەڕم نەهێنا
لە كێڵگەدا ، نزیك ڕووبار
لەگەڵ خۆشەویستەكەمدا وەستام
دەستی سپی بەفراوی
لەسەر شانم دانا
ئامۆژگاری دەكردم :
ژیان بە نەرمی وەربگرم
چوون گیا
لەسەر بەنداوان پێدەگا
بەڵام من
وەك هەر لاوێكی گەوج مامەوە
ئەوەتا ئەمڕۆیش پڕم لە ئەسرین .

——————————
(*)ولیەم بیتلر ییتس : شاعیری ئێرلەندی ییتس ، لە دبلن لە دایك بووە . جگە لە شیعر شانۆنووس و كەسایەتییەكی نیشتمانیش بووە و ئەندامی ئەنجوومەنی گشتیی بەریتانیا بووە .. یێتس بۆ یەكەمین جار قەسیدەكانی لە تەمەنی بیست ساڵیدا لە ڕۆژنامەیەك لە دبلن دا بڵاوكردوونەوە .
بڕوای بە سیحر و دونیای ڕۆحانی هەبووه‌ ساڵی 1923 خەڵاتی نۆبلی وەرگرتووه‌ ساڵی 1939 لە تەمەنی 73 ساڵیدا كۆچی دوایی كردووه‌.

بڕوانه‌ ماڵپه‌ڕی adab.com
.




) نموونە لە شیعری ئیرۆتیكی چینی( یه‌وه‌ … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
ئاره‌زوو

ئەگەر حەزت لە منە
جلەكانت داكەنە و
ڕووباری (زەهین) بگرە بەر
بە مەلە وەرە لام ..
ئەگەر حەزت لە من نییە ،
لەم دەوروبەرەدا لاو زۆرن
گەنجی كێوی !
ئەوەندە كێوی مەبە !

ئەگەر ئارەزووی من دەكەی
جل و بەرگت داكەنە و
ڕووباری (وی) بگرە بەر ،
بە مەلە وەرە لام ..
ئەگەر حەزیشت لە من نییە
لەم دەوروبەرەدا تۆلاز زۆرن
لاوی كێوی !
ئەوەندە كێوی مەبە !

(2)
ده‌ركه‌وتنی مانگێكی سپی

مانگی سپی دەركەوتوو
جوانیی درەوشاوەی تۆیە ..
بە نەفرەتان دیلم دەكەن
دڵم هەلا هەلا ..

ماهی سووكەڵە
وەك خانمی من
شەوق ئەداتەوە ..
بە كۆتی ڕوناهی پەیوەندم دەكا
تا دڵم لەت و پەت دەبێ ‌ ..
ماهێكی گڕگرتوو بە شكۆیەكی سپی
تۆی تەنیا تۆی قەشەنگ
بە تەنیا تۆی برینانم داوێیێ
تا دڵم هەلا هەلا دەبێ ..

(3)
‌گیای هه‌ڵچووی كێڵگان

لە كێڵگاندا گیای هەڵچوو
بە شەونم دەدرەوشێتەوە ..
ئەوەتا كیژێكی سەرنجڕاكێش هات
چاوی ،
وێنەی كانی ڕوونن ..

بەرەو ڕووی دەبمەوە
دەڵێی ڕێكەوتە
تەواو وەك ئەوەی
نەخشەم بۆ كێشابوو ..

لە كێڵگاندا ،
گیای بڵند هەیە
بە شەونم هەڵدایسێ‌
ئەوەتا كیژی جوانكیلە
ڕوو بە ڕووی دەبمەوە
وەك بڵێی ڕێكەوتە ..

(4)
وه‌ره‌ خۆمان بشارینه‌وه‌
تا كه‌س نه‌مانبینێ

بۆ ئه‌وه‌ی كەس نەمانبینێ‌
زهۆنگزی لێت دەپاڕێمەوە!
لێت دەپاڕێمەوە زهۆنگزی !
مه‌یێ گه‌ڕه‌كی ئێمه‌
چڵی شەنگەبی مه‌شكێنه‌
من خه‌می شەنگەبییانم نییه‌
لە كەسوكارم دەترسم

حەزم لێتە
بەڵام لە لۆمەی
كەسوكارم دەترسم
لێت دەپاڕێمەوە زهۆنگزی !
بە دیواری ماڵێماندا هەڵمەگەڕێ !‌
لقی دارتووەكە مەشكێنە
من خه‌می دارتووم نییە
لە براكانم دەترسم ..

حەزم لێتە ..
بەڵام ترسم لە قسەی براكانمە
لێت دەپاڕێمەوە زهۆنگزی !
مەیێ ناو ڕەزمان
لق و پۆپی
دارسەندەڵەكە مەشكێنە
من خه‌می دارسەندەڵم نییە
لە قسە و قسەڵۆكان دەترسم

حەزم لێتە ..
بەڵام
لە دووزمانی خەڵك دەترسم ..

———————————
سه‌رچاوه‌
برِوانة :

http://www.jehat.com/ar/KheyanatThahabeya/poet/Pages/10-6-09-1.aspx




هونەری كۆلاژ … نەژاد عزیز سورمێ‌


مێژوو .. تەكنیك .. ئەزموون ..
( ئاماژەیەك بۆ كێڵگەیەكی ورشەدار )

(( هونەر دۆزرایەوە ، چونكە واقیع بەش ناكا.. ))
گیوم میسۆ
لە ڕۆمانی ( كیژێك لە كاغەز ) دا

—————————-

هونەر لە خۆیدا بە ئەنگیزەی ئەو ویست و ئارەزووانە هاتووە ئادەمزاد ڕوانین و وردبوونەوە و پرسیارە سادە و ئاڵۆزەكانی پێ كردووە و خۆی پێ‌ ڕازی كردووە ..
ئەمە هەر لە دێری دێرەوە خوولیای مرۆڤ بووە ، لە سەردەمی چاخە بەردینەكانەوە كە ڕەنگە تەنانەت بە ئاستی لاسایی كردنەوەیش لە ئیستاتیكا.و ڕەهەندەكانی نەگەیشتبن ، بەڵكو پێویستی ئەوان سەردەمان ڕەنگڕێژیی بەها ئیستاتیكییەكانی كردووە كە پاشان دوای دەیان و سەدان و هەزاران ساڵ لێی كۆڵراوەتەوە و هەوڵی دۆزینەوەی مەودای جوانی و پاڵنەرە ئەفسانەیی و خۆڕسكەكانی دراوە ، نموونەیش بۆ هەردوو بەر ، داهێنەر و بینەر لەو ساوە ون نەبووە ، لە هونەری سەر دیواری ئەشكەوتانەوە ڕا تا دەگاتە شارستانەتە ئۆریگناڵەكانی وێنەی شارستانەتی
( سۆمەر ) و ( دۆڵی نیل ) و ( دۆڵی سند ) .

ئەوانی دیش كە سەردەمێكی زۆر دوای ئەوان هاتن ، بەڵام بە ڕوانینێكی ڕەخنەیی و لێكدانەوەیەكی ئیستاتیكاناسیی ( لە چاوخۆی ) هاوچەرخەوە هاتوون و نەوە دوای نەوە ، لەگەڵ پێشكەوتنی مرۆڤایەتی لە ناسینی سرووشت و دەوروبەر و گۆڕانكاری لە ڕوانین و دونیابینییەكانی بەرامبەر ژیان و گیروگرفتە زاتی و بابەتییەكانیدا ..
سەرەتایش ئادەمزادی پێشین خۆی و كاردانەوەكانی لە بەرامبەر دەوروبەر بە وێنە دەربڕیوە ، كە بە پێی گەلێك لێتۆژینەوەی ئەنترۆپۆلۆژی ، هەروەها دۆزراوە ئاركیۆلۆژییەكان سەلماندوویانە زمان و خەتی نووسین و گەشەسەندنی ، لە چەند هەزار ساڵێك تێناپەڕێ‌ ، ئەمەش لە چاو هونەری نیگاركێشان ماوەیەكی زۆر نییە ، تەنانەت پاش جێگیر بوون و دۆزینەوەی كشتوكاڵ لە چاخی بەردینی نوێدا
( نیۆلۆسیك ) و پاشان سەرهەڵدانی شارستانەتی سۆمەرییەكان و هەموو ئەو لایەنانەی لە دەوڵەتۆكەكانی شاردا دەركەوتن لە ڕووی زمان و خەتی پێنووسین (خەتی بزماری) كە تا دەورو زەمانێكی یەكجار زۆر بەردەوام بوو ، سەرەڕای گۆڕانی سیستەمی سیاسی ، ئەوەی دەچێتەوە ناو هونەری شێوەكاری تا ڕادەیەك بە هەموو چەشنەكانی لە برەو نەوەستا(1).. نەك هەر ئەوەندە ، بەڵكو بوو بە بەشێك لە سرووت و ڕاز و نیازی ڕوانینە فەلسەفییەكانی ئەوسا .. دۆزراوە ئاركیۆلۆژییەكان بەڵگەن كە ئێستا لە زۆر لە مۆزەخانەكانی دونیادا پارێزراون .

بەم جۆرە هونەری شێوەكاری لە نیگاركێشانەوە تا دەگاتە دیواربەندی و هەیكەلتراشیی ( بە هەموو جۆرەكانییەوە ) بوون بە سیمایێكی دیار لە سیماكانی ئەو شارستانەتانە . لەو ساوەش هونەری شێوەكاریی لە گەشە و پێشكەوتن نەوەستاوە ، به‌وه‌ی جگە لەوەی بنیاتێكی ئیستاتیكایی ئادەمزادە لە دەربڕینی خۆی و دەوروبەری ، لە هەمان كاتدا پێویستییەكی مرۆییشە لە جوانكردنی ژیان و جێی ژیان كە دیارە ( هونەری تەلار
یان خانووسازی ) لەم بوارەدا ڕۆڵی نكۆڵیلێنەكراوی دیوە و
دەبینێ‌ . تەنانەت وام دێتە بەرچاو هونەری خانووسازی ڕەنگە ڕاستەوخۆتریش پەیوەندی بە ژیان و بە مرۆڤەوە بێ‌ ، بەوەی لە ژیانی ئاسایی و شوێنی جێبەجێكردنی ئەو سرووتانەی بە درێژایی قۆناخەكانی مێژوو ئادەمزاد بڕوای پێیان بووە ، كە لە دواییدا هەر بە پێی ئەو قۆناخ و باوەڕەوە بە ناوێك ناسراونەتەوە و ئامادەییان هەبووە .
جگە لەوەیش هونەری خانووسازی هەستی ( شوێن )یشی لای مرۆڤ بەرجەستە كردووە ، هەندێ‌ جار تا ئاستی یا نزیك لە ( هێللانە ) ی باڵداران كە باشلار بە لووتكەی تەلارسازی دەبینێ‌ و پێیوایە هەرگیز ئادەمزاد نەیتوانیووە و ناتوانێ‌ لاسایی داڕشتنی ئەتەمی هونەری چێكردنی بكاتەوە(2).

خودی تەلارسازیش دوور نەبووە لەو گۆڕانكارییانەی بەپێی سەردەم بەسەر قوتابخانەكانی هونەردا هاتوون ، لە هونەری دێرینەوە بگرە تا كلاسیك و هونەری سەردەمی بووژانەوە ( ڕێنیسانس ) و ئەوەی پێی دەگوترێ‌ كلاسیكییایەتی نوێ‌ و ئینجا ڕۆمانتیكی و كۆپیزم و ئەبستراكت و دەربڕینخوازیی و دادایی و سوریالیزم و هونەری مۆدرێن و پۆست مۆدرێرێن و ئێستاش دوای پۆست مۆدرێنیزم و…تاد. كە هەر یەك لەو قوتابخانە و ڕێڕەوە هونەریانە زادە و ڕوانین و هەڵوێست نواندن و تاڕادەیەك فەلسەفەی قۆناخەكانیانن ، بە هونەری تەلاسازیشەوە ، دیارە لە ڕووی تەكنیكی كاركردنیشەوە هونەرمەندانی سەر بەو قوتابخانانە بۆ بەرجەستەكردنی ئەو چەمكانەی لە لایەنی ئیستاتیكا و گۆڕانكارییەكانی و پەیوەستیی بە هونەرەكانی دیكەوە بەو جۆرە بووە ، هەر ئەوەش تەكنیك و ستایلی ( هونەری كۆلاژ )ی گەیاندە ئەو ئاستەی چەمكێكی هاوچەرخ وەربگرێ‌ ، سەرەتای سەدەی بیستەم .

ستایلێكی ناسك و ڕوانینپێك و بە بوار لە ئازادی كاركردن و هەمەلایەن و هەمە بابەت لە بەكارهێنانی كەرەستەی هەمەچەشن ، كە بە بەریەوەیەتی هەندێ‌ جار هەموو قوتابخانەكانی تێدا كۆ بكرێتەوە.
كۆلاژ، ئەگەرچی لە قۆناخێك لە قۆناخەكاندا لەوانەیە لەگەڵ هونەری ڕۆژنامەنووسیشدا پێڵوز كرا بێ ‌، بەڵام من وای دەبینم سەرەڕای نزیكیشی لە هونەری رۆژنامەنووسیی ، ( كۆلاژ ) هونەرێكی سەربەخۆ بێ‌و لەگەڵ هەمان ئەو جوێبارانەی هونەری شێوەكاری دەچێتەوە سەر ، تێك بكاتەوە .
جیاواز لەوەش دەركەوتنی ئەم هونەرە وەك مێژووی ڕاستینەی خۆی ، دوور لەو لێڕوانینەی لەگەڵ هونەری نوێ‌ سەیر بكرێ‌ كۆنترە لە هونەری ڕۆژنامەنووسیی بەو چەمك و ڕوانینەی ئەمڕۆ لە گۆڕێیە .
ڕەنگە نەتوانین بە پێی ڕیزبەندی و پەیدابوونی قوتابخانە هونەرییەكان ، كۆلاژ وەك قوتابخانەیەك هەژمار بكەین ، لێ بە ڕوویەكەی دی تەكنیكێكی تایبەت بە خۆی لە كارلێكردندا هەیە..

كۆلاژ ..
مێژووی پەیدا بوونی

وشەی ( كۆلاژ – Collage ) لە بنەڕەتدا لە Coller ی فەڕەنسییەوە هاتووە بە واتای چەسپاندن یا لكاندن ، لێرەوە كۆلاژ بەو مانایە دەكەوێتەوە كە لە چەسپاندن و پێكەوە لكانی شتگەلێك ئینجا وێنە بن یاخود هەر ماددەیەكی دی وەك كاغەزی ڕۆژنامە ، قوماش ، وێنەی فۆتۆگرافی ، تابلۆیەكی دیاریكراو یا بەشێكی ، هەر كانزایەك ، دار ، بەرد، ئاسن ، تەنەكە ، زێڕ ، زیو ، هەر شتێك لە ڕووپێوێكی دیاریكراودا بۆ پێكهێنانی شێوەیەك یا چەمكێكی نوێ‌ لە دەربڕیندا(3).
ڕەنگە پێویستیی چەندان بواری جیا ڕێگە خۆشكەر بوو بێت بۆ
سەرهەڵدان و برەو سەندنی ئەم تەكنیكە لەوانە بە نموونە ئەوەی پەیوەستە بە سرووتە پیرۆزەكان یان ڕازاندنەوەی پەرستگایان لە كۆندا و ڕوانینی هونەرمەندانی نوێ‌ لە پەیڕەوكردنی تەكنیكێكیتر ، بەتایبەتی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ، بەتایبەتیتریش دوای سەرهەڵدانی بزاڤی كۆپیزم و هەوڵەكانی پیكاسۆ و براك و سیزان ، كە لە پاشانیش دەبینین پەل بۆ زۆر بواری دیكە داوێ‌ و لە خۆیدا وەك تەكنیكێكی تازە ستایلی جۆراوجۆری لێ دەبێتەوە..

( كۆلاژ )یش كە دەچێتەوە پاڵ هونەری بینین ، دوور نییە بە شێوەیەك لە شێوەكان لە شارستانەتەكانی هەرە دێرینیشدا هەبووبێ‌ ، بەڵام وەك مێژوو بەكارهێنانی ئەو تەكنیكە لە هونەردا مێژوونووسان بە ( داهێنانی كاغەز لای چینییەكان ) ی دەبەستنەوە ( دەوروبەری 200 پ.ز ) لەگەڵ ئەوەشدا كارلێكردنی لەو كاتەدا سنووردار بووە تاكو سەدەی (10) دەی زایینی ، كاتێ‌ خۆشنووسە ژاپۆنییەكان تیلمە كاغەزیان بەكارهێنا و كۆپلەی شیعریان لەسەر ده‌نووسی و لە پاڵ یەكیان دادەنان ، لە ئەوروپایێشدا ، سەدەكانی ناوەڕاست ( سەدەی 13ی زایینی ) تەكنیكی كۆلاژ لە كەنیسە گەورەكاندا لەو تابلۆیانە بەكارهێنرا كە گەڵای زێڕكفت و بەردی پیرۆز و هەندێ‌ كانزای گرانبەهای تێدا بەكارهێنرا لەو تابلۆیانەی بە مەبەستی ئایینەوە دەنەخشیێنران .

سەدەی 19ی زایینیش ، تەكنیكی كۆلاژ لەناو ئەوانەدا بڵاوبووەوە كاری دەستیان دەكرد ، وەك هەندێ‌ كاری یادگاری و ڕازاندنەوەی ئەلبوومی وێنە و كتێبان(4).
بەڵام دیارە ( كۆلاژ ) تاڕادەیەكی زۆر وەك هونەرێكی سەربەخۆ و بە ستایل و تەكنیكی نوێوە لەو كاتەدا هاتە ناو مێژووی هونەری شێوەكاری كە هەردوو هونەرمەند( پابلۆ پیكاسۆ) و (جۆرج براك) سەرەتای سەدەی بیستەم ( ساڵی 1912 ) كاریان تێدا كرد ، دوای ئەوانیش سریالییەكان بە فراوانتری دەستیان دایە .
بەم جۆرە كۆلاژ برەوی سەند و تەكنیكی كارلێكردنی قۆناخ بە قۆناخ گۆڕا.و وەك ستایلێك بە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا بڵاوبووەوە ، بە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوینیشەوە ، بەڵام كەمتر ، ئەگەرچی دەسپێكی لە ڕۆژهەڵاتیشەوە بوو بێ‌ !!
بە نموونە لە توركیای عوسمانیدا ، ئەم هونەرە زیاتر لە هەندێ‌ ڕووی تەلارە بەناوبانگەكانیاندا دەركەوتووە ، بەتایبەتی لەو مزگەوت و كۆشكانەی سوڵتانەكانییان بنیاتیان ناون . لە ناو عارەبانیشدا ، لەپێش هەمووان باس لە هونەرمەندێكی میسری دەكرێ‌ بەناوی ( مونیر كەنعان ) كە لە سەرەتای سەدەی ڕابردوودا لە دایك بووە و بەپێی زۆر لە سەرچاوەكان بە یەكەمین كەس دادەنرێ‌ لەم بوارەدا(5).
لە ئێرانیشدا ئەم هونەرە زیاتر لە بواری خۆشنووسیدا بووە ، لەم بارەیەوە باس لە شوێنەوارەكانی( مەحموود خانی مەلیك ئەلشوعەرا ) دەكرێ‌ كە لە سەردەمی قاجارییەكاندا ژیاوە هەورەها لە هەندێ‌ لایەنی پەیوەست بە كاركردن لە هونەری ( میناتۆر )(6).
هەرچەندە لە ئێراندا كارێكی ناوازە لە شاری ( سێرجان ) دا هەیە ، بە بڕوای من دەچێتەوە خانەی كۆلاژ ، بەڵام ئەگەر بگونجێ‌ دەكرێ‌ بە كۆلاژی مەودادار یا بەرجەستە ناوزەدی بكەین .

ئەم كۆلاژە لە لایەن كەڕولاڵێكەوە لەسەر ڕووبەری نزیكەی 15 پازدە هەزار مەتری دووجا دروستكراوە. چیرۆكی ئەم كۆلاژە كە بە ( باخی بەردین ) بەناوبانگە لە لایەن كەسێكی كەڕولاڵی خەڵكی ( ئەفشار )ی سەر بە شاری سێرجان ( باشووری ڕۆژهەڵاتی ئێران ) بەناوی ( هیدایەتی ئەسفەندیار پوور ) كە بە دەروێشخان ناوی ڕۆیشتووە دروستكراوە .
لێتۆژی فارس د. مورتەزا فەرهادی لەم بارەیەوە دەڵێ‌: (( دەروێشخان لە دوا دواكانی سیلسیلەی قاجارییەكانەوە ژیاوە ، هەردوو شەڕی جیهانی دیوە ، ئەوەشی دیوە چ بەسەر وڵاتەكەیدا هاتووە ))(7).

دكتۆر فەرهادی دەڵێ‌ ، دەروێشخان قارەمانێكی جوامێر و پیاوێكی ئازا و زیرەك بووە ، هەرچەندە كەڕو لاڵیش بووە ، بەڵام خەیاڵێكی بەهێز و بەهرەیەكی هونەری و دونیابینییەكی بەرزی هەبووە و بایەخی زۆری بە جوانی داوە ئەمەش لە كارەكانیدا دەردەكەوێ‌(8).
وا دیارە دەروێشخان بەشێكی زۆری موڵكەكانی لە ناوچەی سێرجان لە دەست دەدا ، لە دواییشدا خاكە بە پیت و بەروبوومەكەی بەهۆی بێ‌ ئاوییه‌وه‌ وشك دەبێ‌ .
بەم جۆرە نیگەرانی دەروێشخان بۆ زەوییەكانی دەگاتە ئاستێك ، خێوەتێك لە بیابانێكی نزیك لە یەكێك لە باخە وشكەوەبووەكانی هەڵبدا و باخێكی بە بەرد لە بنەداری وشك هەڵاتوو ، هونەرمەندانە لەباتی بەروبوومی كشتوكاڵ ، بەردی هەمەجۆر و هەمەڕەنگیان پێدا شۆڕ دەكاتەوە لە ڕووبەرێكی بەرفراوان . ( بڕوانە وێنەكان ) .
لە هەمووی سەیرتر ، وەك سەرچاوە جیاجیاكانیش باسی دەكەن لەوكاتەدا لە هەل و مەرجی ئەوان ڕۆژان ئامێری پێویست بەردەست نەبووە بۆ دووبەدەركردنی بەردە هەمەجۆرەكان بەتایبەتی بەردە قایمەكان ، لەمەشدا وا پێدەچێ‌ دەروێشخان ماندووبوونێكی زۆری دیبێ‌ لە دووبەدەر كردنیان ، تەنانەت هەندێك لەو بەردانە زۆر قورسن و هەڵواسینیان بەهۆی تێل و كانزای بەردەستی دیكە ئاسان نەبووە .
ئەم كارەی دەروێشخان كە ئێستاش قیبلەنمای گەشتوەرانە یەكێكە لە كارە ناوازەكانی مێژووی داهێنانی هونەر و) هونەری كۆلاژ( بەتایبەتی وەك لە پێشدا وتم دەشێ‌ بە كۆلاژی بەرجەستە ناوزەد بكرێ‌ .

من بەخۆم ئەم كارەی دەروێشخان ( ئینجا بەهەر هۆ و ئەنگیزەیەك بوو بێ‌ ) بە شێوەیەك لە شێوەكان بە دەقئاوێزیی زۆر لەو تێكستانە چاو لێ‌ دەكەم كە لە كاتی هەردوو شەڕی یەكەم و دووەم یاخود دوای شەڕ نووسراون و ئاڵۆزییە هەمەلایەنەكانی دەروونیی و كۆمەڵایەتی مرۆڤیان بەرجەستە كردووە .

تەكنیكی كاركردن

لە ڕووی بەكارهێنانی ماددە و شتگەلی هەمەچەشنەوە كاركردن لە كۆلاژدا كەموێنەیە ..
هەموو شتێك ئاساییە بەكاربهێنرێت لەكاغەزی هەمەجۆرەوە تا قوماش و پلاستیك و وێنەی فۆتۆگرافی و پارچەی دیاریكراو لە نیگاری كێشراو و پەڕی باڵندە و كانزای لە جۆری ئاسن و مس و هەروەها بەردی ڕەنگاو ڕەنگ…تاد.

كۆلاژكار ، ئازادییەكی ڕەها و پێكهاتەیەكی ئاهەنگداری ڕوانینخواز ، لەو تیشكانە ، ئەگەر هەر كەرەستەیەك بە تیشكێك ببینین ، ڕوناهییەكی بەهێزو سەرنجڕاكێش پەیدا بكا ، كە هەندێ جار مەبەستی بێ‌ لە هاڕمۆنیای فیگۆرەكانەوە یاخود لەگەڵ یەكهاتنەوەی كەرەستەكاندا دەبێ‌ .
زۆرجاریش لە فیگۆرە دژبەیەكەكاندا هەوڵدەدا گوزارشت لە ڕوئیاكانی بكا جگە لە دەستپێداهێنانەوەی دوایی كە لە دوا قۆناخی هەر تابلۆیەكدا بە دەسكاری خودی كۆلاژیست بەهۆی هەندێ‌ قەڵەموەشاندنەوە جێبەجێ دەكرێ‌ ، هەموو ئەو خەت و لاین و قەڵەموەشێنانەش دەگرێتەوە كه‌ تەواوكاری بە تابلۆكە دەده‌ن ، یا لە هەندێ‌ تابلۆی كۆنتراستدا دژایەتی پتر دەردەبڕن كە ئەویش هەر لە بەرژەوەندی كارەكەدا دەبێ‌ ، بەخودی ئیمزای هونەرمەند خۆیشییەوە كە بە ڕای من دەبێتە بەشێكی دانەبڕاو لە تابلۆكە و وەك فیگۆرێك خۆی دەنوێنێ‌ .
من بە خۆم تەكنیكی كاركردن لە كۆلاژدا وانابینم لە مەودای دەربڕین جیابێتەوە ، دیارە دەربڕین و شێوەكاریی و زمانی هەركارێك لە ئەنگیزەی كۆمەڵێك ڕەهەندەوە سەرچاوە دەگرن و بە پێی پاشخانی فەرهەنگی و پێویستی دەروونی بەسەر هونەرمەندیدا دەشكێنێتەوە . ئەمە لە هونەرەكانی دیشدا هەر وایە ، بەتایبەتی لە شیعر و مۆسیقادا ، كە دووەمیان دەچێتەوە ناو ئەبستراكت و لە گەلێك ڕووەوە لەگەڵ ئەو ڕیتمە ڕەنگین و پارچانەی كۆلاژدا تێكدەكاتەوە ، باوەكو هەر یەكیان سەر بە دونیای خۆیشیان بن .

ڕەنگە ئەمەش لەوەڕا هابتێ‌ هونەری كۆلاژ بە شێوەیەك لە شێوەكان دەچێتەوە سەر قوتابخانەی كۆپیزم ، كە لە لایەنی شێوەخوازییەوە بە ڕادیكاڵترین قوتابخانە دادەنرێ‌ لە سەردەمی خۆیدا بە تایبەتی بۆ هونەری شێوەكاری ، بەوەی ئەو قوتابخانەیە وازی لە چەمكە ریالیزمییەكانی بینین هێنا و لە هونەری هاوچەرخدا بەوە دەركەوتەوە ئاڵۆزی مرۆڤی هاوچەرخی لە ڕەهەند و مەودایەكی دیكەدا دەرخستەوە ..
پەرەسەندنی هونەری كۆلاژیش ( تاڕادەیەك ) بە لای دەرهاوێشتەكانی كۆپیزم و دادایەتی و لە پاشانیشدا سوریالی كەوتەوە لە پەیڕەوكردنی ئەبستراكتایەتی لە كاركردندا ، بەڵام بە ستایل و تەكنیكێكی جیاواز :

سەودا كردنی ڕوانینئامێز لە بەرابەر ڕووپێو و بۆشای و مەودادان بەو ڕوئیا و گەمە شێوەكاریانە بۆ ڕێكخستنەوەی ئاهەنگەكانی ناوەوەی كۆلاژكار خۆی ، زۆر جاریش دەقئاوێزی لەگەڵ ژانرەكانی دی هونەر ، بە نموونە شیعر لە باڵاترین تەجەللایدا ، كە جار هەیە بە لای ڕووی پاكیزەی ئیرۆتیكا و هەندێ‌ جاریش بەرەو ڕێڕەوی عیرفانیدا دەشكێتەوە و لە شیمانەیەكی وەختیدا ، دەوڵەمەند بە پاشخانی مێژوویی ( لە زەمەنی ئێستای دووبارە بووەوەدا ) و ئەزموونی كار لێ‌ كردنی وەك هەر كارێكی هونەری دەگاتە ترۆپك و تۆقەڵان .. لەوێدا لۆژیكێكی جیا لە نالۆژیكدا ، كە بەشێكە لە ویستی عارفان و ویستی شێوەخوازی ، هەروەها بەشێك لە ڕەهایی ڕوئیا و دونیابینی خۆی دەردەبڕێ‌ ..

لەبارەی ئەزموونی خۆمەوە

وێنەكێشان بۆ من یەكێك بووە لە خوولیاكانی منداڵیم .. سەرەتای چوونە بەر خوێندن ئەو بوارەم بۆ نەڕەخسا ، هەلومەرجی ئەوسا ( دەسپێكی خوێندن ) كە زۆرجار بەسەریدا دەسەپاندین لە ئەشكەوتان بخوێنین چ جای وێنەكێشان .
من تا نەهاتمە شار وانەی ئەوەی پێی دەگوترا ( ڕەسم ) وكە لە دوایدا زانیم ، نەبیستبوو..
( قەڵەمڕەنگ ) م هەر بە دوایی نەدیبوو ، بە خەڵوز جار جار ئەگەر بمانویستبوایە وێنەمان لەسەر دیوار و زەوی كۆنكریتكراو دەكێشا ، ئەو دەمە تەنیا بینا حكوومەتییەكان كۆنكریت بوون .
هێشتا لە ناوەڕاستی قۆناخی سەرەتاییدا بووم هاتمە شار ( پۆلی چوارەم یا پێنجەمی سەرەتایی ) لە خشتەی وانەكاندا ، وانەی ( الرسم )م دی ، بەڵام تا قۆناخی سەرەتایشم تەواوكرد وانەی ( وێنەكێشان- الرسم ) هەر لە خشتەی وانەكاندا مایەوە ، حەفتانە چەند وانەمان هەبوو ، یا دەكرا بە وانەی تر ، یاخود مامۆستا ئیزنی دەداین و بە ئیستیلاحی ئەودەمی دەبووە ( شاغر ) .

لە قۆناخی ناوەندیدا ( پۆلی دووەم ) بارودۆخ گۆڕا ، من گەڕامەوە
( گەڵاڵە ) شوێنی لە دایك بوونم كە ماڵیشمان هەر لەوێ‌ بوو .
ئەگەرچی گەڵاڵە دەمێك بوو ناحیە بوو ( هەر لە سەردەمی پاشایەتیدا ) هەروەها بنكەی شۆڕشی كوردستان .. لە هەمانكاتدا ئەوان ڕۆژان پێگەیەكی گرینگی بازرگانی هەموو كوردستانیش بوو ، بازاڕێكی هەبوو دووجار بە قەد ڕووپێوی خانووەكانی ، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا شوێنێكی تایبەت بە هونەر بە تایبەتی لە ڕووی بایەخدان و بە هەندگرتنی تێدا نەبوو ، ئەوەی هەبوو لە دوو سێ‌ هونەرمەندی خۆڕسك كە ئەڵڵاخوایی خۆیان خۆیان پێگەیاند بوو تێنەدەپەڕی .
ئەوسا ئێمە كۆمەڵێك قوتابی قۆناخی ناوەندی بووین هەستمان بەوە كرد بەتایبەتیش كە هەموومان لە ڕێكخراوی ( یەكیێتی قوتابیانی كوردستان ) دا
كارمان دەكرد ، ئەوەبوو لیژنەیەكمان بە ناوی ( لیژنەی زمان و ئەدەبی كوردی قوتابخانەی ناوەندی گەڵاڵە ) دامەزراند .
بە داخەوە بە هۆی كۆمەڵێك ئەگەر سەرەڕای بایەخدان بە لایەنەكانی دی وەك ڕۆژنامەنووسیی و مۆسیقا و گۆرانی و شانۆ ، لە بواری هونەری شێوەكاریدا ڕێك نەكەوت كارێكی وامان پێ بكرێ‌ شایانی گێڕانەوە بێ‌ .

زۆری پێنەچوو بیرمان لە بڵاوكردنەوەی گۆڤارێك كردەوە ، ئەوەبوو گۆڤاری( بەرەو ڕووناكی ) مان دەرچوواند ، بە حوكمی ئەوەی زۆربەی كارەكانی گۆڤارەكە ، بەتایبەتی سەرپەرشتی چاپ لە چاپخانەی كوردستان لە هەولێر بە من سپێردرا بوو ، پێشتریش لەگەڵ دەسپێكی قۆناخی ناوەندیدا ئەوەی پێی دەگوترێ‌( ڕۆژنامەی دیوار ) كە زیاتر دەچێتەوە ناو ( ڕۆژنامەگەریی قوتابخانە ) چەند بڵاوكراوەیەكم بە كۆششی خۆم دەرچواند بوو ، كە باسی ئەمەش دەكەم مەبەستمە بڵێم تەكنیكی كاركردن لە ڕووی دانان و دابەشكردنی بابەت و وێنە و قەبارە و شێوەی دانان و بڵاوەپێكردنی بۆشایی لەم جۆرە بڵاوكراوانەدا نزیكە لە كاركردن لە كۆلاژ .
لێرەڕا دەتوانم بڵێم من لەكاری ڕۆژنامەنووسییەوە سەروكارم لەگەڵ كۆلاژدا پەیدا كرد و تاڕادەیەك قەرەبووی ئەوەم پێكردەوە لە قوتابخانەدا بواری فێربوونیان بۆ نەڕەخساندین .
لەوساوە زۆرجار بۆ بابەتە نووسراوەكانی خۆم یا هی برادەران یاخود لە دەرهێنانی كتێبەكانمدا پەنام بۆ بردووە ، ئەگەرچی وەكو پیشانگای تایبەتی تا دوادواكانی سەدەی ڕابردوو (1995) كە یەكەمین پیشانگام تێداكردەوە
( 1/10/1995 ) هیچ پیشانگایەكم نەكردبێتەوە(9).

لە ڕووی تەكنیكی كاركردنیشەوە ، هەوڵم داوە ستایلێكی تایبەت بەخۆمم هەبێ‌ ، هەورەها هەمیشە لەگەڵ ئەوەدا بووم ( وێڕای پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا و بەردەست بوونی ) بە دەست كار بكەم ، من لە كاركردن بەدەست خۆم ئازادتر و كارەكانم سرووشتیتر دەبینم .
پێشموایە كاركردن بە دەست ، باوەكو بە كۆمپیوتەر و فۆتۆشۆپ
بكرێت و زۆر جار بواری مەودا پێدانیشی هەبێ‌ ، بەڵام هەمیشە وام دیوە كاری دەستی لە گیان پێدان و درەوشانەوەیدا لە پێشتر بێ‌ ، لە هەمانكاتدا كاركردن بەدەست :
یەكەم: ڕاستەوخۆترە و پتر ئیحساسات و جێپەنجەی كۆلاژیستی پێوە دیار دەبێ‌ ، ئەگەرچی ماندووبوونی زیاترە .
دووەم: ئەو ڕەهەند و مەودایانەی دەتوانرێ‌ بەدەست بە كارەكە بدرێ‌ ، هەندێ جار بە كۆمپیوتەر نزیكە لە مەحاڵ ، بەتایبەتی لەكاتی بەكارهێنانی هەندێ‌ كەرەستەی وەك دارو ئاسن و كانزای دی ..
سێیەم: زۆرجار ڕێك دەكەوێ‌ ( هەرچەندە من وەكو خۆم ئەم ئەزموونەم لە پیشانگاكانمدا تاقی نەكردووەتەوە ) كۆلاژێكی زیندوو لە خودی هۆڵی نمایشكردندا پێشان بدرێ‌ ، ئەمەش بە كۆمپیوتەر ناكرێ ‌.
چوارەم: لە ڕووی ڕاپەڕاندنی كاردا ، ڕەنگە زیاتر ماندووت بكا ، بەڵام لە زۆر لایەنەوە پێویستی بە هەندێ‌ شت نابێ‌ ، لە وێنەی تەزووی كارەبا بۆ كۆمپیوتەر بە نموونە ، لەو حاڵەتانەدا كۆلاژیست دەتوانێ‌ لە كوێرەدێیەكیشدا كارەكانی بەدەست ڕایی بكا .
ئەزموونی من لە یەكەمین پیشانگامەوە تا شەشەمین پیشانگا هەمووی بەدەست بووە ، لە هیچ كارێكمدا وەك وتم تەكنیكە بەردەستەكانی كۆمپیوتەرم بەكار نەهێناوە ، من پیشانگای یەكەمم لە(1/10/1995) لە هۆڵی سەدیر لە هاوینەهەواری سەلاحەددین ) نمایش كرد، بەناوی
( پاییزی چاوەكان ) ئەو پیشانگایە زیاتر لە 70 حەفتا تابلۆ بوو ، لە هەلومەرجێكدا بوو شەڕی ماڵوێرانكەری ناوخۆ لە گۆڕێ‌ بوو ، ئەو پیشانگایە و ئەو تابلۆیانەی تێیدا نمایش كران مەنەفێستی ناڕەزایی من بوو شەڕ بوو لەگەڵ شەڕی بێئومێدكارانەی خۆكوژی ، دەقێكی ڕاشكاوانەتر بوو لە دەقی ( باوێشكەكانی مێژوو ) كە شانازی پێوە دەكەم بەوەی
( یەكەمین قەسیدەی بڵاوكراوە بوو ، مایسی 1994 دژی شەڕی ناوخۆ پێش پیشانگاكە لە دەسپێكی شەڕدا بڵاوم كردبووەوە ) لە پاشانیشدا لە ڤیستیڤاڵی خانی لە شاری دهۆك خوێندمەوە(10).
لە حەقیقەتیشدا كۆلاژ بۆ من ، وەك زایەڵەی زەنگێكی لێهات لە تاراوگەی شیعردا ، هەر لێرەشەوە كرۆكی كێشەكە دەستی پێكرد:
كۆتەڵساز ، ڕموەشێنی مەیدان ، ئاگردز .. هەموو ئەوانە تارایەكیان پێ نەهۆنرایەوە! ناڵێم وشە دەستەوەستان بوو ، بەڵام ڕەنگە نەمویستبێ‌ لە ڕۆحی زیندووی بدەم ، ئەمەش هەستێكی بە سۆزە كە مرۆڤێك دەبینی خوولانەوەی لە مەودای ئیستاتیكاوە پێ لە پێشتر بێ‌ لەوەی هیوا ستراتیژییەكانی ژیان بەرجەستە دەكەن و بە شكۆیەكی وەختی نەدا .
هەندێ‌ جار بۆ ئەوە دەچم وەك چۆن مۆسیقا و ستران بە هۆی هەست كردنی مرۆڤ بە غەریبی و نائومێدی لەو دیماهییە تراژیدییەی ژیان كۆتایی پێ‌ دێ‌ داهێنراوە ..
هونەری نیگاركێشانیش ، ئەگەر مرۆڤی سەردەمە دێرینەكانیش مەودا ئیستاتیكییەكانی پێ‌ لێك نەدرابێتەوە ، لەگەڵ سەرهەڵدانی شارستانییەت تێگەیشتووە لەو وەهم و خەونی نەمرییەوە سەرچاوەی گرتووە ، كە لەگەڵ كارەساتە یەك بە دوای یەكەكانی ژیانزەوتكاران ، كونجێك ، بەرهەڵێكی تێدایە لە نزمترین پلەی نەداریدا چڵێك ڕوناهیت بداتێ‌ ..
ئەوە هونەرە دونیات هەبێ‌ ، بە كۆششی خۆت نەبێ‌ ناتوانی تێی بگەی و چەشەی لێ‌ وەربگری ..
هەر لێرەوە كۆلاژ بۆ من دیوەكەی تری شیعر بوو لە زەمانێكی ئیفلیجدا ، با لەگەڵ ڕەوتی هونەری نوێش بێ‌ پەیوەندی نەبوو بێ‌ ، بەڵام هەوڵێك بوو لە ئێوارەی مێژوو و ڕۆژپەڕی جوگرافیا بۆ ناسینەوەی بەهارە سووتاوەكان و ڕۆژگارە لە دەستچووەكان .. كڵاوڕۆژنەیەك بوو لە شەختەدا ، تەكنیكی ژیان بوو بەر لەوەی تەكنیكی شێوەكارییایەتی پەتی بەشێك لەو ژیانە بێت ناومان ناوە شێوەكاری یاخود هونەری شێوەكاری .
ئەم هونەرە ڕەنگە لە كوردستاندا بۆ یەكەمجار شەرەفی كارتێداكردنی بە من بڕا بێ‌ ، دیارە لە هونەری دونیادا نوێ نییە..
نایشارمەوە من لە كۆلاژدا هەست بە ئازادییەكی ڕەهاتر دەكەم ، هەست بەو شێتایەتی و وەهمانە دەكەم كە پێموایە كەم و زۆر لە هەمووماندا هەیە.. لە كاركردنیشمدا هەرگیز لایەنی ئیستاتیكی و تەكنیكی كاكردن و ڕوانین و ڕوئیای شێوەخوازی لە مەودایەكی ڕەهاترم بە قوربانی ناوەرۆكێكی دروشمئارا و باركەوتوو نەكردووە .
لە پیشانگاكانمدا هەوڵمداوە ڕیتمی ونكراو لەناو ژاوەژاوی سەردەمدا بدۆزمەوە لە كاتێكدا هاوسەنگیمان ڕوو لە ئاوابوون بوو ..

22 /10/2017
نەژاد عزیز سورمێ‌

———————————————–

ئاماژە و پەراوێز:

(1) هونەری سۆمەری گەیشتە ئاستێك تەنانەت لە سەردەمە هاوچەرخەكانیشدا هونەرمەندان لە كارەكانیاندا بە شێوەیەك لە شێوەكان بۆی گەڕاونەوەتەوە.
ئەگەر نموونە ت ویست سەیری تاقەكەی هونەرمەند ( جەواد سەلیم ) بكە لە بەغدا كە بووە بە ئایكۆنی شارەكە و ڕۆژانە لە TVییەكان دەیبینی ، دەسكردی هونەرمەندێكی هاوچەرخی سەدەی ڕابردووە(1921-1961) .
سەلیم لەم كارە ناوازەیدا بە ئاشكرا سوودی لە ( مۆری لوولەیی ) سۆمەرییەكان وەرگرتووە ، ئەوەی ئەو كردوویەتی لە ڕووی تەكنیكەوە چاپی هەڵكەندراوی مۆری لوولەییە بەڵام بە ڕوانینێكی سەردەمیانە.
(2) گاستۆن باشلار- جمالیات المكان – چاپی بەغدا 1980، بڵاوكراوەكانی گۆڤاری (اڵاقلام).
(3) سكینە المشیخص- الكولاج یستعید قيمة الاشياء فنيا .

بڕوانە:

http://akherelakhbar.net/%D9%81%D9%86-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%87/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%86-%D9%88%D8%A5%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D8%AF%D9%88%D9%8A%D8%B1/

(4) نوار طه – فن الكولاج – گۆڤاری (زەیزفون) ی ئەلكترۆنی .
(5) جمال القصاص- ستە عقود من الكولاج ، ڕۆژنامەی ( الشرق الاوسط ) ژمارەی ڕۆژی
4 /2/2000.
(6) د. سیاوش قندی – تاریخچە كولاژ، ڕۆژنامەی – هنرو اندیشە – ژمارە 214- دووشەممە 12ی ئابان 1376ی هەتاوی.
(7) یادداشت د. مورته‌زای فرهادی دربارە بزرگترین كولاژ جیهان در سیرجان ،

بڕوانە :

http://mortezafarhadi.ir/archive/557/%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%BE%D9%8A%DA%A9%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%84%D8%A7%DA%98-%D8%A7
(8) هەمان سەرچاوەی سەرەوە.
(9) لەوساوە ، واتە لە 1/10/1995وە تا ئێستا 6 شەش پیشانگای تایبەتیم كردووەتەوە و لە زۆربەی شارەكانی كوردستان نمایش كراوان ، وەكو هەولێر ، سلێمانی ، دهۆك ، سۆران ، ئاكرێ‌ ، صلاح الدین..تاد.
بێجگە لەوەش پیشانگای شەشەمم لە ئەنقەرەیش لە توركیا نمایش كرد كە بە ئامادەبوونی چەندان نووسەر و هونەرمەند و پەرلەمانتار بەڕێوە چوو و لە لایەن نووسەری ناوداری تورك دۆستی كورد مامۆستا (ئیسماعیل پێشكچی)یەوە كرایەوە هەورەها پێنج لەو پێشانگایانە لە دوو توێی 3 كتێبدا چاپ و بڵاوكراونەتەوە.
(10) ئەو ڤیستیڤاڵە لەكاتێكدا بوو زۆر نەبوو من و خانەوادەكەم ، ماڵی دایكم ، هەژاری برام ، ماڵی خوشكم لە قوربانییانی ئەو شەڕە بووین كە ئەوان بەر شاڵاوی تاڵان و فەرهود و پەراگەندەیی كەوتن و منیش كتێبخانەكەم كە خۆی لە نزیك 8 هەشت هەزار كتێب و دیكۆمێنتی ڕۆژنامەگەریی كوردی دەدا وێڕای چەندین سیایی ئامادەكراو بۆ چاپ لە پێش هەمووشیانەوە ( داستانی گەلگامش ) كە سێ‌ ساڵ بە وەرگێڕان و پەراوێز بۆ نووسینەوە
پێی خەریك بووم تیا چوون .




2 شیعرله‌‌ (فازڵ عه‌ززاوی)یه‌وه‌ و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

( 1 )
قه‌سیده‌ی ئه‌گه‌ر

خودایە
ئەگەر ئادەمزادت
بە دەستێك و سێ‌ قاچ دروست كردبا
مەیموون چییان دەگوت ؟
ئەگەر كلكی درێژت بەدواوەمان خستبا
چۆنمان لە ئاهەنگان سەما دەكرد ؟
گەر باڵت پێمان بدابووایە پێی بفڕین
پاسپۆرتەكانمان چی لێ‌ دەكرد ؟
ئەگەر بە نەدیتراویت دروست كردباین
خەفیە و جاسووس
ڕاپۆرتەكانییان دژی كێ‌ نووسیبا ؟
گەر نۆ پەنجەت پێدابواین
چۆنمان تا (دە) بژماردایە ؟
ئەگەر جەستەمانت لە پۆڵا دروست كردبووا‌
چۆن شەڕمان دەكرد ؟
گەر لووتمانت بكردبووایە دەنووك
كچانمان چۆن ماچ دەكردن ؟
ئەگەر خۆت كردبووایە حاكم بەسەرمان
بەرپرسەكانمان چی لێ‌ كردبا ؟
گەر ئەم قەسیدەیەم پێ بدابووای
چیت بۆ زیاد دەكرد ؟
ئەگەر ..
ئەگەر ..
ئەگەر خودایە!..

(2)
سۆزی (مه‌یسون)ی
ژنی خه‌لیفه‌ معاویه‌ بۆ بیابان

كراسێكی خوری و
دڵێكی بێ‌ خەمم بدێ‌ ،
تۆ بڕۆ هەموو پۆشاكە ئاوڕیشمیەكانم بەرە ..

خیوەتێكم لەناو لم بدێ‌ ، بای لێ‌ بدا
لەباتی من
بچۆرە كۆشكی بەرز . .
حوشترێكم بۆ بێنە
لە سارایان سواری بم
تۆیش بۆ كوێت بوێ‌
سواری كەژاوە زێڕینەكەم بە!

لێگەڕێ‌ سەگی میللەتەكەم
بە موسافیری بێگانە بوەڕێ‌
ئەو پشیلە تەمەڵە بەنازە
ببە ماڵی خۆت ..
پارچەنانێكی وشكم
لە گۆشەی كۆخێك پێ بدە !
تۆیش گەورەم بە تەنێ‌
كێكی میر بخۆ ..

لة ( فاضل العزاوي ـ الاعمال الشعرية ـ بةشى دووةم ـ بلآوكردنةوةى دار الجمل ـ 2007 ) كراون بة كوردى .

.




شاعیری كۆری كو ئوەن — شیعری به‌جێهێشتراو …. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئەگەر لە توانادا بووایە
ئەگەر بەڕاستی بلوایە
بۆچی چەند چركەیەك نەبوو ،
بتوانین لە نوێوە ،
لە ڕەحمی دایكانمان ،
ساتی لە دایك بوون
دەستمان پێ كردبووایەتەوە ؟
ژیان هەمیشە لەسەریەتی
ته‌نێ
گوێ‌ لە دەنگی ،
شەپۆله‌ هاتووه‌كان بگرێ‌ .
*
لەگەڵ ئەوەشدا
نابێ‌ پشت لە ڕێی ڕۆیشتنمان بكەین
سیپاڵی ساڵان
كە پەلم پێ كوتان
وەك شڕوشیتاڵی شۆراو
لێرەو لەوێ‌ هەڵدەفڕن ..
*
كە هەژار بووم
تەنانەت فرمێسكیش نەدەهاتن ..
*

لە هەندێ‌ ئێوارەدا
پشتی ساردم
بە پشكۆی دامركاوەوە
گەرم كردەوە ..
ئینجا بە ناچاری سوڕامەوە
سنگم گەرم بكەمەوە ..
لە شەوانی دیدا ،
قەسریم و
زۆر بە سادەیی ڕەق بوومەوە ..

چەندی ڕۆژانی نەژمێردراوی سبەی
دەبنە ئەمڕۆ
من زۆربەی جاران ،
ته‌نیا‌ غەریبێك بووم
لە كورسییەكی پشتەوە ..
چیاكان لە زەردەپەڕدا ،
قووڵ قووڵ بوون ..
ئەو ڕێگایەی لە سەرم بوو بیبڕم
وا دەردەكەوت
درێژتر بێ‌ لەوەی پێیدا هاتووم .
*
با هەڵیكرد ..
هەڵیكرد ..
*
ئەوە ڕۆح بوو دەیلوراند ،
یان شیعر ؟
هیچ ڕۆژێ‌ خەم
كڕین و فرۆتنی لەسەر نەبووە
كەوایە خەمبار بە !
وەك چرایەك
بە درەنگەوە ، دوور دەوەستێ‌ ..
*
لەوانەیە ، لە هەستم‌ بەدەر
هیچم بەجێ‌ نەهێشتبێ‌
كه‌ شتێكم
لە دوای خۆمدا جێهێشتووە
لە كاتێكدا
تەم پەرت دەبوو ..
لەو جێیەی لێی بووم
خێرا هەستام
ڕەنگە لە كەناری ڕۆژئاوا بوو بێ‌
نزیك
ڕادیكاڵترین تۆقه‌ڵان
لە نیوەدوورگەی( تایان)دا .
بڵێی ئەوە ڕۆحێك بووبێ
لە قۆناخێك
لە قۆناخەكانی ژیانمدا دەیلوراند
یان شیعر ؟

* كو ئوەن : شاعیری كۆری كو ئون ئابی 1933 له‌دایك بووه‌ ،
یه‌كێكه‌ له‌ پڕبه‌رهه‌مترین شاعیرانی كۆریای سه‌ده‌ی ڕابردووه‌ .
به‌هۆی چالاكی سیاسی و داكۆكیكردنی له‌ دیموكراسی له‌ وڵاته‌كه‌یدا زیندانی كراوه‌ ، بۆیه‌ به‌ شاعیری به‌رگریكار له‌ نیشتمان و هاونیشتمانیانی ناسراوه‌ .

بؤ دةقى شيعرةكة برِوانة :
http://www.poetryletters.com/mag/%d9%82%d8%b5%d8%a7%d8%a6%d8%af-%d9%85%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%85%d8%a9/%d8%b4%d9%90%d8%b9%d8%b1%d9%8c-%d9%85%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%83/




لە گۆرانیی ئەسكیمۆییەكانەوە …. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
گۆرانی ڕاوچییه‌كی پیر

ئەوە منم ، لە بۆشایی ساڵاندا
بەسەر چیای شەختەبەندەوە وەستاوم
لە ناوەڕاستی تاریكاییدا
چاوەڕێی هاتنی (ئاسك) دەكەم
داخۆ دێ بۆ دڵی پیر ‌ ؟

ساڵ بۆ كوێ‌ دەڕۆن ؟
ئاسكی دڵم دوای زه‌رده‌په‌ڕ دەچێتە كوێ‌ ؟
گەلۆ !
بڵێی وەك سەردەمی لاوی بمبینێ‌ ،
ئەودەمەی باسكم وێنەی با
تیری منیان داوێت
تا ئەوەی دوورخەمەوە
چاوی گەنجان دەیبینن ؟
داخۆ (ئاسك)ی دڵم
بۆ پیرێكی پەككەوتە دێتەوە ؟

(2 )
گۆرانیی قاژ

هەستن !
لە متبوونی درێژی زستانە
بێدار بنەوە
كە چاوی سپێدەی تێدا قورس كردوون و
ئێوەیشی قورس كردووە ..
ڕۆژی ژیان ، لە ڕۆژهەڵاتەوە هەڵدێ‌
هەستن برایان !
قاژ خەریكە گۆرانیی دەچڕێ‌
هه‌ر ئێستا دەستی پێكرد
گوێتان لێ‌ نییە ؟
هەستن !
مەهێڵن هاوین ڕا بكا‌
هەستن !
بەر لەوەی زستان دابێ‌
ئێوه‌ له‌ سپێده‌ی ئاخاوتنی
گۆرانی باڵدارانەوە
نابیسن ..؟

(3)
سترانی ترس

دوور گورگم دیتن
دوو گورگی گەورەی سپی
لێم نزیك بوونەوە
بەدوای بۆنمەوە بوون ..
بەڵام من هەڵاتم
یەكیانم كوشت
ئەوی دی هەڵات
بینیم ،
لە سارای بەفردا ڕادەكا
دەترسا
منیش دەترسام !
لێ من
كە زانیم بۆنم نەبووە ،
دەستم كرد به‌ گریان .

بڕوانه‌ ماڵپه‌ڕی : adab.com http://www.adab.com/world/modules.php?name=Sh3er&doWhat=shqas&qid=83417&r=&rc=0




شاعیری رووسی ڕفیدۆر سفارۆفسكی: ده‌ڵێن تۆ هێشتا خۆشت ده‌وێم

و: نه‌ژاد عزیز سورمێ
————————————-

دەڵێن :
تۆ ،
هێشتا خۆشت دەوێم
كە – لە ماڵ نابم –
تۆ تەلەفۆنم بۆ دەكەی
بۆ ئەوەی تێم بگەی ،
كتێبەكانم دەخوێنیتەوە ..
هەندێ‌ جار چاودێریم دەكەی و
دەڵێن ئەوان
لە چێشتخانەیەكی براشتنی بەهاراندا
دوور لە شار ..
منیان لەگەڵ تۆدا دیوە ..
تەنانەت
لە كۆنگرەی (پاریس)یش
منیان دیوە
لەگەڵت بووم ..
………….
………….
هه‌ر چه‌نده‌
من و تۆ
ساڵەهای ساڵە
قسەمان لەگەڵ یەك نەكردووە
…………..
…………..
دەتەوێ‌ بزانی بۆ ؟
چونكە تۆ
لە ڕێدا بۆ (ڕیگا)
تێزماڵ تێزماڵ بووی
پەرت و بڵاوبوویەوە
لە بارستەیەكدا تێكەڵ بووی ..
قژت
گۆشتت
ئێسقانت
تەنانەت سەریشت
تێكشكا ..
………….
بەوەی
من لە ڕێوڕەسمی
بە خاك سپاردن بووم و
بە چەپكێ‌ گوڵ دامپۆشی
…………..
…………..
بەڵام
ڕاستییەكی دی هەیە
بۆنی تۆ
هێشتا
لە ماڵەكەماندا ماوە ..
………….
………….
كە بەیانیان زوو
دەچمە ئاشپەزخانە
ئامانان دەبینم
سه‌رله‌به‌ریان شۆراون ..
دیسان
شیرینی هەمووی خوراوه‌ .

—————————-
بڕوانه‌ :
http://ns1.almothaqaf.com/b/c3/916561




مانگی شیراز …. عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
دڵم بریندار دەكەم ،
شیعرەكانم
بە خوێنی دەدێرم ..
گەوهەرێك
لەبن ڕووباری مرۆڤایەتیدا
شەوق ئەداتەوە ..
پەپوولەی سوور هەڵدەفڕن
لە شیعرەكانمدا ژنێك لە دایك دەبێ‌
مانگێكی شیرازی ،
لە گوڵەگەنمێكی زێڕینی بادراو هەڵگرتووە ..
هەنگوێنی دارستانانی
لە چاودا دەگەشێتەوە و
خەمی ئاگری ئەبەدییەت
باڵی
بۆ لە شەودا دەڕوێنن و دەفڕێ ،
خۆرێك لە خەو هەستێنێ‌
لە تنۆكە ئارەقی درەوشاوەی سەر
هه‌نییه‌ی عاشقدا نووستوە .
لە خەمی ڕەنگەكاندا
كە لە نێو تابلۆیاندا شێردراونەتەوە :
ژنێك ماهێكی شیرازی هەڵگرتووە
لە شەودا دەفڕێ ‌ ..
گەمارۆی خەوم دەدا ،
دڵم بریندار دەكا ،
شیعرم
بە خوێنی دەدێرێ ..
شاران
لە بنی ئەو ڕووبارەدا دەبینم نقووم بوون
لە چاوەكانیدا سەرچاوەی گرتووە ..
جادوویەكی هەنگوێنی
هەر كێ‌ نزیك دەبێتەوە
چاوی تێدەبڕێ‌
یان پێچەوانەی تەوژم مەلە دەكا
دەیكوژێ ‌ ..

هەموو ژنانی دونیا
لە ژنێكدا دەبینم
لە شیعرەكانم لە دایك دەبێ‌ ،
خاوەندارییەتی دەكەم ..
تێیدا دەحەوێمەوە ..
بەرەو ڕووی شەودا دەقیژێنم
لێ باڵەكانم
بەسەر ڕەنگی شاراوەی ناو تابلۆیان
تێكدەشكێن .

(2)
شێت
بە ڕووباری
لە چاویدا هەڵقوڵاو
بە هەنگوێنی ئاگرینی گەشاوەی ناو
ڕووباری ئاگر
پێچەوانەی تەوژم
مەلە دەكەم .

(3)
مێژووی ڕووباران دەنووسمەوە
لە مەلی خۆشەویستی و
ڕووباری زێڕینی درەختان
دەست پێ دەكەم .

(4)
عاشقان ،
بە خوێنی من خۆیان دەشۆن
غەریبانیش بە شیعرەكانم
لە مەنفادا
شیراز بنیات دەنێن .

(5)
خاوەندارییەتی دەكەم و
تێیدا دەحەوێمەوە
لە پەڕەمووچیدا
وێنەی یۆتۆبیایان دەكێشم
شاعیری تێدان .
.
(6)
بە ڕووباری لە چاوەكانیدا هەڵقوڵاو
شێت ..
بە لێشاوی سەركێش و لافاو
بە بڵێسەی دڕندەی برسی
مەلە دەكەم
بێ‌ ئەوەی بگەمە كەنار
بە سەرخۆشی نقووم دەبم ..

(7)
باڵم لێك دەكەمەوە و
لە نیوەشەودا بۆی دەفڕم
دەیبینم
نووستوە
خەون بە مانگی سەوزی شیرازییەوە
دەبینێ‌ ..

بەسەر دەروازە بەردینییەكاندا دەگری ،
بە لق و چڵی باخچەكەیدا شۆڕ دەبێتەوە و
تەنیا تێیدا دەمێنێتەوە ..
ژیانم نەدەبوو
خاك
بە ئامادەیی و نائامادەیی
تێیدا بوو
پڕ لە كۆچ و بە تەنێیی و
تارمایی مردووان ..
ئەی گۆزەی
ڕوومەت بە توتڕك سوور و
گوڵی شاخاوی سپی !
لەو سەفەرەدا
ببە بە توێشەبەرەی من !
لەم سەفەرەدا
ببە بە دوایین مەنفای نیشتمانم
تێیدا بحەوێمەوە و بمرم .
(8)
بە خۆشەویستی بڵێ‌ (ئا)
یان بڵی ( نا ) .

(9)
بڵێ‌ ( بڕۆ !)
یەكسەر دەڕۆم ..
بڵێ‌ ( حەزم لێتە )
یان بڵێ‌ ( حەزت لێ‌ ناكەم )

(10)
چاوەكانت
دوو چراوگی زێڕینن .
دەستت
دوو چارۆگە .

(11)
كارەساتێك
لەژێر ڕووپۆشی وشەدا
دەشارمەوە ..
بە برینەكەم دەڵێم ،
( سارێژ مەبە!)
بە خەمم دەڵێم ،
( سارد مەبەوە !)
بە عاشقان دەڵێم
( خۆتان بە خوێنی من بشۆن !)

(12)
ئاگر ئاگر هەڵدەلووشێ‌ و
خەمی عاشقە كۆچەرییەكانیش
لە سارای خۆشەویستیدا
دەشارێتەوە ..
شیراز دەمێنێتەوە
ئێمەش دەمێنینەوە
لە شەودا سەفەری بۆ دەكەین
سووتاو بە ئاگری خەمی ئەبەدی ..
لە سپێدەدا
باڵمان لێ‌ دەڕوێن
دەفڕین
بەڵام پێش ئەوەی
كاروانی بگاتێ‌
دەیكەین بە هی خۆمان
لێی دادەنیشین و دەگەڕێینەوە .

(13)
لە سەرچاوەكانی نووردا
بە كوژراوی دۆزیمیانەوە
دەمم
بە توتڕكی سوور و گوڵی سپی شاخاوی بوو
باڵیشم
لە نووردا ڕوا بوون .

* لة كؤشيعرى ( قمر شيراز )ـةوة ، برِوانة : http://www.alriyadh.com/52342




كۆتایی دونیا 1916 … ڕیچارد هۆڵزنبك …. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

كار لەم دونیایەدا
بەم بارە كەوتووەتەوە ،
مانگا بەسەر دارتێلی تەلەفۆنەوە
چوارمەشقی دانیشتووە شەترەنج دەكا ..
باڵدار ،
لەژێر تەننوورەی
سەماكەرە ئیساپانییەكاندا
وەك شەیپوورژەنی
بنكەی سەركردایەتی
بە خەمگینی دەخوێنێ ‌ ..
دەسكی زەنگ ،
بە درێژایی ڕۆژ دەلەرێتەوە ..
ئا ئەوەیە كێڵگەی وەنەوشە
كە موختاری بەڕێز باسی دەكا ،
كاتێ‌ چاوێكی لە دەست دا ..
تەنێ‌ فەرمانگەی ئاگركوژێنەوە دەتوانێ‌
مۆتەكە لە دیوەخان دەربكا ..
بەڵام هەموو سۆندەكانی ئاو كار ناكەن !

ئای هەی سۆنیا !
گشتیان ،
لەباتی منداڵان ،
پڕیان داوەتە
بووكەڵۆكەی سلیلۆز و
ڕۆیشتوون هوتاف بكێشن :
خوا پاشا بپارێزێ !‌
یانەی یەكتاپەرستان هەموویان
بەسەر كەشتی (مایربیر)ـەوەن
كەچی تەنیا كەشتییەوان
هەندێ‌ شت لە ئاوازی ( دۆ ) دەزانێ ..

من ئەتڵەسی توێكاری ،
لە پەنجەی پێم دەكێشمەوە ..
كەچی خێرا
توێژینەوەیەكی بەڕاستی دەست پێ دەكا
(ماسی)تان دیوە
بەدرێژایی دوو ڕۆژی ڕابردوو
بە پارچە پارچەیی
لەپێش ئۆپیرادا وەستاوە ؟

ئاه ..
ئاه ئیبلیسە بە ترسەكان !
ئاه .. ئاه .. هەنگەوان !
ئەزبەركەری دە ڕاسپاردەكە و
كەوانەی هوس هوس ..
هەروا بو وو
كە ئەمڕۆ نازانێ‌
(هۆمیرۆس)ی باوكمان چی نووسیوە ..
من شەڕ و ئاشتی دەگرم
لە كاتێكدا جل وبەرگی زانكۆم پۆشیوە
بەڵام گێلاس دەكۆڵم ..
كەس نازانێ‌ ئەمڕۆ
ئەگەر سبەینێ‌ نەبێ‌
ئەوان بە لەپی دەست لە كات دەدەن
ئەگەر كەسیان دەمارێكی بەهێزی هەبێ‌
مووی كلكی
ئۆتۆمبیلێكی بارهەڵگر دەركێشێ‌
ئەوە سەردەمێكی ناوازەیە .
مامۆستایانی زیندەوەرزانی
لە كێڵگەدا كۆدەبنەوە و
بە لەپی دەستیان ،
پەلكەزێڕینە دەگەڕێننەوە ..
جادووگەری مەزنیش
تەماتە لەسەر نێوچەوانی دادەنێ ‌ ..
جارێكی دی سەردانی قەڵا دەكەی و
بە بیابانە فراوانەكاندا دەسووڕێیەوە
ئاسك هاوار هاواریەتی و
ئەسپ قیت دەبێتەوە
) ئا ئەوەیە جیهانی ئێمە
ئەمەش هێشتا وەختی ماوە ( .

(*)ریچارد هۆلزنیك : یەكێكە لە دەستەی دامەزرێنەرانی بزاڤی دادا .
برِوانة : طؤظارى ( الشعر 69 ) ذمارة 3 تةمموزى 1969 ضاثخانةى دةزطاى ( الجمهورية ) بةغدا .




3 قەسیدە لە (ڕامبۆ)وە … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
كۆمیدیایه‌ك له‌ سێ ماچدا

لەوەی دایدەپۆشێ‌ داماڵڕابوو
درەختی گەورەی خۆتێهەڵقورتێنیش
لەوێ‌ بوون ،
بە گەڵاكانیان
مینای پەنجەرەیان
لە نزیكەوە … لە نزیك ،
بە مەكرۆییەوە دەكوتا .

لەسەر كورسییەكی گەورە دانیشت
دەستی تێكئاڵاندبوون
نیوە ڕووت

لەسەر زەوی ژوورەكەدا
ئازاد دەلەرێنەوە ..
مەبەستم
لە پێیە جوانە ناوازە ، ناوازەكانیەتی ..

زەینم دایێ
ڕەنگیشم ڕەنگی مۆم بوو ..
تیشكێكی ورشەدار ، دێ و ده‌چێ و
لە خەندەیدا دەشەكێتەوە ..
گوڵەمێشێكیش لەسەری مەمكی ..

هەردوو قاچە نەرمەكانیم
ماچ كردن ..
پێكەنی ..
له‌مه‌كرۆیی پێكەنینی هەڵوەریویدا ،
بوو بە بلوری جریوە و كریستاڵان ..
پێیەكانی لە ژێر كراسێكی ڕووبەدەردا
دەستووریان دا :
دەكرێ‌ تەواوی كەی ؟
یەكەم لایلایە ئەو دەستی پێكرد
پێكەنینە هەڕەشاوییەكه‌ی
بە سزایەكی زۆرەوە ..

چاوەكانیم
بە سۆزەوە ماچ كردن ،
كە بە لەرۆزكی
لەژێر لێوەكانی مندا
ئارامیان گرتبوو ..
سەرێكم بەرەو دواوە پاڵدا
هەست بە شەكەت بوون دەكا
ئای … ئەمە باشترە !

(( ڕێگەی تەنیا هەندێ‌ وشەم دەدەی ؟ ))
هاتم ماچەكانی ترم ،
بەسەری مەمكانەوە نووساند
وام لێ كرد
ماچەكە زۆر ئارەزوومەندانە پێبكەنێ‌
كە …

لەوەی دادیدەپۆشی داماڵڕابوو
درەختی گەورەی خۆتێهەڵقورتێنیش
لەوێ‌ بوون
بە گەڵاكانیان
مینای پەنجەرەیان
لە نزیكەوە … لە نزیك
بە مەكرۆییەوە دەكوتا .

(2)
خه‌ونمان بۆ زستان دی

زستان
بە فارگۆنێكی گوڵڕەنگی ، سەرین شین
سەفەر دەكەین ..
باش دەبین
هێللانەیەك ،
لە ماچگەلێكی شێتانەدا
لە هەموو گۆشەیەك
لە گۆشە نەرمەكانیدا
دێتە ژێر بار
چاوەكانت دەنووقێنی
تا لە میناكەوە سەرنج
لە ددان جیڕكردنەوەی ،

تارماییەكانی شەو نەدەی
ئەو شێواوە دڵڕەقە هارانە
لە ئیبلیسی ڕه‌ش و گورگی ڕەش ..

پاشان
هەست بە گۆناكانت دەكەی
ڕووشاون ..
ماچێكی چووكە
وەك بڵێی
جاڵجاڵۆكەیەكی شێت بێ‌
بەسەر گەردندا دەبزوێ‌
پێم دەڵێی :
(( بە دوایدا بگەڕێ !‌ ))
لە كاتێكدا سەرت خوار كردووەتەوە ..
وەختێكیشمان پێ دەچێ‌
لەو جانەوەرە دەگەڕێین
كە زۆر دەبزوێ ‌ ..

(3)
بۆ نووستوی دۆڵێ

كە ڕامبۆ ئەم قەسیدەیەی لە 1870 دا لە ( برۆگرێد ) بڵاوكردەوە ناونیشانێكی دیكه‌ی پێدا، ئەم سۆناتایە، وێنەیەكی كاریكاتێرییە بۆ شەڕ كە لەو ساڵەدا (1870) لە گۆڕێ‌ بوو .. لەگەڵ تێبینی ئەوەی دیارە كە ئەو سەربازە نەنووستووە ، كوژراوە .
ئەو بەرابەریەش لە نێوان سرووشتی جوان و میهرەبان و كارەساتەكانی شەڕ دەبینرێ‌ ، هەروەها لە نێوان پەڵەی سەوز و پەڵەی خوێن .

مەزرایەكی سەوزە ،
ڕووبارێك
گۆرانی تێدا دەچڕێ ‌ ..
شێتانە
لێشاوی ئاوی سازگاری زیوین
بەسەر گیادا بڵاو دەكاتەوە ..

كه‌ خۆر ،
لە شاخە بەرزەكانەوە دەدرەوشێتەوە
ئەوەتا دۆڵێكی بچووك
بە پڕشنگان شەپۆل دەدا ..

سەربازێكی گەنج هه‌یه‌
– دەمی كراوەتەوە –
سەر ڕووت
ملی لە ژێر
هۆ ئەو شیناییە تازەیە دایە ..
لەناو گیادا ،
لەو سارایەدا ،
ڕەنگپەڕیو
لە پێخەفی سەوزیدا
كە ڕوناهی لێ‌ دەگری .
درێژ بووە دەنوێ ‌ ..
پێی لە ژێر سەوزایدان
خه‌نده‌دار
وەك بزەی مناڵێكی نەخۆش دەنوێ‌
نا ئەو ،
لە سەرخەوشكاندنێكی سادەدایە
ئەی سرووشت !
بە گەرمی ڕایژەنە !
سەرمایەتی
ئەو بۆن و بەرامەیە
كار لە لووتی ناكەن
ئەوەتا لەژێر خۆردا دەنوێ‌ و
دەستی ئارام لەسەر سنگییەتی
دوو كونی سووریش لەكه‌له‌كه‌ی ڕاستی ..

————————–

ئاماژه‌
(*) ئارسەر ڕامبۆ : شاعیری بەناوبانگ و جێی سەرنجی مێژووی نوێی شیعری فەڕەنسی و جیهانی ( جین نیكۆلاس ئارسەر ڕامبۆ) ، نۆڤمبەری 1845 لەدایك بووە .
گرینگترین و سەرنجڕاكێشترین كاری نووسیبێ‌ لە تەمەنێكی لاوی سنووردار بووە ، فیكتۆر هۆگۆ بە (منداڵیی شەكسپیر)ی ناوزەد كردووە .. لە بیست و یەك ساڵیدا وازی لە شیعر نووسین هێناوە !
* بۆ ده‌قی عه‌ره‌بی شیعره‌كان بڕوانه‌ :
http://www.alnoor.se/article.asp?id=25158




مۆنیۆمێنتێك بۆ له‌بیرچوونه‌وه‌ …. نه‌ژاد عزیز سورمێ

سێبه‌ر و سێبه‌ر
به‌ دوای نیگار
به‌ دوای چاودێرانی ئاگر ..
هه‌وری ئاسندار ..
ژنانی گوێ قوڵاخ
به‌ جه‌وهه‌ری كوێری ڕاهێنراو
به‌ دوای ده‌نگی پێی
ڕه‌خشی به‌جێماو
له‌و ڕێیانه‌ی ،
شارستانه‌تی شه‌ڕ و
شه‌ڕی شارستانه‌تی
تیا به‌رپایه‌ …
*
ئاده‌میگه‌لی
ده‌ست به‌ به‌ردی ئه‌شكه‌وتان گوراو ..
چاو به‌ به‌فری كوێستان ڕشتوو ..
ئاسمان
بارانی لێ گرتنه‌وه‌
خۆیان له‌ سره‌وتنی كلۆرایی
دره‌خته‌ ڕووته‌كان و
كه‌ناری
چۆم و ڕووباره‌ نه‌قشبه‌ستووه‌كان
بینییه‌وه‌ ..

ئه‌نكیدۆ
هێشتا له‌ جه‌نگه‌ڵستانه‌ ..
ته‌خت هه‌ڵنه‌نراوه‌
گه‌لگامشی له‌سه‌ر دانیشێ ..
مه‌یخانه‌ ئاوا نه‌كراون
له‌ كونجه‌ تاره‌كانیاندا
بچێته‌ خه‌ڵوه‌تی ئاره‌زووه‌كانی ،
له‌ ناو شكارته‌ هه‌ڵچووه‌كان
ڕێ له‌ پاكیزان ده‌گرێ ..
*
بوارێكی سه‌خت
چۆله‌كه‌ شه‌كه‌ت
وه‌ك ئه‌و عاریفانه‌ی
دڕك به‌ گوڵ ده‌بینن ،
به‌ گۆڕاییه‌ به‌ردینه‌كانه‌وه‌ وه‌ربوون
به‌روبوومی ئاسمان
ببه‌نه‌وه‌ هێللانه‌ ،
وێرانه‌یێ جێنیگای
هه‌موومانی پێوه‌یه‌ ..
له‌ یاده‌وه‌ریماندا
به‌ ئێشی ئه‌شكه‌نجه‌دان ده‌چێ
له‌ ڕۆژێكی سڕه‌دا ..
له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ خود
هه‌نگاوی یه‌كه‌می لێ هاوێشترا
یه‌كه‌مین بزه‌ی تیا پشكووت
چاوشاركێ ،
بۆ سێوێك
ژیانی هێنا و
ژیانی برد ..
سترانێكی ته‌واو نه‌كراو ..
ئه‌فسوونێكی باڵ كراوه‌ ..
به‌سه‌ر ڕه‌هایی
كاته‌ پسۆكه‌ وه‌ڕسه‌كاندا
ده‌فڕێ .. ناگه‌ڕێته‌وه‌ ..
*
هه‌ڵه‌مان كرد
له‌ نانمان زیاتر ویست
هه‌ڵه‌مان كرد پێمان گوتن
نه‌تانهێشت خۆشمان بوێن ..
هه‌ڵه‌مان كرد
بۆ مه‌وسیمی
چاوغایه‌نیی ، بێ چاندیی ، ژه‌هراوی
نووشتاینه‌وه‌ ..
هه‌ڵه‌مان كرد
نوێژمان ،
به‌ كه‌بارێكی ناوه‌خت دا ..

شه‌پۆلی نوور
قژی كیژه‌ گۆشه‌گیره‌كانی
مه‌ستتر ده‌رده‌خست
سێبه‌ری ژیارێكی به‌ره‌واژ بوو
شه‌به‌نگی به‌ ژاوه‌ژاو به‌خشی ..
ده‌نگی له‌ بێده‌نگی خواست ..
هه‌ڵه‌مان كرد
وه‌نه‌وشه‌ی ته‌لانانمان ڕاوه‌شاند ..
له‌ ئاوی لێڵمان دا ،
له‌ بڕه‌ ڕازاوه‌كان نه‌په‌ڕینه‌وه‌ ..
هه‌ڵه‌مان كرد
هه‌وڵمان دا ،
نووزه‌ی گجووله‌ به‌ره‌ڵڵاكان
تێكه‌ڵ به‌ چینكه‌ و پرووشه‌ی
چۆله‌كان بكه‌ین ..
هه‌ڵه‌مان كرد ..
*

مۆنیومێنتێك
بۆ هه‌وری ئاسندار
بۆ ژنانی گوێ قوڵاخ
بۆ خۆخواردنه‌وه‌
بۆ باران ،
له‌ پاشماوه‌ی
پێكه‌ به‌ دزی خوراوه‌كان هه‌ڵده‌نێین ..
سه‌مفۆنیای شێتایه‌تییه‌ ،
پرچی پیرۆزگریی ڕاده‌كێشین
نووزه‌ی
تووتكه‌ هه‌تیوكه‌وتووه‌كانمان
دێته‌ ده‌ست ..
ئاوریشم ،
پۆڵای پێ خوار ده‌كرێته‌وه‌ ..
ئێواره‌ به‌ شه‌تاوێكی تۆزاوی دووگیانه‌
ئاگر جه‌نازه‌ی به‌فری له‌ كۆڵ ناوه‌ ..
ڕووباره‌ كێویه‌كان
ڕێیان ،
له‌ چاوی كوژاوه‌مان گرتووه‌ ..
خوانی شه‌و
سرووتیی ڕه‌هێڵه‌ و گه‌رده‌لووله‌ ..
شه‌هدی مێژوو
به‌ ئاوێنه‌ تڵخه‌كاندا دێته‌ خوارێ
چۆله‌كه‌
گۆڕاییه‌ به‌ردینه‌كان به‌رناده‌ن !
خاكی پیر
كه‌ جه‌سته‌ی درزبردووی خوێناوی
له‌ خۆرێكی بریندار ده‌چێ
به‌ ئامێزی له‌رزۆكی
ڕه‌شه‌بای له‌ باوه‌ش گرتووه‌ ..
چۆله‌كه‌
گۆڕاییه‌ به‌ردینه‌كان جێناهێڵن !
*
ئای گۆلی نه‌دیتراو و نه‌بیستراو!
هه‌واری غه‌ریبی !
بانیژه‌ی ئه‌ستێران !
چاوت لێیه‌ .. ؟
به‌دنیهادی ده‌بینی ،
دره‌خشان
دوور له‌ دڵ
نزیك له‌ خوێنی به‌فیڕۆدراو
له‌ ودمی ون بوون
له‌ چ سره‌وتنێكی ئارامدایه‌ ؟
كۆخه‌كانی ئومێد
چۆن هه‌ڵده‌درێنه‌ خه‌ره‌نده‌كانی
نۆستالیژیا ؟
ڕووتتر ده‌بنه‌وه‌ گوڵه‌گه‌نم
چۆلتر ده‌بنه‌وه‌ خه‌رمان ؟
په‌راوێزێك ،
بۆ خۆدزینه‌وه‌ له‌ ئێش
خۆدزینه‌وه‌ له‌و فرمێسكانه‌ی
شێوه‌ی شه‌ونم ده‌ده‌ن .. نامێنێ ؟
*
به‌ پێشبینییه‌ك ،
ته‌نیا عاشقان
په‌ی پێ ده‌به‌ن
بێده‌نگی ،
به‌ به‌نگكێشی و
خه‌وی زڕاو و
سۆزانییه‌ سه‌ربڕاوه‌كانی
كووچه‌ و شه‌قامان ده‌شكێنرێ ..
نووزه‌یه‌كی مه‌ست
به‌سه‌ر لمی كه‌ناردا كه‌وتووه‌ ..
باران
كه‌ له‌ شه‌ڕی ئاژاوه‌دا كشاوه‌ته‌وه ،‌
مۆسیقای خه‌مباری
به‌سه‌ر هه‌واری دێرین و
ئه‌و چۆله‌كانه‌ په‌خش ئه‌كا
له‌ گۆڕاییه‌ به‌ردینه‌كان
پرووشه‌ ده‌كه‌ن .

كانوونی یه‌كه‌م 2017




ڕۆژژمێری عاشقه‌ هه‌ژاره‌كان …. عه‌بدولوه‌هاب به‌یاتی … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
جیهان
بە گەف و شیعر و
شۆڕش و كۆچ و مەرگ
زەوت دەكەین .
بە شەكەتی
لە شۆستەی مێژوودا دەكەوین
لە كانگەی خەڵوز و
بنمیچی سەهۆڵدا
سیس دەبین ..
بە پێوە دەمرین .
لە غەریبیماندا دەمرین
لێ‌ لە نوێوە
لە منداڵدانی شەو و
باڵای چیاكانی زەوی
لە دایك دەبینەوە .
تاجی ئەشكەنجەی ڕەتكردنەوەمان
لەسەر ناوە و
گۆچانی خۆرمان هەڵگرتووە ..
سپێدە ،
بە شەوی درێژی جیهان
زەوت دەكەین
بە مردوویەتی
دەریا
بۆ شارەكانی ئایندەی دوور
تەی دەكەین ..
ئاڵای یاخی بوونی
تیا هەڵدەكەین
بە زیندوویی
لە بەندیخانەكانیدا دەمرین
شكۆیەك بۆ مێژوو دروست دەكەین .

(2)
زامەكانمان لە هاوار كەوتن
بوو بە شارێك و ڕووبارێك
لە سەفەری مەرگدا
بەدوای كەنارێكدا دەگەڕێ ..
بەردێكی ڕەش ،
لە مەملەكەتی وێرانەدا
باران دەیشواتەوە و
ئومێدێك
لە لێواری بێهیوایی
ئادەمزادە دوابڕاوەكان
پەنای گرتووە و
قەرەجێك
بەسەر ئەسپی خەمبارییەوە
بەدوای نوور
بە دوای عایشە
لە شارەكانی ئایندەی دووردا
زەمین دەپێوێ ‌ ..
لە غوربەتیدا دەمرێ‌
لێ جارێكی دی
منداڵێكی بێ‌ ئەسپ
لە دایك دەبێتەوە ،
زراو ڕژاو
لە شەو و ڕۆژ و
لە یەك بەدوای یەك هاتنی
ڕۆژگار و وەرزەكاندا
دەستی بۆ بەژنی چیای زەوی
درێژ دەكا و
ڕووتیی خەوتوویشی
لە خێوەتی ئاگری ڕۆژهەڵات و
زەردەپەڕی كوژاوە
بەسەر لووتكەی چیاو باناندا و
دەنگی گڕ بووی
سنگی كەشتیی
كەشتییەوانە مردووەكان و
گیای ئەشكەوتەكانی نوور و
دوورگەكانی یاقووت دەدەفێ‌ ..

(3)
ماهی گریان ، بۆ بولبولێك
بۆ وەختێ‌
كە هەڵدێ‌ و ڕادەكا و
نەخشەی تاوان
لە بەرد ئاگر
لە دەفتەرە شینەكانی منداڵیدا
دەكێشێ‌ ،
بۆ هیوای لە گۆڕنراو
بۆ شۆڕشی ڕووباران
لە نامۆییاندا و تەنیایی پردان
بە مردوویی
دەریا تەی دەكەین ..
لە بەندەرێكەوە بۆ بەندەرێكی دی
دەنەڕێنین و
كەشتییان دەسووتێنین
هەرچی بووە و دەبێ‌ : نەبووە !
(4)
گوڵی سوور
لە باخچەی زستاندا
چی بە بولبول دەڵێ‌ ؟
(5)
لە خەوندا
باوەشی پێداكردم ،
جەستەی تادارمی
بە گوڵ داپۆشی
گوڵەكانی ماچ كرد ..
هەستم كرد
خاك سیمای بە نوور داپۆشیوە و
بڤە ڕوویدا
دەستی بەرەو باخچەی من هات و
گوڵەكان
لە ئاگریدا سووتان و
باڵداری
لە خەو بیێداركردنه‌وه‌ و
نمەی بارانی سوور و
بوومەلەرزە و برووسكە .
(6)
ئاگرپەرستانی ئەم چاخە
لە غوربەتییاندا دەگرین
ئەستێرە دەرنەكەوت
لێ‌ دز و نەجیبزادە و
شاعیرانی
خەونی بەكرێدراو دەركەوتن ..
شمشێریان
لە تەرمی منداڵان و
هەژارانی
شارە برسییەكاندا چەقاند
شایەدنامەی مردووان و
كتێبە پیرۆزەكانییان هەڵگێڕایەوە ..
(7)
نوور لە كوێوە دێ‌ ؟
كە ئێمە
لە هەموو سەردەمێكدا
بەرداش بووین
لە ریز بەستندا
كۆت و پەیوەند
بە كۆت پەیوەند دەگۆڕینەوە ..
زۆردار بە زۆردارمان دەفرۆشێ ‌ ..
پاشا بە پاشا ..
بەڵام ئێمە
خۆڕاگر دەمێنینەوە
بە پێوە دەمرین ..
بە پێوە دەریا تەی دەكەین ،
بۆ شارەكانی دووری ئایندە
جیهان
بە مەرگ و شۆڕش و كۆچ
زەوت دەكەین ..
لە غوربەتماندا دەمرین ..
به‌ڵام
لە نوێوە لە دایك دەبینەوە ..
لە نوێوە دڵداری دەكەین ..
لە نوێوە ڕەت دەكەینەوە ..
لە نوێوە
شۆڕش بەرپا دەكەینەوە و
لە نوێوە دەكەوینە تەڵەی
پاشا و زۆرداران .
لە مەیدانی شەڕی خەڵكی تر
سەردەبڕدرێین
گوللە بە دوژمن و برا وەدەنێین
زامەكانمان
بەسەر هه‌نییه‌مانه‌وه‌ هەڵدەگرین و
مردووەكان ، بێ‌ مێژوو بێ‌ ناو
دەنێژین ..
بە زیندوویی لە گۆڕەكانییان
نیشتەجێ‌ دەبین .
كاروانی مەزن
لە مەرگەوە بۆ لە دایك بوون
دەست پێ دەكەینەوە
لە هەموو چاخەكانی
هێز و ڕوناهییەوە
هەڵواسراو بە داوی
هیوای ڕەش ،
لە چاوەڕوانی ئاگر و تۆفاندا
دەمێنینەوە .

(8)
هەژارانی جیهانی تاڵانكراو
یەكگرن !
هەژارانی جیهانی تاڵانكراو !

( * ) لة كؤشيعرى ( قصائد حب على بوابات العالم السبع )
بلآوكردنةوةى ( دار الشروق ) ، 1985 ضاثى دووةم ، ل 28 .




شیعرله (‌ فللیحه‌ حه‌سه‌ن )ـه‌وه‌ …………….. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
دڵ خه‌ونێكی هه‌یه‌ ده‌یپارێزێ

وشه‌یه‌كم پێ بڵێ
پیتێكم پێ بڵێ ..!
هه‌ندێكم له‌ پیتێك پێ بڵێ
ئه‌وی دی بۆ من لێ گه‌ڕێ
لێكی ده‌ده‌مه‌وه‌ ..
… ئه‌رێ
تاوانی بێده‌نگبوون مه‌كه‌ !
وام لێ بكه‌ی ببم به‌
به‌ساڵاچووترین
هه‌تیوی جیهان .
*
وتی خۆشم و
بێده‌نگ بوو
وه‌ك بڵێی (د) دال
پیتێك بێ
به‌ بێده‌نگییه‌وه‌ به‌سترابێته‌وه‌ ..
*

ده‌زانم پیاوی دی هه‌ن
له‌ تۆ میهره‌بانتر و
له‌ چاوی تۆ ئه‌مینتر
له‌ تۆ زۆر شتی تر …..
به‌ڵام …
به‌لامه‌وه‌ گرینگ نییه‌
گه‌ردیله‌ی ئاو چه‌ند به‌نده‌
ئه‌وه‌ی ده‌یزانم
من ‌بێ ئاو ، له‌ تینوویه‌تییان
ده‌خنكێم ..
هه‌روا ‌بێ تۆیش ..

(2)
دوای چل ساڵ له‌ به‌فر

ئه‌و ( سه‌عات )‌ـه‌م له‌بیره‌
له‌ قه‌سیده‌یه‌كه‌وه‌ پێچرا بوو
پێشكێشت كردم
هێشتا به‌ مانامه‌وه‌ په‌یوه‌سته‌
هه‌ر چركه‌یه‌ك
به‌سه‌ر كاتژمێره‌كه‌یدا تێپه‌ڕێ

پیتێك باز ده‌دا و
ده‌ست به‌سه‌ر ترپه‌یه‌ك
له‌ لێدانی دڵمدا ده‌گرێ ..
وای لێ هاتووه‌
غه‌زه‌لان بۆ خوێنبه‌ره‌كانم ده‌نێرێ ..

گه‌ر شاره‌كه‌م
به‌ گۆڕ ده‌وره‌ نه‌درابووایه‌
چه‌ندم حه‌ز ده‌كرد
وه‌كو كچۆڵان
له‌ باخچه‌یه‌كی نهێنیدا
چاوه‌ڕوانم كردبای

نزیك ده‌بمه‌وه‌ ..
ئه‌و دووركه‌وتنه‌وه‌ ئه‌ستووره‌ت لێ داده‌ماڵم
وه‌ك باڵتۆكانی نێوجێرسی له‌ زستاندا

ئه‌و به‌فره‌ بتوێنه‌وه‌
به‌سه‌ر ڕسته‌ی نامه‌كانتا
كه‌ڵه‌كه‌ بووه‌ ..!
ئه‌و گیایه‌ ببڕه‌وه‌
به‌سه‌ر زمانته‌وه‌ شین بووه‌ ..!
چ پێویستیم
به‌ ڕووباری فرمێسكه‌كانته‌ ؟
من ژنێك نیم به‌ كلكی ماسییه‌وه‌

بوونێكت له‌ وشه‌
بۆ دروست ده‌كه‌م
بملاوێنه‌وه‌ !
لێم گه‌ڕێ ئیتر
واز له‌ داواكردنی مافی ئافره‌ت بێنم
به‌ تامی په‌نجه‌كانت داوای ده‌كه‌م
كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن
شیعری منیان خۆش بوێ ..
لێم گه‌ڕێ جارێكی دی
خۆم هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنم و
به‌ بنكه‌ی گه‌ردوونت ببینم .

————————-

ئاماژه‌ :

*فلله‌یحه‌ حه‌سه‌ن : شاعیریكی عیراقییه‌ ، له‌ شاری ( نه‌جه‌ف ) له‌ دایك بووه‌ هه‌ر له‌وێش ده‌ژی ، مامۆستایه‌ له‌ یه‌كێك له‌ دواناوه‌ندییه‌كانی كچان . ماسته‌ری له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا هه‌یه‌ . تا ئێستا 4 كۆشیعری بڵاو كردووه‌ته‌وه . یه‌كێكه‌ له‌و ژنه‌شاعیرانه‌ی تراژیدیا له‌ قه‌سیده‌كانیدا ون نییه‌ ،بۆیه‌ هه‌ندێ له‌ ڕه‌خنه‌گران به‌ شاعیری سه‌رده‌می شه‌ڕ ناوی ده‌هێنن .‌

بۆسه‌رچاوه‌ی شیعره‌كان بڕوانه‌ :

http://elaph.com/Web/Culture/2018/08/1214271.html 1-
http://www.alnoor.se/article.asp?id=68183 2-




به‌و ڕێیانه‌دا تێپه‌ڕیم له‌و كانییانه‌م خوارده‌وه‌ …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

“منداڵێك ڕاده‌برد مۆمێكی به‌ده‌سته‌وه‌ بوو. لێم پرسی ئه‌م ڕوناهییه‌ له‌ كوێوه‌ دێ‌ ؟
مناڵه‌كه‌ مۆمه‌كه‌ی كوژانده‌وه‌ و وتی: ئێستا تۆ پێم بڵێ‌ ڕوناهییه‌كه‌ بۆ كوێ‌ چوو
تا منیش پێت بڵێم له‌ كوێوه‌ دێ‌ .
حه‌سه‌نی به‌سرایی “

1
فڕین له‌ نه‌غمه‌ی مۆسیقادا ون ده‌بێ‌
تارمایی مانگ له‌ ڕه‌نگی سوور
سوور
سوور

به‌ چاوت ڕا ده‌زانم
هێشتا گه‌لاوێژ نه‌بزووتووه‌
منیش وه‌ك تۆ ،
مه‌مله‌كه‌تی خۆم ون كردووه‌ ..
ڕۆشناییان به‌نوێژی نیوه‌ڕۆ
لێ‌ دزیوم
به‌ چاوت ڕاده‌زانم
سپێده‌یه‌كی سپی به‌ڕێوه‌یه‌
سپی
سپی
سپی .

هه‌ورم به‌ وشكی نه‌دیبوو
ئه‌و پیتانه‌ی به‌ كێڵگه‌كانم داكردبوون
به‌شێكم له‌ شه‌و،
به‌شه‌كه‌ی دیم له‌ گزنگی به‌یان خواستبوون
زه‌رد
زه‌رد
زه‌رد

په‌پووله‌ له‌ زمانی خه‌ون ناگه‌ن
“ڕووباری گریان”
سه‌رچاوه‌ی له‌ پایزه‌وه‌ نه‌گرتووه‌
ئه‌مجاره‌ش بۆنی سه‌وزایی
له‌خه‌و ڕایچڵه‌كاندم…
سه‌وز
سه‌وز
سه‌وز .
2
ته‌نیایی، گوڵی گه‌شی داری فه‌نا
ڕۆژنامه‌و بڵاوكراوه‌ و
ڕادیۆو ته‌له‌فزیۆن و سایته‌كان
لێی ده‌ترسن
خۆیانی لێ‌ ده‌پارێزن ..
كه‌چی ئه‌و له‌ شێوه‌ی ژنێكی ڕادیكاڵ
به‌ چاوی به‌زه‌ییه‌وه‌ لێیان ده‌ڕوانێ‌ ..

3
كۆتر به‌ ناوی ئاشتییه‌وه‌ فڕێنرابوون
چیا له‌ ئامێزیان ده‌گرتن ، لایلایه‌یان بۆ ده‌كردن
به‌ڵام به‌فر خۆی لێ‌ نه‌كردن به‌خاوه‌ن
ڕووی نه‌دانێ‌
كۆتره‌كان ئێستاش چاوه‌ڕوانن
به‌فر سڵاوێكیان لێ‌ بكا.

4
ئه‌و مردووانه‌
بۆچی ده‌ستیان له‌ گۆڕ ده‌رهاتووه‌؟
ئه‌و هیوایه‌ شێته‌
چییه‌تی به‌و سه‌رماوسۆڵه‌
له‌ شه‌قامی شاعیراندا
سه‌رگه‌ردان ، ئه‌ستێران كۆده‌كاته‌وه‌
كه‌ هێشتا تاریك دانه‌هاتووه‌
ئه‌م دنیایه‌ بۆ نووستووه‌ ؟
* تێبینی: وه‌ڵامه‌كان بۆ ئیمێله‌ هاككراوه‌كان ده‌نێردرێن

5
ڕێگا دوور بوو، جێژوان خاڵی
من به‌مه‌وسیمی چاوی تۆ
بیناییم ڕوون ده‌بووه‌وه‌..
موریدی خانه‌قای تۆم من
گرفتاری لاله‌زاری گوڵڕه‌نگی
حوجره‌ی به‌ ده‌نگ و سه‌دای تۆم ..

6
سه‌ره‌ بێباكه‌ مژووله‌كان
خلۆر ده‌بنه‌وه‌ ..
له‌و دیو مینای په‌نجه‌ره‌كانه‌وه‌ ده‌بینرێن
ئه‌و شه‌قامه‌ تاریكانه‌
ئه‌و دیواره‌ تاریكانه‌
ئه‌و شاره‌ تاریكانه‌
چیت به‌بیر دێننه‌وه‌..؟
من هه‌ر ئه‌و (من)ه‌م
نه‌مهێشت گه‌ڵا شه‌رمنه‌كان هه‌ڵبوه‌رێن ..

7
ئێواره‌ی ئه‌به‌دیه‌ت ،
شوێنپێی له‌رزۆك ،
ڕووباری به‌خۆڕ،
هه‌موویان لێره‌دا، به‌ به‌ر سێبه‌ری نووكی
ئه‌و قه‌ڵه‌مه‌ باڵانوێنانه‌دا تێپه‌ڕین .

8
ڕوخساری ماندووتم
له‌ ئاوێنه‌دا بینی
ویستم بڵێم ناتوانم بڵێم ئه‌وه‌ی له‌ دڵمه‌ بیشارمه‌وه‌
پێم بڵێ‌ پرسیاره‌كانت چی لێ‌ كردن ، بۆ كوێت بردن؟
پێم بڵێ‌ من كێم؟

9
ئێمه‌ له‌ كوێین؟
ئه‌و شانۆگه‌رییه‌ بۆچی ئه‌وه‌نده‌مان ماندوو ده‌كا؟
تاومان بۆ به‌ خۆشه‌ویستی ئه‌م ڕۆژگاره‌ لێ‌ هه‌ڵنایێ‌ ؟
چ ده‌ڵێی ،
بۆ نایێی له‌ كۆڵ خۆمانیان بكه‌ینه‌وه‌
ئومێد ماوه‌، ئه‌ویشیان بده‌ینێ‌ ..

10
ده‌ستم له‌ ئه‌به‌نووس ده‌چوو
دڵم پێده‌كه‌نی ..
ده‌ستم په‌شمی تابانه‌
دڵم ده‌گری…

11
شازاده‌ نهێنی ڕه‌نگه‌كانی
له‌گه‌ڵ خۆی برد
پێدڤێ‌ ئاڵامان ڕه‌نگی
له‌ دامێنی چیاكانه‌وه‌ وه‌ربگرێ‌
تا هه‌تا هه‌تایێ‌
بزه‌ی كوێستانانی پێوه‌ دیاربێ‌ ..

12
هێشتا زه‌رده‌ به‌سه‌رانه‌وه‌ مابوو
بارانم شایه‌ده‌ شیرین قه‌د!
من له‌ واده‌ی خۆم دوانه‌كه‌وتبووم
تێمهه‌ڵكردبوو
كسپه‌ی جوداییم ده‌نگی ده‌گه‌ییه‌ ئاسمانان
بارانم شایه‌ده‌
له‌واده‌ی خۆم دوانه‌كه‌وتبووم
به‌ چیت بڕوا پێ‌ بكه‌م
له‌ هاتنم بێ‌ خه‌به‌ر بووی..؟

13
پێكه‌وه‌ین
كه‌چی له‌یه‌كتریش جوداین
ڕێگای ئه‌ڤین یه‌ك ڕێگایه‌ شیرین قه‌د.

14
په‌پووله‌یه‌كی داماو
چ له‌ دیوارێكی كۆنكریت ده‌كا
چ له‌و خه‌ونه‌ نیگه‌رانانه‌ ده‌كا
ژنێكی سپیپۆشی تێدا ده‌رده‌كه‌وێ‌..؟
په‌پووله‌یه‌كی داماو
چ له‌ زایه‌ڵه‌ی ده‌نگ و
ئه‌شكه‌وتی ترسناكی بێده‌نگی ده‌كا؟

15
ده‌سته‌ ڕه‌شه‌كانن
كه‌مه‌ندان
له‌مه‌زرای دڵه‌شكاوه‌كان داوێن
چاوه‌كان له‌ ئاست مێژوودا نووقاون
له‌وانه‌یه‌ كۆنه‌برین بكولێنه‌وه‌
ڕه‌نگه‌ دیسان شه‌و دابێته‌وه‌..

16
باخچه‌ چاویان لێ‌ ستاندم
ڕووبار فرمێسك
ئێستا سیمام له‌ په‌یكه‌ری مرۆڤێك ده‌چێ‌
له‌به‌هه‌شتدا تووڕ درابێ‌..

17
له‌ براده‌ر زیاتر بوو
باجستێنی خه‌م
ڕۆیشت…
بێ‌ خواحافیزی، بێ‌ ڕوخسه‌ت
بێ‌ ئه‌وه‌ی گۆڤاره‌كه‌ی ده‌ربچوێنێ‌
یا پێمان بڵێ‌ ئیتر نایه‌مه‌وه‌
تێنه‌گه‌یشتم بۆچی
سه‌فه‌ری بێ‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی
خسته‌ سه‌ره‌تای زستان..؟

18
جارێكی دی هاتیه‌وه‌ خه‌ونم
له‌خۆشیان نیوه‌گیان بووم
ئه‌وه‌ چ چیرۆكێكه‌ كه‌ژێ‌
چیرۆكی من و تۆ
په‌یكی زه‌مه‌ن نایبڕێ‌..

19
پێشوتاری قه‌ڵه‌م
به‌دخه‌وی بوو
ڕۆحی سترانان
خه‌ڵتانی بێده‌نگیی جۆگه‌و ڕووباران
شیرین قه‌د له‌ من ون نییه‌
چاوه‌ فێڵاوییه‌كانی
له‌ودیوی مینای په‌نجه‌ره‌وه‌ ده‌بینم
پێشوتاری قه‌ڵه‌م
لێره‌، له‌ كانی له‌زه‌تدا ورشه‌ ده‌دا..

20
ماهی ئێمه‌
له‌باتی تریفه‌
په‌شم ده‌بارێنێ‌
له‌گه‌ڵ میوانداری مه‌رگیش
له‌گه‌ڵ نه‌خوێندنه‌وه‌ی مێژوو
له‌گه‌ڵ ئاودزبوونی برینان
له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامی شه‌و
هێشتا دڵ په‌یژه‌یه‌كی ئومێدی
پێوه‌ ده‌مێنێ‌
من و تۆی پێدا سه‌ركه‌وین.

21
پایته‌خته‌كانی ئه‌م سه‌ده‌یه‌
له‌هێڵی یه‌كتربڕو ته‌ریب ده‌چن
بێ‌ سه‌ره‌تا، بێ‌ دیماهی
پایته‌خته‌كان گوندی گه‌وره‌ن
به‌ڵام هێلكه‌ی بچووك ده‌كه‌ن..

22
ئه‌و ئاوازو گۆرانییانه‌
كێ‌ شكاندنی؟
كێ‌ بوو به‌ زه‌بری سته‌م
قه‌ره‌جه‌ چاوكاڵه‌كانی
له‌گه‌ڵ دنیای ماسكداری ئێمه‌دا
تێكه‌ڵ كردو تارمایی دوواندن؟
كێ‌ بوو ڕازه‌كانی بردن؟
نه‌وا.
نه‌وا.
نه‌وا.
بۆ كێ‌؟

23
كه‌ پێویستیمان به‌ لێفه‌شڕێك و نانێك هه‌بوو
ئه‌وان بروسكه‌یان ده‌نارد..
وه‌ك گۆزه‌یه‌كی شكاو له‌ مه‌یدانی شه‌ڕه‌كانیاندا
به‌جێیان ده‌هێشتین ..
ئاهه‌نگیان له‌ گه‌ڕه‌كی كه‌ڕان پێ‌ ده‌گێڕاین ..
كه‌چی ژیان ..
ئا ئا ژیان ..
ئه‌وه‌تا به‌ پیرمانه‌وه‌ دێ‌
ئێمه‌ین خۆمانی لێ‌ لاده‌ده‌ین ..

24
په‌تای ئاده‌می
كه‌ ئێستا بووه‌ به‌ مۆد
دیواریان به‌خانووانه‌وه‌
په‌نجه‌ره‌یان به‌ دیوارانه‌وه‌
شووشه‌یان به‌ په‌نجه‌رانه‌وه‌ نه‌هێشت
به‌م جۆره‌
چیرۆكی ئه‌مشه‌ویشمان لێره‌دا ته‌واوبوو..

25
پاسه‌وانی ڕێگا بوو
هێللانه‌كانی تێك دابوون
له‌و ساوه‌ ته‌رزه‌ له‌ شكارته‌كانمان ده‌دا
تێكهه‌ڵكێشاوه‌..له‌و ساوه‌ پیلمان له‌گه‌ڵ برسییه‌تیدا

26
ڕه‌نگه‌كان له‌كوێدا خۆیان بنوێنن
كه‌ هه‌موو شه‌ڕو پشێوی دونیا
له‌سه‌ر ده‌نكه‌ ڤیاگرایه‌ك بێ‌..

27
به‌داخه‌وه‌ باران مابوو
ئه‌ویش ئێستا
له‌پرۆسه‌یه‌كی ڕسكاودا
جاسووسی به‌سه‌ر هه‌وره‌وه‌ ده‌كا
ده‌ڵێن باران هه‌موو نهێنییه‌كانی دركاندووه‌
بۆیه‌ هه‌ور تووڕه‌ بووه‌
وه‌ك ده‌بینی ماوه‌یه‌كه‌
هیچ كارێكی پێ‌ ناسپێرێ‌.

28
كه‌ ڕۆیشتی پرچت تا تا
سیمات بروسكه‌ی ده‌هاوێشتن..
نازانم چۆن له‌ژێر ئه‌و هه‌موو ماسكانه‌ ماندوو نه‌بووی..

29
دونیا له‌ژێر باڵی (جیهانایه‌تی)دا نووستووه‌
كێڵگه‌كانی نێرگس،
ڕه‌نجی فه‌رهاد ده‌ده‌ن
له‌و لاوه‌
له‌ په‌نای دێرێكدا
كه‌ ده‌نگی گیان و
گیانی ده‌نگی پۆشیوه‌
مرۆڤێكی ساده‌
به‌دڵی شكاوه‌وه‌
لاوكی به‌سه‌رچوو ده‌چڕێ‌

30
حه‌وشه‌مان بۆنی شه‌وبۆی لێ‌ دێ‌
هه‌ر دڵه‌و په‌یكانێكی بۆ دێ‌
هه‌ر چاوه‌و گڕ ده‌بارێنێ‌
ئاوازی كپ،
ده‌فری به‌تاڵ پڕ ناكا
ئیتر لێره‌ به‌دوا سێو له‌ ئه‌فسانان دێته‌ ده‌رێ‌
به‌ كلیكێك پێ‌ ده‌گا..
به‌ كلیكێك ده‌كڕێ‌
به‌ كلیكێك ده‌فرۆشرێ‌
دوور نییه‌ به‌ كلیكێكیش بخورێ‌..
بژی (جیهانایه‌تی)
كانگه‌ی ته‌مبه‌ڵی و
كۆڵه‌واری و ته‌نپه‌روه‌ری..

31
سرووتی خاكه‌ڕایی
خه‌می نادیار
خۆری سپیپات
وا پێك نه‌هاتبووین براله‌
منداڵیی گه‌ردوون
به‌ گورگان بسپێرین ..

32
ئای زه‌وی خۆزگه‌ ئه‌وه‌نده‌ بچووك نه‌بای
ناچارم بكه‌ی
سینگم بكه‌م به‌ چیمه‌ن
چاوم به‌ هێللانه‌ی مه‌لان
دره‌خت له‌سه‌ر باڵه‌كانم بڕوێنم .

33
په‌ری له‌ هه‌وران ده‌ركه‌وتن
باس له‌وه‌ختێك ده‌كه‌م
به‌یانیی نه‌دابوو
هێشتا ئاگری شوانان
به‌ بنارانه‌وه‌ دیار بوو
شه‌وگه‌ڕ نه‌هاتبوونه‌وه‌
په‌ری له‌ هه‌وران ده‌ركه‌وتن
له‌ كاتێكی وادا
تۆ بڵێی په‌ری بۆ له‌ هه‌وران ده‌ركه‌وتبن؟

34
ژنێك بۆ غه‌ریبی خۆی ده‌فی لێ‌ ده‌دا
گه‌ڵای داران
سه‌ره‌تاتكێیان له‌گه‌ڵدا ده‌كرد
ژنێك ،
له‌ كانگه‌ی نووره‌وه‌ هاتبوو
ده‌فی بۆ غه‌ریبی خۆی لێ‌ ده‌دا..

35
ئه‌وده‌مه‌ی كولێره‌یه‌ك به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرم
ده‌زانم دنیا ده‌هێنێ‌
گۆرانی بۆ بچڕی .

36
گریمان دڵیان
خستیه‌ سندووقی ده‌نگدانه‌وه‌
بیرت لێ‌ كردۆته‌وه‌
به‌ چ زمانێك له‌گه‌ڵ پرسیاران بئاخڤێی
یاخود چییان پێ‌ بڵێی..؟

37
چاو و گوێمان
به‌سێنی سه‌ربانانه‌وه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌
تكایه‌ پێم بڵێ‌ من كێم؟
له‌ كوێڕا هاتووم ، بۆ كوێ‌ ده‌چم ؟

38
گڕم نه‌دیبوو له‌و شێوه‌
بێباك، بێ‌ په‌روا..
به‌فری لوتكان بسووتێنێ‌
ئاوی ڕووباران داغ بكا.

39
مه‌رگ له‌ چاوه‌ڕوانی ژیاندا خوێنی له‌ به‌رده‌ڕوا
شارستانیه‌ت و چۆلپه‌رستی
له‌به‌ر ئاستانه‌ی سه‌ده‌ی نوێ‌
ده‌ست له‌ ناو ده‌ست
پرۆتۆكۆلی نهێنی ئیمزا ده‌كه‌ن
وێنه‌ی یادگاری ده‌گرن…

40
نه‌مده‌زانی گوڵ له‌ ته‌مدا
جوانتر ده‌رده‌كه‌ون
نه‌مده‌زانی تریفه‌ی مانگ
له‌ تانه‌ی چاوان ده‌چێ‌..

41
لێم دیاره‌ ده‌رفه‌ته‌كان له‌ ئه‌فسانه‌دا ئاڵاون..
لێم دیاره‌،
پیاڵه‌ی به‌تاڵم لێ‌ دیاره‌
چاوی ماندووی تێدا ڕه‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌
ده‌نگی گیراوی تێدا ده‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌
لێم دیاره‌، شتی دیشم لێ‌ دیاره‌
لێ‌ مومێكی به‌ر با چی له‌ده‌ست دێ‌؟
له‌وه‌ی به‌ده‌ر
یه‌خه‌ی خۆی له‌ تاریكیدا داده‌دڕێ‌

42
ڕۆژگارمان
ڕۆژگاری دووپشكانه‌
چڕپه‌ ده‌خوێننه‌وه‌
سه‌وڵ له‌ خه‌یاڵ ده‌ده‌ن
ڕازێك ، نهێنییه‌ك
له‌ ڕۆژگاری دووپشكاندا نه‌ماوه‌..

43
فرمێسك نووستبوو
چاو بێدار
له‌و دیو سۆزی سۆمادا
ژنێك سه‌مای
له‌به‌ر ئاوازی هه‌تاو و سێبه‌ردا ده‌كرد
فرمێسك نووستبوو
ژنێك له‌به‌ر ڕوناهی دا ده‌له‌یزی..

44
تارمایی ڕێیان
له‌هه‌ور
له‌ با
له‌ خه‌ونان گرتووه‌
تارمایی گه‌یشتنه‌ ئاسمانی خه‌ره‌ندان..

45
ڕه‌شه‌با نه‌بووایه‌
دره‌خت به‌لادا نه‌ده‌چوون
ڕه‌شه‌با نه‌بووایه‌
چاوی تۆ
به‌و ئێواره‌ ئه‌رخه‌وانییه‌ ته‌رزیان نه‌داوێشت
ڕه‌شه‌با نه‌بووایه‌..

46
مێژووی شۆسته‌كان نانووسنه‌وه‌
ئه‌و ڕه‌وه‌زه‌ی له‌ خه‌ودا به‌ سه‌رتدا ڕما
ئه‌و خه‌مه‌ نادیارانه‌ بوون
پایزان ده‌دره‌وشانه‌وه‌..
ترپه‌ی دڵه‌ هه‌لاهه‌لاكان بوون
ته‌می سپێده‌یه‌كی زستانی…
فلیمه‌كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی لێ‌ مابووه‌وه‌
ئه‌وی دی لێ‌ ڕه‌شببوه‌وه‌..

47
داربه‌ڕوو په‌نجه‌مۆری
به‌سه‌ر گوڵاڵه‌كانی كه‌ناره‌وه‌ مابوونه‌وه‌
پاسه‌وانی فه‌رمانگه‌ی دۆزینه‌وه‌ی تاوانان
نه‌یهێشت له‌ گوڵان نزیك ببمه‌وه‌
تۆ پێم بڵێ‌ دڵداره‌كه‌م چاوه‌ڕوانه‌
من چۆن بێ‌ گوڵ بگه‌ڕێمه‌وه‌؟

48
بازی كێوییان
به‌ دووكه‌ڵی پرسیاران گیراوه‌
ئه‌ستێره‌
له‌ ئاسماندا ڕاده‌كه‌ن
خه‌ڵكی له‌ به‌هه‌شتیشدا خۆیان كۆكردۆته‌وه‌
كه‌س نازانێ‌ چی قه‌وماوه‌..

49
ده‌خیل چاكی سه‌رگردو ته‌لانان
به‌هه‌ور بڵێ‌
له‌ قه‌ده‌حی پڕیدا ڕێژنه‌یه‌ك دا بكا
شاعیران وه‌ختی ژوانێ‌
هیچیان له‌ بیر نامێنێ‌ .

هه‌ولێر- 2009
نه‌ژاد عزیز سورمێ‌




ئێلزا له‌به‌ر ئاوێنه‌دا … لویس ئاراگۆن …. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ

لە چڵەپۆپەی كارەساتەكانمدا
بەدرێژایی ڕۆژێ‌
لەبەر ئاوێنەكەی دانیشتووە ،
قژە زەردە زێڕینە ورشەدارەكەی
دادەهێنێ ‌ ..
وەهام دەهاتە بەرچاو ،
دەستە ناسكەكانی
بڵێسە ڕێك دەخەن ..
*
لە چڵەپۆپەی كارەساتەكانماندا .
بە درێژایی ڕۆژێ‌
لەبەر ئاوێنەكەی دانیشتووە
قژە زەردە بریسكەدارەكەی
دادەهێنێ ‌ ..
دەتگوت (چەنگ)ێكی زێڕین
بێ‌ بڕوا
لە چڵەپۆپەی كارەساتەكانماندا
دەژەنێ ‌ ..
چەندان سەعات
بە دیار ئاوێنەكەی دانیشتووە ..
قژە زەردە زێڕینە ڕەونەقدارەكەی
دادەهێنێ ‌ ..
وەك ئەوەی بە ویستی خۆی
قوربانی
بە یادەوەرییەكانی بدا ،
بەدرێژایی ڕۆژێ‌
لە پێش ئاوێنەكەی دانیشتووە
هێشتا بەخێرهاتنی
هەڵاوی پەرش و بڵاو دەكا ..
بێدەنگ
وەك هەر كەسێكی دی ،
بە ویستی خۆی
قوربانی بە یادەوەرییەكانی داوە
لە چڵەپۆپەی
مەینەتییە سەختەكانماندا ..
ئاوێنە ڕەشەكەی ،
وێنەی جیهان بوو ..
شانەكەیشی
كە ئاگری ئەو بارستە ئاوریشمینەی
لوول دەدا
گۆشەی یادەوەرییەكانی منی
ڕووناك كردبووەوە ..
*
لەوپەڕی ڕۆژگارە سەختەكانماندا
وەك ئەوەی پێنجشەممە
بكەوتبێتە نیوەی حەفتە
خۆی لە ئاوێنەدا بینی
بێ‌ ئەوەی قسە بكا
لە پێش یادەوەرییەكانیدا
دانیشتووە ..
ئەوانەی دی
لەم جیهانە تاریكەدا
ستایشیان دەكەین
ئەوانەی ڕۆڵی كارەساتەكانمان
دەنوێنن
یەك بەدوای یەكدا دەمرن ..
پێویست ناكا ناویان بێنین
تۆ دەزانی چ یادەوەرییەك
بەسەر ئاگردانی
ئەم ڕۆژگارە پەڕپووتەدا
دەسووتێ ‌ ..
*
لە قژی زەردی زێڕینی
كە لەوێ‌ دادەنیشێ‌
بە بێدەنگی دایدەهێنێ‌
گڕی لێ‌ هەڵدەستێ ‌ .

* لویس ئاراگۆن : ( 1897 – 1982 ) شاعیری ناسراوی فەڕەنسی كە لە هەمانكاتدا ڕۆماننووسیش بووە.
یه‌كێكه‌ لە پێشەنگەكانی ئەدەبی ریالزمی نوێی فەڕەنسی لە لایەنگرانی كۆمەنیستەكانی ئەو وڵاتە .
بڕوانه‌ : adab.com




له‌ ترپه‌ی دڵ كورت تر …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

ئه‌وه‌بوو قه‌ڵای سه‌رچڵی و ڕسكانمان ؟
ئه‌وه‌بوو خه‌ون و چراوگی ڕێگامان ؟

( مانگ – ێكمان هه‌بوو
هه‌ندێ‌ جار نان و
هه‌ندێ‌ جار په‌نا
ئاسمان لێی به‌ تاڵان بردین
ئێستا بێ‌ نان و بێ‌ په‌ناین..! )
…………
…………
………….؟؟

نیو سه‌ده‌:
ڕووته‌ڵه‌ ،
چه‌ترمان له‌ سێبه‌ر هه‌ڵداوه‌
هه‌نیه‌مان ئاره‌قه‌ی گوناهی پێدا دێته‌ خوار
نیو سه‌ده‌…

نیو سه‌ده‌ی خیزه‌ڵان ..
به‌ چڕنۆك ،
به‌ تاوی فڕین و به‌ خوێنی ئومێد..
بێده‌نگیمان به‌ هاواره‌ گومڕاكانه‌وه‌ دیار..

نیو سه‌ده‌ ،
دورگه‌یه‌ك بووین دوور….
هه‌موو دونیامان له‌ وێنه‌ی گۆزه‌یه‌كی شكاودا بینی .

( هه‌بوو پرچی دڕنییه‌وه‌
هه‌بوو دایده‌هێنا..
ئێمه‌ش بۆ ژیان به‌ دوای
خۆڵه‌مێشی ،
سووتانی خۆمان ئه‌گه‌ڕاین ..
بكوژی – حسێن –
هه‌موو پاكیزه‌یی دونیای
له‌ كراسێكی سووردا
به‌ دڕنده‌ی چیایان سپارد…)
………
…….؟؟

به‌ردیش پاڵی به‌ به‌رد داوه‌
ڕووبار له‌ چاوتا خنكاوه‌ ..

بمپارێزه‌ !
بمپارێزه‌ شووره‌ی خۆشه‌ویستی ،
شووره‌ی ئه‌به‌دیه‌ت ..
بمپارێزه‌ !
هاوارێكی ترم پێ‌ نه‌ماوه‌ …
بم
پا
رێ
زه‌….. !
7/1994




قه‌سیده‌یه‌ك له‌ شاعیری ئه‌فغانی ( ئه‌بو تالبی مزه‌فه‌ری )یه‌وه‌ … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

خۆشه‌ویستم !
له‌ دوا ئیمێلتدا نووسیوته‌ :
له‌م ڕۆژانه‌دا
له‌ سنووری یۆنانستانی .
نووسیوته‌ :
له‌گه‌ڵ كه‌شتییه‌وانه‌ سه‌رخۆشه‌كان
ڕێك ده‌كه‌وی و
له‌ قاچاخچییه‌كانی مرۆڤ ده‌پاڕێیه‌وه‌ و
مێینه‌تیت هه‌مووی
خستۆته‌ مه‌زاته‌وه‌ ..
تا هه‌رچی زووتره‌ بتبه‌نه‌ دوور و دوورتر ..
له‌ تارماییه‌ك ،
كه‌ ناوی نیشتمانه‌ ..

داوات كردووه‌
قه‌سیده‌یه‌ك بنووسم
ببێته‌ تریاكی گه‌ستنی
ئه‌وانه‌ی هاوڕێگاتن .

خۆشه‌ویستم !
داخۆ نووكه‌ بیر له‌ تۆ بكه‌مه‌وه‌ ،
یا برینه‌ ئاودزبووه‌كانی كابول ؟
یان ئه‌و كرمانه‌ی ،
به‌ پێمدا هه‌ڵده‌گه‌ڕێن
به‌دوای ئه‌وه‌ن
جه‌سته‌م هه‌ڵدڕن ؟
كه‌ وه‌ك جه‌نازه‌یه‌ك وایه‌
خه‌ریك بێ پێوه‌ی گیرۆده‌ بێ و
گۆڕهه‌ڵكه‌ن هه‌ڵه‌یان
له‌ واده‌ی ناشتنیدا كردبێ ..

ئه‌تۆی موسافیری ناچاری ،
له‌ باهۆزێكی غه‌ریبایه‌تیدا ..
منیش بوونه‌وه‌ری ناچاری
ئه‌و خۆڵه‌ سه‌رسوڕهێنه‌ره‌ ..
غه‌ریبێك لێره‌ ،
غه‌ریبێك له‌وێ
وه‌ك بڵێی دونیا
به‌رگه‌ی جه‌نجاڵی غه‌ریبان ناگرێ
كه‌ با ،
هه‌ر گه‌ڵایه‌كی ئێمه‌
به‌لایه‌كدا داوێ ..

خۆشه‌ویستم !
سێ مانگ ده‌بێ
له‌ مۆته‌كه‌كانمدا
پێم له‌سه‌ر مشكاندا ده‌نێم ..
خه‌ون ده‌بینم شاره‌كه‌م
له‌سه‌ر شاره‌مێرووله‌یه‌ك هه‌ڵنراوه‌ !
گوێم له‌ده‌نگی ته‌وره‌
به‌دوای سه‌رمدا ده‌گه‌ڕێن و
له‌ قووڵایی بوونمدا
به‌شێوه‌یه‌كی گومانلێكراو هه‌ڵده‌كه‌نن ..

ڕۆژگار سه‌یره‌ ،
به‌دوای ماڵێكی ئاسووده‌ و
كوچه‌كانی دۆڵی ( برشی )
به‌و ڕێگاوبانانه‌دا ده‌سووڕێمه‌وه‌ ،
به‌دوای كونه‌مشكه‌ قرتێنه‌ره‌كانه‌وه‌ ..
پاشان به‌م زووانه‌
ڕۆژێك ، له‌م ڕۆژانه‌دا
ده‌مگرن
به‌تاوانی ئه‌وه‌ی
من خۆكوژم !!
به‌ تاوانی ئه‌وه‌ی شاعیرم
له‌ ئێرانه‌وه‌ هاتووم و
وشه‌ی بێگانه‌م به‌ زمانه‌وه‌یه‌ ..
شاره‌زایانی زمان پێیان وتم :
تێبینیان كردووه‌
زمانی قسه‌كردنت
خڵت و خاڵی زۆری تێدایه‌ ..

خۆشه‌ویستم !
هیچ گۆرانییه‌كم له‌ قوڕگدا و
ڕه‌نگم له‌ چاودا نه‌ماوه‌ ..
قه‌واره‌م ده‌ته‌قێننه‌وه‌
وه‌ك ئه‌وه‌ی په‌یكه‌ره‌كانی ( بامیان )
ده‌ته‌قێننه‌وه‌ ..
پیته‌كانم به‌ تاڵان ده‌به‌ن
وه‌ك تابلێته‌ به‌ردینه‌كانی
گۆڕستانی ( كازركاه )ی بوهرات..
وشه‌كانم یه‌ك به‌دوای یه‌ك ده‌دزن
وه‌ك لایه‌كی ده‌روازه‌ی
گۆڕی ناسر خه‌سره‌و له‌ ( به‌دخشان )
لایلایه‌ی دایكم و
ئاوازی باوكم ، كه‌ شانامه‌ی ده‌خوێنده‌وه‌ ..
ئه‌فسانه‌كانی وڵاته‌كه‌م ده‌دزن
ئه‌دی زمان ماڵی بوون نییه‌ ؟

به‌م نزیكانه‌
ڕۆژێ له‌ ڕۆژان
پیاوێكی ئاسایشی نیشتمانی دێت و
به‌ تاوانی ( كرده‌وه‌یه‌كی خۆكوژی
به‌ وشه‌ی فارسی )
به‌ره‌و به‌ندیخانه‌ی ( بلكرام )م ده‌با
ده‌فته‌ری شیعره‌كانم ده‌به‌ن
ده‌ڵێن لێت نووسیوه‌ ( به‌لخ ) ،
نووسیوته‌ شیراز ..
نووسیوته‌ مه‌ولانا ..
نووسیوته‌ شه‌مس ..
خۆم به‌ پشتێنیه‌كی وشه‌ڕێژكراو ده‌كوژم !
به‌ بۆمبای سه‌روا ،
به‌ ڕه‌گه‌زه‌كانی شیعر و چیرۆك ..
هێشتا وه‌خت ماوه‌
به‌ بارهه‌ڵگرێكی پڕ له‌ شیعر
له‌ وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری بده‌م .

با له‌وه‌ گه‌ڕێین خۆشه‌ویستم !
بمبوره‌ گوێت پێ ناده‌م و
شیعری دڵداریت بۆ نانووسم
من شیعر و گۆرانیم له‌بیر چووه‌ته‌وه‌
ده‌مم خوێنی له‌به‌ر ده‌ڕوا
ناكرێ به‌ ده‌می به‌خوێنه‌وه‌
باسی خۆشه‌ویستی بكرێ ..

بیستم كه‌شتییه‌ك
له‌ كه‌ناره‌كانی ئوستورالیا تێكشكاوه‌ ..
خۆشه‌ویستم !
له‌ نیشتمان مه‌پرسه‌
مشك خواردیان ..
تا دڵنیاشت بكه‌مه‌وه‌
گه‌ر هه‌ندێ چه‌و له‌ په‌قره‌جێك بكه‌ی و
ڕایوه‌شێنی ،
ئه‌نجام
ده‌بێته‌ ئه‌فغانستان ..
دوای ئه‌مڕۆ
هیچ سوودێك
له‌و دره‌خته‌ پیرۆزه‌دا نییه‌
كرم به‌ بۆشی به‌جێی هێشتوون…

ئاماژه‌ :

سه‌ید ئه‌بو تاڵیبـی مزه‌فه‌ری ساڵی 1344ی هه‌تاوی له‌ گوندی چوارباغی ویلایه‌تی ئارزگان له‌ دایك بووه‌ ، هه‌ر له‌وێش چووه‌ته‌ به‌ر خوێندن و قۆناغی سه‌ره‌تایی ته‌واو كردووه‌ ، ساڵی 1364ی هه‌تاوی یه‌كه‌مین شیعری نووسیوه‌، شیعری ئه‌بو تاڵیبیش دیاره‌ خاڵی نییه‌ له‌ كه‌ش و هه‌وای شاعیرانی ئه‌فغانستان كه‌ زۆربه‌ی عاریفانی دونیایێی لێ هاتوون ، ئه‌و وا دیاره‌ به‌ هه‌ناسه‌یه‌كی نیشتیمانخوازی و مرۆڤدۆستی له‌ بواری مرۆڤی وڵاته‌كه‌یدا خه‌می گه‌وره‌تر ده‌گێڕێته‌وه‌.. ئه‌مه‌ش بێگومان تووله‌ڕێیكی باریكه‌ له‌ ڕێگای پان و به‌رینی ڕێبوارانی ڕێی عاریفان ، به‌ڵام له‌ شێوه‌ و ڕوانینێكی جیاوازدا. ئه‌م شیعره‌ی ئه‌بو تاڵیب، له‌ سایتی ( جدار الصوت )ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی.




چه‌ند قه‌سیده‌یه‌كی شاعیر قاسم سعودی … و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

* پاككردنه‌وه‌ی ماڵ

گه‌نجێك ده‌ناسم
شه‌وانه‌
له‌ گۆڕه‌وه‌
به‌ره‌و ماڵه‌كه‌ی ده‌فڕێ‌ ..
شیر و سه‌وزه‌
له‌ ئاشپه‌زخانه‌ داده‌نێ‌ ..
وانه‌ به‌ منداڵه‌كانی ده‌ڵێ‌
ماڵه‌كه‌ به‌ باشی پاك ده‌كاته‌وه‌
زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ك
بۆ وێنه‌ی ژنه‌ مردووه‌كه‌ی و
سه‌ری پیره‌ دایكی ماچ ده‌كا
كه‌ ته‌واو به‌ هه‌تیوانه‌وه‌ ماندوو بووه‌ .

* قاچی هاوسێم

جارێكیان
قاچی ڕاستیم
له‌ هاوسێكه‌م خواست ،
به‌و مه‌رجه‌ی
ده‌ستی چه‌پمی بده‌مێ‌ ..
به‌و شێوه‌یه‌
ئه‌ندامه‌كانمان هه‌رده‌م ده‌گۆڕینه‌وه‌
تا ئه‌و به‌یانییه‌ی
هات داوای ده‌ممی لێ كردم
كه‌ بۆی هێنامه‌وه‌
خۆشترین و
درێژترین ماچی
له‌ دونیادا پێوه‌ بوو .

* وه‌ختێ‌ مریشك هێلكه‌یه‌كمان پێشكێش ده‌كا

ته‌نانه‌ت خواردنی سووتاوی
ئاشپه‌زخانه‌ی دایكیشم
له‌ نێو ددانماندا پێده‌كه‌نێ‌
لێ‌ زۆری پێ ناچێ‌ ده‌گری ،
كه‌ ئاردمان ته‌واو ده‌بێ‌ ..
پاشان ناكاو
مریشكه‌كه‌ هێلكه‌یه‌كمان ده‌داتێ‌
ناكاو دره‌خت له‌ ماڵ هه‌ڵدێن و
باوكم به‌ خه‌مباری
ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ..
تا به‌ بێده‌نگی
له‌ باره‌ی شه‌ڕه‌وه‌ پێمان بڵێ‌
له‌ وڵاتیدا بێدار بووه‌ته‌وه‌ .

* كه‌ڕاده‌ی مریه‌م

ده‌ڵێی له‌گه‌ڵ تۆ
له‌ كه‌ڕاده‌ی مه‌ریه‌م پیاسه‌ ده‌كه‌م
ئێمه‌ ناپه‌ڕینه‌وه‌ ..
پرد پێماندا تێده‌په‌ڕێ‌ ،
ماسی و قایه‌خ و تفه‌نگ
به‌ ده‌ورمان هه‌ڵده‌به‌زنه‌وه‌
ئینجا
سه‌ر له‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌وه‌ هه‌ڵده‌بڕی
ده‌ست بۆ سه‌ربازه‌كانی بازگه‌
ڕاده‌وه‌شێنی
به‌ چرپه‌وه‌ پێم ده‌ڵێی :
ئه‌وه‌ به‌ تۆ ده‌چێ‌
هه‌موو سه‌ربازه‌كان به‌من ده‌چن ..
بۆ تۆ ده‌خه‌نن
منیش به‌ ته‌نێ‌
له‌ كه‌ڕاده‌ی مه‌ریه‌م
چاودێریان ده‌كه‌م .

* منداڵێكه‌ی ژێر كه‌لوپه‌لان

ئه‌و خانه‌واده‌یه‌ی به‌ ته‌نێ‌
له‌ تاریكیدا ڕێ ده‌كا ،
خانه‌واده‌ نییه‌
پاشماوه‌كه‌یه‌تی ..
ماڵێك به‌ ته‌نیا ژوورێك
مێزێكی شه‌ت و خوار
هه‌ندێ‌ بجگوڕی هه‌تیوكه‌وتوو ..
ناكاو (ده‌ق)ـه‌كه‌ ده‌وه‌ستێ‌
منداڵێك
له‌ ژێر كه‌لوپه‌له‌كاندا
یارمه‌تی برا شیره‌خۆره‌كه‌ی
بۆ ڕۆیشتنی یه‌كه‌مجاری ده‌دا .

* ئه‌و كیژه‌ی به‌هه‌شتی خۆش ناوێ‌

باشه‌ ..
ئه‌و كیژه‌تان بینیوه‌
هه‌میشه‌ هه‌ڵه‌
له‌ هه‌ڵبژاردنی جل و به‌رگه‌ ساده‌كانی ده‌كا ؟
كیژه‌كه‌ سه‌وزه‌فرۆشه‌
ئه‌و كیژه‌ی به‌هه‌شتی خۆش ناوێ‌ ،
ئه‌مڕۆ شووی
به‌ وێنه‌ی سه‌ربازێك كرد
كه‌ له‌ بازاڕ
له‌ گیرفانی پیره‌مێردێكه‌وه‌ كه‌وتبوو .

* زوو نووستن له‌ ژووردا

ژووره‌ بچكۆله‌كه‌م
سه‌ربازی زۆری تێدایه‌
له‌ ژیانمدا ناسیوومن
كراسه‌كانم به‌شیان ناكا
خواردنیشم ..
ئه‌وه‌ی خه‌مبارم ده‌كا
ناوی هه‌مووانم له‌بیر چووه‌ته‌وه‌ .
له‌ ژووره‌ بچكۆله‌كه‌مدا
زوو چرا ده‌كوژێنمه‌وه‌
تا ئه‌و سه‌ربازانه‌ی
شه‌وانه‌
له‌ سه‌رمدا ده‌قیژێنن ..
بنوون .

* دره‌خت

داره‌ وشكه‌وه‌بووه‌كه‌ی
به‌ر ده‌رگای ماڵه‌كه‌مان
به‌زین
ورده‌ ورده‌ خواردوویه‌تی
دایكم بڕیاریدا بیبڕین
كه‌ ده‌ستمان پێ كرد
له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م لێدانیدا :
وێنه‌ی باوكم كه‌وت
له‌و كاته‌ی ڕواندوویه‌تی .
له‌گه‌ڵ لێدانی دووه‌م :
وێنه‌ی دایكم به‌ جلی بووكێنی .
له‌گه‌ڵ لێدانی سێیه‌مدا :
داره‌مه‌یتی براكانم
له‌ لێدانی چواره‌میندا :
داره‌كه‌ ڕاقه‌نا و
ئێمه‌ش تا به‌یانی گریاین .

* پایسكل

كه‌ منداڵ بووم
خه‌ونم به‌وه‌ ده‌بینی
پایسكلێكم هه‌بێ‌
بۆ هیچ نا
جگه‌ له‌وه‌ی به‌ خێرایی
له‌ پاسه‌وانی قوتابخانه‌ی كچان هه‌ڵبێم
چاوبڕكێم له‌گه‌ڵ هه‌موویاندا ده‌كرد
كه‌چی هه‌موو جارێ‌
پێڵاوه‌كانیان
میهره‌بانییان بۆ پشتم ده‌نواند ..
من وه‌ك پێویست قۆز نه‌بووم
منداڵێكی له‌ڕو زمانپیس و سه‌ربه‌گێچه‌ڵ بووم ،
كه‌ گه‌وره‌ بووم
سواری زۆر ئۆتۆمبێلی سه‌ربازی بووم
تفه‌نگ و
شه‌هید و
بریندارم
خسته‌ سه‌ر پشتم ..
هه‌مان پشت
كه‌ پێڵاوی كچان ڕاویان ده‌نا .

* ئه‌و كورسییه‌ی
له‌ ماڵێدا دێ و ده‌چێ‌

كه‌ منداڵ بووین
درۆیان زۆر له‌گه‌ڵ كردین
وتیان خوا له‌ به‌رزایدا ده‌ژی ..
به‌ڵام ئه‌مڕۆ
هه‌ستم كرد له‌ ماڵی ئێمه‌یه‌ و
له‌ ژووری دایكیشمه‌
كورسییه‌ نووستوه‌كه‌ی
بۆ چاك ده‌كاته‌وه‌ ..
چونكه‌ خودا كورسی به‌ هاتووچووی خۆش ده‌وێ‌
كه‌ دایكان ،
له‌ ژووره‌كانه‌وه‌
بۆ ئاشپه‌زخانه‌
ده‌گوێزێته‌وه‌ .

* جل و به‌رگی قوتابخانه‌

هێشتا بچووك بووم
تۆپانێمان
دژی تیپی
گه‌ڕه‌كی هاوسێمان ده‌كرد
ئه‌وان كراسی پان و پۆڕی سپی و
پێڵاوی وه‌رزشیی نایابیان ده‌پۆشی
ته‌نانه‌ت گۆره‌ویه‌كانیشیان
درێژ و وه‌كو یه‌ك بوو ..
ئێمه‌ش پێخواس
جل و به‌رگی قوتابخانه‌مان له‌به‌ر ده‌كرد
كه‌ دایكمان هه‌موو ڕۆژێ‌ ده‌یشووشتن
چی دیكه‌مان نه‌بوو
یارییه‌كه‌ درێژ و ڕژد و چه‌شه‌به‌خش بوو
تا ئێستاش ته‌واو نه‌بووه‌ ! ..
یارییه‌كه‌ ته‌واو نابێ‌ …

* پارچه‌یه‌ك شیرینی

له‌ ده‌ ساڵیمدا
تا نه‌چمه‌ چایخانه‌
باوكم ته‌له‌فزیۆنێكی بچووكی بۆ كڕین
جامی جیهانی پێ ببینین له‌ ئه‌رژه‌نتین
ئه‌وكاته‌ نیوه‌ی ماڵمان باخچه‌ بوو
منداڵانی گه‌ڕه‌ك
گشتیان ده‌هاتن
كێمبس(*) ببینین
من نه‌مده‌هێشت بێنه‌ ژووره‌وه‌
ئه‌گه‌ر پارچه‌ شیرینیه‌ك نه‌ده‌ن ..
به‌خشنده‌ بووم له‌گه‌ڵیان .

*ماریۆ ئه‌لبێرتۆ كێمبس ، یاریكه‌ری هه‌ڵبژارده‌ی ئه‌رژه‌نتێن له‌ حه‌فتاكانی
سه‌ده‌ی ڕابردوو كه‌ له‌ جامی جیهانی 1978 دا به‌ یه‌كێك له‌ گۆڵكه‌ره‌ به‌ناوبانگه‌كان
ناسێنرا ..

* له‌ هه‌شت سه‌عاتدا

پێی دڵخۆش بووم
یه‌كه‌م جار بوو ده‌چوومه‌ شه‌ڕ
له‌ پاسدا
كچێكی جوانم له‌ پاڵ دانیشت
زۆر له‌ سیمایه‌وه‌ ڕامام
له‌ هه‌شت سه‌عاتدا ،
زه‌ماوه‌ندم له‌گه‌ڵدا كرد
سێ‌ منداڵمان په‌یدا بوون
ماڵێكی بچكۆله‌ ، جۆللانه‌یه‌كی ساده‌ و
چه‌ند مریشكێكی به‌خته‌وه‌ری تێدا بوو
له‌ هه‌شت سه‌عاتدا ..
كه‌ گه‌یشتینه‌ وێستگه‌
به‌ ته‌نێ‌ گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ .

* ژنی باپیرم

داپیرم نه‌چووه‌ته‌ كوردستان
به‌ڵام ده‌ڵێت
خه‌ڵكی له‌وێ‌ ده‌م به‌ خه‌نده‌ن !
داپیرم له‌ نزیك ڕووبارێكی بچووكدا ده‌ژیا
لێ‌ كه‌ باپیرم
خانوویه‌كی بۆ له‌ به‌غدا كڕین
ڕووبار له‌گه‌ڵ داپیرمدا
هاته‌ ژوور
به‌ڵام
له‌و شه‌وه‌یدا
گولله‌ تۆپ باڵیان گرت .. هه‌ڵات
داپیرم نه‌چووه‌ شه‌ڕ
ئه‌و له‌ سیمایاندا ده‌یبینی
تۆپی قورس و
بریندار و ژنی سه‌ربازه‌كان و
ژنانی خه‌مباری گه‌ڕه‌ك
هه‌ر كاتێ‌ سه‌ریان وێك دێته‌وه‌
ده‌چنه‌ ژووری داپیره‌م
نه‌ختێك پێبكه‌نن ،
كه‌ باسی ژنی دووه‌می باپیرم ده‌كا له‌ كوردستان
كوردستان ،
كه‌ هه‌رگیز نه‌مدیوه‌ .

* زه‌ماوه‌ند

له‌ زه‌ماوه‌ندی
سه‌وزه‌فرۆشی هاوسێمان
منداڵگه‌لێكم بینی چاوه‌ڕێن
له‌گه‌ڵ دانانی خواردن هێرشیان هێنا
منداڵێك نه‌بێ‌
له‌ جێی خۆی نه‌بزوت ،
له‌كاتێكدا براده‌ره‌كه‌ی
به‌خێرایی په‌لی داوێت
تیككه‌ گۆشتێكی بۆ بێنێ‌
ئه‌و منداڵه‌ی دانیشتبوو
كوێر بوو ..

* ژنانی شه‌و

ژنانی شه‌وم زۆر خۆش ده‌وێن
له‌به‌ر ئه‌وه‌نا
دڵی به‌رزیان هه‌یه‌
یان زۆر به‌ خه‌ڵكی ده‌خه‌نن
به‌ڵكو یه‌كیانم بینی
باوه‌شی به‌ سه‌ربازێكی خه‌مباردا كردبوو
نه‌یده‌ناسی
كیسه‌یه‌كی گه‌وره‌ی میوه‌ی
بۆ منداڵه‌كانی پێده‌دا ..

* ئه‌و سه‌ره‌ی به‌ سۆپا ده‌چێ‌

ئه‌و سه‌ره‌ی به‌ سۆپا ده‌چێ‌
سه‌ری هاوسێمانه‌
فرۆشیاری جل و به‌رگی كۆنی سه‌ربازی
ئینجا به‌هۆی
هه‌ڵگێڕ و وه‌رگێڕی جل و به‌رگی سه‌ربازان
ته‌واوی شه‌ڕ ده‌بینێ‌ و
به‌ گه‌رمی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناو منداڵه‌كانی .

* باخچه‌ی قوتابخانه‌

كه‌ مامۆستا وشه‌ی (شه‌ڕ)ی نووسی
منداڵان بایه‌خیان پێ نه‌دا
زۆر چاوه‌ڕێی پشوو بوون
هه‌ندێ‌ ئاو و شه‌ربه‌ت و
شه‌ڕه‌ ده‌نووكی جوان له‌ باخچه‌دا
كه‌ گه‌وره‌ بوون :
ناكاو خۆیان
له‌ سه‌نگه‌ر و داره‌مه‌یت و
بیناكانی خانه‌نشینیدا دیته‌وه‌
گولله‌یان به‌دواوه‌یه‌
ته‌نێ‌ ڕاویان ده‌نێ‌
بێ‌ ئه‌وه‌ی بایه‌خێك به‌مه‌ بدا
مامۆستا
كه‌ وشه‌ی (شه‌ڕ)ی نووسی و به‌ درێژایی وانه‌ گریا ..

* به‌ نموونه‌

ڕۆژێ‌ دونیا سه‌رسام ده‌كه‌م
به‌ نموونه‌
شه‌قێك له‌ جوانترین كچی شار ده‌ده‌م
پاشان له‌ باوه‌شی ده‌گرم ..
یان ده‌ست و قاچگه‌لێكی ده‌سكرد
بۆ ئه‌و تۆلازانه‌ ده‌كڕم
كه‌ تا كێڵگه‌ی مین خۆیان هه‌ڵدا ..
یان ده‌چمه‌ ناو هێلكه‌ی چۆله‌كه‌یه‌ك
ده‌ست به‌سه‌ر ئه‌و كۆرپه‌له‌یه‌ داده‌نێم
كه‌ جل و به‌رگی سه‌ربازی ده‌بینێ‌
بێگومان ڕقی لێم ده‌بێته‌وه‌ .
وه‌ك مۆری ڕزق
له‌گه‌ڵ ده‌ستفرۆشان ده‌نووم
یان له‌ كتێبه‌كانی قوتابخانه‌دا
وه‌ك وێنه‌ی زۆردارێك
به‌ڵام
من نه‌خۆشم دایه‌ .. نه‌خۆش
ده‌رمانیش له‌ گۆڕستانه‌ .

——————————————

ئاماژه‌ :
* قاسم سعوودی : شاعیرێكی عه‌ره‌بی عێراقییه‌ ساڵی 1969 له‌ به‌غدا له‌دایك بووه‌ ، تا ئێستا چه‌ندان كۆشیعری بڵاوكردوه‌ته‌وه‌ و چه‌ند خه‌ڵاتێكی وه‌رگرتووه‌ له‌وانه‌ ،
خه‌ڵاتی ( الشارقه‌ ) بۆ داهێنانی ئه‌ده‌بی .
شیعره‌كان له‌ كۆشیعری قاسم سعوودی – ( الصعود علی ڤهر أبی ) –
ده‌زگای ( العنوان ) بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ – چاپی یه‌كه‌م – 2016 كراون به‌ كوردی .




مه‌رگ له‌ بسفۆردا … عه‌بدولوه‌هاب ئه‌لبه‌یاتی …. وەرگێڕانی: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌


بۆ یادی ( نازم حیكمه‌ت )

———————-

(1)
دوای شه‌وی هه‌زاره‌ و
پاش ساڵی ده‌یه‌م ،
به‌ ئه‌سته‌مبۆڵ دا تێپه‌ڕیم
به‌ هاوڕێیان گه‌یشتم :
هه‌ندێكیان مرد بوون
هه‌ندێ‌ پیر ببوون و
هه‌ندێ‌ خیانه‌تیان كردبوو ..
تریفه‌ی مانگی له‌ (بسفۆر)دا هه‌ڵاتوو
پاش شه‌وی یه‌كه‌م ..
هه‌ندێكیشیان – وه‌ك خۆیان ماونه‌ته‌وه‌
كه‌ به‌جێم هێشتبوون –
به‌ناو وێنه‌ و
شیعر و مه‌ی و خۆشه‌ویستیدا ..
به‌ره‌و شاری خه‌ون ده‌چێ‌ و
هه‌ر وه‌ختێ‌ (ته‌ڕواده‌)
له‌ خه‌ونه‌كانیدا گه‌مارۆ ده‌درێ‌ .. ده‌گری

( گریكه‌كان ) شووره‌كانییان كوتایه‌وه‌ و
ژنه‌كانیان لاقه‌ كردن
مه‌ینه‌تی هه‌ژاران ،
گه‌مارۆ ده‌درێن و
به‌سه‌ر شووره‌ی
ئه‌و شاره‌ شه‌هیدانه‌وه‌
له‌ بێن ده‌برێن
ده‌گری و ناگری ..

به‌ هاوڕێیان گه‌یشتم :
یونسه‌ شه‌ل مردبوو
یوسفی زیندانیش له‌ سه‌رچاوه‌ بوو
هێشتا بۆ (مه‌درید)
له‌ كه‌شتیه‌كی كاغه‌زیدا كۆچ ده‌كا و
به‌ تێكشكاوی ،
پاسه‌وانی به‌ندیخانه‌
له‌ سه‌رچاوه‌دا فریو ده‌دا ..
(شێخ به‌دره‌ددین)یش له‌ عه‌بایه‌كی سووری
گوڵاڵه‌ سووره‌دا
له‌ ده‌ماره‌وه‌ بۆ ده‌مار سه‌ربڕاو
ماهی ڕه‌شی ناپاكی
له‌ بازن و گواره‌ی ژنان و
مه‌یخانه‌ و بازاڕ و
گه‌مییه‌ سپییه‌كانی بسفۆر دایه‌ ..
كرێكاری به‌نده‌ره‌كه‌ ،
به‌ جل و به‌رگی شینه‌وه‌
تارمایی بوو به‌سه‌ر كورسییه‌كه‌یه‌وه‌
له‌ مه‌یخانه‌دا
فیله‌ته‌نێكه‌ بێ‌ چه‌ك :
وه‌ك بڵێی به‌ شمشێری برووسكه‌
له‌ ده‌ریامان نه‌دابێ‌
یان تێنه‌په‌ڕیبووین ،
له‌ پێناوی ئه‌وه‌ی شه‌وی ئاده‌مزاد
– خوداوه‌ند – باڵداران
ڕووناك بكه‌ینه‌وه‌ ..

هه‌ندێكیان
وه‌ك به‌جێم هێشتبوون
وا مابوونه‌وه‌
به‌سه‌ر شانۆی چۆل و
له‌ سێركدا
به‌سه‌ر پشتی ئه‌سپێكی دارینه‌وه‌
نمایش ده‌كه‌ن .
هاوڕێیان
به‌سه‌ر شۆسته‌ی به‌نده‌ردا
له‌سه‌رخۆ
ده‌بنیسان و ده‌مردن ..
لێ‌ سترانبێژ ، به‌ گۆرانییه‌كانی
به‌ره‌نگاری
سیس بوون و مه‌رگ ده‌بووه‌وه‌ و
له‌ دۆزه‌خیدا ، هه‌ڵقرچاو
شه‌وی ئاده‌مزاد و خوداوه‌ند و باڵدارانی
ڕووناك ده‌كرده‌وه‌ .

(2)
دوای تۆ
مه‌رگ و جودایی له‌ ئه‌سته‌مبۆڵ
گه‌مه‌ی چاو له‌ ڕێی هه‌ڵخه‌ڵه‌تاوی ده‌كرد
(مننه‌وه‌ر) شووی كرده‌وه‌ و ڕۆیی ..
ئه‌وانی دیش پرده‌كانیان سووتاند .

(3)
به‌ره‌و قوڵایی شۆڕده‌بیه‌وه‌
به‌ڵام نقوم نابی ..
داخۆ له‌ تاراوگه‌دا ،
به‌ره‌و سوڵتانخانی عه‌شق
به‌سه‌ر هه‌ورێكی سه‌وزه‌وه‌ گه‌ڕایته‌وه‌ ؟
ئایا حه‌ریم و مانگت
له‌ چاویدا دی ؟
ئه‌ستێره‌ی جه‌وسه‌ر
نهێنی نادركێنێ‌ ..

وه‌ختێ‌ كه‌نیزه‌ی چاو زه‌یتی
ده‌روازه‌ی باخچه‌م بۆ ده‌كاته‌وه‌
كه‌ مافووری سوورم له‌ژێر پێ‌ ڕاده‌خا
ده‌گریم
(یونس)
به‌ دارشه‌قه‌كه‌ی به‌دوامه‌وه‌یه‌
سوڵتانی مه‌مله‌كه‌تی مه‌رگ :
منم
ئه‌و پۆسته‌چیه‌م ،
فرمێسك و شه‌خته‌ و خۆری
بۆ عاشقان هه‌ڵگرتووه‌ ..

سه‌رچاوه‌كانی به‌هارت
له‌ په‌نجه‌ره‌ی زیندانه‌وه‌ : دیوه‌ ؟
یا شه‌مه‌نده‌فه‌ری شه‌و
كه‌ لووره‌ی ،
له‌ ڕه‌شه‌بایه‌كی به‌فریدا ده‌نێرێ‌ ؟
به‌ قژی سوورییه‌وه‌ كۆت كرا بووم ..
به‌ره‌و مه‌نفا یان ده‌بردم
ده‌لوورێنم و كۆت ده‌گه‌زم
كێ‌ له‌ مندا ده‌ڕوا و ناگه‌ڕێته‌وه‌ ؟
بینیت ؟
شتێك نییه‌
له‌ ژاوه‌ژاو و
چه‌پڵه‌ی هۆڵه‌كان زیاتر
شه‌و له‌ هه‌موو شوێنێكدا بوو
منیش به‌ قژییه‌وه‌ كۆت كرابووم
وه‌ك كۆیله‌
به‌دوایه‌وه‌ بووم
بینیت ؟
یوسفی زیندانی
ببووه‌ جاسووسی ده‌سه‌ڵات ..
كرێكاری چیكه‌نه‌ و
چاپخانه‌ی نهێنی بووه‌ .
ڕۆژگار وه‌رسووڕا
به‌فر به‌سه‌ر ده‌روازه‌ی
باخچه‌دا باری
من ، سوڵتانی مه‌مله‌كه‌تی مه‌رگ
به‌دوای گه‌وره‌وه‌مم
به‌ره‌و تاراوگه‌ ..
میراتم ، گۆڕی شه‌هیدانه‌
تا ماوم
میداله‌كانیان ،
له‌ ده‌ره‌وه‌ی هۆڵی پاشا و
دزیكه‌رانی شیعر و
هۆزه‌ نوێیه‌كان .. هه‌ڵده‌گرم

هاوڕێیان هه‌ندێكیان بزركران
یان ون بوون ..
هه‌ندێكیشیان هێشتا
به‌ ئازایه‌تییه‌وه‌
له‌گه‌ڵ كاروانه‌ مه‌زنه‌كه‌ ده‌ڕوا و
یونسه‌ شه‌لیش
هه‌ر له‌سه‌ر بیروباوه‌ڕی خۆیه‌تی
هه‌موو شه‌وێ‌
نه‌خشه‌ی جیهان
به‌ دار شه‌قه‌كه‌ی ده‌پێوێ‌ ..
كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ گۆڕیش ،
ده‌ست درێژ ده‌كا و
خۆڵ له‌سه‌ر ده‌م و چاوی سترانبێژ
بسڕێته‌وه‌ ،
كه‌ له‌ گۆرانییه‌كانیدا
به‌ره‌نگاری
سیس بوون و مه‌رگ ده‌بێته‌وه‌ و
له‌ دۆزه‌خیدا ده‌سووتێ‌ ،
شه‌وی ئاده‌مزاد و خوداوه‌ند و باڵداران
ڕووناك بكاته‌وه‌ .

——————————————

عه‌بدولوه‌هاب ئه‌لبه‌یاتی : (1926 – 1999 ) شاعیری عێراقی ناسراو یه‌كێكه‌ له‌ دامه‌زرێنه‌رانی شیعریی نوێی عه‌ره‌بی له‌ عێراق .
له‌ به‌غدا له‌ دایك بووه‌ و بكالۆریۆسی له‌ به‌شی عه‌ره‌بی وه‌رگرتووه‌.
له‌ نێوان 1980 تا 1989 له‌ ئیسپانیا ژیاوه‌ ، له‌و ماوه‌یه‌دا زۆر له‌ كۆشیعره‌كانی كراونه‌ته‌ ئیسپانی.
له‌ ساڵی 1991 چووه‌ته‌ ئه‌رده‌ن .. یه‌كێكه‌ له‌و شاعیرانه‌ی بایه‌خی به‌ مێژوو و كه‌سایه‌تییه‌كانی مێژوو داوه‌ و هه‌میشه‌ وه‌كو ماسك له‌ شیعره‌كانیدا به‌كاری هێناون .
زیاتر له‌ 25 كۆشیعری بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ بێجگه‌ له‌ چه‌ندان وه‌رگێڕان . به‌یاتی له‌و شاعیرانه‌یه‌ زۆرترین تێزی ماسته‌ر و دكتۆرای له‌سه‌ر شبعره‌كانی نووسراوه‌.
(مه‌رگ له‌ بسفۆر)دا له‌ كۆشیعری ( سیره‌ ژاتیه‌ لسارق النار ) بڵاوكردنه‌وه‌ی (دار الشروق) چاپی دووه‌م 1985 . ل60 . كراوه‌ به‌ كوردی .




زه‌رده‌ له‌ سه‌ران بێ له‌ سیما قه‌وزه‌داره‌كان زیاتر نه‌بینی كه‌س چاوه‌ڕێت نه‌كا … نه‌ژاد عزیز سورمێ


خۆشبه‌ختین هه‌ست به‌ ئازار ده‌كه‌ین))
واته‌ هێشتا زیندووین ))
وی هیوی
له‌ ڕۆمانی ( هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ بوزا ) دا

————-

ئێمه‌ له‌ كوێین
به‌و سه‌خاوه‌ته‌ بێ وێنه‌یه‌ ،
میوانداری بكوژانمان ده‌كه‌ین؟
چاو له‌ بێبه‌ریایه‌تی
خوداوه‌نده‌ له‌ مه‌رگ تێرنه‌بووه‌كان ،
كه‌ نێرده‌كانیان
پیاسه‌ به‌ زه‌نوێراندا ده‌كه‌ن
چه‌هره‌ی تۆزاوی مناڵانیش
له‌ باده‌یه‌كی گڕ گرتوودا
به‌ ته‌زره‌ و چواله‌ ده‌خۆنه‌وه‌ ..

بێده‌نگی كاول و وێرانان ،
سه‌رشارن له‌ بۆشایی ..
فریشته‌ چاویان
به‌ نیگه‌رانی ده‌شۆن
به‌دوای خه‌ونێكه‌وه‌ نایبینن ،
وێنه‌ی ئه‌و په‌ڵه‌ هه‌ورانه‌ی
له‌ ئاسمانی ئێمه‌دا چڕ ده‌بنه‌وه‌
به‌سه‌ر خاكی دی ده‌بارن ..

كاروانی زێڕپۆشی پاییز
باریان له‌ ته‌نیشت ته‌لبه‌نده‌ نه‌غمه‌داره‌كان
لێ خستووه‌ ..
بێ هه‌‌ست ..
بێ گیان ..
به‌ سیمای ڕووشاوی ڕۆژگاره‌وه‌
له‌ موچڕكێكدا ده‌رده‌كه‌وێ ..
په‌یمانه‌یه‌ك ،
له‌ شه‌رابی دره‌وشاوه‌ی په‌رییان..
چه‌ند چڵێك
له‌ ڕووناهی ئه‌و ئاگره‌ی
هه‌‌ڕه‌شه‌ی پێ ده‌كرێ ..
پرسیارێكی سه‌رده‌منوێنه‌ ..
هاونشین ..
بێ وه‌ڵام ..
چاڵی گومڕایی ..
مێژووگوزه‌ر ..
كۆن ،
له‌وه‌ته‌ی دونیا هه‌یه‌ ..
نوێ ،
چه‌ند چركه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر ..

دوورگه‌یه‌كمان
به‌ خۆمان دروست كرد ،
لێمان نه‌ڕوانی
ساویلكه‌ به‌ خۆمان ده‌چووین :
باران له‌ ئامێز و
فرمێسك به‌سه‌ر شانه‌وه
ڕۆحمان ڕوو له‌ هه‌وراز ..
چاوه‌ڕوان ،
په‌نجه‌ره‌یه‌ك بكرێته‌وه‌..
په‌نجه‌ره‌
نه‌ك كرایه‌وه‌ ،
له‌ بێخه‌وه‌ هه‌ڵته‌كا ..
له‌ شه‌شپاڵووی كه‌ڕولاڵمان
زیاتر نه‌دی !!
كه‌ بووه‌ به‌ قولله‌ و كاژی دڵمان ،
له‌ سواڵی به‌ر ده‌رگای ئاسۆدا
قولنگی بۆ بخه‌ینه‌ سه‌رشان ..

چراوگ نه‌كوژاوه‌ته‌وه‌ ..
فریشته‌ جوانن
جوانن براده‌ر !!
شاعیر باكی نییه‌
ئه‌وه‌ی لێی ده‌شارنه‌وه‌ ،
به‌ خه‌ون ده‌یبینێ ..
له‌ به‌هه‌شتیش ده‌ربكرێ ،
دۆزه‌خی قبوڵی ده‌كه‌ن .
باكی نییه‌ شاعیر
بۆ چه‌ند ئه‌ستێره‌یه‌كی كوژاوه
یا ئێواره‌یه‌كی كه‌یل
ئاو و هه‌وای لێ ببڕن .
ئاوازی مه‌ست باكی نییه‌
له‌ یه‌ك كاتدا به‌سه‌ر پێخه‌فی بێ چاره‌ییه‌وه‌ ،
سه‌رجێیی شادی و خه‌م ده‌كا ..
له‌ یه‌ك كاتدا براده‌ر!
له‌و گه‌مه‌یه‌ی
ئاده‌مزاد
ناویان ناوه‌ جووتبوون ،
نقوم ده‌بێ ..
هاوارێك ،
له‌ ڕه‌نگی زه‌ردهه‌ڵگه‌ڕاو و
سیمای قه‌وزه‌دارمانه‌وه‌
باڵدار ئاسا
ئازاد .. شاد
ئاسمان ته‌ی ده‌كا ..
دوور نییه‌ ڕۆحمان
بێدار بكاته‌وه‌ ..
ژه‌نگی دره‌ختان بوه‌رێنێ
ڕه‌نگه‌كان ،
كه‌ شه‌ویان به‌سه‌ر دادراوه‌
به‌ به‌نده‌ری سۆزدا بگه‌ڕێنێته‌وه‌
كژێك دا بێ
نیشتمان
به‌ چاوی كوێریشه‌وه‌ ببینرێ .

ئۆكتۆبه‌ری 2017‌‌




له‌ شاعیری چینی خاتوو ( زایۆ هوایۆ ) وه‌ … وەرگێڕانی: نەژاد عەزیز سورمێ

(1)

ناسنامه‌یه‌كی شێواو
ناتوانم له‌ دادگادا
ددانی پێدا بنێم
به‌فرم له‌ باخه‌ڵی چه‌پ دایه‌ و
ئاگر له‌ گیرفانی ڕاست
ئاگر ده‌كارێ‌
چۆلایی ، شار ، ماسی
بسووتێنێ‌ ..
به‌فریش پێی ده‌كرێ‌
ڕێوبان و تاوانان
داپۆشێ‌ ..
تریفه‌ی مانگم پێیه‌ ،
به‌ڵام له‌ تاریكاییدا .
دار خۆخێكم پێیه‌ ،
لێ‌ نایبینم گوڵ بكا .
به‌هارێكی دیماهی نه‌هاتووم پێیه‌
كه‌چی هه‌ست به‌ زستان ده‌كه‌م .
بنیاتی كیمیاوی و حكوومه‌تی و مۆزه‌خانه‌م دزی
كه‌چی هیچم نییه‌ .. موفلیس .
من گوناهم
وازم لێ بێنه‌ دوور بڕۆم
من ،
له‌سه‌ر خۆمدا حه‌كه‌مم
ڕێ‌ له‌ ڕۆحم بگره‌
له‌ تاریكی شه‌وێكدا ده‌ڕۆم
بێ‌ شوێنه‌وار
له‌م شاره‌ دوور ده‌كه‌ومه‌وه‌ .

(2)
هه‌موو چین ته‌ی ده‌كه‌م له‌گه‌ڵت بنووم
به‌كاربێنی و به‌كاربێی
جیاوازی چییه‌ ؟
ئه‌گه‌ر جیاوازییه‌ك هه‌بێ‌
دوو جه‌سته‌
پێكدا ده‌ده‌ن
هێز ،
گوڵ به‌هێز كرایه‌وه‌ و
به‌هاری چاوه‌ڕوانكراو
گوڵێك هێنای
له‌وه‌ زیاتر نا ..
هه‌ڵه‌یه‌ وابزانین
ئه‌مه‌ ژیانێكه‌
له‌ نوێدا ده‌ست پێ ده‌كاته‌وه‌ .
له‌ نیوه‌ی چین هه‌ندێ‌ شت ڕووده‌ده‌ن :
گڕكان ده‌ته‌قنه‌وه‌ ،
ڕووبار به‌ وشكی تێده‌په‌ڕن ..
زیندانیی سیاسی و
كرێكاره‌ له‌بیركراوه‌كان ..
ئاسك ، له‌ق له‌قه‌ تاج سووره‌كان
به‌ر بۆردومان ده‌كه‌ون ..
به‌ ناو ڕێژنه‌ی گوللاندا دێم
له‌گه‌ڵت بنووم ..
چه‌ندان شه‌و كۆده‌كه‌مه‌وه‌
بیكه‌مه‌ سپێده‌یه‌ك
له‌گه‌ڵت بنووم ..
به‌ناو چه‌نداندا ڕاده‌كه‌م و
چه‌ندان له‌ من ڕاده‌كه‌ن بۆ یه‌كێك
له‌ گه‌ڵت بنووێ‌ .
ئاساییه‌
ڕه‌نگه‌ په‌پووله‌ بتوانن ده‌سخه‌ڵه‌تم بده‌ن ..
له‌وانه‌یه‌ گومانم
په‌سن بكاته‌ به‌هار و
گوندی هنگدیان
بكاته‌ نیشتمانم ،
به‌ڵام ئه‌مانه‌ هه‌مووی بیانوون
من شه‌وم له‌گه‌ڵ تۆدا به‌سه‌ر برد .

——————————–
ئاماژه‌

زایۆ هوایۆ : خاتوو هوایۆ شاعیرێكی چینییه‌ ، له‌گه‌ڵ له‌ دایك بوونیدا ، ئیفلیجی له‌ مێشكدا هه‌بووه‌ ، له‌ گوندێكی دووره‌ده‌ستدا له‌ دایك بووه‌ ، له‌ ته‌مه‌نی 19 ساڵیدا باوكی به‌شووی داوه‌ته‌ پیاوێك به‌ ده‌یان ساڵ له‌ خۆی گه‌وره‌تر كه‌ پاشان به‌ كڕێنی شوقه‌یه‌ك بۆی لێی جیا بووه‌ته‌وه‌ .
سه‌ره‌تا چه‌ند قه‌سیده‌یه‌كی له‌ سایتێك بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ به‌خۆی بۆ خۆی كردبووه‌وه‌ ، له‌ دواییدا سه‌رنجی هه‌ندێ‌ گۆڤار و بڵاوكراوه‌ی ئه‌ده‌بی ڕاكێشا تا ئه‌وه‌ی زۆرجار به‌ ( ئیمیلی دیكنسۆن )ی چینیان چوواندووه‌ .
تا گه‌یشتووه‌ به‌وه‌ی زانستگه‌ی ستانفۆردی ئه‌مه‌ریكایی بانگهێشتی بكا بۆ خوێندنه‌وه‌ی شیعره‌كانی .. بۆ ده‌قی شیعره‌كانی هوایۆ بڕوانی : سایتی گۆڤاری كیكا

http://www.kikahmagazine.com/?p=5975




به‌یانی باش خودایه‌ ! — فازڵ عه‌ززاوی … و : نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

به‌یانی باش خودایه‌ !
بێگومان جه‌نابت باش ده‌مناسی
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی پێشتر یه‌كدیمان نه‌دیوه‌ ..
جه‌نابت هه‌مووان به‌ ناو ،
یه‌ك یه‌ك ده‌ناسی
باش و خراپ ..
به‌ ڕاستی
ده‌مویست سه‌ردانت بكه‌م
تا دڵسۆزی و گوێڕایه‌ڵی خۆمتان عه‌رز بكه‌م .
به‌ڵام من ناونیشانتان له‌ ئاسمان نازانم
له‌ ونگه‌ی ئه‌ستێره‌ و كه‌شكه‌شان ..
كه‌شتیوانی بۆشایش نیم
ته‌نانه‌ت كه‌شتییه‌كیشم نییه‌
بمگه‌ێنێته‌ حزوری جه‌نابت .

ده‌زانم زۆر سه‌رقاڵن
له‌ ڕاستیدا له‌م ڕۆژانه‌دا گشتمان سه‌رقاڵین
هه‌رچه‌نده‌ من له‌وه‌ته‌ی هه‌م بێكارم
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش
تكات لێ ده‌كه‌م گوێم لێ بگری ،
بیرێك له‌و بۆچوونانه‌م بكه‌نه‌وه‌
كه‌ ده‌مه‌وێ‌
له‌باره‌ی هه‌موو شتێك بیانڵێم :
ماده‌م دروستتان كردم و
به‌ ته‌نیا فڕێتان دامه‌ سه‌ر
ئه‌و ئه‌ستێره‌ له‌عنه‌تییه‌ ..

هه‌میشه‌
زۆرم له‌باره‌ی جه‌نابتانه‌وه‌ بیستووه‌
ته‌نانه‌ت پێش ئه‌وه‌ی له‌ دایك بم ،
هه‌موویان
به‌ ترسه‌وه‌ باست ده‌كه‌ن .
به‌ڵام به‌ نیه‌تی خراپ ..
له‌و باوه‌ڕه‌دام
مه‌راییت ده‌كه‌ن گه‌وره‌م
له‌ ترسی ئه‌وه‌ی ،
نه‌بادا به‌ بارهه‌ڵگری داخراو
بیانێریه‌ دۆزه‌خ .
یان بۆ حه‌زی ئه‌وه‌ی
باڵه‌خانه‌یه‌كی ڕاخراویان
له‌ به‌هه‌شت پێ بده‌ی ..
گومانی تێدا نییه‌
جه‌نابت ئه‌وه‌ له‌من باشتر ده‌زانی
به‌ڵام هه‌موو ئه‌وانه‌
بۆ من ،
به‌ چ ده‌ردێك ده‌خوا ؟
ماده‌م ده‌مه‌وێ‌ وه‌ك براده‌ر
له‌گه‌ڵ جه‌نابتان بدوێم
كه‌ قازانج و زیانی به‌لاوه‌ گرینگ نییه‌
ماده‌م ده‌مه‌وێ‌ ، وه‌ك ده‌ڵێن
له‌ دڵه‌وه‌ بۆ دڵ له‌گه‌ڵتان بئاخڤێم ..

بیرم له‌وه‌ كرده‌وه‌
ته‌له‌فۆنێكتان بۆ بكه‌م ،
به‌ڵام ناوی جه‌نابتانم
له‌ ده‌فته‌ری ته‌له‌فۆنان نه‌دۆزییه‌وه‌ .
بۆیه‌ ،
زۆر خۆشحاڵ ده‌بم
لوتف بكه‌ن
جه‌نابتان په‌یوه‌ندیم پێوه‌ بكه‌ن
پشتم بگرن .
ئه‌گه‌ر به‌ شۆخییه‌وه‌یش لێم ده‌پرسن :
فازڵ ،
له‌م دونیا دوابڕاوه‌دا چۆنی ؟
جه‌نابت ژماره‌ی ته‌له‌فۆنی من ده‌زانی
هه‌ر وه‌ختێ‌ بۆتان لوا
په‌یوه‌ندیم پێوه‌ بكه‌ن ،
شه‌و .. ڕۆژ
من گشت كاتم له‌ ماڵه‌وه‌ به‌سه‌ر ده‌به‌م
ده‌خوێنمه‌وه‌ یا سه‌یری ته‌له‌فزیۆن ده‌كه‌م ..
هه‌ندێ‌ جاریش وه‌نه‌وزێك ده‌مباته‌وه‌ ..
بیر له‌ چاره‌نووسی دونیا ده‌كه‌مه‌وه‌ ..
ئه‌مر بكه‌ن
با ڕۆژێك پێك بگه‌ین .
جه‌نابیشتان پێویستیتان به‌ حه‌سانه‌وه‌یه‌
زۆرم پێیه‌ عه‌رزی بكه‌م .. زۆر
پێشتر به‌ كه‌سم نه‌گوتووه‌ .. زۆر
كه‌ ناكرێ‌ له‌ جه‌نابت به‌ده‌ر
به‌ كه‌سی بڵێم .
ئه‌گه‌ر پێشتان خۆش بێ‌
دوا قه‌سیده‌ی خۆمتان بۆ ده‌خوێنمه‌وه‌
تا جه‌نابتان به‌ ڕاشكاوی
ڕای له‌باره‌وه‌ بده‌ن ..
یان ڕه‌نگه‌ باسی
ئاده‌مزایه‌تیش بكه‌ین
ته‌نانه‌ت چاره‌نووسی گه‌ردوون
له‌گه‌ڵ خواردنه‌وه‌ی فینجانێك قاوه‌ ..
بیرۆكه‌ و نه‌خشه‌ی زۆرم پێیه‌
له‌و باوه‌ڕه‌دام پێت باش بن .
پێم باشتره‌
له‌ ماڵه‌وه‌ پێك بگه‌ین .
به‌ هه‌ر حاڵ جه‌نابت
ناونیشانم ده‌زانی ،
ناوم له‌سه‌ر ده‌رگا نووسراوه‌
ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌
یه‌ك جار له‌ زه‌نگ بده‌ن كه‌ گوێتان لێم ده‌بێ‌
له‌ هۆڵه‌كه‌وه‌ هاوار ده‌كه‌م ،
ده‌رگا كراوه‌یه‌
فه‌رموو خودایه‌
ته‌شریف بێننه‌ ژووره‌وه‌
زۆرم چاوه‌ڕوان كردی .

——————–
ئاماژه‌
له‌ ( فاضل العزاوی – الاعمال الشعریه‌ – به‌شی دووه‌م – بڵاوكردنه‌وه‌ی دار الجمل 2007 ) كراوه‌ به‌ كوردی .




3 قه‌سیده‌ ی شاعیر خاتوو مه‌ناهل ئه‌لسهه‌وی …. و : نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

(1)
ژنانی ئه‌وروپا

خه‌مبار
به‌سه‌ر پێخه‌فه‌ نه‌رمه‌كه‌دا ،
پاڵ ده‌كه‌وم ..
ڕووم به‌لای دیواردا وه‌رده‌گێڕم
زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بمه‌وه‌ ..
به‌ په‌نجه‌م
ناوت له‌سه‌ر دیواردا ده‌كێشم
له‌گه‌ڵ ده‌نگی ته‌قینه‌وه‌ی دووره‌وه‌
چاو ده‌نووقێنم
ئێستا ده‌توانم بنووم ،
بێ‌ ئه‌وه‌ی خه‌ون به‌ هیچه‌وه‌ ببینم
بێ‌ ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕێی هیچ بكه‌م ..
ده‌زانم زۆرن ئه‌وانه‌ی
وه‌كو تۆ
كۆچیان بۆ ئه‌وروپایێ كرد
كۆچیان بۆمه‌رگ و زیلله‌ت كرد
به‌ڵام پاش چه‌ندان ساڵ
كه‌ منداڵه‌كانیان
هۆی هاتنیان لێ‌ ده‌پرسن
ده‌ڵێن :
چونكه‌ جه‌سته‌ی ژنانی ئه‌وروپا
له‌ ژنانی ئێمه‌ گه‌رمتره‌ ..
ژنانی ئێمه‌ ،
كه‌ له‌وێ‌
له‌ به‌ته‌نێیدا مردن .

(2)
له‌ ملدا

هه‌میشه‌ زانیومانه‌
شتێك له‌ مڵدا هه‌یه‌
لێی ده‌ترسین ،
نابێ‌ له‌ په‌تی لوولدراو
نزیك بینه‌وه‌ ..
چه‌قۆیه‌ك
یا دوو مشتی بێ‌ به‌زه‌یی
كه‌واته‌ ئێمه‌ مه‌رگ ده‌ناسین !
ئه‌و مه‌رگه‌ی ڕێك له‌ ملدایه‌
له‌ جێیه‌ك
له‌ هه‌موو جێیان پتر لێ ده‌دا
له‌ هه‌موو جێیان گه‌رمتره‌
له‌وێدا ماچیش هه‌یه‌ .

(3)
هه‌ناسه‌ بڕكێ‌

ئه‌مڕۆ
به‌ كیسه‌ی زۆرانبازیم هاتییه‌ به‌رچاو
به‌ مشت وه‌رت گه‌ڕامێ‌ ،
ئه‌وه‌ی له‌ كاتی خۆیدا نه‌مدایتێ‌ ..
كیسه‌كه‌ ده‌هات و ده‌چوو ،
دوور ده‌كه‌وته‌وه‌ ..
پاشان به‌ هێزێكی زۆرتره‌وه‌
ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ ،
مشتی دیكه‌ی لێبوه‌شێنم
جارێكی دی وه‌ك دڕنده‌یه‌كی برسی
ده‌هاته‌وه‌ ..
وا مامه‌وه‌ ، تا هه‌ستم كرد شه‌كه‌ت بووم ..
به‌ ده‌سته‌كانم گرتم
به‌ جومگه‌ی په‌نجه‌ قڵیشاوه‌كانم
سه‌رم پێ كرد
پڕم بووم له‌ خوێن و
به‌ ڕوونی
گوێم له‌ هه‌ناسه‌بڕكێی خۆم بوو
وێنه‌ی ئاژه‌ڵێكی تۆقیو
خێراتر ده‌بوو .

——————–

ئاماژه‌ :

شاعیرێگی گه‌نجی سورییه‌ ، یه‌كێكه‌ له‌و شاعیره‌ ژنانه‌ی ڕه‌خنه‌گران ئاینده‌یه‌كی له‌ كاروانی شیعری عه‌ره‌بیدا تێدا ده‌بینن . شیعره‌كانی مناهل – له‌ سایتی گۆڤاری (كیكا)وه‌ كراون به‌ كوردی .
بڕوانه‌ http://www.kikahmagazine.com/?p=5486




نیشتمانه‌ باڵداره‌كان … نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئاگات له‌و ده‌نگانه‌ بێ
به‌ ماندوویه‌تی دێن!
ئه‌و زیندانانه‌ت له‌بیر بێ
خۆمان دروستمان كردنه‌وه‌!
ئه‌و ئاسۆیه‌ت بێته‌وه‌ به‌رچاو
هه‌موو له‌ هه‌مووی به‌خشش بوو..!

چیرۆكی نیشتیمانه‌ باڵداره‌كان
لێره‌وه‌ ده‌ستی پێ كرد:

خاك تووڕ درابوو
له‌ شه‌ڕ و
خولیای خه‌مهێنه‌ر و
زه‌نگی بێزاری
لێ نه‌ده‌بینرا ..
بینایی كز..
كوێره‌ڕگایه‌ك نه‌ما
هیوای تۆزاویمانی پێ بسپێرین !
ڕێژنه‌یه‌ك
له‌ ئاره‌زوویه‌كی ئه‌فسووناویدا خه‌مڵیوه ‌،
به‌سه‌ر دارستانی دڕنداندا ده‌بارێ ..
چڕتر له ‌،
سێبه‌ری دره‌ختی كه‌ناران
ئاوی لێ كه‌سك ده‌نوێنێ ..
شازاده‌یه‌كی ڕازاوه‌
پیاسه‌ به‌ شۆسته‌ و شه‌قامه‌ وه‌همییه‌كانی ده‌كا .

نیشتیمانه‌ باڵداره‌كان
ئه‌وانه‌ی
له‌به‌ر شه‌ڕ و
خولیای خه‌مهێنه‌ر و
زه‌نگی بێزاری باڵیان گرتووه‌ ،
نه‌ مزگه‌وتیان تێدایه‌
نه‌ دێر و كه‌نیسه‌ و
نه‌ هیچ په‌رستگایه‌ك ..
سێویان به‌ تاڤگاندا دێنه‌ خوار ..
په‌یتوونیان
به‌ كووچه‌ و كۆڵانان دێ و ده‌چن ،
ده‌نگی سمی ئه‌سپه‌كانییان
له‌ بزاڤی ڕۆژانه‌ی
به‌رد و چه‌وی
ڕووبار و زێیان ده‌چێ ..
په‌لكه‌گیا له‌و نیشتمانانه‌دا
هه‌ر ده‌مه‌ی به‌ ڕه‌نگێ ده‌رده‌كه‌ون .
دانیشتوانیان غه‌مگینیش بن ،
شیرینی له‌ ژاڵه‌
شادی له‌ خه‌م هه‌ڵده‌هێنجن ..
مردووه‌كانیان ده‌خه‌نه‌وه‌ سه‌ر زه‌وی .
مۆسیقایان به‌ ڕیتمی فڕینیانه ‌..
گۆرانییان ،
باسی مه‌ستی و
په‌سنی هه‌وای خوا و
ئاسمانی فراوان و فره‌چین ده‌كا .
مێژوویان ،
له‌گه‌ڵ مێژووی هه‌ڵۆ و
قومری و
چۆله‌كه‌ و
قورینگ و
نه‌وره‌سان دایه‌ ..
قوتابخانه‌ و نه‌خۆشخانه‌ له‌و نیشتمانانه‌دا
له‌ میوانخانه‌كانی خواوه‌ند ده‌چن ..
زانست ،
له‌ئیكسیری وردبوونه‌وه‌ و
كوانووی ڕوونبینی و پۆشته‌كردنی با و
ماكی گه‌وهه‌رناسی و
مژده‌ی مه‌رگی له‌خۆنووسان فێر ده‌بن ..
مێژوو ،
له‌ كۆیله‌یی و پێناویی و گومڕایی زه‌وی ..
ده‌رمان ،
له‌ ڕه‌نگی كازیوه‌ و
تریفه‌ی نیوه‌شه‌وانی مانگ و
فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌شكه‌نجه‌
دروست ده‌كه‌ن .

نیشتمانه‌ باڵداره‌كان
به‌ ده‌گمه‌ن شه‌ڕیان تێدا ده‌بێ
شه‌ڕ له‌و نیشتیمانانه‌دا ،
وه‌ك شه‌ڕی
نیشتیمانه‌ وه‌ستاوه‌ بۆگه‌نه‌كانی
سه‌ر زه‌وی نییه ‌..
له‌وێ ڕكابه‌رایه‌تی
له‌سه‌ر
به‌رزفڕی و
بڵاوكردنه‌وه‌ی ئۆكسجین و
جوانیناسی و
فه‌نتازیای ئاواز و
هه‌نیه‌ و گۆنای دره‌وشاوه‌یه ‌..

ژنان له‌و نیشتمانانه‌دا
به‌زه‌رده‌ی به‌یانی و
نه‌شئه‌ی خه‌ون و
سۆمای سروه‌ و
سێبه‌ری پاكیزه‌كانی چیا
خۆیان جوان ده‌كه‌ن .
باڵایان
له‌ خه‌نده‌ دڵگیرتره‌..

نیشتمانه‌ باڵداره‌كان
ئاژه‌ڵی دڕنده‌ی لێ نییه ‌،
هه‌موو ئاژه‌ڵه‌كانی دۆستی مرۆڤن
مرۆڤ دۆستی ئاژه‌ڵ .
پێوه‌ندی له‌و نیشتمانانه‌دا :
هه‌موو به‌رپرسیاره‌ له‌ هه‌موو..
پاشا له‌و نیشتمانانه‌دا ،
له‌ كرێكاری كارگه‌كان ماندووتره‌
باڵی فڕین ، فڕینی نیشتمان
پاشا ڕایانده‌وه‌شێنێ ..
به‌ شنه‌بای تۆقه‌لانانیان
خۆیان فێنك ده‌كه‌نه‌وه‌.
نه‌وت و گاز وكانزای لێ نییه‌
چرا و گڵۆپ و سۆپاكانیان
به‌ شیعر و مۆسیقا كار ده‌كه‌ن
ماڵێك له‌ مانگێكدا
چه‌ند كۆپله‌یێ شیعر و
چه‌ند پارچه‌ مۆسیقایه‌كی به‌سه ‌.
شیعر و مۆسیقا
له‌ ئاسمانی هه‌ره‌ به‌رزه‌وه‌
به‌سه‌ر كۆشكی پاشادا ده‌بارێ
ئه‌ویش به‌ یه‌كسانی
به‌سه‌ر هاونیشتمانییانی دابه‌ش ده‌كا .
شاعیران له‌ نیشتیمانه‌ باڵداره‌كان
ئیره‌یی به‌ شیعری
ئاسمان نابه‌ن ،
ئه‌وان جیاواز ده‌نووسن ..

نیشتمانه‌ باڵداره‌كان
ڕۆژنامه‌ و ڕادیۆ و
ته‌له‌فزیۆن و ئینته‌رنێتیان نییه ‌،
سه‌ر ئاسووده‌
پێكه‌وه‌ ده‌ژین ..
فڕۆكه‌شیان نییه‌
خۆیان باڵیان هه‌یه‌ ده‌فڕن ..
یه‌ك زمانیان هه‌یه‌
هه‌موویان ،
به‌و زمانه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن و ده‌نووسن .

تاكه‌ گرفتی نیشتمانه‌ باڵداره‌كان
هه‌ڵم و دووكه‌ڵ و
نیفاق و دووڕوویی و
هه‌وای پیسی زه‌وییه‌
زۆر جار ناچاریان ده‌كا
به‌رز و به‌رزتر ببنه‌وه ‌.

ئابی/ 2017




وانه‌یه‌ك له‌ سپێده‌وه‌ …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

ئه‌ی ئێستا !
(ئێستا)ی له‌تاراوگه‌ی ڕه‌هاوه‌ هاتوو
وه‌ك قسه‌ ساده‌ و قووڵه‌كانی مندڵان ..
خه‌یاڵی ئێواره‌ خه‌مباره‌كانی ئاو و
كه‌زیی ئه‌ستێره‌ داڕژاوه‌كان ده‌كه‌ی ..
نیگه‌رانییه‌گی برووسكه‌دار
به‌سه‌ر ڕۆژ و مانگ و ساڵمان تێده‌په‌ڕێ‌ ..
زه‌ماوه‌ندێك بوو
قه‌سیده‌ی
به‌كڵاوڕۆژنه‌ی كۆڵیتان
به‌رده‌دانه‌وه‌ ..

ئه‌ی ئێستا !
سوڵتانی ون بووی بیابانان ..
كه‌شتی بێ چارۆگه‌ ،
نامۆی له‌گه‌ڵ ئاودا ئێشكگر ..
شه‌وی گڕگرتووی
جه‌سته‌ی ڕووتی
ئاوازه‌ جه‌نازه‌ییه‌ كڵۆڵه‌كان ..
له‌وێ‌ ،
له‌به‌رزایی وه‌حشه‌تناكی ئیرۆتیكادا
بوارێكی دژوار چاوه‌رێمانه‌
ده‌نگ و ڕه‌نگی
له‌بۆشایی مێینه‌تیدا ده‌له‌رێنه‌وه‌ ..

ئه‌ی ئێستا !
گوایه‌ تێشتت له‌ (هه‌زارمێرد) و
فراڤینت له‌ (چه‌رمۆ)دا خواردووه‌ و
شه‌و له‌ مه‌یخانه‌كانی (ئوور)دا
مه‌ست بووی ..
كوا ؟
كوا تێزی ئیرۆتیكا ؟
كوا باڵای ئه‌به‌نووسیی
ساقییه‌ چاوكاڵه‌كان
زرنگانه‌وه‌ و كێشمانه‌ی شارستانییه‌ت كوانێ‌ ؟

ئه‌ی ئێستا !
به‌ كه‌نارێكدا ده‌ڕۆین
تاریكیمان به‌پێش كه‌وتووه‌
تاریكیمان له‌ دوو ده‌ڕوا ..
هاوارمان ،
له‌ هاواری ناو مۆته‌كان ده‌چێ
به‌ هه‌ناسه‌بڕكێی خۆمان ڕاده‌په‌ڕین ،
بێدار ده‌بینه‌وه‌ .

ئه‌ی ئێستا !
مێینه‌تی مێژوو چی لێ هات ؟
پیاوه‌تی جوغرافیا كوانێ ؟
به‌ سۆزی (ئێستا)ی ئه‌وساوه‌
گوڵێكمان بداتێ
ماچێكمان بكا
له‌ ڕووناكییه‌وه‌ هه‌ڵێنجرابێ .

كه‌ ئێستا ،
په‌رچه‌می به‌رده‌داته‌وه‌
ته‌نیا ڕه‌شایی
له‌ ئاوێنه‌دا ده‌بینێ‌ ..
ئه‌وه‌ تۆی ئێستا
ئێرۆتیكانه‌
له‌سه‌ر كلیلی ژه‌نگاوی
بانكه‌كان
به‌ دیار گۆڕی
چه‌ند جار هه‌ڵدراوه‌ی مێژوو و
نگینی چێژ
ڕاكشاوی ..
بیر له‌ ئاگره‌ی ده‌به‌نگایه‌تی ده‌كه‌یه‌وه‌ ..
**

پڕشنگی خۆر
به‌ناو قژی ئاڵۆزكاودا
ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر
ئه‌و تووله‌ ڕێیانه‌ی
بانگی په‌رستگایانی ناگاتێ‌ ..
(ئێستا) له‌وێدا
به‌ هێمنی ،
غه‌ریبانه‌ گیان ده‌سپێرێ‌ ..
له‌وساوه‌ وێنه‌ی لێچووه‌ته‌وه‌
له‌وساوه‌
به‌ لاپرسه‌نی نه‌دیتكان
له‌گه‌ڵ ئاودا ده‌نوێ و
له‌گه‌ڵ ئاودا
خۆی به‌ تاشه‌به‌رد و
ڕه‌گی سپیداره‌كانی كه‌نار داده‌دا
ئه‌نكیدۆیانه‌ ،
به‌جه‌سته‌ی ژنێكی ڕشكاو هه‌ڵده‌خه‌ڵه‌تێ‌ ..
له‌وساوه‌ (ئێستا)
بووه‌ به‌ مه‌مله‌كه‌تێكی كه‌س به‌ كه‌س نه‌بووی
بێ ته‌خت و بێ ناونیشان ..
له‌ غه‌فڵه‌تی بارانی ئێواران و
ئاسمانه‌ی نه‌سیمێكی له‌ریو
له‌ شه‌وێكی نووته‌ك ده‌كا ..
هه‌راهه‌رایه‌تی مردووانی
تێدا زیندوو ده‌بێته‌وه‌.
**
ئه‌ی ئێستا !
وێنه‌ی هاوچه‌رخی دێرینی
له‌ خوێنێكدا گه‌وزاو
ڕه‌نگدانه‌وه‌ی مانگه‌
به‌ئاسمانی تۆراوه‌وه‌ ..
له‌و ئاوێنانه‌ی
له‌ شه‌ڕه‌كاندا شكێنران و
له‌ دیمه‌نێكی نه‌دیتراودا
(ئێستا)ی دێرین
دێرینی (ئێستا)
ده‌ده‌نه‌وه‌ ..

ئه‌ی ئێستا !
تۆ نووكه‌ ڕووناهییه‌كی سپی
به‌ لووتكه‌ بێباك و ماندووه‌كانه‌وه‌ شۆڕ ده‌بییه‌وه‌ ..
گه‌ردانه‌یه‌كی پچڕاوی
به‌سه‌ر جه‌سته‌ ڕاشكاوه‌كان وه‌ربووی ..
جوانییه‌كی ،
نه‌ لار ده‌بێته‌وه‌ ، نه‌ ده‌شكێته‌وه‌ ..
به‌ڵام هه‌رگیز ساف نابێته‌وه‌ ..
ئه‌وه‌ دووكه‌ڵی په‌رت بووی سپێده‌ده‌مانی شاره‌
له‌ نهێنی هه‌ڵدێ
بچێته‌وه‌ ناو نهێنی ..
خه‌ون به‌ خه‌ونه‌وه‌ ده‌بینێ ..
ئاهه‌نگ له‌ ئاهه‌نگدا ده‌گێڕێ ..
گریان به‌گریان دێنێ ..
له‌وێ
له‌ په‌ژموورده‌یی جه‌سته‌ ئیرۆتیكاییه‌كاندا ،
له‌بن باخه‌ڵی سۆزاوی مێینایه‌تیدا
ژیان گوناهێكی به‌رده‌وامه‌
له‌ پرسیاره‌ بێ وه‌ڵامه‌كان ..
شێوازێكه‌ له‌ شێتیی
به‌ناو هاڕمۆنیای ڕه‌نگه‌ گه‌رمه‌كانی
تابلۆیه‌كدا تێده‌په‌ڕێ ،
ڕووت ..
ئاسوده‌ ..
دڵخۆش به‌ كورته‌ خه‌ونه‌كان ..
دڵخۆش به‌و ئایكۆنانه‌ی
نه‌ وێنه‌ی دێرینیان پێوه‌ ماوه‌
نه‌ ڕووناكی ئێستا !!

ئه‌ی ئێستا !
بۆشاییه‌
بۆشاییه‌
بۆشاییه‌ (ئێستا)
به‌ ڕووباران خوێنی
له‌به‌ر ده‌ڕوا ..
ده‌شته‌ به‌ پیته‌كانی سۆمه‌ر
له‌ (ئێستا)ی ئه‌وسادا
له‌قووڵایی سه‌قامگرتووی زه‌وی
ده‌گیرسێته‌وه‌ ..
شه‌وی بۆیه‌كراو به‌ خۆڵ و خاشاكی
شه‌قامی مه‌یخانه‌كان
به‌ تریفه‌ی وه‌هم ده‌دره‌وشێنه‌وه‌ ..

ئه‌ی ئێستا !
تاجه‌گوڵینه‌ی
وه‌سوه‌سه‌ی جه‌سته‌ پاڵكه‌وتووه‌كان !
مه‌ڕۆ.. بمێنه‌وه‌
شه‌به‌نگی ئه‌به‌دییه‌ت
به‌كوێریش ده‌بینرێ ..
چاو ،
هێزی بینین
له‌ ڕووناكی نا
له‌ زه‌رده‌خه‌نه‌ی خوداوه‌ندان وه‌رده‌گرێ ..
قه‌سیده‌كان به‌ ڕێگاوه‌ن ..
ئێش ..
له‌ززه‌ت ..
هێڵه‌ چه‌ماوه‌كانی ئیرۆتیكا ..
ئاسمان و زه‌وی
سێبه‌ری شارستانییه‌تیان
حه‌شار داوه‌ ..

ئێواره‌ت باش
په‌لكه‌زێڕینه‌ی هه‌وكردوو !
ئێواره‌ت باش
بێده‌نگی دێرین !
هێزی تۆ
له‌ (ئێستا)وه‌ هاتووه‌
(ئێستا)ی دێرین ،
دوا قسه‌ی به‌ گوێی
دار و دره‌ختان ده‌چرپێنێ ..
ئه‌مه‌ ئه‌و (ئێستا)یه‌یه‌
ڕۆژانه‌ له‌ دێرینی ده‌خوازین
تا له‌ باڵ (ئێستا)ی ئێستای بكه‌ین
ئه‌و سرووته‌ نه‌خشه‌ بۆ كێشراوانه‌یه‌
ڕۆژانه‌ دووباره‌ی ده‌كه‌ینه‌وه‌ ..
ئه‌و قوولكه‌ به‌ردانه‌ن
لێمان بوون به‌ گۆڕستانی
بارانه‌ مردووه‌كان ..
لێمان بوون به‌ دروشمی ئه‌فسانان
له‌ گۆشه‌گیرییه‌كی خۆڵه‌مێشیدا كۆ ده‌بنه‌وه‌
نیگایان له‌و چاوانه‌یه‌
گلێنه‌یان تیا نه‌ماوه‌
خاچی تێدا بچه‌قێنن ..
ڕێ له‌ په‌پووله‌ی بناران و
كارمامزی دوندان بگرن ..

ئه‌ی ئێستا !
خۆش بوو هه‌میشه‌
به‌ گه‌نجیمان دیتبای
گه‌رم .. به‌ شه‌نگ ..
ئه‌فسووس
نه‌ (ئێستا)ی ئێستای
نه‌ ئێستای دێرین
خۆت دیوه‌
به‌ناوی گه‌شت
به‌ناوی ئایینده‌
به‌ناوی هه‌ناسه‌ی كوێستانان
سواری چ كه‌شتییه‌كی ڕه‌شیان كردووی
ده‌تبه‌ن
له‌ به‌حری زوڵوماتدا به‌جێت دێڵن ..
قاقای پێكه‌نینیان
ده‌ریایان ته‌ی ده‌كا
ئۆقیانووسان ده‌بڕێ‌ ..
درێغ تۆیش
ئێستایه‌تی خۆت
له‌ ئێستادا نه‌كرد ..
ئه‌ی ئێستا !
سوڵتانی بێ ته‌ختی ون بووی لمی بیابانان.

حوزه‌یرانی / 2017




میرێكی سویدی له‌ بیست ساڵی ته‌مه‌نیدا … شاعیری سۆدانی حاته‌م ئه‌لئنساری


شاعیری سۆدانی حاته‌م ئه‌لئنساری
و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌
…..

كه‌س له‌ میرێكی سویدی بیست ساڵان به‌خته‌وه‌رتر نییه‌
ئه‌و له‌ هه‌موو به‌رپرسیاریه‌تێك به‌ دووره‌
ئه‌وه‌ی له‌سه‌ریه‌تی بیكا ، ئه‌وه‌یه‌ به‌خته‌وه‌ر بێ‌ .

كه‌ زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بێته‌وه‌ ،
دونیا زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بێته‌وه‌ ..
كه‌ پێده‌كه‌نێ‌ ،
دونیا پێده‌كه‌نێ‌ ..
كه‌ سه‌ما ده‌كا ،
دونیا گۆرانی ده‌ڵێ‌ ..
كه‌ ژنیش دێنێ‌
دونیا وێنه‌ی ئاهه‌نگی زه‌ماوه‌نده‌كه‌ی
له‌ ڕیخۆڵه‌ی ته‌له‌فۆنه‌ زیره‌كه‌كه‌یدا دا ده‌كا ..

قۆزه‌ به‌ گوێره‌ی ڕه‌گه‌زی سپییه‌وه‌
دوو چاوی شین .. قژ زه‌رد ..
باڵا به‌رز
شووش ..
ڕووخۆش و ڕۆحساز
به‌ ئه‌ده‌ب ، یان ئاوه‌ها ده‌رده‌كه‌وێ‌ !
ڕێكپۆش ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر تیشێرتی
یانه‌ی (مالمۆ ئێف ئێف) یش بپۆشێ‌
مه‌له‌وانی و تێنس ده‌زانێ‌
ئه‌سپسواری و لامبۆرگینی سواریش ده‌زانێ‌
هه‌روه‌ها چاوشین و پرچ زه‌رد سواریش ..
به‌ڵام وه‌ك دووپشكه‌ ڕه‌شه‌ بچووكه‌كان .

به‌شی له‌ ته‌رخانكراوی بنه‌ماڵه‌ی پادشایی
له‌ خه‌می هه‌ژاری و
شه‌ونخوونی سامان ده‌یپارێزێ‌ .

ئه‌گه‌ر له‌ یه‌كئه‌نوایی ئاوازی به‌فردا هه‌ستی به‌ دڵته‌نگی كرد
ده‌توانێ‌ سواری یه‌كه‌مین فڕۆكه‌ی به‌رده‌ستی بێ‌ و
یه‌كسه‌ر بچێته‌ پۆیرتریكۆ
له‌وێ‌ خۆلیا سلیڤا ژه‌نیاری ماریمبا و
خوان ئه‌نتۆنیۆی فرۆشیاری ماریوانا و
پابلۆ خۆسێی فرۆشیاری هه‌یكه‌له‌ برۆنزییه‌كان و
ماریا لۆپیری فرۆشیاری بیره‌وه‌رییه‌ گه‌رمه‌كان
له‌ پێشوازیدا ده‌بن ..
وڵاته‌كه‌ی له‌ خۆشیدایه‌
خۆشه‌ویست و میهره‌بانه‌ ..
نیازی نییه‌ گۆی زه‌وی هه‌ڵلووشێ‌
په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ زۆربه‌ی ده‌وڵه‌تاندا باشه‌
تا ڕاده‌یه‌ك
به‌ سنگێكی فراوانه‌وه‌
پێشوازی له‌ بڕوادار و
بێ‌ بڕوایان ده‌كا
هه‌روه‌ها ئه‌و ژنانه‌ی
له‌ نزماییان نائومێد بوون ..

كه‌واته‌ پێویست ناكات نیگه‌ران بین بۆی
هه‌میشه‌ باشه‌
به‌ كوێرایی چاوی
ئه‌ستێره‌ی نیبیرۆ ..
كه‌س له‌ میرێكی سویدی بیست ساڵان
به‌ختیارتر نییه‌
هه‌موو ده‌یانه‌وێ‌ به‌ شادی بیبینن
له‌ پێش هه‌مووانه‌وه‌ خوا .

سه‌رچاوه‌ : http://www.kikahmagazine.com/?p=5933




خودایه‌ له‌ تفه‌نگمان زیاتر به‌ ده‌سته‌وه‌ نه‌ماوه‌, مه‌گه‌ر وا نییه‌ ؟


شاعیری عێراقی: علاء العبادي
و: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌
….

نا خودایه‌
نا
تكات لێ‌ ده‌كه‌م
مه‌یكه‌ به‌ شه‌ڕی سێیه‌مینی جیهان
شه‌ڕی دووه‌مینی جیهان بایی خۆی درێژ بوو
زۆر درێژ بوو ..
عاشق بین و هاوسه‌رگیری بكه‌ین ومناڵمان ببن
كه‌ تێیدا مردن ..
زۆریش وه‌ڕسكه‌ر بوو
قاوه‌خانه‌ی به‌ڕازیلی لێ‌ دابخه‌ن
كه‌ ڕۆڵه‌كانمان تێدا پێگه‌یاندن
ئه‌وانه‌ی له‌ شه‌ڕی دووه‌می جیهان
له‌و قاوه‌خانه‌یه‌دا مردن ،
ڕژێم داینه‌خستبوو ..
به‌ چه‌ندان ساڵ پێش ڕووخانی ڕژێم ،
ئه‌و قه‌سیدانه‌مان لێ‌ ده‌خوێندنه‌وه‌
دژی ڕژێم نووسیبوومان ..
قاوه‌مان تیا خواردبووه‌وه‌ و
به‌ دوای هه‌ڵسوكه‌وتی شیوعیه‌كانه‌وه‌ بووین و
چاودێری جاسوس و
پیاوانی ڕژێممان تێدا ده‌كرد ..
نه‌خشه‌مان بۆ شۆڕش ده‌كێشا
كه‌ هه‌رگیز سه‌رنه‌كه‌وت ..
پێش ئه‌و شۆڕشه‌ی له‌ مه‌ككه‌دا به‌رپا بوو
پێشی ئه‌و شه‌ڕه‌یش هیچ حیسابێكت بۆ نه‌كرد خودایه‌
ڕه‌زامه‌ندیشت له‌سه‌ر نه‌دا ..

له‌و شه‌ڕه‌دا خودایه‌
شیوعییه‌ك خۆی نه‌كوشت ..
كه‌سیش له‌ سه‌ر مالك بن ره‌یب نه‌گریا .

نا خودایه‌
وا مه‌كه‌ وه‌ك ئه‌وانی دی كردیان
شه‌ڕیان هه‌ڵگیرساند
تا ( ئه‌ریك ماریا ڕیمارك )
( هه‌موو شتێك له‌ به‌ره‌ی ڕۆژئاوادا هێمنه‌ ) بنووسێ‌
به‌ڵام هه‌موو شتێك له‌ به‌ره‌ی ڕۆژئاوادا هێمن نه‌بوو .
له‌وێ‌ چیرۆكێكی خۆشه‌ویستی هه‌بوو
ڕووبارێ‌ ده‌ڕۆیی ..
پڕ بوو له‌ ماسی ئۆپۆزیسیۆن ..
خودایه‌ !
ئێمه‌ هیچ ڕه‌ئییه‌كمان له‌ هیچ شه‌ڕێكدا نه‌بووه‌ ،
له‌ پێناوی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌بیدا عه‌بدولناسر ڕه‌وانه‌ی یه‌مه‌نی كردین
تا یه‌ك به‌ دوو له‌ به‌رامبه‌ر سعوودییه‌دا بدۆڕێنین ..
بۆ( كاوڕی مالوین) یش
خاتوو تاچچه‌ر شه‌ڕی دژی ئه‌رژه‌نتین ڕاگه‌یاند
تا پیاوه‌تی خۆی به‌رامبه‌ر پیاوی ئه‌ورووپایی بسه‌لمێنێ‌ .
كه‌ له‌ شه‌ڕ وه‌ڕس بوو ..

له‌ پێناوی
(چۆن چییه‌) و
(چوزانم چییه‌) دا ،
ئێران شه‌ڕی دژمان ڕاگه‌یاند ..
ئێمه‌ش شه‌ڕمان دژی ئێران ڕاگه‌یاند …
ئێران شه‌ڕی دژمان ڕاگه‌یاند …
ئێمه‌ش شه‌ڕمان دژی ئێران ڕاگه‌یاند ….
چونكه‌ ئێمه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌وه‌مان به‌ جوانی ئه‌زبه‌ر نه‌كردبێ‌ ،
بڵێ‌ ئێوه‌ ئه‌ی كافرینه‌ !
ئه‌وه‌ی ناپه‌رستم ئێوه‌ ده‌یپه‌رستن تا نه‌چنه‌ كوێت و
نه‌یكه‌ن به‌ پارێزگایه‌كی نوێ‌ ..
له‌و شه‌ڕه‌دا
كه‌سمان لێ‌ نه‌چوو
به‌ڵام زیانی زۆرمان له‌سه‌ر ئه‌و قیڕه‌ ڕه‌شه‌دا پێگه‌یی
پاش ئه‌وه‌ی له‌( شه‌وی لیشبۆنه‌)دا ددانمان به‌ هه‌موو شتێك نا
زۆرم چاوه‌ڕوان كردی خودایه‌
له‌و شه‌وه‌ خه‌مگینه‌دا
له‌ به‌رابه‌ر پیاوێكی بێگانه‌
هه‌رێی ئازادی پێدا بووم و
پلیتێكی كه‌شتی به‌ره‌و نیۆرۆك ..
خه‌ون به‌ ئاشتی و
به‌ سێوێكی گه‌وره‌وه‌ ده‌بینم .
به‌غدا – سویسرا
——————————————

ئاماژه‌ :

*قاوه‌خانه‌ی به‌ڕازیلی : قاوه‌خانه‌یه‌كی كۆنی به‌غدایه‌ له‌ شه‌قامی ڕه‌شیده‌ ، شوێنی زۆر له‌
نووسه‌رو رۆشنبیران بووه‌ ..

*مالك بن ڕه‌یب : شاعیرێكی عه‌ره‌به‌ ، به‌ ئازایه‌تی به‌ناو وبانگ بووه‌ به‌ڵام ئازایه‌تی له‌
چه‌ته‌یی و ڕێگریدا به‌كار هێناوه‌ ، تا ڕۆژێ‌ سه‌عیدی كوڕی عوسمان
خه‌لیفه‌ی سێیه‌می ئیسلام بۆ شه‌ڕێك له‌گه‌ڵ خۆی ده‌یباته‌ خوراسان ،
ده‌ڵێن له‌ ڕێگای گه‌ڕانه‌وه‌یدا له‌ جێگایه‌كی بێ‌ بانگوهاوار مار پێوه‌ی ده‌دا ، هه‌ست به‌ كۆتایی ژیانی ده‌كا و قه‌سیده‌یه‌ك بۆ مه‌رگی خۆی ده‌نووسێ‌ كه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی عه‌ره‌بیدا ناوبانگێكی زۆری هه‌یه‌ ..

*ئه‌ریك ماریا ڕیمارك: ڕۆمانووسی به‌ناوبانگی ئه‌ڵمانی كه‌ زۆر له‌ ڕۆمانه‌كانی له‌باره‌ی شه‌ڕه‌وه‌ن
به‌تایبه‌تی شه‌ڕی دووه‌می جیهان ..له‌وانه‌یش ( هه‌موو شتێك له‌ به‌ره‌ی ڕۆژئاوادا هێمنه‌ ) و
( شه‌وی لیشبۆنه‌ ) ..

وه‌رگێڕ

————————-
سه‌رچاوه‌ :

http://www.alebady.com/2014/11/%D9%82%D8%B5%D9%8A%D8%AF%D8 %A9-
%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%A8-%D9%84%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%84-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%AF%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B3-%D9%83%D8%B0/




شتێك له‌مێژووی ئاوابوون … نه‌ژاد عزیز سورمێ

• په‌رێز

گیا بڵند بوو ، له‌ كڵاوه‌ی چۆكی ده‌دا..
له‌ وه‌رزی ئاوس بووندا
ڕه‌گه‌كان هاتنه‌وه‌ به‌ر با..

• ڕه‌وڕه‌وه‌ی وه‌ستان

له‌سه‌ر به‌ردی سێڕیانه‌كه‌ دانیشتووه‌
چاوه‌ڕوانی (به‌یان) ده‌كا..
گه‌لێ‌ جار (به‌یان) هاتووه‌
تریفه‌ بارانی كردووه‌ و
تێشتی له‌گه‌ڵدا خواردووه‌..
ئه‌و هه‌ر له‌سه‌ر به‌رده‌كه‌یه‌ و نابزوێ‌ !
وشت بووه‌ !
چاوه‌ڕوانی (به‌یان) ده‌كا..

• ئاڵ بردنه‌وه‌

ئاوێنه‌كان به‌ دیواره‌وه‌ شكاون..
هه‌تاو ڕووته‌ ، سایه‌ پۆشته‌
پێینگانی كچی ئاسمان داری حه‌سره‌تی لێ‌ ڕواوه‌ .

• خوێنكێش

له‌ ناو قه‌ده‌وه‌ پێكراوه‌..
تنۆكێ‌ خوێنی لێ‌ نه‌هاتووه‌
شاڵی پشتی ته‌مه‌نیشی هه‌ڵمشتووه‌ ..

• ته‌نافباز

وه‌كو په‌مۆ :
له‌ قۆزاخه‌ و
له‌ مه‌كینه‌ و
له‌ دارهه‌نه‌یشدا ده‌ژی ..
تا ئه‌وه‌ی له‌ په‌رداخێكیش نقوم ده‌بێ‌
ده‌ریا هه‌ستێ‌ ناگاته‌ گوێزینگانی.

برایه‌تی

ئه‌وان تینی كوره‌ی ده‌فیو ،
ئێمه‌ شه‌خته‌ ..
ئه‌وان گیا ،
ئێمه‌ش به‌رخی دوو باقه‌ گیا …

• زایه‌ڵه‌ی بێ‌ ده‌نگی

له‌و ساته‌وه‌ سوژنی
له‌ بن پیلی شه‌وه‌ی ڕۆژگار ڕاكردووه‌
هاوار ئه‌كا
كه‌س دیار نییه‌
(با) وه‌ستاوه‌ !
ئه‌ویش به‌ ده‌نگه‌ ده‌نگی خۆی ..
نه‌وه‌ك هه‌ر كه‌ڕ ، لاڵیش بووه‌ ..

پانكی مێشك

بیری نایێ بارانی گرتبێتیه‌وه‌
نه‌ی دیوه‌ خوێنی تێ‌ بگه‌رێ‌ !
پانكی سه‌رچاوه‌ی گومڕایی ،
هه‌ر له‌ دوورڕا ماكی كه‌ڕووی پێوه‌ دیاره‌ .

كێلوكه‌
تاك تاك ،
شێوه‌ی جریوه‌ی پاساری ..
تاك تاك ،
شێوه‌ی زه‌بوونی و ناچاری
تاك تاك ،
كه‌ ته‌نیایی هه‌ر بۆ خوایه‌ .

خێزه‌ڵانی سنگه‌كان

ئه‌وه‌ هه‌ناسه‌دان نه‌بوو
ئه‌وه‌ ڕمانی چیا بوو ..
چه‌خماخه‌ی هه‌وره‌ تریشقه‌ و
فڕینی هه‌موو چۆله‌كه‌ و كۆتره‌كانی دونیا بوو ..
ئه‌وه‌ هه‌ناسه‌دان نه‌بوو .

بانگۆش

ئێستا مناڵان
یاری به‌ باگردێنه‌كه‌ی ده‌كه‌ن
ده‌سكه‌كه‌ی كردووه‌ به‌شه‌قه‌ و پێی ده‌ڕوا ..
ده‌رناكه‌وێ‌ ،
چوار وه‌رزی ساڵ له‌ ماڵێیه‌ …
9 /1989




ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست … ئاسیا ئه‌مینی


شاعیری ئێرانی: خاتوو ئاسیا ئه‌مینی
و : نه‌ژاد عزیز سورمێ‌ ….

چه‌ك
له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
ڕه‌پ بووه‌ . .
چه‌ك له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
ده‌گاته‌ لووتكه‌ی ئۆرگازم ..
له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
چه‌ك ده‌په‌ڕێ‌..
بزنسمانه‌كان
په‌یامبه‌ری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستن
له‌شفرۆشه‌كان
له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا
ده‌بنه‌ قدیس
ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست
به‌ ئاسانی ده‌وروژێنرێ‌
كه‌ ئاسمان هه‌میشه‌ په‌یامبه‌رایه‌تی پێیه‌ ..

خوداوه‌ند دێته‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست
داخۆ ناوی بنێم دڵی جیهان
یاخود ( هین ) ی زه‌وی ؟
سنووری نێوان خۆشه‌ویستی و شه‌هوه‌ت
هه‌ندێ‌ جار له‌ گولله‌یه‌ك زیاتر نییه‌ .

—————————
ئاماژه‌ :

(هین) له‌ باتی (مهبل) ی عه‌ره‌بی به‌كار هێنراوه‌ .

له‌ گۆڤاری ( كیكا ) وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌:
http://www.kikahmagazine.com/?p=3996




ڤاڵسی شه‌وه‌ خاینه‌كان …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

“چ به‌دبه‌ختییه‌كه‌ له‌ گیرفانێت بده‌نێ و
له‌ دڵت لێت وه‌ربگرنه‌وه‌ .. ”
جوبران خه‌لیل جوبران

(1)
سێبه‌ری مێژوو ، ده‌ستی له‌ كه‌له‌كێ گرتووه‌ ..
له‌گه‌ڵ بارانی به‌هاراندا بڕۆ …
هه‌میشه‌ خۆرێك هه‌یه‌ لێواره‌ ماسكداره‌كانی دونیا
ده‌لاوێنێته‌وه‌ ..
هه‌میشه‌ سپێده‌یه‌ك هه‌یه‌ بێباك ،
له‌ گومڕایی جه‌نگه‌ڵان ده‌مانپارێزێ ..

مه‌كۆی ئه‌رخه‌وان بوو ئه‌م وڵاته‌ی ئێمه‌ …
هاتن چاوتان
له‌ لاتی و خه‌تی خێڵاتیشمان بڕی ..
هاتن مۆسیقای خاوه‌ن شكۆتان لێ تۆراندین ..
به‌ كوێتاندا هه‌ڵبڵێم ؟
به‌ ویندۆزه‌ ڤایرۆسداره‌كانتان ؟
یا ڕوانینی باڵدار ئاسا ؟
به‌ كوێتاندا..؟

(2)
( / تابلۆی به‌رده‌رگای پزیشكان/ نه‌خۆشیان ده‌ژماردن ../
/ گڵۆپه‌كان/ له‌ ڕووناكییان / كوێر ببوون/ كۆخه‌كۆخی گزۆزه‌ هه‌ناو ڕه‌شه‌كان/
/ ئێستا / وه‌ختی / نووستنی / گوڵه‌ سوور و سپیه‌كانه‌ .. /
/ سه‌یری چ له‌خۆنووسان و ده‌كۆڵخۆداهاتنێكه‌ / )

به‌ ئومێدێكی شێته‌وه‌ ده‌ستم درێژ كرد ..
به‌ ئومێدێكی شێته‌وه‌ ده‌ستم واڵاكرد ..
ئه‌فسووس له‌ ده‌نگی ڕۆحم نه‌گه‌یشتن
ئه‌فسووس دۆسیه‌ی نێرگزتان نه‌خوێنده‌وه‌ ..
له‌ بیرتان كرد به‌ نوێژی نیوه‌ڕۆ
چرای شه‌یداییمان ،
له‌ ناوه‌ڕاستی شه‌قامدا بۆ پێ كردن ..
له‌ بیرتان كرد ،
پیاڵه‌ی به‌ تاڵ بۆ خۆمان و
هی پڕمان بۆ ئێوه‌ دانا..!!
|

(3)
( ئه‌و چركه‌ ساتانه‌ له‌ یاده‌وه‌ریمدا دا ده‌كه‌م .. /
/ ده‌نگێك / وێنه‌ی مه‌ستیی ئێواران / نامۆیی
هه‌ڵیده‌لوشێ.. / په‌ی چی / بیر له‌وه‌ بكه‌مه‌وه‌ /
سۆمای چاوم/ پێشكێشی ئێوه‌ بكه‌م..؟ /
/ شه‌ڕ هه‌ڵیخه‌ڵه‌تاندین../ شه‌ڕ كوێری كردین / لاڵی كردین/
شه‌ڕ كه‌ڕی كردین / كه‌ری كردین../ ڕه‌وی كولله‌یش ، به‌ بێشه‌ڵاندا هاتن../ )

كارگه‌ی ماسك و ڕووبه‌ندانن
بۆ خۆیان له‌ هه‌موو شتێك ده‌گه‌ن
له‌ نه‌زمی پۆشته‌كردنی با ..
له‌ ڕازاندنه‌وه‌ی ئینجانه‌ی به‌ر ده‌رگا ..
ناسۆریش له‌ سه‌نگتراشیی ئه‌وانه‌وه‌ ،
كه‌ چه‌ندین ده‌ریاو ئاسمانیان بڕیوه‌
له‌ پرۆسه‌ی ( فرێندلی فایه‌ر )- friendly fire – دا
مه‌دالیای بێهاوتای ئێمه‌ بووه‌..!

(4)
( من ون نه‌ببووم / لێ / قاچم \ له‌ هه‌ر كوێ دانا /
/ زه‌نه‌ك ده‌رچوو .. / من / ون / نه‌ببووم / ته‌نیا / ئه‌وه‌نده‌ بوو/ ناسنامه‌كه‌م / له‌ گیرفانی كراسه‌كه‌مدا / له‌بیرچوو بوو.. /)

ئاسمانێكی به‌تاڵ ده‌رچوو
ئه‌و ئاسۆیه‌ی ،
له‌ سه‌نته‌ره‌ بێ دووبانكه‌ و به‌رهه‌ڵه‌كانتانه‌وه‌
ده‌تانویست بیبینن ..
چوارگۆشه‌كانتان تێك شكان ..
سێگۆشه‌تان ڕاست كردنه‌وه‌ ..
مێژوو ؟..
مه‌پرسه‌ له‌ چ قوڕگێكی گیراودا ئاخنراوه‌ ..
بێ وچان
مه‌یدانگر.. نه‌وڕه‌س ..
له‌وه‌ كاره‌ساتتر هه‌موومان تاوانبار بین ؟
له‌وه‌ كاره‌ساتتر هه‌موومان ژاڵه‌ خواردوو ..؟

ئه‌ی كوا لاپرسه‌نی و بێباكی (شه‌كسپیر)و
بۆنی په‌لكه‌گیای (وایتمان) و
هاواره‌ كپكراوه‌كانی (ڕامبۆ) و (ڤرلین) و
بنیاته‌ پته‌وه‌ سانتاكانی (نیتچه‌) و
دره‌خته‌ به‌ به‌ره‌كانی (دانتی) و
فریسكۆكانی (داڤنیشی) كوانێ ؟
كوا شینگێڕییه‌كانی (ئیڵییه‌ت) و
هه‌رێ و په‌یمانه‌كانی (ڕۆسۆ) و
عه‌شقی ڕۆژهه‌ڵاتیانه‌ی (گۆته‌) و
شێوازه‌ دڵنشین و دڵشكێنه‌كانی
(بیكاسۆ)و (سیزان) و (براك)و
ماسكه‌ خه‌مباره‌كانی مۆدلیانی ؟..

(5)
(سرووته‌كانی دوورگه‌ی كرێت / به‌ ڕووباری چه‌وردا
چوون / گه‌یشتنه‌ (سكڵیا) / په‌ڕینه‌وه‌ (ئیسپانیا).. / ئه‌و
پرۆسه‌یه‌ / تا ئێستا/ بۆرایشی / ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ / بۆ
ئاگاداریتان / ئێمه‌ / له‌ / خه‌ره‌به‌نده‌ییمان / زیاتر / پێ /
ده‌كرێ / ..)

ویستم ئاگر له‌سه‌ر پشتی ماسییان بكه‌مه‌وه‌
گۆڕستانی ئوور
خانووه‌ له‌ ناویه‌ك و به‌ گه‌وه‌كانی چه‌رموو
برۆنزكارییه‌كانی لوڕستان
له‌ چیا قژ درێژه‌كانی ئیتاڵیادا دره‌وشایه‌وه‌ ..
ئه‌ی مانگی تاراوگان !
مانگی بێ هێللانه‌ و بێ سێبه‌ر ..
ئێمه‌ به‌ ته‌نێ‌ بووین
كه‌ ئه‌وان ئاسمانیان ته‌ی ده‌كرد ..
ئێمه‌ به‌ ته‌نێ بووین
كه‌ زه‌ویان به‌ هه‌ناسه‌بڕكێی
برسیه‌كانی ئه‌فه‌ریقیا و
كۆسته‌كانمان ده‌دێرا ..
ئه‌ی مانگی تاراوگان !
مانگی بێ هێللانه‌و بێ سێبه‌ر !
ڕۆژێ نه‌مدی
هاتبن فێری كێڵانمان بكه‌ن
ڕۆژێ گوێم لێ نه‌بوو ، نه‌م خوێنده‌وه‌
له‌ سۆته‌ڵ و نیگه‌رانیی و ده‌ستخه‌ڵه‌تدان زیاتر
له‌ سه‌فه‌ره‌ كورته‌كانیان له‌دوو مابێ ..
نه‌مدی ئه‌ی مانگی تاراوگان
ڕۆژئاوای (مانێ) و (كلیمت) و (كامۆ) و
(كافكا) و (ئاراگۆن) و(دالی) و (دێلاكروا)
بواریان دابین به‌ مردنی خۆمان بمرین ..
ئه‌دی ئه‌وه‌ ئه‌سه‌ف نییه‌ ، مانگی تاراوگان ؟!
نه‌هێڵن شیعرێك بۆ شاروێرانی خۆمان بنووسین ..؟
ئه‌دی ئه‌وه‌ ئه‌سه‌ف نییه‌ ، هۆڵی ئاهه‌نگان ،
به‌ گریان بۆیه‌ بكرێ ؟!
مانگی بێ هێللانه‌ ، مانگی بێ سێبه‌ر ..!
باس هه‌ر باسی گڵۆپ و چراخانی پایته‌ختانه‌
باس باسی نهێنییه‌ ئاشكراكانه‌ ،
كه‌ زانیارییان به‌ به‌رقه‌ڵایێ سه‌رده‌خه‌ن
تا پێڕا بگه‌ن سه‌حه‌ری لاله‌زار و مرواریان
غافڵكوژ كه‌ن ..
ئێمه‌ش بێ ئاگا ..
خه‌ریكی پیشه‌ی بێ هووده‌ی فه‌رهادین …

ئیتر ته‌واو مانگی تاراوگان ، كووره‌ی نوور !
ئیتر ته‌واو
ئه‌و ساته‌ تێكچڕژاوه‌ بێ (تاو) انه‌ ،
له‌ یاده‌وه‌ریمدا هه‌ڵده‌گرم ..
ئه‌و ساتانه‌ ، له‌و چاوه‌ مه‌ستانه‌ هه‌ڵده‌گرم
ڕۆژێ له‌ ڕۆژان سروودم بۆ ده‌گوتن ..
ئه‌و جار هه‌ڵدێم ئه‌ی مانگ
به‌ كوردی هه‌ڵدێم
خۆشه‌ویستیش له‌گه‌ڵ خۆمدا ده‌به‌م
چیدی شتێك نامێنێ به‌و ناوه‌
پرسیار ئه‌وه‌یه‌ :
ئه‌و كاته‌ ئێوه‌ چۆن ده‌ژین ؟!

نیسانی 2007




ئاماژه‌ پرسیارپێچه‌كانی شوێن …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

” ئه‌م ده‌قانه‌ ، له‌و خه‌ونانه‌ ده‌چن ،
له‌ بێدار بوونه‌وه‌دا به‌ پچرپچری به‌ بیردێنه‌وه‌..
هه‌وڵێكه‌ له‌ ورد بوونه‌وه‌ له‌ (شوێن) و نا (شوێن)دا…”

• بانیژه‌ی جودایی

شمشێری ئاوریشمینی لێ‌
هه‌ڵكێشراوه‌..
ئاسمانی لێ‌ ونه‌..
خۆزگه‌ بۆ په‌یمانێك ده‌خوازێ‌.

• له‌ ناو توولی ته‌مدا
نا خاینێ‌ ،
هێنده‌ی نه‌ماوه‌ ده‌بارێ‌.

• پارده‌
خۆی ،
به‌ چیله‌ مێوه‌كه‌ی ته‌نیشتیه‌وه‌ ڕاگرتووه‌..
له‌وه‌ته‌ی بلێسه‌ سه‌ردانی ده‌كا ،
كه‌لارێكی بێ‌ سامی باركه‌وتووه‌.

• دورگه‌ی زاراوه‌
بۆ كه‌سی باس مه‌كه‌ !
گه‌وهه‌ری بێده‌نگی ،
گۆرانییه‌كی خه‌مباری
نیوه‌شه‌وانه‌…
داری ئومێدی پێ‌ شین ده‌بێ.

• سێبه‌ری داره‌به‌ن
باخچه‌ی باران..
هاوڕازی ئه‌ستێران ..
خه‌و ،
له‌و باوه‌شاندا
ئیكسیری ئارامییه‌
قووڵ …
نه‌رم .
• به‌هاربه‌ند
منداڵیی ته‌وته‌مه‌ بێ‌ موریده‌كان
جه‌ژنا و جه‌ژن..
وه‌رزاو وه‌رز…
ده‌گه‌ڕێته‌وه‌…
نوخشه‌ت لێ‌ دیار نییه‌، بزانی
چ ده‌بێ ، چ ده‌گوزه‌رێ‌ .

• ڕێژگه‌ی ئاوهه‌ڵدێر
به‌فراوی..
به‌ خوڕ..
ژنان ،
دامه‌نی كراسی لێ‌ پیرۆز ده‌كه‌ن..
پیاوان ،
كوناهی پێ‌ ده‌سڕنه‌وه‌ ..
ڕێژگه‌ی ئاوهه‌ڵدێر
ته‌نیا له‌ چیاو كه‌پكان نییه‌
له‌ وتارانیش ده‌رده‌كه‌وێ .

• كاول
تۆده‌ڕۆی به‌ جێم دێڵی
پێكگه‌یشتن خه‌ون نییه‌ ، مۆته‌كه‌یه‌..
چۆله‌كه‌یش بێره‌دا نایه‌ن.

• هێللانه‌ی ژێر گوێسه‌بانه‌
باڵداران هه‌ڵه‌یان نه‌كردووه‌
مرۆڤ له‌وێ‌ هه‌ڵده‌دێردرێن.

• گیرفانی جه‌نگاوه‌ر
نه‌نیونۆكی بچكۆڵه‌.
وێنه‌ی منداڵه‌كه‌ی ،
گه‌واڵه‌یه‌ك گریانی ئاماده‌..
پێنج هه‌زاریه‌كی شین و دوانامه‌ی ژنه‌كه‌ی .
• شۆسته‌ی عاشقان
هه‌ست له‌ بێ‌ سنوریدا ده‌خنكێ‌
شازاده‌ ماچیان لێ‌ ده‌دزرێ‌..
خۆشه‌ویستم بنووسه‌!
كامیراكان ناهێلن لێت نزیك ببمه‌وه‌.

• كه‌ناری دادخوازی
ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ ،
ڕووپێوێكی كوشنده‌یه‌ ..
شیناوه‌ردی بێزار كردووه‌ ..
زۆرجار په‌رۆشیی
سێداره‌ی له‌ دارستانه‌كاندا بۆ هه‌ڵده‌خرێ‌ .

• به‌رده‌مراز
له‌وه‌ته‌ی نیشتمانیان لێ‌ ون كردووین ،
ڕێی بێچاره‌ییمان گرتووه‌ :
داماو ، له‌به‌ر سێبه‌ری خۆماندا
به‌رده‌ مراز هاواره‌ !

• قه‌ڵای تارمایی
هه‌رزه‌ ..
بێ‌ چاند..
بێ‌ خه‌یاڵ..
بۆ جاری هه‌زاره‌م
عاجیباتیان هه‌ڵده‌نێ‌..
چه‌شه‌خواز ، بێباك
بۆ جاری هه‌زاره‌م
زارۆمان ،
به‌ جاری هه‌زاره‌م ده‌سپێرێ‌ .

• بنمیچی دووری
له‌ بیابان فڕێدراوم..
ده‌مم دراوه‌ته‌وه‌..
فرمێسكم دڵۆپ دڵۆپ به‌زه‌وی ده‌كه‌ون..
زمانم گۆ ناكا ..
ده‌یان بینم ،
شاباشم به‌سه‌ردا لێ‌ ده‌ده‌ن

• گۆڕستانی په‌پوولان
به‌دوای شوێنه‌واری گۆرانییه‌كه‌وه‌م
بێ‌ ئاگاداری ،
بێ‌ ڕه‌زامه‌ندی خۆم ،
پێشمه‌رگ
كفنیان بۆ ئاماده‌ كردووم

• به‌رئاستانه‌ی ڕوانیین
لات .. كز
سه‌یری ئاسمانه‌ی(تاسان) ده‌كا .

• ته‌لانی برۆكانی
چرا له‌ دووریڕا ده‌بینرێن ..
ڕووناكی ،
به‌لای لووتكه‌دا ده‌شكێنێته‌وه‌..
متمانه‌ت پێ ده‌كه‌م
دڵه‌ لانه‌وازه‌كه‌مت له‌ ده‌ست ده‌نێم.

• باوه‌شی نیگه‌رانی
به‌هه‌ورازێك سه‌رده‌كه‌وێت،
• ژیانی لێ‌ نزیك بووه‌ته‌وه‌..
لێره‌ فێر بوو
دڵنیایی به‌ كوێ‌ دادێ‌.

• بیلبیله‌ی ڕێكه‌وت
چركه‌ ئه‌به‌دییه‌كانی لێ‌ كۆ ده‌بنه‌وه‌..
خاكه‌ڕایی ته‌نكه‌به‌فرێكه‌ تازه‌ باریوه‌..
ناتوانم بلێم دونیا سپی ده‌كا .

• باڵی شه‌پۆل
تۆقه‌لانی به‌خۆ وێران..
ئه‌زموونی هاوسه‌نگی
هه‌ستێك ، له‌نه‌وای خۆماربوون ده‌چێت.

• ئاگردان
له‌ چاخه‌ به‌ردینه‌كانه‌وه‌
له‌و كسپه‌یه‌ نه‌گه‌یشتم ،
به‌ پڕووشه‌یێ ده‌نگ ده‌داته‌وه‌.

• ناوه‌ڕاستی ڕسته‌
چ شه‌وبه‌كێوییه‌كی سه‌خته‌
رێگاكانت ،
به‌ (سه‌قه‌تایه‌تی) لێ‌ بگیرێ‌ .

• پشتی بوراق
ڕاسپارده‌كانم له‌ بیر كردووه‌
بمبه‌ كه‌شه‌كه‌لانی فه‌له‌ك !
له‌ ڕێگادا ، بیرم بێنه‌وه‌ ..
ئێستاو دواڕۆژیان
لێ‌ به‌ تاڵان بردووم
بمبه‌ كه‌شه‌كه‌لانی فه‌له‌ك
شایه‌د بیان هێنمه‌وه‌ .

• كووچه‌ی بنبه‌ست
له‌ چۆلایی ، چۆلتر..
له‌ خه‌م ، غه‌مگینتر..
له‌ ده‌ستبه‌تاڵی ، بێ‌ ئیشتر..
قه‌ڵه‌مڕه‌وێكی بێ‌ حاكم .

• ناخی ته‌نیایی
ئۆقیانوسێك گریانی تێدا قه‌تیس ماوه‌..
چیایه‌ك له‌ هه‌نسك..
قه‌سیده‌یه‌كی سه‌ر بڕاو..
ڕۆمانێكی زیندانی .

• ڕۆژهه‌ڵاتی نیگا
تۆم بینی،
یاقوتێكم له‌ خۆمدا دۆزیه‌وه‌.

• دڕاڵه‌ی چۆل
وه‌ختێك خه‌ونه‌كانمان ،
هاتووچوویان پێدا ده‌كرد..
سه‌رده‌مێك ، (ئازیزه‌)ی ژوانی پێ‌ ده‌كرد.

• بۆشاییی با
جوانی،
لێره‌ زه‌فه‌ری پێ ده‌برێ‌..
قه‌ڵای دڵ ،
له‌ وێدا له‌ بۆ شایی ماندوویدا داگیر ده‌كرێ‌ ..
له‌ داد مه‌پرسه‌ !

• ئه‌و سه‌ری په‌ره‌گراف
ئه‌تمۆسفێری گیرسانه‌وه‌ له‌ ڕسته‌ی ،
(بڵێی تا سه‌ر بێ‌) دایه‌.

• مۆڵگه‌ی بوونه‌وه‌ران
بوونه‌وه‌ر،
چاوی شه‌یدایان
له‌گه‌نجینه‌ی سه‌روبنی دونیادایه‌
ماڵ و مۆڵگه‌
به‌ (میم) ده‌ست پێ ده‌كه‌ن

• بناری چاوه‌ڕوانی
به‌بیرت دێته‌وه‌
چ تافته‌یه‌كی باڵانوێنت له‌وێ‌ به‌جێ‌ هێشتبوو ؟
له‌وێ‌ له‌ناو گه‌رداوی گومان ،
له‌ داڵانه‌ بێ‌ كڵاوڕۆژنه‌كه‌دا:
(لاوك)ێك بوو له‌ فرمێسك
(هۆره‌)ی ماڵ ئاوایی..
(ئه‌ڵلاوه‌یسی)یه‌ك له‌ داخ..
به‌بیریت دێته‌وه‌ وتم:
ئه‌گه‌ر بڕۆی برینه‌كانت ده‌ده‌مه‌وه‌؟!

شوباتی 2017




مۆدلیانی … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

ڕووباره‌كانی دۆزه‌خ
له‌ ژووری گریانه‌وه‌ دێن ..
شوێنه‌واری هیچ ڕێگایێ دیار نییه‌ ؛
دارستان و بڵندایی
پیلیان تێك هه‌ڵكێشاوه‌ .
تۆ هه‌ر بڵێ و بڵێره‌وه‌ !!
كه‌س به‌ نرخی باوه‌رێنیش ئاوڕی لێ ناداته‌وه‌ .
كێ ماسی له‌ ناو ئاو ده‌كڕێ ؟
تۆ هه‌ر بڵێ !!
(لیڤۆڕنۆ) نوقمی كوێرایی ده‌ریا بووه‌
دانی له‌ ده‌مامكه‌كانت گڕساندووه‌ .

(( ئای ئیتاڵیای خۆشه‌ویستم ! ))
كه‌س نییه‌ له‌ ڕه‌شه‌ شه‌وی پاریس دا
چرایه‌كی بۆ هه‌ڵبكا..
(جین) یش جۆگه‌ی ڕووباری دۆزه‌خه‌
له‌ ژووری گریانی دانتی ده‌كاته‌وه‌ ..
هاوارێكی بێ هوده‌یه‌ ..
ته‌مه‌ننای مه‌رگی دووه‌مه‌ .

(( ئای ئیتاڵیای خۆشه‌ویست !))
مه‌رگ كه‌ناره‌كانیشی ڕه‌ش كرده‌وه‌ ..
باسكی مێژوویان باداوه‌
كه‌س نییه‌ سه‌ره‌داوه‌كان گرێ داته‌وه‌
ئیتاڵیای خۆشه‌ویستم !

شوباتی/ 1989




له‌ ڕابندرانات تاگووره‌وه‌ … له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ : نه‌ژاد عزیز سورمێ‌


گۆرانییه‌كه‌م

ئه‌وه‌ گۆرانییه‌كه‌مه‌،
مۆسیقای به‌ ده‌وری تۆدا ده‌خولێته‌وه‌ ڕۆڵه‌!
وه‌ك باوه‌شی خۆشه‌ویستی به‌سۆزم .
گۆرانییه‌كه‌م وه‌ك ماچی لێڕازیبوون
له‌ هه‌نیه‌ت ده‌سوێ‌ ..
كه‌ به‌ ته‌نێی، له‌ ته‌نیشتت داده‌نیشێ‌ ..
كه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی قه‌ره‌بالغیشیدای ،
به‌ گوێتدا ده‌چرپێنێ‌ ..
به‌ دووره‌په‌رێزیت ده‌وره‌ ده‌دا..
گۆرانییه‌كه‌م بۆ خه‌ونه‌كانت ده‌بنه‌ دوو باڵ
دڵت ده‌گوازنه‌وه‌ لێواری نادیاری ..
وه‌ك ئه‌ستێره‌ی دڵسۆزیان لێ‌ دێ‌ له‌ ئاسمان
كه‌ شه‌وی ده‌یجوورت له‌ ڕێدا ده‌بێ‌ ،
گۆرانییه‌كه‌م له‌ گلێنه‌ی چاوه‌كانت داده‌نیشێ‌ و
نیگا بۆ جه‌وهه‌ری شته‌كان هه‌ڵده‌گرێ‌ ..
كاتێ‌ ده‌نگیشم له‌ مه‌رگدا ئۆقره‌ ده‌گرێ‌ ،
گۆرانییه‌كه‌م له‌ دڵی زیندووته‌وه‌ ده‌ئاخڤێ‌ …

منداڵََََی فریشته‌
ڕۆڵه‌م !
لێ‌ گه‌ڕێ‌ ژیانت وه‌ك مه‌شخه‌ڵێكی ڕوناهی بێت
پاك ، بێ‌ شڵه‌ژان و بێده‌نگ شادومانییان بكا
ئه‌وان له‌ ته‌ماح و ئیره‌ییدا دڵڕه‌قن ..
وشه‌كانیان وه‌ك چه‌قۆی شاراوه‌
تینووی خوێنن..
بڕۆ ڕۆڵه‌م !
بڕۆ له‌ ناوه‌ڕاستی دڵه‌ مۆنه‌كانیان بوه‌سته‌
لێ‌ گه‌ڕێ‌ چاوه‌ گه‌شه‌كانت له‌سه‌ریان بێ‌ !
وه‌ك سڵاوی لێبورده‌یی ئێواره‌ی
دوای كۆششی ڕۆژانه‌ ..
لێیان گه‌ڕێ‌ سیمات ببینن ڕۆڵه‌ !
به‌و چه‌شنه‌ له‌ مانای شته‌كان ده‌گه‌ن .
لێیان گه‌ڕێ‌ خۆشیان بوێی و
یه‌كتریان خۆش بوێ‌ ..
وه‌ره‌ جێگات له‌ باوه‌شی بێسنووریدا بكه‌وه‌ ڕۆڵه‌ !
دڵت وه‌ختی ڕۆژهه‌ڵاتن بكه‌وه‌
بڵند وه‌ك گوڵێك ده‌پشكوێ‌
له‌ خۆرئاوابوونیشدا سه‌ردانه‌وێنه‌..

له‌سه‌رخۆ دڵه‌كه‌م
با وه‌ختی جودایی دڵگیر بێ‌
ڕێ‌ مه‌ده‌ ببێته‌ مردنێكی بێ‌ دیماهی !
با خۆشه‌ویستی ،
به‌ره‌و یادگاران سه‌وڵ لێ‌ دا و
ئێش و ئازار ببنه‌ ستران ..
با بنمیچ بگاته‌ ئاسمان ..
بۆ وێكهاتنه‌وه‌ی باڵه‌كان له‌ ده‌وری هێللانه‌دا ..
با دوا به‌ركه‌وتی ده‌سته‌كانت
وه‌ك گوڵی شه‌و ته‌نك بێ‌ ..
بوه‌سته‌ ئه‌ی كۆتایی سه‌رسوڕهێن !
چركه‌یه‌ك..
له‌ بێده‌نگی دوا وشه‌تدا یادت بێته‌وه‌
من بۆت داده‌نوێمه‌وه‌ و
چرام هه‌ڵده‌گرم ،
ڕێگات بۆ ڕووناك بكه‌مه‌وه‌.

چرا بۆچی كوژایه‌وه‌ ؟

چرا بۆچی كوژایه‌وه‌ ؟
چرا بۆیه‌ كوژایه‌وه‌ ،
باڵتوكه‌مم تێوه‌رگرت
دوور بێ‌ له‌ با
چرا بۆیه‌ كوژایه‌وه‌..

گوڵ بۆ سیس بوو؟
هاتم به‌ ئه‌ڤینێكی نیگه‌رانه‌وه‌
به‌ دڵمه‌وه‌م نووساند
بۆیه‌ سیس بوو..

ڕووبار بۆچی وشكی كرد؟
به‌ربه‌ستێكم له‌ پێش هه‌ڵنا
تا به‌ته‌نێ‌ بۆ خۆم بێ‌
بۆیه‌ ڕووبار وشك بوو..

ژێی پێژه‌ن بۆچی پسا؟
هه‌وڵمدا ئاوازێكی پێ‌ بژه‌نم
به‌رزتر له‌ خۆی ، له‌ توانای ،
بۆیه‌ ژێی پێژه‌ن پسا..

من ناسێمه‌وه‌
من تینووی
شته‌ دووره‌ به‌دینه‌هاتووه‌كانم ..
ڕۆحم هه‌ڵپه‌یه‌تی
به‌سۆزه‌ بۆ گرتنی مه‌ودای تاریك
ئای ، ئه‌ی ترسی دووری ئه‌ودیو ئاسۆ !
هه‌ی هه‌ی له‌ بانگی به‌ ئێشی
له‌ (نه‌ی)دا هه‌ڵقووڵاو !
من له‌ بیرم ده‌چێ‌
هه‌میشه‌ له‌ بیرم ده‌چێ‌ باڵم پێوه‌نین بفڕم و
هه‌میشه‌ گیرۆده‌ی ئه‌م شوێنه‌م
من به‌قه‌د شه‌وقه‌وه‌ مردووم
بێدار…
من غه‌ریبم
له‌ خاكێكی عه‌جیبدا!

ئای دونیا!
ئای دونیا!
تۆ گوڵی خۆتت چنی و
به‌ دڵمه‌وه‌ت نووساند
دڕكی تێڕاچوو ..
كه‌ ڕۆژ به‌ره‌و ئاوابوون چوو ،
تاریكی كشا ..
گوڵم له‌ گۆشه‌یه‌ك دانا
لێ‌ ئێشی دڕكه‌كه‌ی هێشتا مابوو
ئای دنیا!
گوڵ گه‌نجییه‌تی و بۆنت ده‌داتێ‌
به‌ڵام وه‌ختی گوڵوه‌چنی
كه‌ من چاوه‌رێم ده‌كرد، له‌ ده‌ستم چوو و
له‌ شه‌وی ده‌یجووردا ؛
ئیدی ناتوانم گوڵێكم ده‌ست كه‌وێ‌
له‌ ئێشی چزووی زیاتر
كه‌ ماوه‌ته‌وه‌.

گله‌یی
تۆڕم هاوێشته‌ ده‌ریاو
له‌ قووڵایی تاریكیدا ،
شتی سه‌یر و زۆر جوانم ده‌رهێنا ..
هه‌ندێكیان ده‌تگوت زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌
شه‌وقیان ده‌دایه‌وه‌ ..
هه‌ندێ‌ وه‌ك فرمێسك ده‌دره‌وشانه‌وه‌ و
هه‌ندێكیش ئاڵ وه‌ك گۆنای بووك..
كه‌ دره‌نگی ئێواره‌ به‌خۆو به‌ده‌ستكه‌وته‌وه‌
گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ ،
خۆشه‌ویسته‌كه‌م له‌ باخچه‌ دانیشتبوو
به‌ ته‌مه‌ڵییه‌كه‌وه‌ په‌ڕه‌ی گوڵی هه‌ڵده‌كێشان
به‌ شه‌رم و ویقاره‌وه‌
ئه‌وه‌ی ڕاوم كردبوو
خستمه‌ ژێر پێی
به‌ سووكییه‌وه‌ لێی ڕووانی و وتی:
ئه‌م شته‌ سه‌یرانه‌ چین؟
نازانم سوودیان چییه‌ !
سه‌رم به‌ شه‌رمه‌وه‌ دانه‌واند و
بیرم كرده‌وه‌:
” پێیانه‌وه‌ ماندوو نه‌بووم
ئه‌وانه‌ شایانی تۆ نین ”
به‌درێژایی شه‌و خه‌ریك بووم
یه‌ك یه‌ك له‌ ڕێگادا فڕێم دان
به‌یانی موسافیر هاتن
كۆیان كردنه‌وه‌ و
بۆ وڵاتی دووریان بردن…

گۆرانیی شاعیر

كه‌ چه‌نگه‌كه‌م
له‌گه‌ڵ ئاوازی پچڕپچڕم ده‌هێنایه‌وه‌ ،
تۆ له‌وه‌ دوور بووی تێم بگه‌ی..
چۆن بمتوانیایه‌ بزانم
ئه‌و سترانانه‌
له‌ كه‌ناری نادیاریدا
هه‌ڵپه‌ی تۆیانه‌؟
كه‌ نزیكم بوویه‌وه‌
گۆرانییه‌كانم
به‌ ئاهه‌نگی هه‌نگاوه‌كانتا
سه‌مایان ده‌كرد
وه‌ك ئه‌وه‌ی نه‌سیمی شادییه‌كی باڵا
له‌و یه‌كگرتنه‌دا
به‌ جیهان بڵاوده‌بێته‌وه‌ و
ساڵ دوای ساڵ
گوڵ له‌ سترانی شاعیردا ده‌پشكون ..
قژی بووك ده‌ستی درێژ ده‌كا
قوربانی دێ‌ قبوڵ بكا
ئه‌وه‌ی له‌م گه‌ردوونه‌دا مه‌علوومه‌
له‌گه‌ڵ نادیاردا
یاری چاوشاركێ ده‌كه‌ن.

ئای له‌ یاسه‌مه‌نی سپی !

ئه‌و ڕۆژه‌م له‌بیر ناچێ‌
یاسه‌مه‌نی سپی ئامێزی له‌ ده‌ستم وه‌رێنا..
خۆر و
ئاسمان و
خاكی سه‌وزم خۆشه‌ویست و
له‌ شه‌وێكی تاریكدا
گوێم له‌ هاژه‌ی ڕووبار بوو ..
له‌ گه‌وه‌ی ڕێگادا ڕۆژم لێ‌ ئاوا بوو
پایزێكی ته‌نیا
شتی وای جێهێشتووه‌
وه‌ك بووكێك، كراسی بووكێنی
له‌ وه‌ختی پێكگه‌یشتندا
بۆ خۆشه‌ویسته‌كه‌ی هه‌ڵده‌كا..


كۆتایی

وه‌ختی سه‌فه‌ره‌ دایه‌ !
من ده‌ڕۆم
له‌ تاریكایی ڕه‌نگپه‌ڕیوی
به‌ره‌به‌یانی چۆلدا
كه‌ باسكه‌كانت له‌سه‌رجێدا
بۆ مناڵه‌كه‌ت درێژ ده‌كه‌یت ..
له‌ سه‌رمه‌ بڵێم:
” مناڵه‌كه‌ لێره‌ نییه‌ ”
دایه‌ من ده‌ڕۆم !
ده‌بم به‌ ته‌وژمی كزه‌بایێك و
دڵنه‌واییت ده‌كه‌م ..
كه‌ خۆت ده‌شۆی
له‌ناو ئاودا شه‌پۆلان ده‌ده‌م و
ماچت ده‌كه‌م و
جارێكی دی ماچت ده‌كه‌م ..
له‌ شه‌وی باوبۆراندا
كه‌ باران نه‌رمۆكه‌ له‌ گیا ده‌دا
چپه‌ی من ،
له‌ پێخه‌فه‌كه‌تدا ده‌بینی
پێكه‌نینم بروسكه‌یه‌ك
له‌ په‌نجه‌ره‌ی كراوه‌ی ژووره‌كه‌تدا داده‌یسێنێ‌
نه‌نووستبووی ،
كه‌ پاڵ كه‌وتی
وێنه‌ی ئه‌ستێران گۆرانیت بۆ ده‌ڵێم
” بنوو.. دایه‌.. بنوو ”
له‌ تریفه‌ی ماهی خه‌یاڵڕۆیودا
ده‌خزێمه‌ سه‌رجێت كه‌ نووستوی
له‌سه‌ر سنگت پاڵ ده‌كه‌وم
ده‌بم به‌ خه‌ون و
له‌ نێوانی پێڵووه‌ نه‌ختێ‌ كراوه‌كانتا
ده‌خزێمه‌ ناو قووڵایی نووستنت ..
كه‌ له‌ خه‌و ڕاده‌بی و
به‌ ترسه‌وه‌ سه‌یری ده‌وروبه‌رت ده‌كه‌ی
له‌ تاریكیدا
وێنه‌ی په‌پووله‌ی ڕوناهیدار
ده‌فڕم ده‌چمه‌ ده‌ره‌وه‌
له‌ ئاهه‌نگی جێژنی مه‌زنیی دایكیش
كه‌ مناڵانی هاوسێ‌ دێن و
یاری له‌ ده‌وروبه‌ری ماڵ ده‌كه‌ن
له‌ ئاوازی نه‌ی دا ده‌توێمه‌وه‌ و
به‌درێژایی ڕۆژێ‌ له‌ دڵتدا لێ‌ ده‌ده‌م و
(سنتا)ی خۆشه‌ویستیش
به‌دیارییه‌كانته‌وه‌ بۆ ڕۆژی دایك دێ‌ و
لێت ده‌پرسێ‌:
كوڕه‌كه‌ت له‌ كوێ یه‌ خوشك ؟!
تۆش به‌ هێمینه‌وه‌ پێی ده‌ڵێی
له‌ بیلبیله‌ی چاوه‌كانمه‌
كوڕه‌كه‌م جه‌سته‌مه‌.. ڕۆحمه‌..

 شاعیرو شانۆنووس و ڕۆماننووس (ڕوبندرانات تاگوور) له‌ به‌شی به‌نگالی شاری كه‌لكه‌تا ساڵی 1861 له‌دایك بووه‌. بۆ یه‌كه‌مین جار هه‌ر له‌ ماڵه‌وه‌ له‌ژێر ده‌ستی باوكی كه‌ ئه‌ویش زاناو شاعیرو شانۆنووس بووه‌ خوێندوویه‌تی، له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌ویش فێری وه‌رزشی (جۆدۆ) بووه‌. تاگوور زمانی سانسكرێتیشی له‌ هه‌رێمی نیكتانهی ڕۆژئاوای به‌نگال خوێندووه‌، خانه‌واده‌ی تاگوور هه‌بوویی بوون‌و له‌ چینی (براهما) بوون. زۆربه‌ی خوێندنی تاگوور له‌ ماڵه‌وه‌ بووه‌ له‌ژێر چاودێری مامۆستای تایبه‌تی و سه‌رپه‌رشتی ڕاسته‌وخۆی خانه‌واده‌كه‌ی… زۆربه‌ی زانسته‌كانی خوێندووه‌، له‌ زانستی زمانه‌وه‌ بگره‌ تا فه‌له‌كناسی و زانسته‌كانی نوێ و مێژوو و كولتووروی جۆراوجۆر… له‌ ته‌مه‌نی هه‌شت ساڵییه‌وه‌ شیعری نووسیوه‌، له‌ حه‌ڤده‌ ساڵیشه‌وه‌ باوكی ده‌ینێرێته‌ ئینگلستان، به‌ڵام پاشان له‌وێدا زانكۆ به‌جێده‌هێڵێ و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌لكه‌تا. ئه‌زموونی شیعری تاگوور له‌و ده‌مه‌دا ده‌ركه‌وت كه‌ ژماره‌یه‌ك كۆشیعری بڵاوكرده‌وه‌، كه‌ به‌ پازدان و تێپه‌ڕاندنێكی گرینگ ناسێنرا نه‌ك هه‌ر به‌ گوێره‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی خۆی، به‌ڵكو له‌ناو تێكڕای (شیعری به‌نگالی)دا. ئه‌وه‌ بێجگه‌ له‌ چه‌ندین شـانۆیی و ڕۆمـان و كـورته‌ چـیرۆكی دی، لـه‌ پاڵ ئه‌وه‌شدا

تاگوور له‌ قۆناغه‌كانی دوایی ژیانیدا وێنه‌كێشێكی كارامه‌یشی لێ ده‌رچوو (له‌ ته‌مه‌نی شه‌ست ساڵیدا) و له‌ ژماره‌یه‌ك پیشه‌نگاشدا تابلۆكانی نمایش كردن، تاگوور كه‌ ده‌چێته‌ ئینگلستان، له‌گه‌ڵ براده‌رێكی پێكده‌گه‌نه‌وه‌ ئه‌ویش هونه‌رمه‌ند ده‌بێ، ئه‌و براده‌ره‌ی ناوی (رۆتنستاین)ـه‌، هونه‌رمه‌ندێكی به‌ناوبانگ بووه‌، تاگوور له‌ هیندستانه‌وه‌ ناسیبووی پێشنیاری ئه‌وه‌ی بۆ كرد شیعره‌كانی بۆ بكاته‌ ئینگلیزی، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ زانی له‌به‌رابه‌ر شیعری ئینسانی به‌رز دایه‌، پاش وه‌رگێڕانیش، بۆ پێداچوونه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ شاعیری ئایرلاندی ناسراو (ولیه‌م بتله‌ر یێتس)ـه‌وه‌ ده‌كا ، لێره‌وه‌ به‌رهه‌مه‌كانی تاگوور ناسران و له‌ دوای ئه‌وه‌شدا زۆری نه‌برد (خه‌ڵاتی نۆبل)ی وه‌رگرت. له‌ ئه‌نجامی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كی سه‌رنه‌كه‌وتوو كه‌ له‌ یه‌كێك له‌ نه‌خۆشخانه‌كانی كه‌لكه‌تا ساڵی 1947 بۆی كرا ، پاش ئه‌وه‌ی دوا شیعری بۆ ئاماده‌بووانی نه‌خۆشخانه‌ خوێنده‌وه‌ گیانی سپارد. ئه‌م قه‌سیدانه‌ی تاگوور له‌ (رابندرنات گاغور- روائع فی المسرح والشعر)ـه‌وه‌ كراون به‌ كوردی.




جه‌نگ له‌ بێستانی ته‌ماته‌ سپییه‌كاندا … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

” ئه‌مه‌ هه‌ندێكه‌ له‌ ڕۆژی من به‌ڕێزان ڕه‌جمی بكه‌ن !
به‌ڵام شه‌و بۆ من لێگه‌ڕێن .
یه‌حیا جابر
له‌ ( ئه‌ستێره‌كانی نیوه‌ڕۆ ) دا

په‌رستگای لایه‌نگیریی
هانا بۆ ساقیی خه‌راباتان ده‌با..
گه‌واڵه‌ باجستێنه‌كان
سێبه‌ر له‌ شاخ ،
له‌ كێڵگه‌ی ئه‌سترییان ده‌كه‌ن ..
به‌یداخی هاوار
نركه‌ی نه‌خۆشان
پۆلی په‌پولان ڕاده‌كێشن..
به‌ نازه‌وه‌
به‌هێمنی
له‌نجه‌دار..
خه‌یاڵمان ،
له‌ چاڵێكی به‌ردیندا
ده‌تگوت به‌ ده‌ست خۆش كراوه‌
لێ‌ به‌جێما..
ئێستا له‌ بیره‌وه‌ریماندا..
له‌ پشووه‌ به‌تاڵه‌ ،
یه‌ك به‌دوای یه‌ك هاتوه‌كانمان
دێنه‌ ده‌رێ‌ ..
وه‌ك ئه‌وه‌ی مێرووله‌ بن
بۆ ده‌نكه‌ دانه‌وێڵه‌یه‌ك ،
سه‌رادووی یه‌كتریان نابێ‌ ..
من به‌ته‌نێم
پاڵم به‌ دارگوێزێك داوه‌
نه‌وتیان به‌ بندا كردووه‌ .
ئه‌مڕۆ زانیم
ئاوی ژێر دارگوێزی په‌لك وه‌ریو
بێ‌ ڕه‌نگ و تام و بۆن نییه‌ .
ئه‌مڕۆ زانیم
له‌م به‌هه‌شته‌ به‌ردراوه‌دا
تۆخیی گه‌ڵای دره‌ختان
ڕه‌نگی نارنجی گریانی
هه‌زاران ساڵ ده‌داته‌وه‌..
من به‌ته‌نێ‌ بووم
هه‌ور هێشتا ئه‌ستێره‌ی
ئازاد نه‌كردبوون
چه‌ندی بانگم كردن ،
بێدار نه‌بوونه‌وه‌..
چه‌ندی هه‌ڵمته‌كاندن ، نه‌بزووتن..
ده‌یانگوت به‌ گوڵه‌مێخه‌ك كه‌وتوون
له‌ بیابان پڕ بووبوون
به‌ڵام گریانیان نه‌ده‌هات..
ئێستاش له‌ خه‌وی هه‌رهه‌ریدا
له‌ ناو ته‌می خۆڵباراندان
خه‌ریكن ئاگردانان
بۆ زستانه‌كانی دادێمان دروست ده‌كه‌ن.

ئه‌ی ته‌بعی دێوه‌ره‌و عه‌تتاران!
بزانه‌ ئێمه‌ له‌كوێ‌ بووین؟
بزانه‌ چ ڕێیه‌كمان گرتووه‌؟
سێ‌ وه‌خته‌ی ڕۆژێ‌ ،
له‌باتی خۆر
له‌باتی چرا
له‌باتی مۆم
شكۆی ڕه‌هایی تۆ
داده‌گیرسێنین..
گۆرانی بێباكی
له‌ ده‌وری ده‌واری
قه‌ره‌جان ده‌چڕین..
شایی بێهووده‌ییمان
له‌سه‌ر كانی مرادان دابه‌ستووه‌..
كانی چ كانی
ڕامانی ستراتیژیمان ئاسا
شه‌خته‌ی شوباتێی لێ‌ داوه‌ ،
داپۆشراو.. زیندانی.. به‌ترس .
ئیتر لێره‌وه‌
له‌گه‌ڵ زایه‌ڵه‌ی سپێده‌دا
من و زه‌مه‌نه‌ به‌ هه‌ڵپه‌كان
من و ئه‌سه‌ف لێكدابڕاین..
به‌ڵام ئه‌و ده‌نگانه‌ چین
به‌ كه‌روێشكه‌ی گوڵپه‌ری
شكارتانه‌وه‌ ده‌زرنگێنه‌وه‌ و نایانبینم ؟
ئه‌و ده‌نگانه‌ كه‌ ده‌ڵێن
ده‌سته‌ویه‌خه‌ ڕووبه‌ڕووی یه‌ك بوونه‌ته‌وه‌
له‌ وه‌رزی په‌ژمورده‌یی شیعردا
له‌ كوێ‌ ، له‌ چ دڵێكی سارددا ده‌زرنگێنه‌وه‌ ؟
له‌ بازاڕی كوتاڵفرۆشان ،
كه‌ هه‌میشه‌ به‌ ژنان
هه‌ڕمێنیان بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ؟
یا له‌ دێر و كه‌نیسه‌ و مزگه‌وتانه‌وه‌یه‌؟
ئه‌و ده‌نگانه‌
بۆ له‌گه‌ڵ گۆرانییه‌ بێ‌ ئومێده‌كاندا
تێكه‌ڵ ده‌بن ؟
ئای به‌هاری نائومێدی !
بنمیچی ئه‌و سێبه‌ره‌
چه‌ند نه‌وی بوو ،
زه‌رده‌ هێشتا
له‌ سه‌ران ئاوا نه‌ده‌بوو
پاڵمان به‌ پارده‌ی
ته‌نیشت چیله‌مێوه‌كه‌ ده‌داو
ئه‌و چوكلاتانه‌مان ده‌خوارد
به‌ دزی له‌ گیرفانمان نابوو..
چه‌ند نه‌وی بوو
ئه‌و سایه‌یه‌ ، بنمیچی چه‌ند نه‌وی بوو
كه‌ پێم ده‌گووتی :
تۆ هه‌میشه‌ به‌ فرمێسكه‌وه‌ جوانتری .
ئه‌وه‌ خه‌می من بوو
به‌سه‌ر شانی ڕابوردوودا
نوقڵی له‌ دایك بوونی دابه‌ش ده‌كرا.
بڕوانه‌ !
ئه‌وه‌ به‌شی ئێمه‌ بووه‌
خه‌می زێڕین ،
به‌ كێڵگه‌ی ئه‌سترییان ،
به‌ باخچه‌ی مرادان وه‌ركه‌ین ..

( تازه‌ خه‌تی دانابوو
بیری له‌ باخچه‌ی مرادان ده‌كرده‌وه‌.
بیری له‌ بووكی خه‌مباری
ده‌ریا ده‌كرده‌وه‌ ،
كه‌ ده‌ڵێن ماسی له‌ خۆشی ئه‌و
له‌ ده‌ریادا ماونه‌ته‌وه‌
كه‌چی ئه‌و له‌سه‌ر تاشه‌به‌ردێك دانیشتووه‌
قژی دادێنێ‌.. )

وه‌ختێ‌ بیر له‌ باخچه‌ی مرادان
له‌ كێڵگه‌ی ئه‌سترییان ده‌كه‌مه‌وه‌ ،
هه‌زاران گوڵ ده‌پشكوون
هه‌زاران مه‌ل
له‌شه‌قه‌ی باڵیان ده‌ده‌ن ..
هه‌زاران ماسی
هه‌زاران ماسی ده‌خۆن ..

تازه‌ خه‌تی دانابوو
گوێی له‌ ده‌نگێك بووبوو
له‌ بێستانی ته‌ماته‌ سپییه‌كانه‌وه‌ هاتبوو
ده‌یانگوت برایان
شه‌ڕی مان و نه‌مانی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن !!
ڕوون نه‌بووه‌ ،
ده‌نگی خۆر بووه‌ ، یا تاریكی .
ئێوه‌ ده‌نگی خۆرتان بیستووه‌ ؟
كه‌ له‌ هاواری كپی ئۆقیانووس ده‌چێ‌ ؟
له‌ ده‌نگی په‌پولان ده‌چێ‌
كاتێ‌ دێن به‌ گۆرانی
فریوی گوڵان ده‌ده‌ن ؟
ده‌نگی تاریكیتان لێك داوه‌ته‌وه‌؟
ئای له‌ ده‌نگی تاریكی
چ ده‌نگێكی له‌سه‌رخۆیه‌
له‌ شه‌قامه‌ ئه‌به‌دییه‌كانی به‌هه‌شت ده‌چێ‌ ،
په‌ری له‌ شۆسته‌ لازوه‌ردییه‌كاندا
ده‌دره‌وشێنه‌وه‌..
ته‌ماته‌ی تێدا سوور ده‌بن .

ئای ته‌بعی دێوه‌ره‌و عه‌تاران!
ئێمه‌ بۆ؟
بۆ له‌و هه‌موو مه‌زره‌عه‌و باخچانه‌
جه‌نگمان برده‌
بێستانی ته‌ماته‌ سپییه‌كان ؟
ئێمه‌ بۆ قه‌ت با نامان با
باران ڕۆژێ‌ ته‌ڕمان ناكا ؟
بۆچی خۆر هه‌ڵمانناكێشێ‌ ؟
ده‌ریا هه‌ڵماننالووشێ‌ ؟
ئێمه‌ی ئاده‌میزاد ،
چ ده‌كه‌ین لێره‌
له‌سه‌ر ئه‌م زه‌مینه‌ ،
كه‌ هه‌ر دڕكی تیا ده‌ناسین ؟
له‌ ژێر ئاسمانی پێكه‌وه‌ لكاودا ،
ئێمه‌ تا دێ‌
له‌ ڕوحی سه‌رده‌م دوور ده‌كه‌وینه‌وه‌ ..
ئێمه‌ له‌ سه‌ده‌ی ئه‌فسانان له‌ دایك بووین
خوێنی ته‌كنۆلۆژیامان تیا ده‌گه‌ڕێ‌ !

هه‌میشه‌ بڵێسه‌یه‌ك
له‌ بۆشایی مێژووه‌وه‌
تاوی بۆ هێناوین..
هه‌میشه‌ بڵێسه‌ تاومان بۆ دێنێ‌ و
به‌ سرووتی نه‌فره‌ت ،
په‌روه‌رده‌مان ده‌كا..
ئێمه‌ سه‌تان ساڵه‌
خۆمان لێ‌ ون بووه‌..
ده‌مانه‌وێ‌
به‌ نه‌خشه‌ی ساویلكه‌یی
خه‌ونی عاقڵان ببینین ..
له‌ له‌رینه‌وه‌ی قامچیدا
با ده‌ناسین .

( شه‌پۆله‌كان مه‌رگهێنه‌ر بوون..
ڕه‌نگی ئێواره‌ له‌ ژنێك ده‌چوو
پڕ پڕ پڕ له‌ ژنایه‌تی..
به‌ڵام درێغ
لوتكه‌ له‌ بیابان كۆ بووبوونه‌وه‌
ئاڵای خه‌و ڕه‌نگاوی پێدا
ده‌هاته‌ خوار
خه‌ولێكه‌وتووان
به‌ هیچ داد و یه‌خه‌دادڕینێك
بێدار نه‌ده‌بوونه‌وه‌..)

ئێمه‌ ئه‌گه‌ر
ڕه‌نگی مردووانمان لێ‌ نیشتبێ‌
ده‌بێ‌ به‌رگی مردووان بپۆشین..
ده‌زانن؟
ئێوه‌ ده‌زانن
ئێمه‌ به‌ پێوانه‌ی پۆشین
چه‌ند ڕووتین ؟
چی له‌ خۆر بكه‌م
ده‌گاته‌ به‌ر په‌نجه‌ره‌مان و ناگات
هه‌ڵده‌خلیسكێ‌ ؟
چی له‌و داربریایانه‌ بكه‌م
له‌ وه‌همیان زیاتر نه‌گرت ؟

( میوه‌ی ژه‌نگاوی
بڕكی ده‌رد گرتووی ته‌ماته‌ سپییه‌كان
له‌ بیابانی جه‌نجاڵدا
بێ‌ ئاكام ده‌یه‌وێ‌
تۆزی خۆڵپه‌رستی
له‌ خۆیدا بته‌كێنێ‌..)
ده‌مزانی
چاوم به‌ری له‌ ماڵێ‌ نییه‌
ده‌مزانی ڕێی گه‌ڕانه‌وه‌مان ئه‌سته‌م بوو.
ده‌مزانی
ڕه‌نگه‌ باسی شیعر و
شتی له‌و بابه‌ته‌م لێ‌ بپرسی.. ده‌مزانی
به‌ڵام چی بكه‌م
مۆسیقای غه‌فڵه‌ت
ماندوویه‌تی گوڵانمان پێشان ده‌دا
كه‌ به‌ هه‌ناسه‌سوارییه‌وه‌
سه‌ر له‌ ئینجانه‌ ده‌ردێنن..

( چۆله‌كه‌یه‌ك له‌ سنگمدایه‌
نه‌ جێی ده‌بێته‌وه‌
نه‌ بواری هه‌یه‌ بفڕێ‌ ..
منیش
وه‌ك ئه‌وه‌ی
بچووك بچووك بووبمه‌وه‌
له‌سه‌ر دوگمه‌ی كراسی ژنێك
ڕاكشابم
له‌ پرسه‌ی ئاسكه‌ هه‌تیو كه‌وتووه‌كان
دانیشتووم..)

ئه‌ی نهێنی سه‌ر ئه‌ندازه‌ی وجوود !
با ئه‌م پێكه‌یش
له‌ په‌رستگای لایه‌نگیریدا هه‌ڵده‌ین
ئه‌ویدی ،
بۆ ڕێوڕه‌سمه‌ به‌ جۆشه‌كانی
خانه‌قای ڕه‌هایی هه‌ڵده‌گرین
بۆ وه‌ختێ‌ ،
سه‌مای یاخیبوون
له‌ ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ته‌وژمی
تاریكی و بێهوده‌یی
جه‌سته‌ی هه‌ڵكوڕوزاوی به‌ ئێشمان
وێنه‌ی باڵی گرانی
پاسارییه‌كانی به‌ر باران
بێ‌ نه‌زیر.. ڕژد
له‌سه‌ر سوانده‌ چۆله‌كاندا
باڵ ده‌كه‌نه‌وه‌
ده‌له‌یزن گه‌رم ببنه‌وه‌..

وه‌ختێ‌ سه‌هۆڵ
ئاگری پێ‌ خۆش ده‌كرێ‌ ،
ساڵ به‌ پێش مانگ و
مانگ به‌پێش حه‌فته‌ و
حه‌فته‌ به‌ پێش ڕۆژ
ڕۆژ به‌ پێش سه‌عات
سه‌عات به‌ پێش ده‌ققه‌ و
ده‌ققه‌ به‌ پێش چركه‌ ده‌كه‌وێ‌ ،
ئێمه‌ ده‌گه‌ینه‌ ڕه‌هایی
ده‌گه‌ینه‌ مه‌یدانی جه‌نگ
بێستانی ته‌ماته‌ سپییه‌ ڕه‌نگ تێنه‌گه‌ڕاوه‌كان ..

( ئه‌گه‌ر هه‌ر كیسرایه‌ك بووایه‌
گرفت نه‌بوو
ئه‌گه‌ر هه‌ر سوڵتانێك
هه‌ر میرێك بووایه‌
گرفت نه‌بوو..
به‌ڵام نه‌ هی ئێمه‌
كیسرایه‌ك و سوڵتانێك و میرێك نییه‌..
ئاوڕ به‌ لای ڕۆژهه‌ڵاتێ‌ ده‌ده‌ینه‌وه‌
هه‌زار كیسرا
چاو زه‌ق بۆمان ڕاوه‌ستاون .
سه‌ر بڵند ده‌كه‌ین
سوڵتانه‌كانی گۆڕستانیش
لێمان هه‌ڵده‌ستنه‌وه‌..
ڕوو بۆ باشور وه‌رده‌گێڕین
هه‌زاران هه‌زار شمشێری دوو ده‌م
هه‌ڵكێشراون..)

چیاو مێرگ
به‌ قه‌ڵه‌مڕه‌نگی ئه‌وان
دروست نه‌كراون
ئاوی ڕه‌وان
ئه‌وان ڕێیان بۆ
هه‌ڵنه‌به‌ستووه‌
ئه‌وان شه‌پۆلیان ،
به‌ گه‌ڵای سپیدار
نه‌به‌خشیوه‌
سێبه‌ر بگرن
ڕوناهی له‌ گیرفانی
تاریكایی بشارنه‌وه‌..
ئه‌وان عاشق نین بتوانن
ڕێبه‌ندانان سه‌فه‌ر بكه‌ن .
ئاسمان نه‌با
له‌ زه‌وی ڕۆده‌چوون
زه‌وی نه‌با
كێلگه‌ی ئه‌سترییان
ده‌رزیئاژنی ده‌كردن
خۆ خۆری و شه‌رمنی ئێمه‌ش نه‌با
به‌ ته‌نیا ده‌مانه‌وه‌..

ئای نهێنی سه‌رئه‌ندازی وجوود !
مردم ئه‌وه‌نده‌ی
ئادی ئه‌ستیران بكه‌م .
لێم بڕا ئه‌وه‌نده‌ی
ڕووبار و ده‌ریایان ئاو بده‌م..
ئه‌وه‌نده‌ی دان به‌سه‌ر
جۆخین و خه‌رمانان وه‌ر بكه‌م
نه‌ ڕێگام دیته‌وه‌
نه‌ كۆده‌كانم پێ‌ كرانه‌وه‌..
ئێستا بیابان چۆڵ نییه‌
شه‌به‌قی بۆ كپ كردن ،
ئاگری ناو پووشه‌.. ته‌نیوه‌ته‌وه‌..
ئێمه‌ش هاتووین
چیامان بۆ چه‌ند بیره‌ نه‌وتێك
چۆڵ كردووه‌
بێ‌ ڕۆح ،
له‌ سه‌رابی بیاباندا
پاڵمان لێ‌ داوه‌ته‌وه‌ ..
نه‌ قومێ‌ ئاوی شینكاڵه‌كانمان پێیه‌
نه‌ چه‌پكه‌ گوڵێكی كیوی
خۆمان به‌ بیر بێنێته‌وه‌..
ڕووت و قووت
هاتووین چاومان بڕیوه‌ته‌ سه‌راب
سه‌راب و سه‌راب و سه‌راب ..

ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌ دوا عه‌شقمان بێ‌
خوایه‌ وانه‌بێ‌ !
ڕه‌نگه‌ دوا جارمان بێ‌
چه‌كه‌ره‌ی چرۆیان
كرانه‌وه‌ی گوڵان ببینین
خوڕه‌ی ئاو و قاسپه‌ی كه‌و و
جڕیوه‌ی مه‌لان ببیستین
خوایه‌ وانه‌بی
خوایه‌ با ئه‌وه‌ مۆته‌كه‌یه‌ك بووبێ‌
ڕاستی نه‌بێ‌
بێین دار به‌ڕوو
له‌ ته‌نیشت بیره‌ نه‌وتان بڕوێنین
ئاسكه‌ كێویله‌كانی كوێستان
له‌ حه‌وزی نه‌فره‌تیی نه‌وت باوێین
خوایه‌ وا نه‌بێ‌ ..

شوباتی 2016




سپیبوونه‌وه‌ … نه ژاد عزیز سورمێ

(1)
گه‌ڕانه‌وه‌ی بارانه‌ .
به‌همه‌نی به‌فره‌ سووره‌كه‌
كه‌س نه‌ما ڕاپێچی نه‌دا
كه‌و ،
ئاسك ،
كاره‌ وردیله‌كان ،
ته‌نانه‌ت چاوه‌ڕوانی و
شه‌رمی ئه‌فسانه‌یی كچانی لادێش …
كه‌س نه‌ما .. (كه‌ڵ) نه‌بێ‌ .
ئه‌وه‌ی نهێنی له‌ لا بوو
بێ‌ یاوه‌ر .. بێ‌ هاواروبانگ
بێ‌ نژده‌وان بوو ..
وه‌سا بوو ،
پڵنگێكی ماڵیی ، پاسه‌وانی تاریكی
تۆی تیا نووستی ، نوقمی نه‌بانی ..
شاش ببووی ، بێ‌ ئامان ..

(2)
گه‌ڕانه‌وه‌ی بارانه‌ .
ئاوه‌دانییه‌ .
بێدار بوویه‌وه‌ ،
خۆت ته‌نیا بینی :
(ئه‌وه‌ براده‌رایه‌تی نییه‌
هاوه‌ڵه‌كانت جێت بێڵن..)
بۆ كوێ‌ ده‌چن؟
وه‌رزی گه‌ڕانه‌وه‌ی بارانه‌
ئاشی دیان پێ‌ نانرێته‌وه‌
فێڵ بوو ..
(هیپۆمینس) به‌هێزی بازوو
گره‌وی له‌ (ئه‌تلانتا) نه‌برده‌وه‌
هیپۆمینس گره‌وی له‌ بایش ده‌برده‌وه‌ .
ئه‌تلانتا خۆی وای ده‌ویست
ئاشی دیان پێ‌ نانرێته‌وه‌
وه‌رزی گه‌ڕانه‌وه‌ی بارانه‌ .
(3)
ئاهه‌نگی جێژنی له‌دایك بوون نییه‌
گه‌ڕانه‌وه‌ی بارانه‌
پێوه‌دان نییه‌
چزووی په‌شمه‌ستی به‌فراوییه‌ ..
خه‌مه‌كان بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ ..
مه‌یدانی سێرك چۆل كراوه‌
خه‌به‌رت هه‌یه‌ (كلۆدیۆس)
له‌ سه‌ره‌مه‌رگایه‌.. ده‌مرێ‌ ؟
1/1986




2 ڕۆژ له‌ ئه‌سته‌مبوڵ … نه ژاد عزیز سورمێ

ئه‌سته‌مبوڵ
ئه‌و ئه‌سته‌مبوڵه‌ نه‌بوو
(نالی) و (پیره‌مێرد) و (حاجی) لێ بوو
ئه‌و شاره‌ی ئێستا
به‌ باڵه‌خانه‌ی به‌رزو مناره‌ی مزگه‌وته‌كانی
له‌ نه‌خشی مافوور ده‌چێ
به‌ سام ، بژوێن ..
گه‌ش له‌ ڕه‌نگی ئاگر
ئینجانه‌كانی به‌ری ڕۆژئاوای ،
گوڵی ڕۆژهه‌ڵاتی تیا ده‌دره‌وشێنه‌وه‌ . .

ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك بووین ..
ئه‌وانیش كۆمه‌ڵێك ..
هۆڵی كۆبوونه‌وه‌
هۆڵێكی خۆش بوو
هه‌رچه‌نده‌ بۆت نه‌بووجگه‌ره‌ی لێ بكێشی ،
به‌ڵام ماسك و ڕووبه‌ندی تێدا یاساغ نه‌بوو !
باسی مێژوویان كرد ،
باسی مێژوومان كرد ..
باسی جوغرافیامان كرد ،
باسی جوغرافیایان كرد ..
به‌ كه‌یفی ئێمه‌ په‌یڤین ..
كه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌
ئه‌وه‌ی له‌ بیرم نه‌چووبێته‌وه‌
(باران)ی نه‌رمی ئێواران و
دیمه‌نی ئه‌و منداڵه‌ كورده‌ی
سه‌رنووسه‌ری (زه‌مان) له‌ تافی لاویدا بیستبووی ،
له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی له‌ خه‌ودا به‌ كوردی قسه‌ی كردووه‌
له‌لایه‌ن دادگای دادپه‌روه‌ره‌وه‌ قبوڵ نه‌كراوه‌ ..
به‌داخه‌وه‌ ئه‌مجاره‌
پێڕانه‌گه‌یشتین قه‌ره‌جه‌ فاڵگره‌وه‌كان ببینین
دوو ڕۆژ بوو
پێڕانه‌گه‌یشتین ،
به‌ دۆسته‌كانمان بڵێین
دڵ چاك ده‌كرێته‌وه‌ ، پینه‌ ناكرێ..

18\1\2010




گه‌مه‌ شاراوه‌كانی با (5) … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌


” ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ ئه‌سڵدا به‌ عه‌ره‌بی نووسراون .
نووسه‌ر و ڕه‌خنه‌گر( نه‌جات حه‌مید ئه‌حمه‌د )
به‌ پێداچوونه‌وه‌ی نووسه‌ر كردوونی به‌ كوردی .”


به‌شی پێنجه‌م و كۆتایی

(1)

من باڵنده‌م له‌ ئاسمانی چاوتا ده‌فڕم .
چرپه‌یه‌كی سۆزڕێژكراو ..
نه‌وره‌سی نیگاكانت له‌ باوه‌ش ده‌گرم
كه‌ له‌ نێوان گومان و دڵنیاییدا سه‌ریان سوڕماوه‌ ..
چیته‌ ؟
ده‌ڵێی له‌ ئیراده‌ داماڵڕاوی ؟
به‌ داخه‌وه‌ تاریكی مه‌مكی داپۆشیوی و
لۆچیی هێرشی بۆ هێناوه‌ ..
كه‌ ڕۆژێ له‌ ڕۆژان دوا په‌ناگه‌م بوو .
ئه‌و كاتانه‌ی تۆ له‌ دووڕیانێكی نادیاردا بووی ..
من باڵنده‌م
ده‌فڕم به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ له‌ زانستی فڕین و
كه‌شی به‌رزه‌فڕیی و
جوگرافیای جه‌سته‌ی ڕاكشاوی
ژێر ڕێژنه‌ی بارانی خۆڵه‌مێشی بزانم ..
بۆچی خۆشه‌ویسته‌كه‌م ؟
چیت له‌ ڕاكردن به‌ دوای تراویلكه‌ چنگ كه‌وت.؟
چیت له‌ ژێر باڵی شێوێندراوه‌وه‌ دۆزیه‌وه‌ ؟
كه‌ هاتبوو خامۆشت كاته‌وه‌ ؟
تۆ كه‌ وا نیشان ده‌ده‌ی ،
به‌ سروه‌ی حه‌زێكی ئه‌به‌دیه‌وه‌
هه‌ڵبووبی ..
به‌ داخه‌وه‌ خۆشه‌ویستم ..
برین قووڵه‌ ..
شووشه‌ شكاوه‌
ئیتر كۆناكرێته‌وه‌و پێكه‌وه‌ نانووسرێته‌وه‌ ….

25\10\2005

(2)
ئه‌و كۆڵانانه‌م هێنانه‌ گۆ ،
مافیاكانی قاچاخچیه‌تی له‌و مه‌زرایه‌ فڕێیان دابوو ..
چه‌ندان جار ،
بێهووده‌ ده‌رگای پاسه‌وانه‌كانمان كوتا ..
ئا ئه‌مه‌یه‌ ڕۆژگاری نه‌خشێنراو به‌ درۆ و ڕیا و دووڕوویی …
ڕۆژگاری ئه‌و پاشایانه‌ی به‌سه‌ر گۆچاندا كه‌وتوون .
كه‌نارگه‌لێك ،
ته‌نانه‌ت گه‌میه‌ بچووكه‌كانیش
له‌نگه‌ری تێدا ناگرن ..
ئه‌م گه‌ڕه‌لاوژه‌ توندوتیژانه‌
له‌ ئاودا ڕه‌وانی و
له‌ زه‌نگه‌كان زرنگانه‌وه‌ و
له‌ سیمای غه‌ریبانیشدا گه‌شایه‌تی وه‌رده‌گرن .
سپێده‌ له‌ كازیوه‌وه‌
ڕێگاكانیش له‌سه‌ره‌تاوه‌ ده‌ڕوخێنن ..
ئه‌وانه‌ داگیركه‌ری تازه‌ن
خراپه‌كاری له‌ زه‌میندا بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌ ..
بێ ئه‌وه‌ی بزانن بۆچی و بۆ كێ ؟
ئیتر با سنوورێك بۆ ئه‌و دڵڕه‌قییه‌ دابنێین
په‌نجه‌ره‌مان له‌ دیده‌ ده‌شارنه‌وه‌
په‌ناگه‌یه‌ك بوون بۆ ڕامان له‌ هه‌ور … له‌ باران
با ئاوازی دێرینمان لێبده‌ینه‌وه‌ ..
ئاوازی خۆشه‌ویستی و ده‌ركه‌وتن و دره‌وشانه‌وه‌ ..

15\11\2005

(3)
مانگ له‌ ڕیزی ئه‌ستێره‌ خه‌واڵوه‌كاندا ..
باهۆزی دڵه‌ڕاوكێ خلۆری ده‌كاته‌وه‌
لێ داخ ،
ورشه‌ی مانگ
له‌ زۆنگاوه‌كه‌دا هه‌ڵبه‌زو دابه‌زیه‌تی
من هه‌ڵنایێم
ده‌رگاو په‌نجه‌ره‌كانیشم داناخه‌م ..
شه‌ڕه‌كان بوون شادیان تیرۆركرد ..
تاكو خۆڵه‌مێش ده‌ربخه‌ن ..
دان و ڕه‌گ به‌ ڕووتی
به‌سه‌ر پاڵتۆی كۆنبوومدا تێده‌په‌ڕن
هه‌ندێك جار پاساو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ی خه‌مه‌كانم دێنمه‌وه‌ و
ڕێگا به‌ پێچ و گه‌وه‌كان ده‌گرمه‌ به‌ر ..
هه‌ندێ جاریش ،
سه‌ر به‌ گاشه‌ به‌ردێكدا ده‌كێشم
تا ئه‌و شتانه‌ی تێیدایه‌ بزرنگێنه‌وه‌
كه‌ به‌ ناشوێن و ناكات ده‌چن
هه‌ندێ جار ده‌بریسكێمه‌وه‌
ئاخرمنیش
زۆنگاو بۆ خۆیم ڕاده‌كێشێ
كه‌ مانگ به‌ تریفه‌ی تێیدا
هه‌ڵبه‌ز و دابه‌زیه‌تی ..
ژنێك ،
ڕه‌نگه‌ بچێته‌ زۆنگاوه‌وه‌
له‌وانه‌یه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك
به‌ قه‌د ماوه‌ی داگیرساندنی جگه‌ره‌یه‌ك وكوژاندنه‌وه‌ی
هه‌ڵدێر ڕامان ده‌كێشێ …
ئێمه‌ش به‌داخه‌وه‌ سه‌رمان سڕماوه‌
هه‌ستایه‌تیمان جێ ناهێڵین
تاریكستانیش به‌ره‌و نادیارمان ده‌بات
داخۆ پاش هه‌ڵوه‌رینی ده‌مامكه‌كان چیتر …؟
ئایا بۆمان هه‌یه‌
بڵێین (( ئێمه‌ به‌ هیواوه‌ حوكم دراوین؟ )) ..

24\1\2006

(4)
ها نه‌ژاد خه‌ریكی چیت
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و ئه‌گه‌رانه‌ی
جێی به‌زه‌یی پێدا هاتنه‌وه‌ن و بازاڕیان ته‌نیوه‌ ؟
چی له‌گه‌ڵ مانگی سارد و سڕدا ده‌كه‌ی ؟
له‌و شه‌وانه‌ی شنه‌با هه‌ڵده‌كه‌ن
كه‌ له‌ ئازاره‌كانی ڕۆژگاره‌وه‌ هاتوون ؟
هه‌زار به‌ هه‌زاری مه‌مكان ..
له‌ رۆژگاری ڕق و كینه‌دا
له‌ خڕۆكه‌ی نوور ده‌چوون ..
چی له‌گه‌ڵ valentinدا ده‌كه‌ی ،
هه‌ژموونی سواڵكه‌ره‌ پۆستمۆدێرنه‌كان
كه‌ تێڕوانینه‌ خامۆشه‌كانیان ده‌خه‌نه‌ ڕوو
وێنه‌ی شمشێری دارین
به‌دوای لوتكه‌و به‌فره‌وه‌ن ..
ها نه‌ژاد !
چی له‌گه‌ڵ مانگی ساردو سڕو
بۆره‌پیاوه‌ سه‌رخۆشه‌كان ده‌كه‌ی
كه‌ له‌ هه‌ڵایساندا پێك ناگه‌ن و
به‌خۆڵه‌مێشی بۆگه‌نیان
خۆشه‌ویستی مینڕێژ ده‌كه‌ن ..؟
چ ده‌كه‌ی نه‌ژاد ؟
له‌گه‌ڵ ڕۆژگاری سپڵه‌
كه‌ بووه‌ته‌ جێی پوچیی و
زه‌ڵكاوی ئه‌ستێره‌ خه‌مباره‌كان ..؟
چیان له‌گه‌ڵا ده‌كه‌ی نه‌ژاد.. براله‌ ؟!

14\2\2006

(5)
ده‌شێ ئه‌م بانیژه‌یه‌
بانیژه‌ی مالئاوایی بێ
یاخود ده‌ست ڕاوه‌شاندنی خوا حافیزی
به‌سه‌ر بانیژه‌كه‌وه‌ ..
به‌ بێده‌نگیی خۆمان هه‌ڵمان ناو
به‌ شنه‌ی با نه‌خشاندمان
كه‌ چه‌ندێكمان له‌ ڕه‌نگی سپێده‌وه‌ دزی و
هه‌ندێكی دیش له‌ چرپه‌ی شه‌وگار ..
زۆرجار به‌ وڕێنه‌یه‌ك ده‌چوو
كه‌س لای لێ نه‌كرده‌وه‌
سۆزێك له‌ سنگه‌وه‌ ده‌رده‌چێ
وه‌فای تێچووه‌
ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ نامۆیه‌
یا گوڵێك له‌ جیاتی چرا
له‌ وێستگه‌ی خه‌مباران هه‌ڵیده‌واسم ..
قه‌ت ڕۆژێك ڕوانینی ڕێبوارانم
به‌لاوه‌ گرنگ نه‌بووه‌ ..
ئه‌وه‌ وه‌سوه‌سه‌ی من بووه‌ ..
وه‌سوه‌سه‌ی مرۆڤێك ،
بۆ وه‌جد و نوور ژیاوه‌ و ده‌ژی ..
به‌م جۆره‌ بانیژه‌كه‌م جێ دێڵم و
په‌رده‌ داده‌ده‌مه‌وه‌ ..
مانگ و ئه‌ستێرانیش
بۆ ئه‌وانه‌ به‌ جێدێڵم
گۆرانییان بۆ ده‌ڵێن …

21\6\2006




گه‌مه‌ شاراوه‌كانی با (4) …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

” ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ ئه‌سڵدا به‌ عه‌ره‌بی نووسراون .
نووسه‌ر و ڕه‌خنه‌گر( نه‌جات حه‌مید ئه‌حمه‌د )
به‌ پێداچوونه‌وه‌ی نووسه‌ر كردوونی به‌ كوردی .”

به‌شی چواره‌م

(1)
بێده‌نگی وای لێهات بچێته‌ ڕیزی شته‌ ده‌گمه‌نه‌كانه‌وه‌ ..
ئازاری خۆَ لێك سوین ،
ڕۆژگاری دێرینمان دێنێته‌وه‌ یاد
ڕۆژگاری ده‌سماڵ و نهێنی ماچی شه‌رمن ..
كه‌ تێكڕای گه‌ردوونی گڕ ده‌دا
ئیتر سپێده‌ فریامان ناكه‌وێ ..
له‌ ڕۆژگارێكدا ،
گوڵه‌گه‌نمه‌كان له‌ ترسا ده‌له‌رزن و
ئاسمان له‌ عه‌شقدا ده‌گری ..
سیمای تۆ ،
له‌گه‌ڵ ڕووناییدا ده‌رده‌كه‌وێ
كه‌ له‌ شاره‌ پێخواسه‌كاندا هاتووه‌ ..
سرووته‌كان له‌و كه‌نارانه‌ ده‌چن
ڕووبار جێده‌هێڵن ..
شادی به‌سه‌ر چه‌ند په‌ڵه‌یه‌ك ڕاكشاوه‌
هه‌ناسه‌ سواران ،
له‌ زبڵدانی مێژوو و جوگرافیادا كۆیان كردووه‌ته‌وه‌ .
من بۆی ده‌رده‌چم ..
باڵده‌گرم ..
با مۆم له‌سه‌ر ته‌پۆلكه‌كاندا پێبكه‌ین ..
زه‌وی شه‌وگار ده‌پۆشێ
مه‌مكی تۆش ، به‌ ئاهه‌نگی ئاخ ده‌له‌نگێنه‌وه‌ ..
پێخه‌فێكی خاڵی
خشه‌خشی گه‌ڵای تێدا گڕ ده‌گرێ ..
خامۆشیی شه‌وگار ،
فرمێسك چه‌ند هه‌نگاوێك دوورله‌ ئێمه‌وه‌ ده‌رژێن
ناكاو
هه‌ست به‌ خۆمان ده‌كه‌ین كوژاوینه‌ته‌وه‌ ..

10\4\2005

(2)
شه‌ڕێك له‌ نێوان باڵی نه‌وره‌سه‌كاندا بوو
هاوڕێكه‌م وای ده‌گووت ..
له‌ كاتێكدا وه‌سفی برژانگه‌ ته‌ڕبووه‌كانی ده‌كرد
به‌ فرمێسكی تیمساحانه‌ ،
وه‌رزه‌كان مژده‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی خانمی پیرۆزتان پێ نییه‌ ؟
پروشه‌یه‌ك له‌ بۆن
به‌سه‌ر هه‌وره‌ كۆچه‌ریه‌كاندا پاڵی لێ‌ داوه‌ته‌وه‌ ..
بۆن ، ده‌بینرێ .. بۆن ناكرێ
وه‌ك ده‌زانی سه‌رده‌م ، سه‌رده‌می بینینه‌..
شتگه‌لێك ده‌بینین ، بۆن ده‌كران ..
هی دیكه‌ش بۆنیان ده‌كه‌ین ، ده‌بینران ..
ئێسته‌ زانیم چی له‌ شه‌وێكی ساردا نوقمی كردووی
نوقمی كردووی و
به‌ دزیه‌وه‌ ماچی ته‌نگه‌تاوت ده‌برد
ئێسته‌ تێگه‌یشتم
بۆچی ماندووی؟
خۆت بۆ چه‌ند ……… داوێیه‌ باوه‌شانه‌وه‌ ،
كه‌چی هیچ له‌ مانای ئامێز ناگه‌ی
چ زه‌مانێكی بێ ئه‌مه‌كه‌ ، ئه‌م ڕۆژگاره‌ی ئێمه‌
له‌ ئاسۆیه‌كدا په‌یكه‌رێكی هه‌ڵكۆڵدراو
له‌ گه‌رد و
له‌ ڕوونایی پێكه‌وه‌
ئای كه‌ سه‌یره‌ !
ئه‌م ڕۆژگاره‌ بێ ئه‌مه‌كه‌ی ئێمه‌
له‌ تێكشكانێكه‌وه‌ بۆ تێكشكانێكی دی
ده‌مان هێنێ و
ده‌مان با..
پشیله‌ی ده‌سباز…!

15\5\2005

(3)
نه‌سیم هه‌ڵدایسێ و
نوور هه‌ڵده‌كا ..
ژیان بێ ڕوانگه‌ ..
له‌گه‌ڵ هه‌ژموونی سواڵكردنی پۆست مۆدێرێنێته‌دا
سواڵكردن ، ته‌نانه‌ت له‌ خۆشه‌ویستی و ڕقدا
ئه‌وه‌تا بازاڕه‌كانیان ته‌نیوه‌ته‌وه‌
ئازاریان ڕۆژگاری پێ داده‌پۆشرێ ..
نادیاران به‌ دوای خۆیدا به‌ جێبێڵێ ..
مه‌مكی وای تێدا ده‌له‌رێنه‌وه‌
ئێستاش مژده‌ی به‌هارێكی دییان پێیه‌ ..
په‌نجه‌ره‌كان داخراون ..
هۆزگه‌لێكیش كه‌ خه‌ریكی دروست كردنی تاریكین
له‌ گۆشه‌یه‌كدا نیشته‌جێن
له‌ هه‌موو شتێك داماڵدراوه‌ ..
ڕۆژگارێكی نوێ بێگومان دێت
خه‌ریكه‌ ئێمه‌ به‌ زۆری بچینه‌ ناویه‌وه‌
كه‌چی خه‌ڵكی تر خه‌ریكن به‌جێی دێڵن ..
كۆمپانیای به‌رهه‌مهێنانی وه‌همیش
خاوه‌نی لێپرسراویه‌تی بێ سنوور ..
ئیدی له‌ كوێوه‌ نه‌سیم هه‌ڵده‌كا ؟
به‌ چ ئاراسته‌یه‌ك ڕووناكی تیشك داوێ ؟
كه‌ شه‌وق
به‌ ڕق و فێڵ ده‌وره‌ دراوه‌ ؟!
ئای هاوڕێكه‌م !
ئه‌سه‌ف !
ئێشی ڕۆژگار هه‌ند زۆرن ، له‌ ژماردن نایه‌ن …

6\6\2005

(4)
چاره‌نووسمان ڕوو له‌ گوڵه‌ زونبوقه‌كانه‌
به‌ ئاسۆی سپێده‌ده‌مان خۆیان ده‌شۆن ..
شیعره‌كانمان ئاره‌زوو ده‌كه‌ن تیپ و وشه‌كانیان جێبهێڵن
تیشكی ڕاوه‌دوونراو
تاریكاییه‌كیش خۆی به‌سه‌ر سه‌رینی حه‌سانه‌وه‌دا داداوه‌ .
چه‌ندی چیرۆك و هه‌قایه‌تان ده‌پشكنم
حیكمه‌تێك نابینم
یارمه‌تیم بدات
ده‌ستم به‌ بازنه‌ی ترس ڕابگا ..
ڕووت له‌ منه‌
ڕووبارێكی شێت
ڕێژنه‌گه‌لێك له‌ سۆز ،
تێری ده‌كه‌ن ..
مه‌مله‌كه‌تیش
گوێ له‌ خششه‌ی گه‌ڵاو
ناڵه‌ی ڕێگا و
ئاخ و ئۆفی ڕووبار و دۆڵان ناگرێ ..
گۆشه‌كانی وه‌جد شووره‌ ده‌وره‌ی داون .
ماچی ساخته‌ له‌سه‌ر شۆسته‌ و شه‌قامه‌كاندا
بێ تام و بۆ ..
ئا ئه‌وه‌یه‌ به‌شێك له‌ ده‌نگوباسی
زه‌مانی سپڵه‌ و
سه‌رده‌می شادیی مردوو و
ئازادی ڕازاوه‌ و
نیشتیمانی خه‌مبار ،
داماو له‌ نێوان ئاو و كاره‌بادا ..

5\7\2005

(5)
داوای په‌نابه‌ریم
له‌ مه‌مله‌كه‌تی مه‌مكه‌كانت كرد
منی كه‌ نه‌ ماڵ و نه‌ نیشتیمانم هه‌یه‌ ..
نیشتیمانی من جه‌سته‌ی تۆیه‌ ..
ڕه‌وه‌ گورگیان تێدا نیشته‌جێیه‌ ..
ئه‌ی ئافره‌ته‌ شینه‌… حه‌رباكه‌ …!
بڕیارم دابوو چیتر مێرگی نیگاكانت جێنه‌هێڵم
كه‌ پڕن له‌ شتی نائاسایی ..
چرپه‌كان ..
لۆچی ڕۆژگاری سپڵه‌ ده‌رمان ده‌كه‌ن ..
ڕۆژگاری گومڕایی و شه‌و
پۆشینی ژاكان
ڕۆژگارێك ، هه‌ر ڕۆژێ به‌شێك
له‌ بێگوناهیت ده‌كرۆژێ ..
وشه‌كان ون بوون
نیشتیمانی جه‌سته‌یشت
ئه‌وه‌نده‌ی گازی لێ بدرێت شێوێندراوه‌ ….
وه‌ك جاران نییه‌
سێوێكی ته‌ڕ ..
به‌م جۆره‌ و
له‌ كۆتاییدا بڕیارم دا ،
به‌ لاتی بژیم ..
داوام له‌ مه‌مله‌كه‌تی مه‌مكه‌كانت بكشێمه‌وه‌
كه‌ ڕه‌وه‌ گورگی دڕنده‌ تێی به‌ربوون …
نۆشت بێ..!
كازیوه‌ و
نیوه‌ڕۆی درۆزن و
شه‌وه‌ ئه‌موسته‌چاوه‌كان
له‌ نێو باوه‌شی هه‌وه‌سبازاندا ..
نۆشت بێ ئافره‌تی حه‌ربا !
ئافره‌ته‌ ده‌ست بازه‌كه‌ !

12\7\2005

(6)
بێباكی له‌ بێنی بردین ..
خه‌مساردی كوشتمانی ..
په‌راوێزی كردین ..
وه‌ك ده‌بینی سه‌رده‌م سه‌رده‌می خه‌مساردییه‌
هه‌ناومان ده‌خوا و
یاریی به‌ خه‌ونه‌ دواخراوه‌كانمان ده‌كا ..
چه‌ند ئاماژه‌یه‌ك هێشتا له‌ ئاسۆ ڕا دیاره‌
مانگ ڕه‌نگ زه‌رد ..
سه‌دای به‌نده‌رانیش
به‌ناو دڕك و ئه‌ستری خه‌مساردیدا تێده‌په‌ڕێ ..
منداڵیی شتان ،
شه‌وقێك له‌ چه‌قی ڕێگادا ،تیرۆركراوه‌ . .
ئاڵای داگیركراو
بێهووده‌ ده‌شه‌كێته‌وه‌ ..
چه‌ند هه‌نگاوێك جێوبالنگانی ئه‌وسه‌ر
جووت بوون و
پێخه‌فی وا ،
بۆنی لێ دێ …
په‌نجه‌ره‌كان داخراون
نوور هێشتا له‌ بێشكه‌ دایه‌ ..
ژیانیش بێ ڕوانگه‌ ..
گه‌له‌ده‌نگێك له‌ لوتكه‌وه‌ خلۆر ده‌بنه‌وه‌ ..
هی تریش له‌گه‌ڵ هه‌وراندا لێ ده‌چنه‌وه‌ ..
گه‌رداوێكیش خۆی به‌ ته‌لانان هه‌ڵپه‌ساردووه‌ ..
ڕه‌نگ هێمای خۆی هه‌یه‌ ..
خه‌مساردی و گوێ پێنه‌دانیش …
چه‌ندان هێما ،
با ئه‌م ڕووباره‌ جێ بێڵین و
جوانی ئه‌به‌دی بدۆزینه‌وه‌ و
شكست به‌ خه‌مساردی بێنین
له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا
خۆرێك هه‌ر هه‌یه‌ ڕۆژانه‌ هه‌ڵدێت ..

2\8\2005

(7)
هه‌قایه‌ته‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌و نه‌خشانه‌دا درێژ ده‌بنه‌وه‌
بۆ پیاسه‌یه‌ك دابه‌شمان كردن ..
سۆزێكی ڕووت ..
هه‌ستی پێ ده‌كه‌م
به‌و شیعرانه‌ ده‌گه‌ن
بروسكه‌ی عه‌شقێكی گه‌رم ڕفاندبوونی .
شه‌پۆلگه‌لێك له‌ سپێده‌و ئێواره‌مان له‌ بۆسه‌دان ..
گوڵه‌كانمان له‌ ژمار نایه‌ن ..
گوڵه‌كان له‌ ژمار نایه‌ن ..
په‌پووله‌ له‌ ژمار نایه‌ن ..
بێگومان خۆشه‌ویستیش نایه‌ته‌ ژماردن ..
پۆشاكێك له‌ ڕه‌نگی پیرییه‌تی
((خانه‌ی بكوژ)) تێم ناگا
من ،
كه‌ سرووتی پیرۆز ،
به‌ خوێندنه‌وه‌ ده‌خوێنمه‌وه‌ ..
نیشتیمانێك له‌ نێوان هه‌نگوین و ژاڵه‌دا
نیشتیمانێك له‌ نێوان بێده‌نگی و هاواردا
له‌ نێوان درۆ و ڕاستیدا
به‌ره‌و كوێ ده‌چین ؟
دادپه‌روه‌ری بووه‌ به‌ كه‌مالیات
ئاره‌زووبازی له‌ خۆشه‌ویستی به‌هێزتره‌ .
ساتێكی شه‌رمنه‌
خه‌ونه‌كانمان به‌ پێی په‌تی له‌ شه‌قامه‌كاندا ڕاده‌كه‌ن ..
ساتێكی شه‌رمنه‌
كه‌ هاوین ئه‌و مه‌مكانه‌ ده‌شارێته‌وه‌
بۆنی یاسه‌مینیان لێ دێ ..
له‌م ڕۆژگاره‌دا
پیشه‌سازیه‌كی چه‌ند قورسه‌ ،
پیشه‌سازی خۆشه‌ویستی ..

9\8\2005

(8)
هێشتا خه‌ون ،
گه‌مه‌ له‌گه‌ڵ ئاوێنه‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ره‌كاندا ده‌كا .
ئاسۆی وا عه‌كس ده‌كاته‌وه‌ ،
شایانی ڕوانینه‌ شینه‌كانی تۆیه‌ ..
ڕۆژگار به‌ هه‌ناسه‌بڕكێیه‌وه‌
وه‌ك فرمێسكی ،
ئه‌و ئه‌شكه‌وتانه‌ی به‌كه‌زیه‌كانت
شه‌خته‌ به‌ستوو ، شۆڕبوونه‌ته‌وه‌ ..
جه‌سته‌یه‌ك كه‌ڵبه‌ی وا كێڵاویانه‌
شتێك له‌ زانستی ساو و لێكه‌وتن نازانن ….
هه‌ندێك جار گوێ ناده‌مێ
له‌ برینه‌ خوێن لێ چۆڕاوه‌كانم ده‌خۆمه‌وه‌ و
زه‌نگت بۆ لێ ده‌ده‌م
كه‌چی له‌ بێده‌نگی زیاتر نابیسمه‌وه‌ ..
بۆ هه‌ركوێیه‌ك ده‌چم ته‌نیایی هاوڕێمه‌
شه‌و سارده‌.. سارد
منیش پڕم له‌ نائاساییه‌تی
نه‌مده‌ویست سێبه‌ری مه‌مكه‌كانت جێ بێڵم
به‌ڵام تۆ هاتی ناخی ناخمت هه‌ڵكۆڵی
هه‌موو مۆمه‌كانت كوژانده‌وه‌
ناچارت كردم شانۆگه‌ریه‌كه‌ كۆتایی پێ بهێنم و
په‌رده‌ داده‌مه‌وه‌ ..
بێ ده‌ستخۆشی.. بێ ئافه‌رین
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا
له‌ ئاسۆدا ،
هه‌میشه‌ خۆرێك هه‌یه‌
ئێواره‌م ڕۆشن ده‌كاته‌وه‌ و
به‌ كه‌زیه‌ زێڕینه‌كانی دامده‌پۆشی ..

30\8\2005

(9)
هه‌ندێ جار له‌ بێ ئاگایی بێده‌نگیدا ،
ده‌نگت به‌سه‌رم داده‌دا ..
ده‌مبینی پاڵی پێوه‌ ده‌ده‌م
هه‌ورێكی دووگیان
ئازاره‌كانم ده‌گوشم
كه‌ بۆ هه‌ر كوێ ده‌چم له‌گه‌ڵم دان ..
ئومێدیش له‌ ڕێگه‌دایه‌ ..
خۆزگه‌ نه‌مدیبای
تا كاتێ‌ ڕقم لێت ده‌بێته‌وه‌
به‌ هێوری ڕقم لێت ببێته‌وه‌ ..
به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وان ڕۆژانه‌ی
به‌وپه‌ڕی هێزه‌وه‌ خۆشم ده‌ویستی..
كاتێك خۆشم ویستی به‌ توندیه‌وه‌ خۆشم ویستی ..
خه‌یاڵێك له‌ بۆنی گوڵانه‌وه‌
بۆم دێ ..
له‌ یه‌كه‌م ژوان دا مابووه‌وه‌ ..
وێنه‌كه‌ت ئه‌وه‌تا له‌ ته‌مومژه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێ
ڕووه‌ و برینه‌كان دێ
هه‌وڵ ده‌ده‌ین كات بگه‌ڕێنینه‌وه‌ دواوه‌
غه‌ریبین و له‌ تاریكیدا ڕاده‌كشێین …
نمه‌ی باران ته‌ڕمان ده‌كا ..
له‌ ته‌نیاییه‌كی بێ سنووردا سه‌وڵ لێ ده‌ده‌ین..
پێخه‌فمان ،
كه‌ به‌ جێخه‌وی فریشتان ده‌چێ ..
سه‌وڵ لێ ده‌ده‌ین ..
منیش به‌ گوێتدا ده‌چرپێنم .. خۆشم ده‌وێی
ده‌نگ دێته‌وه‌.. خۆشم ده‌وێی …..
ئای خۆشه‌ویستم !
به‌ وه‌هم ده‌ستمان پێكرد
به‌ وه‌همیش وه‌همه‌كانمان به‌رده‌وام بوون
به‌ وه‌همیش خواحافیزیمان له‌یه‌ك كرد
ته‌نها له‌و كاته‌دا زانیم ،
ڕه‌نگه‌ ڕق هێرش بۆ
بازاڕ و كوچه‌و كۆڵانان بێنێ‌ ..
ژیانیش بێ ڕوانگه‌ خۆی ده‌نوێنێ ..

6\9\2005

(10)
ئه‌م ئافره‌ته‌ ،
هه‌ر چه‌نده‌ ماندووه‌ ،
به‌ڵام وه‌كو گه‌رده‌لوول
به‌ دوای سه‌رابدا ڕاده‌كا …
ئه‌م ئافره‌ته‌ ،
وا پێده‌چێت واز له‌ هه‌وای خۆی نه‌هێنێ‌
هه‌میشه‌ تێیدا ده‌گه‌شێته‌وه‌ ..
هه‌ندێ جار هه‌سته‌كانی ده‌یترسێنێ
جاریش هه‌یه‌ سه‌ر ئێشه‌ی پاڵ كه‌وتن
شه‌رمه‌زاری ده‌كات ..
له‌ شه‌ڕێكی گه‌رمدا ،
وه‌ك بڵێی به‌ره‌و ڕووی شكست بووبێته‌وه‌ ..
ئه‌م ئافره‌ته‌ ،
وه‌ك گه‌رده‌لوول به‌ دوای سه‌رابدا ڕاده‌كا ..
له‌ پێخه‌فێكه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دی …..
سه‌ر له‌ دارستانی تاریكی ده‌دات ..
له‌ شتێك ده‌گه‌ڕێت ،
با ناوی بنێین سه‌رمه‌ستیه‌كی كاتیی
وه‌ك كه‌سێ جگه‌ره‌یه‌ك داده‌گیرسێنێ
یا كاتێ له‌ بانیژه‌كه‌یه‌وه‌
له‌ هه‌ندێ شتی سه‌یر وورد بێته‌وه‌ ..
زه‌مانی هه‌وه‌سبازی
بۆمبا چێندراوه‌كان و
ئۆتۆمبێله‌ مینڕێژكراوه‌كان ..
به‌م جۆره‌.. ئه‌و ئافره‌ته‌ ده‌خوێنێ..
له‌ باراندا خۆی ده‌شوا
وه‌كو گه‌رده‌لوولیش به‌ دوای سه‌رابدا ڕاده‌كا …..

14\9\2005

(11)
تاریكایی بێنه‌ به‌رچاو
وه‌ك كه‌سێ ،
جووت له‌ كێڵگه‌ی هه‌ناسه‌كانیدا بكا ..
خه‌یاڵی سیماكانی خۆت له‌به‌ر ئاوێنه‌دا بكه‌ ..
سیمایه‌ك لۆچی دڵڕه‌قیی تێدا ده‌ركه‌وتووه‌
سیمای دیكه‌ پروشه‌ی باران ده‌یشواته‌وه‌
ڕكابه‌ری به‌رده‌وامه‌ ..
ژیانیش بێگومان به‌رده‌وام ده‌بێ…
ڕۆژێكیش دێ
ویژدانه‌ نووستوه‌كان بێدار ده‌بنه‌وه‌ و
خۆیان به‌ به‌ردی چاره‌نووسدا ده‌ده‌ن
كه‌ جێی به‌زه‌یی پێدا هاتنه‌وه‌یه‌ ..
دیاره‌ هه‌موو شتێك بۆی هه‌یه‌ مینڕێژ بكرێ
له‌ ئۆتۆمبێله‌وه‌ تا مرۆڤ
ته‌نها خۆشه‌ویستی نه‌بێ
ناكرێ مینڕێژ بكرێ
خۆشه‌ویستی ئه‌گه‌ر هه‌بێ ،
ڕه‌نگه‌ گوڵێك یا فرمێسكێك بیكاته‌ ئامانجی خۆی
یاخود له‌وانه‌یه‌ خه‌نده‌یه‌ك ..
به‌ڵام ناشێ
ببێته‌ نیشانه‌ی گولله‌
یا به‌ درۆیانه‌وه‌ بخنكێ‌ .

11\10\2005




گه‌مه‌ شاراوه‌كانی با (3) …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

” ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ ئه‌سڵدا به‌ عه‌ره‌بی نووسراون .
نووسه‌ر و ڕه‌خنه‌گر( نه‌جات حه‌مید ئه‌حمه‌د )
به‌ پێداچوونه‌وه‌ی نووسه‌ر كردوونی به‌ كوردی .”

به‌شی سێیه‌م

(1)
بڕوانه‌ ئێمه‌ له‌ كوێی
ئه‌و نامه‌ لاڵانه‌داین ..
ماڵئاواییش سیحری خۆی هه‌یه‌ ،
سڵاو له‌ ئاسۆی ساویلكه‌یی ..
گه‌ر ئه‌و قه‌ده‌رانه‌ی تێدا به‌ نه‌مری بمێنێته‌وه‌
ژیانمانی به‌ به‌رائه‌ت و جوانی ڕه‌نگ كرد .

بڕوانه‌ ئێمه‌ له‌ كوێی
ئه‌و ساته‌ ترسناكانه‌ داین ؟
به‌ شیعرێكی دواخراو ده‌چێ ،
ڕووبار و مانگی له‌ ئامێزدایه‌
شیعرێك له‌ چۆله‌وانی ته‌نیایی و ژاوه‌ژاو وه‌ڕس نابێ ..
سڵاو ئه‌ی ڕووناكایی تیشك !
سڵاو له‌ تارماییه‌كانی مێژوو و جوگرافیا
له‌ نێو بۆشایی گه‌ردوونی داڵانه‌ تاریكه‌كاندا
ده‌بریسكێنه‌وه‌ …
سڵاوت لێ بێ نزاكانی سپێده‌
پاش ئه‌وه‌ی ،
به‌ داوی شه‌وی تاریكستانه‌وه‌ بوون ..
بڕوانه‌ ئێمه‌ له‌ كوێین !
وه‌كو دوورگه‌یه‌كی سووتاو جێم مه‌هێڵه‌
یاده‌وه‌رییه‌كانی هه‌ڵلووشێ‌ ..
جێم مه‌هێڵه‌ وه‌كو په‌ڕه‌یه‌كی سپی
هیچ شتێك نه‌نوێنێ ..
جێم مه‌هێڵه‌ وه‌ك ڕه‌زمێكی لاسه‌نگ
جێم مه‌هێڵه‌ وه‌ك پایز
به‌ ته‌نیا به‌ره‌و ڕووی چاره‌نووسی ببێته‌وه‌
ج..
ێ م
مه‌
هێ
ڵه‌ ..!

24\10\2004

(2)
سروودگه‌لی پایز ،
هه‌ر زوو زستان له‌ ئامێزی گرتن .
پرۆژه‌ی هۆنراوه‌یه‌ك بوو له‌ كریستاڵ ..
ساماڵێك ، بوونایه‌تی خۆی به‌جێدێڵێ و
پرد بۆ پیاوی خۆڵه‌مێشی هه‌ڵده‌نێ ..
ئه‌وانه‌ی به‌سه‌ر یاده‌وه‌ری له‌ خاچدراوی
ڕۆژگاری پووچدا خۆیان ڕاگرتووه‌ ..
ئا ئه‌مه‌یه‌ حاڵ ، هۆنراوه‌ ئازیزه‌كه‌م !
بێده‌نگی له‌ هاوار ڕاستگۆتره‌
هاوار وای لێهاتووه‌ له‌ چه‌قی ڕێگا چۆل و هۆڵه‌كاندا
بووه‌ به‌ وه‌ڕین ….
هه‌واداریی پاڵی به‌ ئاره‌زووی جه‌سته‌وه‌ داوه‌
ئه‌وه‌ی له‌ ئێواراندا ده‌مێنێته‌وه‌ ..
جێگه‌ی هه‌ناسه‌یه‌كی پڕ به‌ سییه‌كانی تێدا نابێته‌وه‌
ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ ،
به‌شی ئه‌وه‌ ناكا له‌ باوه‌شت بگرم
وه‌ك چۆن له‌ ته‌لاناندا له‌ باوه‌شی ماندووم ده‌گرتی ..
ئه‌مانه‌ سروودی پایزێك بوون
هه‌ر زوو ،
زستان له‌ ئامێزی گرتن ..
پرۆژه‌ی هۆنراوه‌یه‌ك
نه‌خێر پرۆژه‌ی گێژه‌نووسێك
كه‌ سه‌ره‌تاو كۆتایی نقوم كرد
ئه‌مانه‌ سروودی ساویلكه‌یی بوون
ئینجا بۆ ئه‌وه‌ی بژیت
ده‌بینی شه‌و و ڕۆژ خه‌ونه‌كانی ده‌كرۆژێ ..

30\10\2005

(3)
به‌ شه‌رمه‌وه‌ ..
ئه‌وه‌تا چرا له‌ گۆشه‌كاندا هه‌ڵواسراون ..
شه‌و به‌سه‌رچوو ..
خه‌تی كازیوه‌ش ڕووی تۆی
له‌ ڕووپه‌ڕی دڵی ماندوومدا ،شاردۆته‌وه‌ .
لێو هه‌ڵده‌له‌رزن ..
داڵانی تاریك و نووته‌ك ..
بۆ كوێ ده‌چێ ؟
وه‌شانی ته‌نیایی ،
وێنه‌ی گه‌ڵای پایز ،
به‌ به‌ر چاوته‌وه‌ په‌رت ده‌بن
دڵه‌كوته‌ی شه‌وق و تامه‌زرۆیی گه‌ڕایه‌وه‌
دیسان گه‌ڕایه‌وه‌
باڵه‌كانم ببڕێت ..
كه‌ له‌ ناپاكی باهۆزه‌وه‌ خوێنایان لێ‌ ده‌تكێ‌ ..
بۆچی قیساره‌ شكاوه‌كه‌م ؟
له‌به‌رچی تارماییم ؟
دڵداریه‌ شكست خواردووه‌كانت
له‌ جوگرافیای دڵم داوێی ؟
بۆچی ؟
من زه‌مه‌نێكم هه‌یه‌ ، له‌ ده‌ره‌وه‌ی زه‌مه‌نی تۆدایه‌
مێژوویه‌كیش ڕه‌نگه‌ بۆره‌پیاوان
پشت گوێی بخه‌ن
به‌ڵام به‌نده‌كانی
له‌ نێو خوڕه‌ی جۆگه‌له‌ و هه‌ناسه‌ی دره‌خت و
سرووده‌كانی پایزدا .. ده‌مێننه‌وه‌
ئه‌و مێژووه‌ به‌ ته‌واوه‌تی ..
له‌ ڕۆژو مانگ و ساڵانی
هه‌ناسه‌بڕكێ به‌دوای سه‌رابدا جیاوازه‌
ئا ئه‌مه‌شه‌ حیكمه‌تی چرا هه‌ڵواسراوه‌كانی
گۆشه‌و كونجان
كه‌ به‌ شه‌رمه‌وه‌ هه‌ڵدایسێن ..

28\11\2004

(4)
ئه‌وه‌ به‌دبه‌ختیه‌
تۆ
به‌ به‌ختیارێكی بێ وێنه‌ی ده‌بینی ..
ڕێچكه‌یه‌كی ئاڵۆزه‌ ، هه‌نگاوه‌ له‌رزۆكه‌كانت
خستۆته‌ سه‌ری ..
وه‌همێك شك نابه‌ی
به‌ره‌و ئاسۆیه‌كت ببا
به‌دبه‌ختیه‌ ، به‌ختیاری نییه‌
تونێڵه‌ تاریكه‌كان جێدێڵی و
ده‌ستت له‌ پرچت ده‌گێڕی
وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ كۆستێكدا بیت ..
ئه‌وه‌تا ده‌بینی ،
ئه‌وه‌ ڕووباره‌
وێڕای به‌دبه‌ختیی
به‌ ستراتیژیای پاكبوونه‌وه‌دا ده‌ڕوا..
ئاوازی شه‌یدای ڕۆشنایی نوور ،
چرپه‌ی فێنكی دارستانن ..
تژی خۆشی و كامه‌رانی
ئه‌وه‌ی هه‌رگیز ، هه‌رگیز تۆ تێی ناگه‌ی
پشیله‌ی فێڵباز !

5\12\2004

(5)
ئه‌وه‌ مه‌مله‌كه‌تی منه‌ ،
نیشتیمانێك به‌ ئه‌ستێره‌ی مه‌لان گه‌شاوه‌ته‌وه‌ .
ئه‌ی پاسه‌وانی ئاوێنه‌ !
ئه‌وه‌ مه‌مله‌كه‌تی منه‌ ..
شه‌و به‌ دڵی دانیشتووانییه‌وه‌ ماندووه‌ …
له‌ سرووتی ڕۆح ، چیمان ده‌ست كه‌وت ؟
پاسه‌وانی ئاوێنه‌ !
چیمان له‌ سووتانی زستان و بێڵایی شه‌وق ده‌ستكه‌وت ..
چی ؟
چیمان له‌ هاوكێشه‌ لاسه‌نگه‌كان و
سه‌یركردنی ئاوێنه‌دا درویه‌وه‌ ؟
فرمێسكه‌كانمان گه‌رماییان له‌ سۆزی كانیاوه‌كانه‌وه‌
وه‌رگرتووه‌ ..
سێبه‌ری داڵانه‌كانی مێژوو له‌ جوگرافیای ماندوودا
چه‌ند هێمایێكن سیحرو تۆقاندنیان به‌رجه‌سته‌ كرد ..
هه‌وره‌كان نزمن ..
ته‌نیاییه‌كه‌ بۆره‌پیاوان تێی ناگه‌ن
ئه‌وانه‌ی كاتیان
به‌و شتانه‌ به‌سه‌ر ده‌به‌ن
كه‌ كه‌سانی دی فڕێی ده‌ده‌ن
ئینجا بۆچی سه‌رسڕمان؟
له‌ پای چی هاوڕێ ؟!
بۆچی سه‌رسڕمان..؟
كه‌ تۆ به‌دزیه‌وه‌ هاتیته‌ ناو داڵانه‌كانی دڵم..
شار بوو به‌ به‌ردێكی لاڵ
میری مه‌یخانه‌ و
پاڵه‌وانانی شه‌وانی سوور خلۆری ده‌كه‌نه‌وه‌…
ته‌نیاییه‌ك بۆره‌پیاوان تێی ناگه‌ن
ئه‌وه‌ ته‌نیایی منه‌ ..
سه‌رگه‌ردانییه‌ك (( زانایانی تاریكی)) په‌ی پێ نابه‌ن
سه‌رگه‌ردانیی منه‌..
شووره‌ی شه‌وق و ناكاوی
ته‌نها ئه‌وانه‌ ده‌توانن لێی بپه‌ڕنه‌وه‌
به‌ عه‌شق و ئه‌به‌دیه‌ت و
گۆرانی جودابوونه‌وه‌ چه‌كدارن …
ئه‌وه‌ مه‌مله‌كه‌تی منه‌ ، پاسه‌وانی ئاوێنه‌ !

12\12\2004

(6)

“هاوڕێ و گوڵ و ئه‌ستێره‌
هاوڕێ و گوڵ و ئه‌ستێره‌ نین
ئه‌گه‌ر هاوڕێ و گوڵ و ئه‌ستێره‌یان تێدا نه‌بینی .”

شاعیری ئه‌رژه‌نتینی
ئه‌نیتۆ نیو بۆركیا
تۆ له‌ كوێی ،
خۆشه‌ویستی له‌وێیه‌ ..
براده‌ران ،
له‌ سێبه‌رێكی كز به‌ده‌ر هیچیان لێ‌ نه‌ما ..!
كه‌ له‌ نادیده‌دا ده‌دره‌وشێنه‌وه‌ ..
هاوڕێیی چیدی مانای په‌نجه‌ نابه‌خشێ ..
كه‌ ده‌ستیان به‌سه‌ر ژێیه‌كانی دڵدا ده‌هێنا
یا ئه‌و موژده‌یه‌ی ،
هه‌ر كاتێك ده‌رده‌كه‌وت
خه‌نده‌ی له‌ سیمایاندا ده‌كێشا…
براده‌ر !
سه‌رده‌م له‌ زه‌ڵكاو ده‌چێ‌
چه‌ندی به‌هێزتر ده‌ستی بگوشی
به‌هێزێكی پتره‌وه‌ نقوومت ده‌كا ..
گوڵیش وای لێهاتووه‌
به‌ دڕك خۆی ده‌پارێزێ ..
ئه‌ستێره‌یش قیبله‌نمای بۆش دیاریان ده‌كا ..!
ئای داخی گرانم.. هاوڕێ..!
ئه‌ستێره‌كان
شوێنه‌وارێكیان نه‌ماوه‌ بیانبینی
چ جای ئه‌وه‌ی
شتێكیان لێ بدۆزیه‌وه‌ ..

19\12\2005

(7)
شه‌پۆل خۆی به‌ ته‌نیایی خۆیدا ده‌دا ..
په‌رده‌ لاده‌ بتبینم !
ناكاو ئه‌و دڕكانه‌م دێنه‌ پێش
كه‌ هه‌ڵاڵه‌ی گوڵانیان دزیوه‌و
خۆیان به‌ باخچه‌ی هه‌ڵواسراو داناوه‌ ..
ته‌نیایی دڵی شه‌كه‌ت كردووه‌ ..
ئه‌ی شه‌وگار !
ئه‌ی ئاسایی و له‌ به‌رده‌ستان ..
ته‌نیایی دره‌وشانه‌وی لێ ون كردووه‌ ..
په‌پووله‌یه‌ك نه‌ نشینگه‌ و نه‌ ئاسمانێكی هه‌یه‌
كه‌ناری ڕۆحی پارچه‌ پارچه‌م نه‌بێ ..
پارچه‌ی وا ، له‌گه‌ڵ هۆره‌ی پێ په‌تی و
ئاوازه‌ ڕه‌نگاو ڕه‌نگه‌كان هه‌ڵده‌فڕن ..
نوزانه‌وه‌م له‌ ده‌وروپشتی ده‌م و چاوه‌ هه‌ڵبزركاوه‌كان
باڵه‌فڕێیانه‌ ..
ئه‌مانه‌ نزای ماڵاوایین ..
ده‌بێ خۆمان بده‌ینه‌ ده‌ست چاوه‌ خه‌واڵووه‌كان
موجیزه‌ ئه‌وه‌یه‌ تا دوا هه‌ناسه‌ به‌ عاشقی بمێنینه‌وه‌
نه‌ك ته‌نیا خۆ بنوێنین و هیچیتر..
هه‌ندێ شت هه‌یه‌ ده‌ڕۆن ،
هه‌ندێكی دی ده‌مێننه‌وه‌ ..
تۆیش هه‌ڵبژێره‌
چارۆگه‌ی ((كه‌شتیه‌كه‌م)) ،
ئه‌ی ئاوازه‌ بێده‌نگه‌كه‌م !
ڕۆژگار خه‌ریكه‌ ده‌گوزه‌رێ ، به‌سه‌ر ده‌چێ ..
لێ ڕامێنه‌ ! ته‌ماشام كه‌ !
ئاخر سه‌یرو ته‌ماشایش باخچه‌و كه‌ناری هه‌یه‌
ته‌ماشام كه‌ !
چه‌ندی تێتدایه‌ ته‌ماشام كه‌ !
ئه‌ی ئه‌و خه‌رمانه‌یه‌ی چاوه‌كانت ماندوو كردووم و
یاده‌وه‌ریه‌كانت دزیوم ..

2\1\2005

(8)
ده‌شێ تۆز و گه‌رد
له‌ هه‌رای شه‌وانی سووره‌وه‌ هاتبن
جه‌نگێك بوو ، بۆنی نهێنیه‌كانی لێده‌هات
سه‌دایه‌ك له‌گه‌ڵ باڵی نه‌وره‌سه‌ ماندووه‌كاندا ده‌فڕی
با باوه‌ش به‌ گۆشه‌گیری و دووره‌په‌رێزیدا بكه‌ین
بنه‌وشه‌یش ،
بڕیاریدا باخچه‌و مێرگان به‌جێبێڵێ
هه‌موو هه‌وڵ ده‌ده‌ن دونیا كۆبكه‌نه‌وه‌و
به‌ مێژوو و جوگرافیایه‌وه‌ ،
له‌ گیرفانیانی بپه‌ستن
ئێستا ((ڕه‌نگه‌)) و ((له‌وانه‌یه‌)) بۆته‌ ڕاستیه‌كی زه‌ق
كۆڵان و جادان ته‌ی ده‌كه‌ن ..
جاده‌ به‌ جاده‌ ..
كۆڵان به‌ كۆڵان ..
ئه‌وه‌ی بێته‌ پێشی پێی پیا ده‌نێ ..
خۆشه‌ویستیت شێوێندراوه‌ ..
بۆچی چاوه‌كانت پشت گوێ خستووه‌ و
لێی گه‌ڕاوی به‌ نیانیه‌كی پووچه‌وه‌ تیرۆر بكرێن ؟
به‌سه‌ !
ئیتر به‌سه‌ شێوێنه‌ری درۆزن..به‌سه‌ !
چیدی ناهێڵم گه‌ردی
شه‌وه‌ سووره‌ به‌ ژاوه‌ژاوه‌كان
میزاجم تێك بده‌ن ..

13\3\2005

(9)
چۆن بووی هه‌ر وا به‌ !
ئاخر زۆربه‌ی پیاوان له‌ پیشه‌سازی فریودان
له‌ سه‌رسڕمان زیاتر نازانن …
پاشی ئه‌وه‌ی ڕۆیی
چۆن بووی هه‌ر وا به‌ !
له‌به‌رده‌م ئاوێنه‌دا گه‌مه‌ ده‌كا و
تا خوا ده‌ڵێ به‌س ، یاریان پێ ده‌كا
چرایه‌كی هه‌ڵواسراو خه‌و له‌ چاویان ده‌تۆرێنێ
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا
وه‌كو خانمێكی قدیس له‌ هه‌واڵه‌كان ده‌رده‌كه‌وێ ،
به‌ عه‌ترو بخور ده‌ست نوێژ بشوا ..
به‌ڵام له‌ ڕاستیدا ئه‌و
جه‌سته‌یه‌كه‌ به‌ وه‌رزه‌كان تێر نابێ
چۆن بووی هه‌ر وا به‌ !.
بۆچی وا نه‌بی ؟!
مه‌ودایه‌ك له‌ نێوان هاوار و گۆرانیدا..
له‌ نێوان ساوی ئاوریشم و ساوی تێلدڕ نه‌ماوه‌ !
چۆن بووی هه‌ر وا به‌ !
ئافره‌تی گه‌مه‌باز
كه‌ به‌ پۆشاكی په‌رییان خۆت ده‌نوێنی…
13\3\2005

(10)
ئه‌وه‌نده‌ی ناوی تۆیان هێنا ،
پیته‌كانم په‌رش و بڵاوبوونه‌وه‌ ..
هه‌مووم له‌ تۆدا توایه‌وه‌ ..
ڕۆژهه‌ڵاتم .. رۆژئاوام
باكورم .. باشوورم
ئه‌رێ كاتی باوه‌ش به‌یه‌كدا كردن ، سووتان
نه‌هاتووه‌ ؟…
ئه‌ی ئافره‌ته‌ سه‌وزه‌كه‌.. ئافره‌تی حه‌ربا !
سپێده‌ خۆی له‌ بانیژه‌كه‌م ده‌سوێ ..
گوڵه‌ زونبووقه‌یه‌ك تازه‌ ده‌می كردوه‌ته‌وه‌ ،
نه‌خشه‌یه‌كی تازه‌ بكێشێ ..
بۆ نیشتیمانێك به‌ هه‌ناسه‌بڕكێوه‌
به‌سه‌ر ڕووتدا ده‌ڕوانێ ..
فرمێسكێكیش له‌سه‌ر ڕوومه‌تتدا ڕاكشاوه‌
چه‌ند سرووتێك بوون به‌ ناچاری جێمان هێشتن
چه‌ند ماچێك له‌ نێو ترسدا مت بوون
به‌ فرمێسك پیرۆزم كه‌ ! تا بكوژێمه‌وه‌ ..
من به‌ شێوه‌ و ناوه‌رۆكه‌وه‌ ده‌سووتێم
ساتێكه‌ له‌ هه‌ڵاتن ئه‌ی حه‌ربا..!
كه‌ شه‌وگار به‌ تاریكیه‌وه‌ به‌سه‌ر جێگه‌ماندا ده‌دا
وه‌ختێ‌ ته‌سلیمی سێوی گوناه ده‌بین ….

3\4\2005




گه‌مه‌ شاراوه‌كانی با (2) … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

” ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ ئه‌سڵدا به‌ عه‌ره‌بی نووسراون .
نووسه‌ر و ڕه‌خنه‌گر( نه‌جات حه‌مید ئه‌حمه‌د )
به‌ پێداچوونه‌وه‌ی نووسه‌ر كردوونی به‌ كوردی .”

به‌شی دووه‌م

(1)
ژووره‌كه‌م به‌ ڕووی ( سه‌فین)ی سه‌ركه‌ش دا
تۆماری مه‌زنی شكست و سه‌ركه‌وتنان …
بانیژه‌یه‌كی هه‌بوو
به‌سه‌ر ڕه‌ز و
باخچه‌ی گوڵه‌ كێویلان و
خه‌م و خۆشیانی ده‌ڕوانی..
بێ ویستی خۆم به‌جێم هێشت !
ئینجا باڵنده‌یه‌كتان دیوه‌
به‌ حه‌زی خۆی هێللانه‌ی جێ بهێڵێ ؟
ئه‌وه‌تانێ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ و
هه‌ندێ له‌ خه‌ونه‌كانم خستوه‌ته‌ بن باڵم
تا جارێكی دی به‌سه‌رتان بكه‌مه‌وه‌
پردێك له‌ خۆشه‌ویستی له‌ نێوانماندایه‌
كێڵگه‌ به‌ ڕووباران و
چاو به‌ ئاسۆ
ده‌نگیش به‌ سه‌داوه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ ..
با شه‌وگار ،
كه‌یل ، له‌سه‌ر شۆسته‌كاندا لێبچێته‌وه‌ ..
با جارێكی دی سبه‌ی ،
باوه‌ش به‌ منداڵیماندا بكاته‌وه‌ .

12\6\2004

(2)
سپێده‌ بنه‌وشه‌ییه‌كانی (عتێشی) و شه‌وانی ((عه‌باسییه‌))ی خه‌وزڕێن و
خه‌ون و بارانی (ڕشت)
ئه‌مانه‌ چه‌ند وێستگه‌یه‌ك بوون له‌ ژیانی به‌نده‌ ..
كاتێك دوورگه‌ وشكه‌ڵان بوو
قه‌له‌ ڕه‌ش به‌ چوار ده‌وریدا ده‌سوڕایه‌وه‌ ..
ئێمه‌ش بێ هانا ، بێ ئه‌ستێره‌یه‌ك ڕێگای پێ ببینینه‌وه‌ …
ئه‌وان ونیان كردین
ئێمه‌ش ڕۆژگارمان له‌گه‌ڵ ئه‌واندا بزر كرد …
كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ دڵ ، زامه‌كانی بسڕێته‌وه‌
شنه‌ی با په‌نجه‌ره‌كانمان ده‌كوتێ
كه‌ ده‌ڕواننه‌ باخچه‌ هه‌ڵبزركاوه‌كان
كه‌ی ده‌توانین
ڕاوی نوور له‌ شه‌خته‌دا بكه‌ین ؟
گۆشه‌كانمان پێویستی به‌ ڕوناهی یه‌
ئیتر ئاگریش
ڕووناكمان ناكاته‌وه‌
براده‌ر !؟

4\6\2004

(3)
پرسیارت له‌ وه‌هم و له‌ گه‌وهه‌ر لێ كردم ..
ئه‌و ده‌یویست خاكی تازه‌ بدۆزێته‌وه‌
سه‌رنجیم بۆ ئه‌وه‌ ڕاكێشا
جوانی ده‌شێوێنێ ..
به‌ڵام بێهووده‌ بوو ..
ئێمه‌ شایانی ئه‌وه‌ین ؟
به‌هه‌شتی خه‌یاڵی به‌سه‌ر ئه‌و خه‌راباتانه‌وه‌یه‌
پڕ له‌ منداڵیی و ستران ..
مانگی له‌ وێنه‌ی خه‌وندا دی
وه‌ك هه‌زار به‌ هه‌زاری قژی
كه‌ له‌ هیچ ناچێ له‌ درۆ نه‌بێ .
له‌ هه‌ر كوێیه‌ك بێ
سرووشت به‌ره‌و ئه‌وێ ده‌چێ ..
ئا لێره‌وه‌ با هه‌ڵده‌كا و
كانیاوه‌كان كه‌زییان ده‌ده‌نه‌ به‌ر با
جارێكی دی خۆشم ده‌وێی !
خۆشم ده‌وێی وه‌نه‌وزی نیوه‌ڕۆیان !
دڵته‌نگیش كێڵگه‌ی خۆی هه‌یه‌ .
ئه‌مه‌ ژیانێكی نویّیه‌ بۆمان نووسراوه‌ته‌وه‌ ،
له‌ كاتێكدا نووستووین و خه‌ون ده‌بینین …
ده‌سا با به‌ ڕووی شه‌پۆله‌كاندا بقیژێنین
وه‌ك چۆن ڕۆژێ له‌ ڕۆژان هاوارمان
به‌ ڕووی هاوكێشه‌ لاسه‌نگه‌كانی
نێوان وه‌هم و گه‌وهه‌ردا كرد ..

25\7\2004

(4)
چیته‌ به‌سه‌ر هه‌موو بڵنداییه‌ ڕه‌ق و خاوه‌كان
له‌ شه‌قه‌ی باڵ ده‌ده‌ی ؟
چیت به‌سه‌ر هاتووه‌ ؟
بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و كه‌نارانه‌ سه‌رنجت ڕابكێشن ؛
سۆزیان لێ ده‌بێته‌وه‌ ؟
ئه‌و فرمێسكانه‌ی به‌ قه‌د بارانن
هیچیان بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ ، له‌وه‌ی به‌ده‌ر
هاوسه‌فه‌ری هه‌وره‌ كۆچه‌ریه‌كان بن ..
چیت به‌سه‌ر هاتووه‌ ڕكابه‌ر؟
وامزانی تۆ ڕووبارێكی ،
كه‌ناری ڕوناهی ده‌دێری ..
به‌ڵام داخه‌كه‌م وێنه‌ی شه‌ره‌نگ ،
به‌ناخمدا تێپه‌ڕی ..
چیت لێ هاتووه‌؟
حه‌ز به‌ ژووره‌ تاریكه‌كان ده‌كه‌یت و
ڕقت له‌ خۆره‌ !!
كه‌واته‌ ژیانی خۆش و گومڕایی و ون بوونت خۆش !!
خشته‌ی درۆی ڕۆژانه‌ت خۆش !!
ڕۆژگاری تۆ به‌سه‌رچوون
زه‌مه‌نی قسه‌ و نیگای به‌تاڵ و
خۆشه‌ویستیت خۆش ..
كه‌ هه‌رگیز ڕۆژێ له‌ ڕۆژان تێی نه‌گه‌یشتوویی و
تێی ناگه‌ی…

8\8\2004

(5)
جوامێر له‌ هیوا هه‌ڵكێشرا بوو ..
شتێكی له‌ سنگدایه‌ ئه‌و پیاوه‌
له‌ هاواری سۆزێك ده‌كا
وڵاتی ته‌ی كردووه‌ ..
شوێنێكی نه‌دۆزیه‌وه‌
ئه‌و سۆزه‌ی تێدا به‌ڕه‌ڵڵا كا
ئه‌و پیاوه‌ كه‌ سواری هه‌ور بوو ، ده‌بارێ …
بڕیاریدا هاوڕێیه‌تی پاسه‌وانه‌كان بكات و
بچێته‌ ناو شار.. بێهووده‌ ..
ئه‌و ته‌نیا شایه‌تێك بوو
له‌ كه‌ناره‌كانی نووره‌وه‌ هاتبوو
به‌ڵام دیار بوو شار نووری نه‌ده‌ویست
شار نووری ناوێ..!
شار سۆزی ناوێ ..
ڕۆژگار چی لێ كردوون ؟
تارماییان په‌سندتر بكه‌ن ؟
وه‌ك لاڵان له‌ تاریكیدا بۆڵه‌ بۆڵتانه‌ ؟
ئه‌و پیاوه‌ له‌ هیوادا هه‌ڵكێشراوه‌
هاواركه‌ جوامێر..! هاواركه‌ و
بارت له‌ چه‌قی ڕێگای چۆل و به‌ردراودا لێ بخه‌ ..
ڕه‌نگه‌ ڕێگاكان به‌ڕه‌حمتربن
له‌و شارانه‌ی تارمایی له‌ پێشتر ده‌گرن !!
هاواركه‌ .. براله‌..!

15\8\2004

(6)
ده‌بووایه‌ به‌ دوای ڕێگه‌ی دیكه‌دا بگه‌ڕێ ..
هه‌وڵێك بۆ دۆزینه‌وه‌ی كه‌ش و هه‌وایه‌كی نوێ
مه‌ودای په‌لهاوێژ .. وێنه‌ی هێما ،
وه‌ك نیگه‌رانی ماڵئاوایی ..
ئه‌وان به‌ دزیه‌وه‌ دێن
ڕاپۆرتی به‌ درۆ داپۆشراو ده‌نووسن
وه‌ك ده‌م و چاوه‌ ده‌مامكداره‌كانیان ده‌رده‌كه‌ون و
وه‌ك سه‌رابیش ون ده‌بن ..
هیچ چه‌مكێك شك نابه‌ن
بۆ دوێنێ و سبه‌ی ..
ڕاسته‌ دیواره‌كانی ده‌وروبه‌رمان به‌رزن
به‌ڵام پێیاندا هه‌ڵده‌گه‌ڕێین .
ده‌بینی چاوه‌ ده‌رپه‌ڕیوه‌ حه‌سووده‌كانیش
ده‌مان بینن به‌رز ده‌فڕین
هێدمه‌ ده‌یانگرێ
چیرۆكی باخچه‌ ڕه‌نگا و ڕه‌نگه‌كان به‌م جۆره‌
باوه‌ش به‌ گۆرانی چیا و دۆڵاندا ده‌كه‌ن ..
تا به‌ شنه‌ بیانسێننه‌وه‌ ..
نهێنی بێ تاوانیی ته‌نها بۆ مانگه‌ ، مانگ
بێداری جاویدان ..

22\5\2005

(7)
ئه‌وه‌ی دركی (پێ ناكرێ)م هه‌ڵوێزنی
له‌ ڕێگای درێژ و به‌ كه‌ند و كۆسپ كه‌ ناوی ته‌مه‌نه‌
تۆ له‌ گه‌ڵمدا بووی ..
بۆیه‌ سه‌فه‌ری ڕووه‌ و نادیاریشم ،
وه‌ك پیاسه‌یه‌كی ئێواران بوو ..
پێخواس بووم ، له‌ خۆشیدا بازم ده‌دا
هه‌ستم به‌ تیشه‌ به‌ردان نه‌ده‌كرد
كه‌ پێیان به‌ خوێن ده‌هێنام
خه‌ونێكمان پێ بوو
ڕووبارو چیاو باخچه‌ی
له‌ تۆغیانی به‌هار تێدا بوو ..
ئه‌و شه‌وه‌م هه‌ر له‌ بیره‌ ،
كه‌ په‌نجه‌ت بۆ مانگ ڕاهێشت
وه‌ك ئه‌وه‌ی بڵێی با بیكه‌ینه‌ ماڵی خۆمان
با وابێ خۆشه‌ویسته‌كه‌م.. با بیكه‌ین
له‌وێ دیواره‌كان به‌ نوور هه‌ڵنراون
ژووره‌كانیش به‌ نوور داپۆشراون ..
زه‌ویش نووری له‌ سه‌ر ڕاخراوه‌
ده‌رگاكان .. په‌نجه‌ره‌كان.. هه‌مووی نوورن
به‌م جۆره‌ نوور ڕوو له‌ نوور ..
به‌ڵام ئایا تۆ بیرت كردۆته‌وه‌ چ ده‌قه‌ومێ ،
له‌ كاتێكدا تۆی نووریش
باوه‌ش به‌و هه‌موو نووره‌دا ده‌كه‌ی؟!
29\8\2004

(8)
له‌ ته‌وقی سه‌ره‌وه‌ تا نووكی پێ كوژاوه‌ته‌وه‌
وای دێته‌ به‌رچاو
هه‌نگاو به‌ره‌و خه‌ون .. به‌ره‌و هیوا داوێ
به‌ڵام ئه‌و له‌ ڕاستیدا وێنه‌ی چڵه‌ ڕووته‌ڵه‌كان ..
كه‌س نه‌ما به‌ لایدا نه‌ڕۆیشتبێ و
جۆللانه‌ی لێ شه‌ته‌ك نه‌دابێ …
ئه‌و مارێكه‌ له‌ناو زبڵ و زه‌ڵكا و خۆی ده‌پارێزێ ..
با ی نێو كووچه‌ و كۆڵانان ده‌بینێ
گوێ بۆ خۆرئاوای كاره‌بادار هه‌ڵده‌خا ..
كه‌ ویستی بگری ، ده‌گری
كه‌ ویستی پێبكه‌نێ پێده‌كه‌نێ ..!
ئه‌و ئامێرێكه‌ به‌ ده‌ست ده‌ڵاڵه‌كانه‌وه‌
قه‌ت ڕێكه‌وتی خۆشه‌ویستی نه‌كردووه‌
هیچیش له‌ جوگرافیاو مه‌وداكانی نازانێ
له‌وه‌ زیاتر پردێك ده‌بێ بۆ گه‌یشتن به‌ كه‌ناری گه‌مه‌ و گومڕایی ..
ئا ئه‌مه‌یه‌ نهێنی خامۆش بوونی و
نهێنی ئه‌وه‌ی ،
ڕۆژێ بگه‌شێته‌وه‌ ..
دووباره‌ پیرۆزت بێ ژیانی گومڕایی و ون بوون ..
پیرۆزه‌ لیستی ڕۆژانه‌ی درۆ و
بۆنی پاشه‌رۆ بۆگه‌نیه‌كان ..

5\9\2004

(9)
ئه‌مشه‌ویش
تۆم له‌ خه‌ونێكدا بینی له‌ خه‌یاڵاندا نه‌بوو ..
تۆم دی نه‌خۆش و كوژاوه‌ بووی ..
ده‌ست له‌ ملی تارامایی
له‌به‌ر خۆوه‌ شتێكت ده‌گوت
تێنه‌ده‌گه‌یشتم چیت ده‌گوت ..
كه‌ به‌ره‌و ڕووت ده‌هاتم ،
له‌وه‌ گه‌یشتم ده‌تگوت
با سه‌ر له‌ نوێ ده‌ست پێ بكه‌ینه‌وه‌ و
له‌ درۆیه‌كی دیكه‌دا بژین ..
ئه‌مه‌ ساچمه‌ی سۆزێك بوو
له‌گه‌ڵ ڕۆژگاردا په‌رش بوون ..
چیتر گه‌شانه‌وه‌ ئاساكه‌ی جاران نه‌ما …
كه‌ بانیژه‌كه‌می ڕووناك ده‌كرده‌وه‌
ئه‌و بانیژه‌یه‌ی ڕۆژێك له‌ ڕۆژان
به‌سه‌ر ڕێگا نادیاره‌كانیدا ده‌ڕوانی
به‌ڵام ئه‌سه‌ف زۆری پێ نه‌چوو
خۆم بینی له‌ خه‌و ڕاپه‌ڕیم
وه‌جدێك گرتمی
ته‌نیا ئه‌وه‌م بۆ مایه‌وه‌ دامه‌ پڕمه‌ی گریان
بۆچی ئه‌ی ده‌ستبازی فێڵباز …!؟
له‌ خه‌ونیشدا…؟؟
بۆچی ؟؟

26\9\2004

(10)
شه‌پۆل داده‌مركێنه‌وه‌و لێده‌چنه‌وه‌
ئه‌وه‌ ئه‌و فرمێسكانه‌ن باخچه‌كانی گوناه ئاو ده‌ده‌ن ..
سپێده‌ی له‌ خاچدراو
له‌ پشته‌وه‌ی چاوه‌ فرمێسكاویه‌كاندا
چیاكانیش به‌ره‌نگاری سه‌ركێشیی گه‌رداوان ده‌بنه‌وه‌
ئه‌و داڵانانه‌ی باسیان ده‌كه‌ی شوێنه‌واریان نه‌ماوه‌ ..
ئه‌و كێڵگانه‌ی خه‌ونت پێوه‌ بینی ئاسه‌واریان نه‌ماوه‌ ..
زه‌مان زه‌مانی جاده‌ و شۆسته‌كانه‌
زه‌مانی سه‌رابی گه‌شاوه‌یه‌ له‌ بیابانبوونی ڕۆح و
جوگرافیای ڕێیه‌ نه‌ناسراوه‌كان ..
كه‌ مێژوو پشتی تێ كردوون…
ئای ئه‌مڕۆ چه‌ند به‌ دوێنێ ده‌چێ
خوێن گوڵ ده‌كا و
بێده‌نگی گه‌ڵا
كێ ئه‌ستێره‌ دزراوه‌كانی
سه‌ر بانیژه‌كه‌می په‌رت كردن ؟
له‌و ساوه‌ (ئاوابوون) ،
یه‌خه‌م به‌رنادا …
ئه‌ی چاوه‌ خه‌واڵوه‌ دووره‌كان !
فریام كه‌ون..!
ئه‌مه‌ ڕۆژگارێكی پیره‌و له‌وپه‌ڕی تینیدایه‌
ئه‌وه‌ زه‌مه‌نی جاده‌ و شۆسته‌كانه‌
ئه‌و سه‌رابه‌ گه‌شاوه‌یه‌ له‌ بیابانی ڕۆح دا ..
فریام كه‌ون ئه‌ی ئه‌و چاوانه‌ی
ئاسمان ڕه‌نگی پێ به‌خشیون ..!

10\10\2004




گه‌مه‌ شاراوه‌كانی با (1) …. نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

” ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ ئه‌سڵدا به‌ عه‌ره‌بی نووسراون .
نووسه‌ر و ڕه‌خنه‌گر( نه‌جات حه‌مید ئه‌حمه‌د )
به‌ پێداچوونه‌وه‌ی نووسه‌ر كردوونی به‌ كوردی .”

به‌شی یه‌كه‌م

(1)
خاتوون خه‌ریك بوو گه‌رده‌لوولی
به‌ ده‌می لاڵه‌وه‌ هه‌ڵده‌واسی ..
ئه‌ویش سه‌ره‌تای ئاسۆی به‌ خۆوه‌ گرتبوو ..
ئه‌مه‌ قه‌ده‌ری مێژووه‌ ،
له‌ جوگرافیا تارماییه‌كه‌یدا
كه‌واته‌ ڕه‌گه‌كان بۆ كێن ؟
مه‌رگ…
ده‌نگ…
شكستی قه‌قنه‌س ،
به‌سه‌ر باڵی ئاسۆوه‌..
ده‌ماری به‌ ئاگای فرمێسكاوی ،
له‌و چاوانه‌دا ده‌بریسكێنه‌وه‌
كه‌ به‌ دوایاندا گه‌ڕایی و نه‌تدۆزیه‌وه‌..
بۆ برای من ؟
باڵی شكاو به‌م چه‌شنه‌ هه‌ڵنابه‌سترێته‌وه‌
خه‌ونیش وه‌ها نییه‌
خه‌ون به‌و جۆره‌نییه‌..براله‌ !
29/6/1995

(2)
ژێیه‌ك ده‌ژه‌ندرێ ،
ژێیه‌كیش ده‌ژه‌نێ …
دوو شتی جیاوازن
بۆچی دونیای بینینمان
بوو به‌ باڵۆنی ڕه‌نگاو ڕه‌نگ
بێهووده‌ ده‌فڕن..؟
بۆچی سرووته‌كانمان بوون به‌ هاواری بیابانان؟!
با ئه‌م وێستگه‌یه‌ ببێته‌
دوا شه‌و و
دوا هه‌ناسه‌ ..
له‌ هه‌ناسه‌بڕكێماندا به‌ دوای سه‌راب ..
با پێكه‌وه‌ هه‌ناسه‌یه‌ك بده‌ین هاوڕێم
سه‌راب ته‌واو شه‌كه‌تی كردووین ..
25\5\1995

(3)
له‌وانه‌یه‌ به‌ یه‌ك بگه‌ین
ئینجا تۆ بڵێی ژوان سه‌رمه‌ستیی تیا بێ ؟
بێ ئه‌وه‌ی زه‌مه‌ن ببینین كه‌ به‌سه‌ر ده‌چێ ؟!
جه‌سته‌ی تۆ تا دێ ده‌بنیسێ ..
ئه‌وه‌تا هی منیش له‌ ژێر قورسایی وێكهاتنه‌وه‌دا ده‌ناڵێنێ ..
له‌ كاتێكدا ده‌ریایه‌ك تاریكستان به‌شت ناكا
له‌ گومان نزیك بیته‌وه‌ ..
من تاڵێ ڕووناكیم به‌سه‌
دڵنیایی بگرم ..
تۆ منت به‌ده‌ر له‌ خودی خۆم ده‌وێ ..
تۆ زه‌مه‌ن نابینی ..
كه‌واته‌ بادانه‌وه‌ بۆچی ؟
به‌ره‌و ئه‌و ئاسۆیه‌ لێچووه‌وه‌دا؟
به‌ره‌و ئاره‌زوویه‌ك به‌ ڕه‌نگی سه‌راب….
له‌وێدا كه‌ به‌ یه‌ك گه‌یشتنی تێدا
جۆرێكه‌ له‌ مه‌حاڵ ؟!
1\8\1995

(4)
ئێشی ڕۆژگار !
وریا به‌وه‌ !
وریا به‌وه‌ ! ڕۆح پیر نابێ ..
ئێستا چۆله‌كه‌ وای لێ هاتووه‌ تێم ده‌گا و تێم ناگا ..!
نیشتیمان به‌ شێوازی سڕبه‌كانه‌وه‌ كوژراوه‌ته‌وه‌
چ هووده‌یه‌ك له‌وه‌دا هه‌یه‌ ڕه‌شه‌با به‌ره‌ و به‌هه‌شتمان ببا
وریا به‌وه‌ !
هاتووه‌ داڵانه‌كانی ناخی ڕۆحم ببڕێ
هاتووه‌ برینه‌كانم بكولێنێته‌وه‌
كه‌ له‌ خۆیدا به‌ چه‌قۆی ڕۆژگاری نامه‌رد كولاونه‌ته‌وه‌ …
ڕۆژگاری سڕب و
بازرگانانی تلیاك و
ئومێددزان ..
وریابه‌وه‌ !
تا خه‌ونه‌كانم بگرمه‌ ده‌ست
بۆمان نووسراوه‌ به‌ بێده‌نگی هاوار كه‌ین
ئه‌ی ئه‌و دوورگه‌یه‌ی
به‌ ماته‌مینی زه‌ماوه‌ندان گه‌رم بووه‌ ..
بێده‌نگی .. ته‌نیا بێده‌نگی ..
با هاوار كه‌ین
تا پڕ ده‌بین له‌ بێده‌نگی
هاوار كه‌ین
ئه‌ی ئازاری ڕۆژگار !
ئێستا چۆله‌كه‌ وای لێهاتووه‌
تێم تێده‌گا و تێم ناگا…
12\10\2005

(5)
ساڵی ڕۆژێك باس له‌ مافی مرۆڤ ده‌كه‌ن
تا ڕۆژه‌كانی دی پێشێلی بكه‌ن ..
به‌م شێوه‌یه‌ و به‌و چه‌شنه‌
مافی مرۆڤ ،
بوونه‌وه‌ری ئه‌فسانه‌یی و
درۆی گه‌وره‌ی..دونیا
هاته‌ ناو سه‌رده‌می سێرك ..
كه‌ خه‌می تێدا ده‌بێته‌
بزه‌ی سارد و مردوو ..
ئه‌وه‌ به‌ خودای چپه‌ی به‌ ڕۆژی نیوه‌ڕۆیه‌
له‌باره‌ی – حه‌فت و هه‌شتی هێلكه‌و مریشك ،
كامیان له‌ كامیانن
خودایه‌ !
ئه‌م هه‌موو ده‌مامكه‌ له‌ كوێوه‌ دێنن؟
9\12\1995
(6)
ته‌نیا هێڵێه‌كه‌ ..
با له‌ كوژانه‌وه‌ی بپارێزین !
كه‌نار به‌ردبارانمان ده‌كات ..
ده‌ستلێكبه‌ردانی سپێده‌یش له‌وانه‌یه‌ مه‌حاڵ نه‌بێ ..
من ئه‌و زانیاریانه‌م
له‌ گه‌ڵای پایز و ..
هه‌نگاوه‌كانی (با) و
كلیله‌كانی وه‌هم .. خوێندنه‌وه‌
ئه‌وه‌تانێ به‌ناو پێچه‌كانی ڕووخاندا ،
به‌ بێده‌نگی هاوار ده‌كه‌م ..
هه‌موو بۆ له‌یلای خۆیان ده‌گرین ..
كه‌چی هه‌مووشیان خۆیان ئاماده‌ ده‌كه‌ن به‌ شه‌قامه‌ خه‌مباره‌كاندا ڕایبكێشن ..!
خودایه‌ چ ده‌بینم ؟
ئه‌و هه‌موو كه‌ڵبه‌ تیژانه‌ ؟
بۆ ته‌نیا هێڵێك و
چیتر نا ..!
15\2\1996

(7)
ئه‌وه‌ كاره‌ساتی هه‌ردووكمانه‌
ئیتر ئه‌وه‌ دونیایه‌
هه‌ندێ جار سپێده‌ ڕاده‌خه‌ین
جاریش هه‌یه‌ تاریكی به‌ خۆماندا ده‌ده‌ین ..
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ،
هه‌ست به‌ مانگ و ئه‌ستێران ده‌كه‌ین
به‌ ده‌مارانماندا دێن و ده‌چن ..
هه‌ر ئه‌مه‌ش تاقه‌ دڵنه‌واییمانه‌ بۆ به‌رده‌وام بوون
به‌ دوای ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ی ،
بووه‌ به‌ گاڵته‌جاریی هه‌مووان !!
كه‌ ئه‌ویش جددیه‌ته‌ ..
به‌ڵێ هاوڕێم ..
ڕاستیی لاوانه‌وه‌ به‌س نییه‌ …
ئه‌مه‌ كاره‌ساتی من و تۆیه‌.. هاوڕێ..!
با به‌ هه‌ندی وه‌رگرین و شانی بده‌ینه‌ به‌ر
شه‌وگار بێ شك لێ ده‌چێته‌وه‌ ..
با شانی بده‌ینه‌ به‌ر .. هاوڕێ‌ …
18\3\1996

(8)
ئا لێره‌دا
له‌و كه‌ناره‌ ڕووته‌ڵانه‌دا ده‌مێنمه‌وه‌ …
ئیتر وای لێهات
ڕۆحی به‌ خه‌م چه‌كدارمان
په‌رده‌ بۆ هه‌موو شتێك ده‌دروێ
بۆ لانه‌وازیمان نه‌بێ ..
كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی مێژووی جوگرافیادا ماوه‌ته‌وه‌ !!
ببوره‌ !
مه‌وداكانیش له‌گه‌ڵ ئێمه‌ پیربوون ..
ئیتر سوودی چییه‌؟
به‌ یه‌ك بگه‌ین و گۆرانی بڵێین و یه‌كدی ماچ بكه‌ین ؟
هه‌موو ئه‌مانه‌ كه‌ڵكیان چییه‌ ؟
له‌ كاتێكدا خانمی ئاسۆ
مانگێكی ماندووه‌ به‌ ساڵانی زڵكاو و
خوانه‌ گه‌نیوه‌كان ..
ببوره‌…!
من لێره‌ ده‌مێنمه‌وه‌
له‌سه‌ر ئه‌و كه‌نارانه‌دا ڕاده‌كشێم
ئه‌وان ئه‌وه‌تا ده‌قیقه‌ و
سه‌عات و
ڕۆژانیش ده‌نێژن…
خانمی ئاسۆیش مانگێكی ماندووه‌ به‌ ساڵانی زڵكاو و
به‌و مه‌ودایانه‌ی له‌به‌ریاندا نه‌ماوه‌ و پیر بوون …
3\5\1996

(9)
هیچ وێستگه‌ و به‌نده‌رێك نه‌ماوه‌
ماڵئاوایی تێدا بكه‌ین
نۆش !
ڕووباره‌كانتان خوارده‌وه‌ ..
جۆگه‌كان ،
كانیاوه‌كان .. هه‌مووی …
نۆش !
ڕێگای دۆزه‌ختان كورت كرده‌وه‌ ..
له‌ سرووشتی ده‌ست بۆ نه‌براوه‌وه‌
تا باخچه‌ پلاستیكیه‌كان
كه‌ به‌ وشكایی ده‌دێردرێن ..
به‌ ڕاستی ئه‌مه‌ ده‌رهاوێشته‌ی
ڕۆچوونتانه‌ له‌ هیچ و
له‌ (جاران وا بووین)دا
كه‌ له‌ ناخماندا ،
هێللانه‌ی چێ كردوه‌ ..
به‌ڵام تاكه‌ی ( جاران وا بووین)
له‌ بن باڵمان بنێین ؟
بوونه‌وه‌ری به‌ پیریی ڕۆژگاران داپۆشراو ..
هاتن ڕوانین و چرپه‌كانیشمانیشیان برد ..
مه‌وداكان وه‌ك خۆیانن ..
به‌ڕاستی ئامێزی مردوو
ماچی مردوو پێیوه‌داین
ئیتر یا ژیان یاخود ژیان ..
به‌سه‌ هاوڕێ !
ئه‌مه‌ چ بانیژه‌یه‌كه‌ لێیه‌وه‌ ده‌ڕوانین !؟
18\6\1996

(10)
لێم گه‌ڕێ وه‌كو خۆم بمێنمه‌وه‌ كه‌ خه‌ون ده‌بینم .
لێم گه‌ڕێ خه‌یاڵی ڕوناهی و خۆشه‌ویستی و به‌رائه‌ت بكه‌م ،
كه‌ ئه‌وه‌ چه‌ندین جاره‌ له‌ تیرۆر ڕزگاری ده‌بێ ..
وێرای هیچی هیچكاران و
ده‌مامكی ساخته‌چییان ..
لێم گه‌ڕێ وه‌كو هه‌م
به‌ بێده‌نگی .. هاوار بكه‌م
ته‌نیا به‌ بێده‌نگی ..
ڕوناهی و خۆشه‌ویستیت پێ زۆر نه‌بێ بۆم
من خه‌ریكه‌ زمانی ئاو و
قه‌ڵبه‌زه‌ی شه‌پۆل و
سرووده‌كانی دڵڕه‌قی له‌ بیر ده‌كه‌م ..
كه‌ ڕۆژگارێك به‌ خه‌ونی ئه‌وانه‌وه‌
ده‌ژیاین و ده‌مردین ..
بۆمن به‌ زۆری مه‌زانه‌ ئه‌ی ئه‌و ڕۆحه‌ی
له‌ باڵی ئه‌و په‌پوولانه‌وه‌ هه‌ڵده‌چێ‌
ڕه‌نگی ڕه‌شه‌با و
ڕه‌نگی یه‌قینیان گرتووه‌ ..

3\8\1996




یوسف بۆ براكانت خسته‌ بیر و وتت گورگ خواردنی ؟ … نه ژاد عزیز سورمێ

با ،
دوور له‌ ئومێد
په‌پكه‌ی خواردبوو ..
له‌ ده‌نگی خرینگه‌ زیاتر نه‌ده‌بیسترا ..
به‌ قووڵایی بیر ،
به‌ به‌ر سێبه‌ری بێدادیدا
ده‌دره‌وشایه‌وه‌ ..
له‌ ژێر چ سرووتێكی هه‌ڵوه‌دادا بووی ؟
له‌ تافی چ شادییه‌كی به‌ له‌نجه‌ ؟
بیرت له‌وه‌ كرده‌وه‌ ،
براكانت بخه‌یته‌ بیر یوسف !
* *
یوسف !
تۆ له‌ هه‌موویان جوانتر بووی ..
له‌ هه‌موویان خۆشه‌ویستر ..
خۆر و مانگ و ئه‌ستێره‌ی ئاسمانان
بۆ باڵات ده‌نووشتانه‌وه‌ ..
ئیره‌ییت به‌ چییان برد ؟
یوسف
براكانت بۆ خسته‌ بیر و
وتت گورگ خواردنی ؟ !
* *
ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك مردوو بووین ،
ماندوو
له‌ زه‌ماوه‌ندی سته‌م گه‌ڕابووینه‌وه‌
پاڵمان به‌ دیوارێكی ڕووخاو دا بوو ،
تۆمان دی له‌ بێده‌نگیی سپێده‌یه‌كی ئارایشتكراودا
كراسه‌ به‌خوێن كراوه‌كانیانت به‌ ده‌سته‌وه‌ بوو
له‌ دوور ڕا ،
به‌ چه‌ند ئاڵایه‌كی ته‌سلیمبوون ده‌چوون
به‌ ڕیتمی هاواریان پێده‌كه‌نی ..
یوسف
براكانت بۆ خسته‌ بیر و
وتت گورگ خواردنی ؟ !
* *
نه‌خشه‌ی ته‌مه‌نت هه‌مووی
به‌ قوربانی ،
تاخچه‌یه‌كی په‌مۆیی
كۆشكی عه‌زیزی میسرێ‌ كرد ..
ئه‌شكه‌وتێكی چۆل بوو ،
ته‌نیا ده‌نگی خۆتت لێ‌ ده‌بیست ..
به‌ ته‌نیا خۆت تیا ده‌دی ..
( زوله‌یخا ) ئه‌و تریفه‌ به‌ خه‌رمانه‌ نه‌بوو یوسف !
مه‌وداكان ،
له‌ ساتێكی هێدمه‌گرتوودا ببینێ‌ ..
بۆ براكانت خسته‌ بیره‌وه‌ و
وتت گورگ خواردنی ؟ !
* *
زامی به‌فر
تارمایی شكۆفه‌
كوانووی سارد ..
له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی سێ قۆڵیدا
تاوتوێی هاواره‌ دوایی نه‌هاتووه‌كانی
بن بیریان ده‌كرد ..
با ،
نهێنی بۆ دیوان لێ‌ ده‌دزین ..
ئاڵۆز بوو ،
له‌خۆنووسانێكی ئاڵۆز
ژوانی ناوه‌ختی
یوسف و بیر ..
* *
هه‌تاوی كوژاوه‌ ،
نم نم
به‌سه‌ر جه‌سته‌ی برایاندا
ده‌ڕژایه‌ خوار ..
( زوله‌یخا ) خه‌ونێكه‌
له‌ ئه‌ندێشه‌ی مناڵانه‌مدا .. )
وه‌های گوت یوسف .
* *
كۆمه‌ڵی مردووان ،
هێشتا به‌ پاڵ دیواره‌وه‌ن ..
جه‌سته‌ی كه‌ڵه‌كه‌ بووی براكان
له‌ ( بیر ) ی بێ‌ هاوار … بێ‌ بانگ ..
شێتایه‌تی سرووشت ..
خه‌وی ئه‌به‌دی ..
یوسف له‌ كۆشك ،
دره‌ختێكه‌ به‌ تاریكی ته‌رز داوێ‌ .
كانوونی یه‌كه‌می- 2016




ته‌لارساز و هه‌ندێك له‌ زینده‌خه‌ونه‌كانی…. نەژاد عزیز سورمێ

چی خه‌م هه‌بوو
له‌ (مه‌رگ)م داكه‌لاند و
به‌ گوڵستانم سپارد..
شه‌و له‌ من نابێته‌وه‌
شه‌و كڕێوه‌ی كانوونه‌
تێم ئاڵاوه‌..
ڕه‌نگی به‌یانیانی
له ‌بیر بردوومه‌ته‌وه‌..
جله‌كانم ،
قه‌ڵه‌م و پڕگاله‌كه‌م
كه‌ هاوشانی (نان) بوون ،
خرانه‌ كارگه‌ی ئالووده‌یی..
پرسیاره‌كانم ،
به ‌ڕووتی
له‌ نه‌خشه‌ی شێوێندراوی
گۆڕه‌پانی سه‌رده‌مدا دیته‌وه‌..

* *

به‌ خۆم باخچه‌م نه‌بوو
سه‌وزایی ماڵئاوسێ
چاوی ڕوون ده‌كردمه‌وه‌..
گۆڕستانم ،
له‌ سه‌ربانه‌وه‌ لێ دیار بوو
شه‌وانه‌
كه‌ خه‌مم
له‌ مه‌رگ داده‌كه‌لاند ،
مردوو
ئاهه‌نگیان ده‌گێڕا ..
سه‌مایه‌كیان ده‌كرد
پێشتر نه‌مدیبوو ..
شاییه‌كیان داده‌به‌ست
له‌ باڵكوتانی په‌ڵه‌هه‌وران ده‌چوو ،
له ‌باتی ده‌سماڵ
خامۆش خامۆش
مێژوویان باده‌دا
وێنه‌ی ئه‌و هه‌ناسه‌ سارده‌
گوڵگوڵییانه‌ی ،
بێ خاوه‌ن
له‌سه‌ر سنووران كه‌وتوون ..

* *

وه‌ك (نه‌ی)یه‌كم
له‌ گۆشه‌یه‌كی خه‌رابات هه‌ڵپه‌سێردراو..
ڕۆژگاری مێش و مه‌گه‌ز
دیمه‌نه‌كانی ،
له ‌بیر بردوومه‌ته‌وه ‌..
دیمه‌نی دایكم ،
چاوه‌ڕوانی هه‌میشه‌ چاوه‌ڕوان ..
دیمه‌نی په‌یژه‌ی قوتابخانه‌
تۆی لێ ده‌وه‌ستای بتبینم ..
دیمه‌نی باوه‌شه‌ به ‌په‌له‌كانی
پاڵ داران ..

* *

به‌ ته‌ققه‌ی بووكنیان،
كه‌ شه‌پۆلیان
به‌ بووك بۆ ڕووبار ده‌هێنا ،
بێدار بوومه‌وه‌
په‌شێو.. پڕ
چاكه‌ته‌ بێبه‌ره‌كه‌مم پۆشی
كه‌ پار له‌ له‌نگه‌م كڕیبوو
هێشتا تۆزی به‌ختیاری
پێوه‌ مابوو ..
ئاسووده ‌..
شاد به‌وه‌ی ،
له‌ كۆڵ زنجیره‌ی مۆته‌كان بوومه‌ته‌وه ‌…
ڕووم كرده‌ مه‌یخانه ‌..
شوشه‌ و په‌رداخی مه‌یخانه‌
پڕ بوون له‌ نیشتيمان ..
ساقی به‌شه‌وقه‌وه‌
له‌ پێشی داده‌ناین ..
(نیشتيمان)ی ئه‌وێ
له‌ مه‌ستی و خۆشخوانی زیاتری
نه‌ده‌زانی ..
ئاگر و
ڕووباری شه‌رابی حه‌فتڕه‌نگی
به‌هه‌شتی تیا تێكه‌ڵ ده‌بوو..
به‌ پێكێكی موقه‌دده‌س ،
ئاسمانی كه‌یل ده‌كرد ..

* *

مه ‌یزە ده‌ ،
له‌ په‌نچه‌ره‌ی ژووره‌ هه‌ڵایساوه‌كانه‌وه‌ ،
ته‌ماشای
كۆڵانه‌ تێكچڕژاو و
شه‌قامه‌ قوماشییه‌كانی
به‌هه‌شتمان ده‌كرد ..
جارجار
شه‌ڕی به‌هه‌شتییانمان ده‌دی
كه‌ له‌سه‌ر جوێباره‌كانی مه‌ی و
كه‌ژاوه‌ی (حۆری)یان به‌رپا ده‌بوو ..
ته‌لارساز،
له‌ شووره‌ کڵپه‌ گرتووه‌كانه‌وه‌
ته‌نته‌نه‌ی ،
چیا به‌رزه‌ له‌ حیكایه‌تی سیزیف شۆراوی ،
به‌هه‌شتی ده‌دی ..
نووریان لێ ده‌كوژایه‌وه ‌..
ڕه‌نگیان تێدا ون ده‌بوو ..
ته‌لارساز ،
له‌نێوان مه‌ستی و زینده‌خه‌ودا ،
ئه‌و ژنانه‌ی به‌بیر ده‌هاتنه‌وه‌
ئێواره‌یه‌كی ڕاكشاو باڵیان گرت و
مه‌مكیان به‌ با سپارد و
له‌ نه‌خشه‌دا ڕه‌ش بوونه‌وه ‌..
ئه‌و ژنانه‌ی ،
چاویان له‌ زریان ده‌تروکاند ..
نووریان لێ ده‌بووه‌وه ‌..
هه‌ندێ سه‌ربازی كه‌ڤڕان بوون
هه‌ندێ پاسه‌وانی باران ..
ده‌یانویست به‌ره‌و لوتكه‌یه‌ك بفڕن
مه‌رگی نه‌بینیبێ ..
ڕه‌نگی خۆیان ،
له‌ ئاوێنه‌دا ده‌دیته‌وه ‌،
هێشتا باڵیان نه‌گرتبوو
نهێنیی پڕشنگه‌ كاڵه‌ چویتییه‌كان بوون ،
سۆزی پیاوانیان گڕ ده‌دا ..

* *

ته‌لارساز،
بازنه‌ و سێگۆشه‌ی
لێ تێكه‌ڵ بووبوو
به‌دوای سێبه‌ری به‌فردا وێڵ
پڕ ببوو له‌ بۆشایی..
* *
له‌ودیو په‌رژینه‌ كه‌سكه‌كانه‌وه‌
ته‌لارساز چی بكا ؟
خاك ده‌بینێ
خه‌و لێ زڕاو،
بێهوده ‌.. كه‌له‌كان ده‌گۆڕێ..
كه‌س نییه‌ بیلاوێنێته‌وه‌..
هه‌موو
ئه‌سپێ و كولله ی به‌سه‌ردا
بڵاو
ده‌كه‌نه‌وه ‌..
ته‌لارساز چی بكا ؟
ڕۆژی سێ جار
چوار جار.. ده‌ جار
ده‌یكوژن و
له‌ وێنه‌ی ئیسفه‌نجێكی پانبووه‌وه‌دا
زیندووی ده‌كه‌نه‌وه‌..
له‌ودیو په‌رژینه‌وه‌ ده‌یبینم
له‌ داخا ،
به‌ داره‌ ڕه‌ق و وشكه‌كان
خۆی نه‌هێشتووه‌
له‌ تاوان
ده‌قیژێنێ و ڕوومه‌تی داده‌ڕنێ ..

* *

شه‌و درێژ بووه‌وه‌
با ناهێڵێ
پێكێك هه‌ڵده‌ین
جگه‌ره‌یه‌ك داگیرسێنین ..
گه‌ڕاین ..
تا لێمان بڕا گه‌ڕاین ..
مرواریی به‌ختمان نه‌دۆزییه‌وه‌..
خاك ،
مه‌حكوومه‌ به‌ بێمانایی ..
به‌ ترسی له‌ناكاو ..
ده‌ماری گه‌نجیه‌تییان بڕیوه ‌..
دڵی ،
له‌ دڵی مه‌لۆتكه‌یه‌كی پیر ده‌چێ
بێ لۆچ ، بێ یادگاری ..
ته‌لارساز چی بكا ؟
چرا هاوسه‌نگیی له‌ده‌ست داوه‌
نه‌ ڕووناكی ده‌دا
نه‌ ده‌كوژێته‌وه‌!
گه‌ڵای كه‌ناران ،
له‌ هه‌موو لایه‌ك
سه‌نگه‌ریان لێ گیراوه ‌..
هاوارێكی كپكراو
له‌ دووڕا ده‌بیسترێ
ئازاد.. به‌ڵام زه‌لیل ..

* *

هه‌زاران ساڵه‌ هه‌ی ،
چه‌نگه‌ ڕووناكییه‌كه‌ت
بۆ ڕۆژه‌ تاریكه‌كان هه‌ڵنه‌گرت! ..
بستێكت له‌ هاوین ،
بۆ زستانه‌ درێژه‌كان
گل نه‌دایه‌وه‌!..
ڕێژنه‌یه‌كت ،
بۆ وشكه‌ساڵه‌ یه‌ك به‌دوای یه‌كه‌كان
دا نه‌كرد!..
ته‌لارساز چی بكا ؟
وڵاتایه‌تی وا ده‌بێ
خاكی زامە كراوه‌كان ؟
به‌ به‌رچاوی تۆوه‌ ،
ئاگر بسووتێنرێ ؟
شه‌خته‌ له‌ سه‌رما ،
هه‌دادانی نه‌مێنی ؟
وا ده‌بێ ؟
وڵاتایه‌تی وا ده‌بێ ؟!

* *

به‌ لێواره‌كانی (ئاسیا)دا
دێمه‌ خوارێ ..
شارستانیه‌تی هه‌موو دونیایان
لێ بار كردووم ..!
له‌ گوندی هه‌زارەم ..
له‌ شاری هه‌زارەم ..
له‌ كه‌ناره‌ به‌رده‌ڵانه‌كان
له‌ باسكه‌ ڕووته‌نه‌كان ..
شه‌وی هه‌ر هه‌ریم
به‌سه‌ردا ده‌ده‌ن و
به‌جێم دێڵن!
ڕێگام ،
به‌ هه‌نیه‌ی نوورانی فریشتانیش پێ
نادۆزرێته‌وه‌.
به‌ ژێر ته‌وژمی دڵڕه‌قی بادا تێ ده‌په‌ڕم
دڵم به‌ نۆستالیژیای
هیواوه‌ خۆش ده‌كه‌م
كه‌ دێت و نایێ……

تشرينى دووەمى 2016




میدیای كوردی له‌ بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا … 4 … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

به‌شی چواره‌م و كۆتایی

ڕۆژنامه‌نووس و میدیاكاری كورد
له‌نێوان خوێندنی ئه‌كادیمی و به‌هره‌ و شاره‌زایی تاقیكراوه‌دا

ڕۆژنامه‌نووس و میدیاكاری سه‌ركه‌وتوو ده‌خوازێ‌ ڕۆشنبیری و به‌هره‌ی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ی هه‌بێ ، ئه‌مه‌ هه‌میشه‌ له‌ په‌سن كردن و نه‌كردنی له‌به‌رچاو ده‌گیرێ‌ ، به‌ واتایه‌كی دی به‌هره‌ و شاره‌زایی تاقیكراوه‌ له‌ پێش خوێندنی ئه‌كادیمیدا دێ‌.
له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی و میدیای كوردیدا هه‌میشه‌ وا كه‌وتووه‌ته‌وه‌ ئه‌وانه‌ی ماكینه‌ی میدیایان به‌گه‌ڕخستووه‌ ئه‌وانه‌ بوون كه‌ حه‌ز و ئاره‌زوو و به‌هره‌یان تێدا بووه‌ ، كه‌م وا ڕێككه‌وتووه‌ به‌تایبه‌تیش له‌ده‌سپێكی ئه‌وه‌ی به‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی ده‌ناسرێ‌ ، له‌و بواره‌دا خاوه‌نی بڕوانامه‌ی ئه‌كادیمیی بوو بن ، ته‌نانه‌ت زۆرجار ده‌رچوویه‌كی به‌شی ڕاگه‌یاندن به‌ هۆی بێ به‌هره‌یی وا ڕیك كه‌وتووه‌ كاری دیكه‌ی كردووه‌ .

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌مه‌ ناكاته‌ ئه‌وه‌ی خوێندنی ئه‌كادیمی به‌هه‌ند وه‌رنه‌گیرێ‌ به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌وانه‌ی تێیاندا بووه‌ كار له‌ بواری ڕاگه‌یاندن و ڕۆژنامه‌نووسیدا بكه‌ن ، چونكه‌ خوێندنی ئه‌كادیمی دیاره‌ ده‌بێته‌ ڕێ ڕوونییه‌كی دی بۆ كاری ڕۆژنامه‌نووس و هۆیه‌ك بۆ داهێنان و وروژاندنی به‌هره‌ شاراوه‌كانی.
خوێندنی ئه‌كادیمی مشت وماڵی ئه‌و حه‌ز و ئاره‌زوو و به‌هره‌یه‌ ده‌كا ڕۆژنامه‌نووس و میدیاكاری ڕاكێشاوه‌ته‌ ئه‌و مه‌یدانه‌.

مه‌سه‌له‌كه‌ به‌داخه‌وه‌ لای ئێمه‌ له‌ڕووی چه‌ندایه‌تییه‌وه‌ ڕه‌نگه‌ زۆرجار به‌پێچه‌وانه‌ كه‌وتبێته‌وه‌ ، به‌تایبه‌تی له‌م یه‌ك دوو ده‌یه‌ی دووایدا ، ئه‌وه‌ی له‌ ڕێی خوێندنی ئه‌كادیمیه‌وه‌ ڕاسته‌وخۆ ده‌سبه‌كار ده‌بێ، سه‌یر ده‌كه‌ی ئه‌و به‌هره‌ و شاره‌زاییه‌ تاقیكراوه‌یه‌ی نییه‌.
له‌ هه‌مان كات ددانیش به‌وه‌دا نانێنێ‌ لای شاره‌زایه‌ك ڕێنوینی بكرێ‌ ، له‌به‌رابه‌ریشدا شاره‌زایانی ئه‌و بواره‌ به‌ هۆی ئه‌زموونی چه‌ندان ساڵه‌یان ، ئه‌وانیش به‌رامبه‌ر به‌تازه‌ ده‌ست پێ كردووان و نه‌شاره‌زایانی كاری ڕۆژانه‌ و خۆهه‌ڵواسی به‌ زانیاری تیۆری كه‌ ڕه‌نگه‌ زۆرجار له‌گه‌ڵ هه‌ل و مه‌رج و ئاراسته‌ی ئه‌م كه‌ناڵ یا ئه‌و كه‌ناڵ یه‌كیان نه‌گرتبێته‌وه‌ نه‌هاتبنه‌وه‌.

له‌و ڕاسته‌شدا نه‌ كادیره‌ ئه‌كادیمیه‌ تازه‌ ده‌ست پێكردووه‌كه‌ هه‌وڵی فێربوون ده‌دا ، ئه‌زمنوونداره‌كانیش له‌و سه‌ره‌وه‌ پلانه‌كانیان لێ تێك ده‌چێ‌، به‌مه‌ش زه‌ره‌رمه‌ندی سه‌ره‌كی خودی كه‌ناڵه‌كه‌ ده‌بێ ، ئینجا ڕۆژنامه‌ یا ڕادیۆ یا ته‌له‌فزیۆن یاخود سایتێكی ئه‌لكترۆنی بێ.
ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی تا ئێستاش له‌و جوغزه‌دایه‌ و ئه‌گه‌ر ڕۆژنامه‌نووسی به‌رپرسیاری تێیدا نه‌بێ بڕیاری بوێرانه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كه‌ناڵه‌كه‌ و سیاسه‌ته‌ په‌یڕه‌وكراوه‌كانی بدا… چونكه‌ نووسین با له‌ ڕۆژنامه‌شدا بێ هه‌رگیز بارێك نییه‌ به‌ چه‌ند وشه‌یه‌كی ئینشائی بێ ناوه‌رۆكی دوور له‌ خوێندنه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌گرانه‌ و پێشبینیكراو پێك بێ.

به‌ڕوویه‌كی دی ناشێ‌ شاره‌زایانی ئه‌و بواره‌ خوێندنی ئه‌كادیمی نه‌خوێننه‌وه‌ و حساب بۆ كادیرانی تازه‌ ده‌ستبه‌كار بوو نه‌كه‌ن ، كه‌ پێم وایه‌ له‌ حاڵه‌تی هه‌ندێ‌ كه‌ناڵی تایبه‌تمه‌ندی وه‌ك بواری په‌روه‌رده‌ و ته‌ندروستی و كشتوكاڵ و پیشه‌سازی و كولتووری (ئه‌گه‌ر ئێستاش جێی باس نه‌بووبن)، به‌ڵام ئه‌مانه‌ و هی دیش پێویستن و ڕۆژێ‌ ده‌بێ خه‌میان لێ بخورێ‌.

ده‌ڵێم له‌ حاڵه‌تی ئه‌و كه‌ناڵه‌دا ده‌خوازێ‌ ئه‌وانه‌ی كار له‌و چه‌شنه‌ كه‌ناڵانه‌دا ده‌كه‌ن سه‌ره‌ڕای شاره‌زاییان له‌ كاری میدیایی پێویسته‌ له‌و بوارانه‌شدا شاره‌زایی و ئه‌زموونی پێویستیان هه‌بێ. كه‌واته‌ هیچ تایبه‌تمه‌ندییه‌ك له‌ كاری میدیایدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی داهێنان و شاره‌زایی له‌ بواری كولتووردا نییه‌.
هه‌ر لێره‌دا ته‌ماشا ده‌كه‌ین لێك ڕاستبوونه‌وه‌یه‌ك له‌ نێوان خوێندكارانی ئه‌و بواره‌ ، كه‌ ده‌یه‌وێ‌ ته‌نیا به‌ هێزی تیۆری دوور له‌ ئه‌زموون و كاركردنی كارا شوێنێ‌ بگرێ‌ شایانی نییه‌ له‌به‌رابه‌ر ئه‌زمووندار و شاره‌زایاندا كه‌ به‌كردار ته‌مه‌نێكیان له‌و بواره‌دا به‌سه‌ربردووه‌.
ئه‌مه‌ش به‌ئاشكرا له‌ ڕووپه‌ڕی ڕۆژنامه‌ و سایت و ڕادیۆ و شاشه‌ی تیڤیه‌كانه‌وه‌ هه‌ستی پێ ده‌كرێ‌ و به‌مه‌ش ورده‌ ورده‌ كه‌ناڵه‌كه‌ ڕوو له‌پاشه‌كشه‌ ده‌كا و توانای خۆ نوێكردنه‌وه‌ی نامێنێ‌ نه‌خاسمه‌ ئه‌گه‌ر كادیره‌ تازه‌ ده‌ست پێ كردووه‌كان به‌ هۆی بڕوانامه‌كانیانه‌وه‌ بێ یا هه‌ر هۆیه‌كی دیكه‌ ببن به‌ كارمه‌ندی كارای ئه‌و كه‌ناڵانه‌ .

هه‌واڵ له‌ میدیای كوردیدا
چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ هه‌واڵ له‌ وه‌ختی شه‌ڕ و قه‌یراناندا

نامه‌وێ‌ لێره‌دا جارێكی دی بچمه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و سیفه‌ت و پرسیارانه‌ی هه‌واڵ (هه‌ر هه‌واڵێك)ی له‌سه‌ر هه‌ڵده‌نرێ‌ وه‌ك (كێ‌) و (چی) و (كه‌ی)و (له‌كوێ‌) و (بۆ) و (بۆچی)…. ئه‌گه‌رچی من خۆم وای ده‌بینم له‌گه‌ڵ به‌هه‌ند گرتنی ئه‌و پرسیارانه‌شدا له‌ هه‌واڵدا به‌ڵام له‌ باری ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ی میدیا و ته‌كنه‌لۆژیای گه‌یاندن به‌خۆیه‌وه‌ی دیوه‌ ، بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵ ڕه‌هه‌ندێكی دیكه‌ی وه‌رگرتووه‌ ، به‌ڕاده‌یه‌ك پرسیاره‌كانی سه‌ره‌وه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ریی سپاردووه‌ كاتێ‌ میدیا له‌ میدیای كاغه‌ز (نووسراو) و دره‌نگتریش (بیستراو) زیاتر له‌مه‌یداندا نه‌بوون.
ئه‌وێ‌ ڕۆژێ‌ میدیا هه‌م په‌یام بوو ، هه‌م به‌رپرسیارییه‌تی و تاڕاده‌یه‌كی نكۆڵیلێنه‌كراویش ڕاستبێژی به‌تایبه‌تی له‌ هه‌ندێ‌ كه‌ناڵی به‌ناوبانگی وه‌ك ڕادیۆی (BBCی ئه‌وسا) كه‌ حسابیان بۆ ناو وناوبانگی خۆیان ده‌كرد و ڕێزی گوێگریان لا گرینگ بوو….

میدیای كوردی وه‌ك له‌ پێشدا ئاماژه‌مان پێدا له‌ ئه‌ساسدا له‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراوه‌وه‌ ده‌ستی پێكردوه‌ ، پاشان هه‌وڵه‌كانی ڕۆژنامه‌گه‌ریی (بیستراو)یشی هاتۆته‌سه‌ر هه‌ردوو جۆریش به‌ هه‌ژاری و یا له‌سه‌ر ده‌ستی ڕۆشنبیر و نووسه‌رانی بووه‌ ، كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا بایه‌خیشیان به‌ سیاسه‌ت داوه‌ ، له‌وه‌ی ده‌هاته‌وه‌ ناو خه‌باتی قه‌ومایه‌تی یا چینایه‌تی ، یان سیاسیه‌كان بوون ، ئه‌وانه‌ی چ به‌ سه‌ربه‌خۆ هه‌ڵگری بیرو بۆچوونێك بوون یا له‌ ڕیزی حزبێكی سیاسیدا بوون…

ئه‌و كه‌ناڵانه‌ش وه‌ك وتمان هه‌ژاربوون و مانگانه‌ یا ناوه‌ناوه‌، ، یا زۆر زۆر هه‌فتانه‌ بوون به‌وانه‌یشه‌وه‌ كه‌ ده‌زگا په‌یوه‌نداره‌كانی ئه‌و حكوومه‌تانه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان به‌ كوردی بڵاویان كردوونه‌ته‌وه‌. تۆ هه‌رئه‌وه‌نده‌ بێنه‌ به‌رچاو، ساڵی 1974 بیر له‌وه‌ كراوه‌ته‌وه‌ ڕۆژنامه‌یه‌كی ڕۆژانه‌ ده‌ربچوێندرێ ! كه‌ زۆر دره‌نگ بوو.. به‌هه‌رحاڵ له‌ هه‌واڵدا له‌پێشترین سیفه‌ت خۆی فه‌ڕز ده‌كا، خێرایی گه‌یاندنه‌ ئه‌گه‌ر له‌پاشاندا باسی چلۆنایه‌تی هه‌واڵ بكه‌ین ، ئه‌مه‌ش دیاره‌ بۆ ئه‌وسا له‌ توانای حه‌فتنامه‌ و مانگنامه‌ و دره‌نگتر نه‌بووه‌ كه‌ ئێستا ته‌نانه‌ت بۆ ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ش (ناڵێم ئه‌سته‌مه‌، پێم وایه‌ ده‌كرێ‌) به‌ڵام ئاسان نییه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵ دا ڕۆژنامه‌ بتوانێ‌ كێبه‌ركێ‌ له‌گه‌ڵ كه‌ناڵه‌كانی ته‌له‌فزیۆنی و سایته‌ ئه‌لكترۆنی و ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان بكا. به‌ڵام با بزانین داخۆ ده‌نگوباسی (هه‌واڵ) به‌گشتی حاڵی حازر له‌ میدیای كوردیدا چۆنه‌.

وای ده‌بینم ئه‌مڕۆ میدیا به‌گشتی؛ به‌ میدیای كوردیشه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ڕیكلام و ده‌رهاوێشته‌ و نه‌خشه‌ بۆ دانراوه‌كانی بوون به‌ دوو ڕووی یه‌ك دراو ، هه‌ندێ جار ئه‌گه‌ر دراوه‌كه‌ هه‌ڵده‌ی زیاتر به‌دیوی ڕیكلامدا ده‌كه‌وێ‌ و ده‌چێته‌وه‌ ئه‌و خانه‌یه‌ .. ڕیكلام كه‌ ئێستا به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان تێكه‌ڵی نه‌ك هه‌واڵ به‌ڵكو به‌رنامه‌كانیش كراوه‌ ، به‌مه‌ش به‌ناچاری بێ (ڕازی كردنی سپۆنسه‌ر) یا هه‌ر نیازێكی دی جگه‌ له‌وه‌ی هه‌ر كه‌ناڵێك له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ڕاكێشانی بینه‌ر (كه‌ من له‌گه‌ڵ پارێز وه‌رگرتنمدا ئه‌وه‌ به‌مافێكی ڕه‌وا ده‌زانم) به‌ڵام زۆرجار دوور له‌ ڕه‌چاوكردنی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ ئاراسته‌یه‌كی ساغڵه‌م و به‌رپرسیاری ڕای گشتی له‌وه‌ی نا چاوپۆشی له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ڵه‌كان بكرێ‌ به‌ڵكو له‌وه‌ی ئینتیما و خۆشه‌ویستی خاك و وڵات و به‌رژه‌وه‌ندیه‌ ستراتیژییه‌كانی له‌به‌رچاو بگیرێ‌.

هه‌واڵ له‌میدیای كوردیدا له‌چه‌ند سه‌رێكه‌وه‌ جێی له‌سه‌ر ڕاوه‌ستانه‌ ، له‌لایه‌ك كه‌م وا ڕێككه‌وتووه‌ هه‌واڵ ڕای نه‌ك هه‌ر داڕێژه‌ری هه‌واڵ به‌ڵكو هه‌ندێ‌ جار باربووكه‌ریشی پێوه‌ دیارنه‌بێ به‌تایبه‌تیش له‌و كه‌ناڵانه‌ی خۆیان. (به‌ئیستلاحی خۆیان) به‌ (ئه‌هلی) و (سه‌ربه‌خۆ) و (بێلایه‌ن) ناساندووه‌.
له‌و سه‌ریشه‌وه‌ سه‌یر ده‌كه‌ی ڕووپه‌ڕی لاسایی كردنه‌وه‌ له‌ داڕشتنی هه‌واڵێكی ناوخۆ یان ده‌ره‌وه‌ ده‌گاته‌ ڕاده‌ی كۆپی كردن ئه‌مه‌ش له‌ زۆربه‌ی كه‌ناڵه‌ (بیستراو) و (بینراو)ـه‌كاندا هه‌ستی پێ ده‌كرێ‌.
دیسان داڕشتنی هه‌واڵ زۆرجار مه‌رجه‌ كلاسیكیه‌كه‌یشی پێوه‌ دیار نییه‌ ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی پێشینه‌ی خودی هه‌واڵه‌كه‌ش دیار نییه‌ له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌.

من سه‌یرم به‌ هه‌ندێ‌ قسه‌ دێت كه‌ له‌م لاو ئه‌و لادا ده‌كرێت به‌وه‌ی هه‌ندێ پێیان وایه‌ ، نه‌ك هه‌ر پێیان وایه‌ ، به‌ڵكو به‌ فه‌تحی قه‌ڵای خه‌یبه‌ریشی ده‌زانن كه‌ ده‌ڵێن ئێمه‌ جاران هه‌واڵمان له‌ خه‌ڵك وه‌رده‌گرت ئێستا خه‌ڵك هه‌واڵ له‌ ئێمه‌ وه‌رده‌گرێت.
جارێ‌ تا ئێستا ( مه‌گه‌ر له‌ سایته‌كان) گوێم لێ نه‌بووه‌ كه‌ناڵێكی باوه‌ڕپێكراوی دونیا یه‌كێك له‌ كه‌ناڵه‌ كوردیه‌كانی كردبێته‌ سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی هه‌واڵێكی خۆی ، مه‌گه‌ر ئه‌و كه‌ناڵه‌ به‌ زمانێكی زیندووی وه‌كو ئینگلیزی له‌ ماڵپه‌ڕی تایبه‌ت به‌ خۆیان بڵاویان كردبێته‌وه‌.

پاشان زۆرجار وه‌رگرتنی هه‌واڵ له‌ ئاژانسێكی به‌ناوبانگ و خاوه‌ن متمانه‌ (بۆ ده‌ره‌وه‌) ڕه‌نگه‌ خه‌رجی كه‌متری بوێ‌ و باوه‌ڕپێكراوتریش بێ ، له‌وه‌ی له‌ تۆڕی په‌یامنێرانیدا خه‌رجی ده‌كا كه‌ زیاتر هه‌ندێ جار نه‌بێ كه‌ ئه‌ویش په‌یوه‌ندی به‌خودی هه‌واڵه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ ، ده‌نا وه‌رگرتنی هه‌واڵ له‌ ئاژانسه‌ متمانه‌ پێكراوه‌كان ئه‌وه‌نده‌ له‌سه‌ر كه‌ناڵه‌كه‌ ناكه‌وێ‌ . جگه‌ له‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ش، ئه‌وانه‌ی ده‌ڵێن ئێستا خه‌ڵك هه‌واڵ له‌ ئێمه‌ وه‌رده‌گرێ‌ ، با گریمان به‌و جۆره‌ش بێ ، له‌بیریان ده‌چێته‌وه‌ كه‌ له‌ ڕۆژگاری ئه‌مڕۆدا كوردستان ده‌مێكه‌ بووه‌ به‌ ناوچه‌یه‌كی هه‌ڵایساو ، به‌تایبه‌تیش دوای هاتنی مێرده‌زمه‌ی (داعش) وه‌ك ده‌بینین دونیای ته‌نیوه‌ته‌وه‌ و په‌لی بۆ ئه‌وروپا و ئه‌مریكاش هاوێشتووه‌ به‌ڕاده‌یه‌ك له‌به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌یدا خه‌ریكن له‌ ڕووی ناچارییه‌وه‌ كلتووری دیموكراسیشیان بخه‌نه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌.

سیمایه‌كی دیكه‌ی میدیای ئێمه‌ كه‌ خه‌ریكه‌ ڕه‌نگی پێوه‌ ده‌گرێ‌ ئه‌وه‌یه‌ میدیای هه‌واڵ و بیروڕا تێكه‌ڵ كراوه‌ یاخود لێك هه‌ڵنه‌وێردراوه‌ ، لێره‌شدا هه‌واڵ و ده‌رهاوێشته‌كانی پاشتری له‌ ڕاپۆرت و ڕیپۆرتاژ و شرۆڤه‌ی په‌یوه‌ندار له‌ میدیای كوردی دا به‌ قوربانی نووسینی جیاجیا و هه‌ندێ‌ جار ئینشائیش كراوه‌ ، له‌ ڕووی (بایه‌خی هه‌واڵ)یشه‌وه‌، ده‌بینی هه‌ر كه‌ناڵه‌ و به‌نه‌غمه‌ی خۆی ده‌خوێنێ‌ و بڵاوده‌كاته‌وه‌ كه‌ناڵه‌ حزبیه‌ ڕه‌سمیه‌كانی لێ بترازێ‌ كه‌ ڕوانینی خۆیانی تێدا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌ و باروبووكاریشی دیاره‌ .

له‌و ڕاسته‌دا سه‌یر ده‌كه‌ی هه‌واڵێك ڕه‌نگه‌ زۆر به‌لای خه‌ڵكیشه‌وه‌ گرینگ بێ به‌ڵام كه‌ناڵێكی دیاریكراو یان هه‌ر بڵاوی ناكاته‌وه‌ ، یا ئه‌گه‌ر بڵاویشی بكاته‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ڕێنمایی سنوور بۆ دانراوی خاوه‌نه‌كه‌ی تێناپه‌ڕێ‌ ، به‌مه‌ش نیوه‌ی یا چاریه‌كی ڕاستینه‌ی هه‌واڵه‌كه‌ت پێده‌گا.
پێچه‌وانه‌كه‌یشی هه‌ر ڕاسته‌ ، هه‌واڵی بێ بایه‌خ هه‌یه‌ ، كه‌ناڵێكی دی زیاد له‌ سنووری خۆی گرینگی پێ ده‌دا و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌ندێ‌ ڕه‌گه‌زی ناڕاست یا هه‌ڵبه‌ستراویشی تێدا بێ.

جار هه‌یه‌ ڕه‌نگه‌ به‌ هه‌واڵی كه‌ناڵێك (كه‌ هه‌ندێ‌ جار نه‌خشه‌ بۆ كێشراویشه‌) ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ ئاسایشی كۆمه‌ڵایه‌تی تێك بچی ، یاخود بچێته‌ خانه‌ی ده‌مگۆ (اشاعه‌) بۆ كه‌سێك یا لایه‌نێك، یاخود به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ په‌سنی كه‌سێك یا لایه‌نێكدا بێ‌..
وای ده‌بینم به‌تایبه‌تیش له‌ ڕووی بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵدا هێشتا زۆری ماوه‌ (میدیای ئه‌هلی، سه‌ربه‌خۆ، بێلایه‌ن) له‌ناو دووكه‌وانه‌دا ده‌ربهێنرێن ، چونكه‌ میدیای كوردی پێم وایه‌ ماویه‌تی به‌تایبه‌تیش له‌ مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌ڵ هه‌واڵدا، نه‌ك هه‌ر له‌ كاته‌ ئاساییه‌كاندا به‌ڵكو له‌ وه‌ختی شه‌ڕ و قه‌یرانیشدا بێجگه‌ له‌وه‌ی پیشه‌ییایه‌تی نه‌پاراستووه‌ هه‌ندێ جار وه‌ك بینیمان و خوێندمانه‌وه‌ له‌ وه‌ختی شه‌ڕ و قه‌یرانیشدا له‌ نه‌زانی بێ یاخود به‌ پێشینه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌ندێ‌ هه‌واڵدا به‌تایبه‌تی له‌ میدیای بینراو گه‌یشتووه‌ به‌و ڕاده‌یه‌ی به‌چاوساغی كردن بۆ دژمن تۆمه‌تبار بكرێن.

هه‌ندێ‌ له‌ هۆیه‌كانی لاسه‌نگی میدیای كوردی

ئه‌گه‌ر دوێنێ‌ هه‌ندێ له‌ نه‌خۆشیه‌كانی میدیای كوردی كه‌ تا سه‌رده‌مانێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئیراده‌ی خۆیدا بوو ، یا له‌ ژێر هه‌ژموونی ئیراده‌ی خۆیدا بوو بێ ، (میدیای پێشمه‌رگایه‌تی) ئه‌ویش ئیستگه‌كانی ڕادیۆی لێ هه‌ڵبوێری كه‌ به‌خێراییه‌كی پێوانه‌یی په‌یامی خۆی ده‌گه‌یاند ، ده‌نا میدیای نووسراو له‌ ڕووی خێرایی گه‌یاندنه‌وه‌ ئه‌و ڕۆڵه‌ی نه‌بووه‌…

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا میدیای ئه‌وان ڕۆژانیش خاڵی نه‌بوو له‌ كه‌م وكورتی و ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ی پاش ڕاپه‌ڕین (1991) ، له‌ باتی ئه‌وه‌ی چاره‌سه‌ریان بۆ بدۆزرێته‌وه‌ ، ته‌شه‌نه‌یان سه‌ندو و بڵاوتر بوونه‌وه‌ !
لێ به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌مڕۆ ، كه‌م تا كورت ، باوه‌كو ڕۆژنامه‌نووسانی كورد ، ئه‌وسا له‌ بوارێكی به‌رته‌سك و هه‌ندێ‌ جار ته‌نگ و تاریك كاریان كردووه‌ ، به‌ڵام پاراستنی ئیتیكی ڕۆژنامه‌نووسیی و هه‌واڵدان بۆ به‌رقه‌راركردنی جۆرێك له‌ پڕۆفیشناڵیه‌تی له‌ كاردا و تێپه‌ڕاندنی هه‌ندێ‌ بابه‌تی فه‌رهه‌نگیی له‌ بارودۆخێكی ئه‌سته‌مدا كه‌ سانسۆر به‌سه‌ر هه‌موو بڵاوكراوه‌یه‌كدا له‌وپه‌ڕی دابوو…. دیسان تاڕاده‌یه‌ك دوورتر بوو له‌و نه‌خۆشیانه‌.
ڕه‌نگه‌ هۆیه‌كی دیكه‌ش ئه‌وه‌ بێت كه‌ وا كه‌وتبێته‌وه‌ میدیای ئه‌وسا دیاریكراو و له‌ هه‌موو حاڵه‌تێك و به‌ هه‌موو باران بڵاوكراوه‌كان ژماره‌یان نه‌ده‌گه‌یشته‌ ژماره‌ی په‌نجه‌كانی ده‌ست، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌ی هه‌بووه‌ هه‌میشه‌ به‌ سانسۆری ده‌وڵه‌تدا تێپه‌ڕیوه‌ ، بۆیه‌ كه‌می ژماره‌ی بڵاوكراوه‌كان ڕه‌نگه‌ ئه‌گه‌رێك بێ‌ له‌ دیاریكراوییه‌تی نه‌خۆشیه‌كانیشی….

بێگومان لێره‌دا ئێمه‌ باسی ئه‌و میدیایه‌ ده‌كه‌ین كه‌ له‌ عێراقدا بووه‌ ، ڕاستی نه‌خۆشیه‌كانی میدیای كوردی زیاتر دوای ڕاپه‌ڕین ده‌ركه‌وتن و ته‌شه‌نه‌یان سه‌ند ، دوای ئه‌وه‌ی له‌ لایه‌ك ڕۆژنامه‌نووسان كه‌ سه‌ره‌تا ئه‌گه‌ر بشێ‌ بگوترێ‌ تووشی (شوكی ئازادی) بوون ، له‌ دوایشدا كۆبوونه‌وه‌ی ده‌توانین بڵێین له‌شكرێك له‌ ڕۆژنامه‌نووسان و ڕۆژنامه‌ و كه‌ناڵگه‌لێك زۆر زیاتر له‌و سنووره‌ جوغرافیایه‌ی له‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی ده‌سه‌ڵاتی كوردیدا ، به‌ڕاده‌یه‌ك وای لێ هات پیشه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی له‌ پیشه‌ی بانگخوازی بۆ ئازادی و به‌رپرسیاریه‌تی مێژوویی و پاراستنی ئیتیكی پیشه‌كه‌ ، بوو به‌ هۆیه‌ك بۆ بژێوی ، هه‌ر لێره‌شڕا چاك و خراپ، زانا و نه‌زان تێكه‌ڵ بوون و له‌ دیمه‌نێكی له‌ پێشدا نه‌دیتراودا میدیایه‌ك بێته‌ كایێ ڕووكه‌ش، دوور له‌ فه‌رهه‌نگ، ماندوو، متمانه‌ پێنه‌كراو – ته‌نانه‌ت نه‌خۆشیه‌كان به‌ جۆرێك ، به‌تایبه‌تش به‌م دوادواییانه‌ په‌ره‌یان سه‌ند كه‌ زۆر له‌ كه‌ناڵه‌كان (خوێنراو – بیستراو – بینراو) ڕاشكاوانه‌ هاتنه‌ ناو ململانێ‌ سیاسیه‌كان كه‌ ئه‌مه‌ كاری میدیا نییه‌.

له‌م باره‌دا ده‌كرێ‌ (هه‌ندێ) له‌و نه‌خۆشیانه‌ی له‌ میدیای ئه‌مڕۆی كوردیدا ده‌بیندرێن له‌خواره‌وه‌دا كۆبكه‌ینه‌وه‌ :
– : ئه‌وه‌نده‌ی شێوه‌ی وانه‌دانی وه‌رگرتووه‌ ، ئه‌وه‌نده‌ حسابی بۆ ڕای گشتی نه‌كردووه‌ ، ته‌نانه‌ت هه‌ندێ‌ جار گه‌یشتووه‌ به‌وه‌ی هه‌ندێ كه‌ناڵ ڕێگایان به‌خۆیان داوه‌ جێی داواكاری گشتیش بگرنه‌وه‌ و ده‌ست له‌ كاروباری دادوه‌ریشه‌وه‌ وه‌ربده‌ن ، به‌مه‌یش له‌ چه‌ندان لاوه‌ كار بكه‌نه‌ سه‌ر ڕای گشتی و به‌ربه‌ستێك پێكه‌وه‌ بنێن (به‌هه‌ر مه‌به‌ستێك بێ) بۆ به‌لاڕێدا بردن یا شێواندنی ئه‌و ده‌رهاوێشتانه‌ی له‌ هه‌واڵێكی دیاریكراوه‌وه‌ دروست ده‌بن.
– : زۆرجار له‌چوارچێوه‌ی (ئازادی)دا ، میدیای كوردی غه‌دری له‌و وشه‌یه‌ كردووه‌ و زۆر جار (ئازادی) بێ (به‌رپرسیاریه‌تی) خوێندۆته‌وه‌ ، ئه‌م دیارده‌یه‌ش (كه‌ به‌ڕاستیش بووه‌ به‌ دیارده‌) گه‌لێك جار پشێوی كۆمه‌ڵایه‌تی یا سیاسی لێ كه‌وتووه‌ته‌وه‌ ، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ وه‌ختی شه‌ڕی ناوخۆدا به‌رپا بوو.

– : به‌ گشتی میدیای كوردی هه‌ڵسوكه‌وتێكی دروست و هاوسه‌نگی له‌ كاتی قه‌یرانه‌كاندا نه‌بووه‌ ، یا 100% له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستێكدا بووه‌ یاخود 100% دژی بووه‌ ! كه‌ ئه‌مه‌ش له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا هه‌ڵسوكه‌وتی په‌سه‌ند نییه‌ و له‌و ناوه‌شدا ڕۆڵ و كاریگه‌ریی خودی كه‌ناڵه‌كه‌ لاواز ده‌كا و متمانه‌ی خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌رانیشی به‌ تێپه‌ڕبوونی وه‌خت له‌ده‌ست ده‌دا، وه‌ك ئێستا ده‌یبینین كه‌ هه‌ندێ‌ كه‌ناڵ هه‌واڵێك یا وتارێكی ڕۆژنامه‌نووسیی به‌ ڕاده‌یه‌ك قه‌به‌ ده‌كه‌ن ته‌نانه‌ت خوێنه‌ری ئاسایش ده‌ركی پێ ده‌كا ، دیاره‌ پێچه‌وانه‌كه‌یشی هه‌ر ڕاسته‌…. سه‌یرایه‌تیه‌كه‌یش له‌وه‌دایه‌ هه‌موو ئه‌و كه‌ناڵانه‌ ، به‌ كه‌ناڵی (سه‌ربه‌خۆ) و (بێلایه‌ن)و چی و چی خۆیان ده‌ناسێنن !! سه‌یرتریش ئه‌وه‌یه‌ زۆربه‌ی كه‌ناڵه‌كان بێلایه‌نی له‌ وه‌رگرتنی ڕای دوو لایه‌ن یا زیاتر له‌ هه‌واڵێكی دیاریكراودا كورت ده‌كه‌نه‌وه‌ ، له‌ كاتێكدا ڕه‌نگه‌ هه‌ندێ‌ جار له‌ بنه‌ڕه‌تدا هه‌واڵه‌كه‌ ته‌نانه‌ت شایانی بڵاوكردنه‌وه‌یش نه‌بێ !
– : له‌داڕشتنی هه‌واڵدا، ئه‌مڕۆ زۆربه‌ی میدیای كوردی (گوایه‌ بۆ سه‌رنج ڕاكێشانه‌)، ناونیشانێك بۆ هه‌واڵه‌كه‌ داده‌نێ‌ ، كه‌ زۆرجار هه‌واڵه‌كه‌ دوور و نزیك په‌یوه‌ندی به‌ ناونیشانه‌كه‌وه‌ نییه‌، یا ئه‌گه‌ر هه‌یشیبێ په‌یوه‌ندییه‌كی دوور به‌دووره‌.
– : له‌ڕووی زمانه‌وه‌، وای لێ هاتووه‌ هه‌ر كه‌ناڵه‌ و به‌كه‌یفی خۆی نه‌ك به‌ پێی ده‌ستوور و ڕێسای زمان وشه‌ و زاراوه‌ داده‌تاشێ‌ !

دیاره‌ مه‌سه‌له‌ی زمان له‌ كه‌ناڵه‌كانی میدیادا ده‌خوازێ‌ به‌ هه‌ستیارییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكرێ‌ به‌وه‌ی كه‌ناڵه‌كانی میدیا به‌تایبه‌تیش كه‌ناڵه‌ بینراوه‌كان په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆیان به‌ یه‌ك به‌یه‌كی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ كه‌ناڵه‌كان ئاوه‌هایان وه‌رنه‌گرتووه‌.
زمانی كوردی جارێ‌ به‌ ناوی نوێ كردنه‌وه‌ و جارێ‌ له‌ ژێر ناونیشانی ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ (مۆدرێنایه‌تی)، كه‌ نه‌ ژێرخانێكی له‌ كوردستاندا هه‌یه‌ و نه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌شدا كه‌ به‌ماوه‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ده‌ناسرێته‌وه‌ توانراوه‌ (دابڕان)ێك ڕووبدا وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ كۆمه‌ڵگه‌ پێشكه‌وتووه‌كاندا بووه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش دیاره‌ پرۆسه‌یه‌كی هه‌مه‌لایه‌نایه‌ ئه‌گه‌رچی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌شدا بێ ئه‌ویش له‌ كوردستان نه‌ بایه‌خی پێویستی پێدراوه‌ ، نه‌ پێوه‌ی دیاره‌ وه‌كو پێویست گرینگی و هه‌ستیاریی ئه‌و پرۆسه‌یه‌ له‌ پێگه‌یشتن و به‌ره‌و پێشچوونی كۆمه‌ڵگه‌دا به‌هه‌ند وه‌رگیرا بێ.

– : زۆربه‌ی كه‌ناڵه‌كان (ده‌ڵێم زۆربه‌ی) هه‌رچه‌نده‌ سه‌تلایتن و به‌ هۆی مانگه‌ ده‌سكرده‌كانه‌وه‌ په‌خش ده‌كه‌ن ، یان له‌ ڕاده‌به‌ده‌ر خۆماڵییه‌تیان پێوه‌ ده‌بینرێ‌، یاخود ئه‌گه‌ر بایه‌خیش به‌ده‌ره‌وه‌ و هه‌واڵ و ڕاپۆرتی ده‌ره‌وه‌ بده‌ن ، ئه‌و فلیمه‌ به‌ڵگه‌نامه‌ییانه‌ بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌رهه‌م هێنراون، ئه‌مه‌ له‌ ڕووی چلۆنایه‌تییه‌وه‌ ، له‌ ڕووی چه‌ندایه‌تیشه‌وه‌، ژماره‌ی كه‌ناڵه‌كانی میدیای كوردی خوێنراو – بیستراو – بینراو- له‌و سنووره‌ ده‌رچووه‌ كه‌ پێی بڵێن (زۆر) بێگومان پێشم وانییه‌ ئه‌و ژماره‌ ڕۆژنامه‌نووسه‌مان (به‌پێی سه‌ندیكای ڕۆژنامه‌نووسان له‌شه‌ش هه‌زار ڕه‌ت ده‌كا بێجگه‌ له‌وانه‌یشی ئه‌ندامی سه‌ندیكانین). هه‌بێ بتوانن ئه‌و مه‌كینه‌ زه‌به‌للاحه‌ ئیش پێ بكه‌ن كه‌ خۆی له‌ سه‌تان ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و بڵاوكراوه‌ و ده‌یان ڕادیۆ و ده‌یانی دیكه‌ی كه‌ناڵی ئاسمانی و ناوخۆیی و سایت و ماڵپه‌ڕدا ده‌بینێته‌وه‌ ، ئه‌گه‌رچی پێ‌ ده‌چێ‌ هه‌ندێكیان سه‌باره‌ت به‌ قه‌یرانی دارایی ، یا لێگرتنه‌وه‌ی سپۆنسه‌ره‌كانیان ڕاگیراون .

– : ئه‌مڕۆ (باس له‌ ئه‌مڕۆ ده‌كه‌م) زۆربه‌ی كه‌ناڵه‌كانی میدیای كوردی لایه‌نی كلتووریان په‌ڕاوێزخستووه‌ ئه‌وه‌ی هه‌شبووه‌ پێشتر زیاتر بۆ (اسقاگ فرچ)بووه‌، ته‌نانه‌ت له‌ هه‌موو ئه‌و كه‌ناڵانه‌، بیر له‌ كه‌ناڵێكی تایبه‌ت به‌ كولتوور نه‌كراوه‌ته‌وه‌ ، هه‌مووی سیاسه‌ت، سیاسه‌ت به‌ خاوی ، به‌ كوڵاوی ، به‌ برژاوی، وای لێ هاتووه‌ تێكڕای میلله‌ت بووه‌ به‌ (سیاسی) و (چاودێری سیاسی) و (شاره‌زای سیاسی) !! ئه‌وه‌ی هه‌بووه‌ له‌ میدیای كوردیدا كه‌ بچێته‌وه‌ ناو میدیای كولتووری له‌ چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌كی هه‌ژاری ڕۆژنامه‌ و ماوه‌یه‌كی كورت له‌ هه‌ندێ‌ له‌ كه‌ناڵه‌كانی ته‌له‌فزیۆن ، ڕه‌نگه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ ڕادیۆ و ماڵپه‌ڕه‌كانی ئه‌نته‌رنێت باشتر بووبن.
– : كار به‌وه‌ گه‌یشتووه‌ ، زۆرجار كه‌ناڵه‌كان بۆ پڕكردنه‌وه‌ی وه‌خت به‌رنامه‌ هه‌بووه‌ و ئاماده‌ و پێشكه‌ش كراوه‌ وه‌كو یه‌ك ، به‌مه‌ش په‌ڕاوێز جێی جیددیه‌ت ده‌گرێته‌وه‌ و كێبه‌ركێی نێوان كه‌ناڵه‌كانیش نامێنێ‌ كه‌ داینه‌مۆی پێشكه‌وتنی كه‌ناڵه‌كه‌ خۆشیه‌تی.
– : تا ئێستا میدیای كوردی له‌ڕووی هه‌لی كاره‌وه‌ ڕۆژنامه‌نووس و خه‌باتكاری حزبی لێك جیانه‌كردووه‌ته‌وه‌ ، كه‌ هه‌ر ئه‌مه‌یشه‌ ژماره‌ی ڕۆژنامه‌نووسانی گه‌یاندووه‌ته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی ڕۆژنامه‌نووسی پڕۆفیشینال و كارا له‌ ناو ئاپۆرای ئه‌و له‌شكره‌دا ون بێت.
– : له‌میدیای كوردیدا، نه‌ مافی تاك پارێزراوه‌ وه‌كو تاك نه‌ مافی خودی ئه‌و ڕۆژنامه‌نووسانه‌ی كاری تێدا ده‌كه‌ن .. ئه‌و قانوونه‌ی كه‌ به‌ناوی قانوونی ڕۆژنامه‌نووسیش ده‌رچووه‌ ، جگه‌ له‌وه‌ی پڕه‌ له‌ كه‌لێن و كه‌م و كوڕی له‌ هه‌مان كاتدا له‌ بنه‌ڕه‌تدا ته‌نیا بۆ (میدیای نووسراو) دانراوه‌ ، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ كه‌لێنه‌ هه‌ره‌ دیاره‌كانی.

– : ڕه‌خنه‌ له‌میدیای كوردیدا، ئه‌وه‌ی تا ئێستا بینراوه‌ و خوێندراوه‌ته‌وه‌، زۆربه‌ی له‌په‌رچه‌كردار و خوولانه‌وه‌ له‌بازنه‌ی به‌تاڵی گرینگی دان به‌ ڕوخسار، دوورله‌ فیكر و هه‌ل و مه‌رجی بابه‌تی و ڕه‌چاوكردنی قۆناخی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ تاك و ته‌را نه‌بێ ڕه‌تی نه‌كرده‌وه‌. به‌مه‌ش زۆرجار ئه‌و بابه‌ته‌ ڕه‌خنه‌ییانه‌ی بڵاوده‌كرێنه‌وه‌ و ئه‌و زاراوه‌ و ئیدیومانه‌ی تیێدا به‌كار ده‌برێن سه‌یر ده‌كه‌ین له‌ زاراوه‌ و ئیدیۆمی هه‌واڵگرییه‌وه‌ نزیكترن تا زاراوه‌ی فیكری و ئه‌وه‌ی ده‌چێته‌وه‌ ئه‌و قاڵبه‌.
– : (جاڕدان ) یان (ڕیكلام ) له‌ میدیای كوردیدا به‌بێ هیچ بنه‌مایه‌ك یاخود حساب بۆ كردنێك كه‌ هه‌ندێكیان چ كاریگه‌ریی پاشڤه‌بڕ دروست ده‌كا بڵاوده‌كرێته‌وه‌، ته‌نانه‌ت تێناپه‌ڕێنین ئه‌گه‌ر بڵێین زۆری نه‌ماوه‌ میدیای كوردی و ڕیكلام ببن به‌دوو ڕووی یه‌ك دراو….
ڕاسته‌ ڕیكلام بۆ هه‌ر كه‌ناڵێكی میدیا پێویسته‌ تا بتوانێ‌ گه‌شه‌ به‌ خۆی و به‌ به‌رده‌وامی پرۆژه‌كانی ئاینده‌ی بدا ، به‌ڵام زۆربه‌ی بۆ ڕازی كردنی باروبووكاره‌ كه‌ لێره‌دا وه‌ك وه‌به‌رهێن ده‌رده‌كه‌وێ‌.
كه‌ناڵی میدیایی له‌ پاڵ قازانجیش ده‌خوازێ‌ وه‌ك دامه‌زراوه‌یه‌كی كاریگه‌ر له‌سه‌ر ڕای گشتی بجوولێته‌وه‌ و ئیتیكی ڕۆژنامه‌وانی به‌و ڕاده‌یه‌ ون نه‌كا به‌وه‌ی كێ زیاتر بدا ئه‌و له‌ پێشتر بێ.
هه‌ندێ له‌و ڕیكلامانه‌ی بڵاوده‌كرێنه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر كاریگه‌ری نێگه‌تیڤی هه‌یه‌ به‌ڵكو ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی هه‌ندێ‌ له‌و كۆمپانیا و كاڵایانه‌ی ڕیكلامیان بۆ ده‌كرێ‌ ، له‌ڕووی سوود و كوالیتیه‌وه‌ زۆرجار دوور ده‌بن له‌ناوه‌رۆكی ڕیكلامه‌كه‌ ، به‌مه‌ش بێجگه‌ له‌ زیان گه‌یاندن به‌ بینه‌ر جۆرێك له‌ چه‌واشه‌كاری (حه‌ق دراوی)ی خودی كه‌ناڵه‌كه‌یشی تێدایه‌.

له‌ هه‌مووی مه‌ترسیدارتر، ڕیكلامی ناڕاسته‌وخۆیه‌، ڕیكلامی ناڕاسته‌وخۆ هه‌موو ئه‌و گرینگی و بایه‌خه‌دانانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ به‌ كۆمپانیایه‌كی دیاریكراو ، یا كه‌سێك له‌ شێوه‌ی بایه‌خدان و ڕیپۆرتاژی تایبه‌تیه‌وه‌ كه‌ شێوه‌ی هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژی ئاسایی ده‌درێتێ‌ (ئه‌مه‌ له‌ میدیا پێشكه‌وتووه‌كانیشدا به‌ ڕێژه‌یه‌ك به‌ پێی ئاستی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ هه‌یه‌).
له‌ میدیای كوردیدا ئه‌م جۆره‌ ڕیكلامه‌ ناڕاسته‌وخۆیانه‌ ، زیاتر له‌ ڕێگای هه‌ندێ له‌ په‌یامنێر و ڕپۆرته‌ره‌وه‌ ده‌بێ. هه‌ندێ جاریش به‌ ڕێنمای باروبووكار یا با لێره‌دا بڵێین وه‌به‌رهێنه‌وه‌ ده‌بێ كه‌ بڕیار به‌ ده‌ستی سه‌ره‌كی كه‌ناڵه‌كه‌یه‌. ئه‌م دیارده‌یه‌ به‌م دواییه‌ زیاتر له‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ میدیای سێبه‌ر ده‌ركه‌وت و بره‌وه‌ی سه‌ند.

– : میدیای كوردی (ناڵێم هه‌مووی) ئه‌وه‌نده‌ی بایه‌خ وگرینگی له‌ سیاسه‌ت و تونێڵه‌ مارپێچه‌كانی سیاسه‌تدا چڕ كردووه‌ته‌وه‌ له‌ به‌رابه‌ردا گه‌لێك لایه‌نی پێویست و گرینگی په‌ڕاوێز خستووه‌، وه‌ك ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ په‌ره‌سه‌ندنی كۆمه‌ڵ و مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان كه‌ كاریگه‌ریی زۆری به‌تایبه‌تی به‌سه‌ر گه‌نجانه‌وه‌ هه‌یه‌، هه‌روه‌ها مه‌سه‌له‌ی كۆچی گه‌نج و شاره‌زا و به‌هره‌داران بۆ هه‌نده‌ران كه‌ سامانێكی گرینگی وڵاتن و بێكاری و بێكاری داپۆشراو وپرسی ئینتیما و پرسگه‌لێكی دی بایه‌خداری وه‌كو گه‌نده‌ڵی و چینی ناوه‌ڕاست كه‌ داینه‌مۆی پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ و خه‌ریكه‌ لای ئێمه‌ ڕه‌ش ده‌بێته‌وه‌ ، هه‌روه‌ها په‌روه‌رده‌ و ته‌ندروستی و ئه‌منیه‌تی بژێوی و ژینگه‌ و كاركردن و بره‌ودان به‌ كولتووری خوێندنه‌وه‌ و…تاد

– : میدیای كوردیش به‌تایبه‌تی له‌م به‌شه‌ی كوردستان كه‌ جێی باسه‌، له‌ باتی پرسه‌ جیددیه‌كان، له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵی وروژێنه‌ری بێ ئامانج و لاسایی كردنه‌وه‌ی هه‌ندێ میدیای سه‌قه‌ت یان ڕووی سه‌قه‌تی هه‌ندێ میدیا نه‌ك هه‌ر دوانه‌كه‌وتووه‌، به‌ڵكو بایه‌خی تایبه‌تیشی پێ داوه‌، وه‌ك ژیانی تایبه‌تی، (زۆر تایبه‌تی) هه‌ندێ‌ له‌ هونه‌ركار و سه‌ماكار و ئه‌و یاریزان، ئه‌میان چه‌ند جوانه‌ و ئه‌ویان چۆن خۆی ڕووت ده‌كاته‌وه‌ و ئه‌ویدیان چۆن له‌پاڵ ده‌ریادا ئاوێزانی ده‌نكه‌كه‌ی ده‌بێ ، هه‌موویشی له‌سه‌ر حسابی هونه‌رمه‌ندانی به‌ڕاستی و جیددی له‌ مۆسیقازان و شێوه‌كار و ته‌لارساز و نووسه‌ر و بیرمه‌ندی ڕاسته‌ینه‌ و گرینگی ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا….

– : زۆربه‌ی ئه‌و زنجیره‌ دراما و فلیمانه‌ی یا به‌دۆبلاژ و به‌ژێرنووسی كوردی له‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانی و ناوخۆییه‌كان پێشان ده‌درێ‌ یا جیددی نین، یان ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان تاڕاده‌یه‌ك ڕووكه‌شن كه‌ شتێك به‌ بینه‌ری كوردی ناده‌ن و هه‌ستێكی هونه‌ری باڵای لا ناوروژێنن كار بكاته‌ تێگه‌یشتن و دونیابینی و ڕوانینی له‌ به‌رامبه‌ر ده‌وروبه‌ر.

دراما خۆماڵیه‌كانیش له‌ ڕووی هونه‌ریه‌وه‌ خراپتر نه‌بن باشترنین به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی له‌ كه‌ناڵه‌ ناوخۆییه‌كان پیشان ده‌درێن.
– : زۆرجار كه‌ناڵه‌كان ، به‌ لێ‌ حاڵی نه‌بوون بێ یا به‌ مه‌به‌ست به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌ندێ‌ هه‌واڵ یا بابه‌ت یان دراما، به‌بێ خوێندنه‌وه‌ی ئاینده‌ ته‌نانه‌ت ئێستای ئه‌ته‌می كۆمه‌ڵ و چین و توێژه‌كان بوونه‌ته‌ ئه‌گه‌ر بۆ هاندانی ئه‌وه‌ی به‌ (توندوتیژی)یه‌وه‌ ناسێنراوه‌، كار به‌وه‌ گه‌یشتووه‌، هه‌ندێ‌ جار، هه‌ندێ‌ كه‌ناڵ جێی ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریش ده‌گرنه‌وه‌ و به‌پێش بڕیاری دادگاكان ده‌كه‌ون له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵی په‌یوه‌ندیدار به‌ هه‌ندێ‌ تاوان، كه‌جاری وا بووه‌ كاری له‌ خودی ڕێڕه‌وی لێكۆڵینه‌وه‌ و به‌دواداچوونی دادگا كردووه‌.

– : وای ده‌بینم میدیا ئه‌ركی ڕۆشنكردنه‌وه‌ی له‌ ئه‌ستۆدا بێ، نه‌ك په‌ره‌پێدانی ڕووكه‌شایه‌تی و داتاشینی هه‌واڵ به‌ مه‌به‌ستی تایبه‌ت، ته‌نانه‌ت په‌یامنێر و پێشكه‌شكاری به‌رنامه‌ له‌ ئاستێكدا بن بتوانن وه‌ڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ بده‌نه‌وه‌ لای خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ر دروست ده‌بن.
لێره‌وه‌ ئه‌گه‌ر په‌یامنێر و پێشكه‌شكار مافی ئه‌وه‌ی هه‌بێ هه‌ر پرسیارێكی بیه‌وێ‌ له‌به‌رامبه‌ره‌كه‌ی بكا، نابێ بگاته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی وه‌كو لێكۆڵه‌ری دادگا كه‌ له‌به‌رابه‌ر تاوانبارێك دانیشتووه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكا. پێم خۆشه‌ خوێنه‌ر خۆی سه‌رپشك بێ له‌وه‌ی میدیای كوردی به‌و ئاراسته‌یه‌ چۆن بووه‌؟
– : له‌ لایه‌نی هونه‌ریدا باوه‌كو میدیای كوردی هه‌ندێ‌ هه‌نگاوی نكۆڵیلێنه‌كراوی به‌ هۆی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیای ئه‌م بواره‌ هاوێشتبێ، به‌ڵام دیسان نه‌یتوانیوه‌ سیمایه‌كی ئه‌وتۆی پێ بدا تایبه‌تایه‌تی ئه‌و میدیایه‌ی ده‌رخستبێ، دوور له‌ لاسایكردنه‌وه‌ی میدیای ناوچه‌كه‌، كه‌ ئه‌وانیش كه‌م تا زۆر دوورنین له‌لاسایی كردنه‌وه‌ی میدیا پێشكه‌وتووه‌كانی جیهان.

ڕاسته‌ هه‌ندێ‌ له‌كه‌ناڵه‌كانی ته‌له‌فزیۆنی توانیویانه‌ ڕاسته‌وخۆ سوود له‌میدیای وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان وه‌ربگرن ، به‌ڵام له‌میدیای خوێنراودا هه‌وڵێكی له‌و ڕه‌نگه‌ نه‌دراوه‌ ئه‌و تایبه‌تایه‌تیه‌ی پێشان دابێ، له‌دیزاینه‌وه‌ بگره‌ تا دابه‌شكردنی وێنه‌ و بابه‌ت و تایپۆگرافیا به‌سه‌ر ڕووپه‌ڕی ڕۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كان ، هه‌روه‌ها لاپه‌ڕه‌به‌ندی و ستایل وخێرایی له‌ بڵاوكردنه‌وه‌دا.

سیاسه‌تی ده‌رهێنانی هونه‌ریش له‌میدیای خوێنراودا به‌جۆرێك نه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی بڵاوكراوه‌كه‌دا هاتبێته‌وه‌، له‌پاش وپێش خستنی هه‌واڵ یا بابه‌ت، یا به‌كارهێنانی تایتڵی سه‌ره‌كی و لاوه‌كیدا، ته‌نانه‌ت له‌ڕووی به‌كارهێنانی ڕه‌نگیشه‌وه‌ وه‌ك ده‌لێن هه‌میشه‌ (شه‌ش ته‌قه‌ڵ و مانگه‌شه‌و) بووه‌.
كار به‌وه‌ گه‌یشتووه‌ هه‌ندێ جار له‌یه‌ك بابه‌ت یا هه‌واڵێكدا دوو تا سێ ڕه‌نگ به‌كارهاتووه‌ ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كه‌ وێنه‌ی ڕه‌نگاو ڕه‌نگیشی له‌گه‌ڵدا بووه‌ ، كه‌ ئه‌مه‌ نه‌ك هه‌ر ڕوخساری دیزاینی لاپه‌ڕه‌ ده‌شێوێنێ‌ خودی بابه‌ته‌كه‌ش ده‌كوژێ‌ ، به‌تایبه‌تی كه‌ سیسته‌می ستوون له‌ڕۆژنامه‌دا به‌كارده‌برێ‌.
به‌شێوه‌یه‌كی گشتیش بڵاوكراوه‌ كوردییه‌كان هه‌ر له‌دێره‌وه‌ كاریگه‌ری ئه‌و كولتووره‌ هونه‌ریه‌ی به‌سه‌ره‌وه‌ بووه‌ كه‌ پارچه‌كانی كوردستانی پێوه‌ گرێدراوه‌ لێره‌ له‌ كوردستانی به‌ عیراقه‌وه‌ به‌ستراو به‌ كولتووری هونه‌ری عه‌ره‌بی ، له‌ ئێران و توركیایش ئه‌وه‌نده‌ی هه‌بووبێ به‌و جۆره‌ بووه‌.
ڕاسته‌ له‌ دوادوای نه‌وه‌ته‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردووه‌ به‌تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی خوێندنی ئه‌كادیمی ڕاگه‌یاندن له‌زانكۆكانی كوردستان به‌كاركه‌وت بزاڤێكی هونه‌ری دیزاین و ده‌رهێنانی هونه‌ری له‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا هه‌ستی پێ ده‌كرێ‌ به‌ڵام دیسان ئه‌ویش خاڵی نییه‌ له‌چه‌شنێك لاسایی كردنه‌وه‌ ، ئه‌مجاره‌ هه‌ندێ‌ له‌ ڕۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كان به‌ هه‌ندێ‌ ده‌سكارییه‌وه‌ له‌پاڵ عه‌ره‌بیه‌كان لاسایی ڕۆژنامه‌ و بڵاوكراوه‌ فارسییه‌كانیان كرده‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش له‌ خوێنه‌ری به‌دواداچوودا شاراوه‌ نییه‌.

ڕادیۆكانیش، ده‌كرێ‌ له‌دوو شێوه‌دا بیانبینین، به‌شێكیان هه‌ر له‌سه‌ر هه‌مان ڕیچكه‌ كۆنه‌كه‌دا مانه‌وه‌ ته‌نیا ئه‌وه‌یه‌ خۆیان خسته‌سه‌ر شه‌پۆلی FM ، دوای ئه‌وه‌ی شه‌پۆلی ناوه‌ندی MW و كورت SW ئه‌و بازاڕه‌یان نه‌ما له‌ ڕووی گه‌یاندن و كوالیتی ده‌نگه‌وه‌.
به‌شی دیكه‌یان ، نه‌خێر به‌ڕێكخستن و به‌رنامه‌ڕێژی و هه‌ڵبژاردنی بابه‌ت و مۆسیقا و گونجانیان له‌گه‌ڵ كاتی په‌خشدا ، هه‌روه‌ها بایه‌خ دان به‌ ده‌نگی ڕادیۆیی هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز و خێرایی گه‌یاندن (به‌تایبه‌تی له‌هه‌واڵ دا) و بڵاوه‌پێكردنی په‌یامنێران و به‌رنامه‌ی ڕاسته‌وخۆ ، كه‌ هه‌ندێكیان ئێستاش به‌رده‌وامن و توانیویانه‌ ڕه‌نگ و ڕوویه‌ك به‌ میدیای بیستراو بده‌ن.

ئیستگه‌كانی ته‌له‌فزیۆنیش له‌زۆر لایه‌نه‌وه‌ له‌حاڵی میدیای خوێنراو وبیستراو جیاناكرێنه‌وه‌ ، به‌تایبه‌تی ئه‌و كه‌ناڵانه‌ی سه‌ر به‌لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانن ، ئه‌وانی دی ڕه‌نگه‌ وه‌ك وتمان له‌ڕووی هونه‌ری گه‌یاندن و خێرایی و ستافی به‌ڕێوه‌بردنه‌وه‌ توانیویانه‌ هه‌ریه‌كه‌ و به‌پێی سیاسه‌تی خۆی ، یان ڕاستتر سیاسه‌تی باروبووكاره‌وه‌ ، له‌ ژێر هه‌ر مانشێت و بانگڕاهێشتنێك بێ بینه‌ر بۆ خۆیان په‌یدا بكه‌ن ، به‌ڵام ئه‌و كه‌ناڵانه‌یش سه‌باره‌ت به‌وه‌ی له‌بنه‌ڕه‌تدا به‌ شاره‌زا و پسپۆڕی ده‌ره‌وه‌ دامه‌زرێنراون و ڕاهێنراون ، ته‌ماشا ده‌كه‌ی هه‌مان ئاراسته‌ی ئه‌وانیان وه‌رگرتووه‌.
كه‌ناڵه‌ ناوخۆییه‌كانیش كه‌ وای ده‌بینم زۆربه‌یان زیاتر به‌ مه‌به‌ستی وه‌به‌رهێنانه‌وه‌ دامه‌زرێنراون ، هه‌مان ڕێگه‌یان گرتووه‌ و(به‌هه‌ر مه‌به‌ستێكه‌) بینه‌ری زیاتر به‌ واتا ڕیكلامی زیاتر.

میدیای كوردی
له‌بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا

نیشانه‌ به‌و ده‌رهاوێشتانه‌وه‌ ، میدیای ئێستای كوردی له‌ هه‌موو مێژووی خۆیدا ، ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌مڕۆ ، له‌ناو بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا گیری نه‌خواردووه‌ .. ئه‌وه‌ش وا لێك ده‌درێته‌وه‌ له‌ ڕه‌هه‌ندی ئابوورییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبێ ، به‌وه‌ی زیاتر وه‌ك سه‌رچاوه‌ی بژێوی سه‌یر كراوه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی حه‌فتا و هه‌شتاكان كه‌ له‌گه‌ڵ باری ناهه‌مواری ئه‌وان ڕۆژانیش عه‌شق و خولیایه‌كی دڵسۆزانه‌ی تێدا ده‌بینرا ، به‌تایبه‌تی له‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌زمان و كولتووره‌وه‌ هه‌بوو.

دیاره‌ خولانه‌وه‌ی میدیایش له‌بازنه‌ی ئه‌و گه‌مه‌ و یاریانه‌ی سیاسه‌تی ڕووت به‌رپایان ده‌كا ، هه‌میشه‌ به‌و لایه‌یدا ده‌شكێنێته‌وه‌ كه‌ له‌بابه‌تایه‌تی و به‌رپرسیاریه‌تی له‌ به‌رابه‌ر ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ ڕای گشتی شه‌رمنانه‌ و جێوه‌ڕێ‌ له‌ دروستكردنی متمانه‌ی به‌رامبه‌ر ده‌ربكه‌وێ‌ ، كه‌ ئه‌مه‌شیان له‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دواكه‌وتووی وه‌كو كۆمه‌ڵی ئێمه‌ كه‌ تا ئێستاش شوناسێكی مه‌حكه‌می له‌ڕووی چینایه‌تی و قۆناخه‌كانی په‌ره‌سه‌ندنی مێژووییه‌وه‌ به‌به‌رناگیرێ‌ ، ئه‌وه‌نده‌ی كاریگه‌ریی نێگه‌تیڤ به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێ‌ ، چاریه‌كی ئه‌وه‌نده‌ نابێته‌ هۆ و ئه‌گه‌رێك بۆ گه‌یاندنی په‌یامێكی ئینسانی دوور له‌وه‌ی وای لێ‌ بێ‌ به‌ چه‌واشه‌كاری لێك بدرێته‌وه‌ ، هه‌رگیزیش نایه‌ته‌ ڕیزی ئه‌و ئامرازه‌ مه‌عریفیانه‌ی واقیع و دیارده‌ و ئیشكالیاته‌كانی پێ شی بكرێته‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت هه‌ندێ‌ جار نه‌ك هه‌ر توندوتیژی ، به‌ڵكو هه‌ندێ كه‌ناڵی میدیایی له‌ هه‌ندێ‌ حاڵه‌تدا به‌ ئاراسته‌یه‌كدا ده‌چن دژمنایه‌تی له‌نێوان ئه‌م لایه‌ن و ئه‌و لایه‌نی لێ بكه‌وێته‌وه‌ به‌ڕاده‌یه‌ك ئه‌وه‌ی دوێنێ‌ ڕه‌خنه‌مان لێ ده‌گرت ، ئه‌مڕۆ له‌ ڕێی چه‌ند كه‌ناڵێكی میدیایی ئاراسته‌كراوه‌وه‌ خۆمان له‌ ژێر سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی نیشتیمانیدا ، ئینجا به‌ هه‌ر ناوێك بێت جێبه‌جێی ده‌كه‌ین…

هه‌ندێ جار میدیای ئاسایی تێكه‌ڵ به‌وه‌ش ده‌كرێ‌ كه‌ به‌ (سۆشیال میدیا)ناسراوه‌ و له‌ دونیایه‌ك به‌ڕێوه‌ ده‌چێ‌ دووره‌ له‌میدیا و پره‌نسیپه‌ دیاره‌كانی.
به‌م جۆره‌ ئه‌مڕۆ میدیای كوردی ، له‌گه‌ڵ بوونی چه‌ندان ڕۆژنامه‌نووسی پڕۆفیشناڵ، هه‌رچه‌نده‌ ژماره‌شیان كه‌م بێ له‌بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا ، تا دێ‌ له‌ پیشه‌ییایه‌تی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌ و په‌یامی جیددی خۆی وه‌ك پێویستی سه‌رده‌م و بۆ ڕێڕوونی به‌هۆی ته‌كنۆ ئابوورییه‌وه‌ ، به‌ قوربانی ته‌كنۆ ئابووری كردووه‌ و سه‌یر ده‌كه‌ین به‌رنامه‌ڕێژی كه‌ناڵه‌كان (خوێنراو وبیستراو وبینراو) له‌سه‌ر ئه‌و بنیاته‌دا نه‌خشه‌ی بۆ كێشراوه‌ و ده‌كێشرێ‌ ، به‌مه‌ش شته‌ جیددیه‌ پێویسته‌كانی سه‌رده‌م و له‌گه‌ڵ هاتنه‌وه‌ی له‌ ئاكامی ئه‌و به‌رنامه‌ ڕێژیه‌دا له‌خۆیاندا ده‌چنه‌ په‌ڕاوێز…
دیاره‌ ئه‌گه‌ر به‌و ڕه‌نگه‌ش بڕوا و به‌رده‌وام ئه‌گه‌ر بشێ‌ بگوترێ‌ مه‌نتیقی ( لێخوڕه‌ ده‌شته‌ ) ی به‌سه‌ردا زاڵ بێ‌ و میدیای كوردی هه‌وڵێك به‌ ئاراسته‌ی خۆ ده‌ربازكردن له‌و بازنه‌ به‌رته‌سكه‌ نه‌دا
ڕه‌نگه‌ له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر دوور نا ڕه‌نگڕێژییه‌كی دی به‌ خۆیه‌وه‌ ببینێ‌ ، یا خودی باروبووكار مه‌رج نییه‌ تا سه‌ر ڕێ بدا چواریه‌كی ئه‌مڕۆ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كان بگه‌ن ، كه‌ ئه‌گه‌ر تا ئه‌وسا ، به‌ هۆی زۆر ئه‌گه‌ره‌وه‌ شتێك بمێنێ‌ به‌ناوی حه‌قیقه‌ت.

نه‌ژاد عزیز سورمێ‌
ئۆكتۆبه‌ری – 2016

————
بەشی یەکەم ….

بەشی دووەم ….

بەشی سێیەم ….




میدیای كوردی له‌ بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌ … به‌شی سێیه‌م

میدیای كوردی و سوود وه‌رگرتن له‌ ته‌كنه‌لۆژیای نوێ‌

له‌ ڕاست سوود وه‌رگرتن له‌ ته‌كنه‌لۆژیا ، میدیای كوردی به‌ هه‌موو چه‌شنه‌كانییه‌وه‌ توانیویه‌تی سوود له‌ هه‌ل و مه‌رجه‌ ڕه‌خساوه‌كان ببینێ‌ ، ئه‌مه‌ش سه‌ره‌تا زیاتر له‌ (میدیای نووسراو)دا ڕه‌نگی دایه‌وه‌ ، به‌وه‌ی هه‌موو تایبه‌تایه‌تیه‌كانی چاپی بۆ مه‌یسه‌ر بوو كه‌ تا پێش ڕاپه‌ڕین ئه‌وه‌ی به‌ پێوانه‌ی ئه‌وان ڕۆژگاران پێشكه‌وتوو بوو و له‌گه‌ڵ سه‌رده‌مدا هاتبووه‌وه‌ ته‌نیا له‌ (به‌غدا) هه‌بوو ، ته‌نانه‌ت به‌غدا تا ئه‌و ده‌مه‌یش مه‌ڵبه‌ندی بێ ڕكابه‌ری چاپكردن بوو ، چونكه‌ كوردستان ئه‌گه‌رچی ژماره‌یه‌ك چاپخانه‌ی تێدا بوو ، به‌ڵام چاپخانه‌ی په‌روه‌رده‌ی لێ بترازێ‌ (ژماره‌2) كه‌ ئه‌ویش تایبه‌ت بوو به‌ له‌ چاپدانی كتێبه‌كانی قوتابخانه‌ و كتێب و بڵاوكراوه‌ی دی لێ چاپ نه‌ده‌كرا ، ته‌نانه‌ت كتێب و تاكه‌ گۆڤاری( ئه‌میندارییه‌تی ڕۆشنبیری و لاوان)ی ئه‌وسا (كاروان)یش له‌ به‌غدا چاپ ده‌كران ..

به‌و ڕه‌نگه‌ هات تا له‌ ناوه‌ڕاستی نه‌وه‌ته‌كانی سه‌ته‌ی ڕابردوودا ، ته‌كنیكی چاپ له‌ ڕۆژنامه‌نووسیی كوردیدا پێشكه‌وتنی به‌رچاوی به‌خۆوه‌ بینی ، چه‌ندان چاپخانه‌ و ده‌زگای وه‌شاندن دامه‌زران .. به‌ هاتنی كۆمپیۆته‌ریش ، جۆری چاپ له‌ ڕێگاكانی پێشووی تێپه‌ڕاند….
دیاره‌ هه‌میشه‌یش ته‌كنیكی چاپ و دیزاین و ده‌رهێنانی هونه‌ری به‌شی زۆری به‌ پێشكه‌وتوویی ئامێره‌كانی چاپه‌وه‌ به‌نده‌ ، ئه‌گه‌رچی ڕۆڵی دیزاینه‌ر و هونه‌ركارانیش جێی ئاماژه‌ و له‌سه‌ر ڕاوه‌ستان بێ ، كه‌ بێگومان له‌ هه‌موو باراندا ئه‌وانن تایبه‌تایه‌تی به‌ ستایلی ده‌رهێنانی هونه‌ری بڵاوكراوه‌كه‌ ده‌ده‌ن ، به‌ڵام بێگومان ، وه‌ك وتمان دامه‌زراندنی چاپخانه‌ی پێشكه‌وتوو هه‌روه‌ها پێداویسته‌كانی دی چاپ ، به‌ تایبه‌تی ئامێری چنین و چاپ كردن و لایه‌نی دیزاین و جوانكاری و لێخه‌وتانی هونه‌ركارانی ڕۆژنامه‌ و بڵاوكراوه‌كانی دی له‌ میدیای كوردیدا به‌ ئاشكرا ده‌ركه‌وت ، وای لێ هات چاپكراوه‌كان له‌م ڕووه‌وه‌ بچنه‌ خانه‌ی كێبه‌ركێوه‌ ؛ له‌ڕووی فۆنتی تایبه‌ت به‌خۆیان و هه‌وڵ دان بۆ ستایلی تایبه‌ت له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی وێنه‌ و تایپۆگرافیای جۆراوجۆر و بایه‌خ دان به‌ تایتڵی سه‌ره‌كی و لاوه‌كی و دابه‌شكردنی ستوونه‌كان به‌سه‌ر بۆشایی لاپه‌ڕه‌كاندا و لاپه‌ڕه‌به‌ندی و هاوسه‌نگ ڕاگرتنی هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌..

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ، چاپكراوه‌كان (ڕۆژنامه‌ – گۆڤار – بلاڤۆكی دی) ، به‌ میدیای بیستراو و بینراویشه‌وه‌ له‌ دیزاین و ده‌رهێنان و ستایلی شاشه‌ ، له‌ یه‌كئه‌نوایی و لاسایی كردنه‌وه‌ی میدیاكانی ده‌وروبه‌ر و ئه‌وروپایی به‌و ڕاده‌یه‌ به‌دوور نه‌بوون هه‌ستی پێ نه‌كرێ‌ ، ئێستاش زۆربه‌یان ، (هه‌ندێكیان به‌ وه‌رگێڕانی ناوی خودی كه‌ناڵه‌كه‌یش) كاریگه‌ریی ئه‌و كه‌ناڵانه‌یان تێدا شاراوه‌ نییه‌….
وه‌كو گه‌یاندنیش ، میدیای كوردی تا ئێستا هه‌ژاری پێوه‌ دیاره‌ ، ته‌نانه‌ت ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆنه‌كانیش به‌ هۆی زۆری و بۆرییانه‌وه‌ – ژماره‌یه‌كی كه‌میان لێ بترازێ‌ كه‌ له‌ په‌نجه‌ی ده‌ستێك تێناپه‌ڕن- ئه‌و گوێگر و بینه‌ره‌یان نه‌ماوه‌ ، تیراژی میدیای نووسراویش له‌چاو ژماره‌ی دانیشتوواندا ، هیچ وه‌ختێك نه‌گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستی جێی باسان ، بڵاوكردنه‌وه‌ش له‌و لاوه‌ بوه‌ستێ‌، كه‌ ئێمه‌ وه‌كو كوردستان ده‌زگایه‌كی گشتگیری حكوومه‌تی یان كه‌رتی تایبه‌تمان نییه‌ ، له‌ كاتی خۆیدا ڕۆژنامه‌ و كتێب بڵاوكراوه‌ی دی بگه‌یه‌نێته‌ خوێنه‌ر.
كه‌ناڵه‌ ناوخۆییه‌ لۆكاڵیه‌كانی ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆنه‌كانیش زۆربه‌یان ئه‌وه‌یان لێ ده‌خوێنرێته‌وه‌ كه‌ به‌ مه‌به‌ستی قازانج زیاتر دامه‌زرێنرابن ، به‌و كه‌ناڵانه‌وه‌یش كه‌ بۆ منداڵان خراونه‌ته‌گه‌ڕ(23)!.

دیاره‌ پێشكه‌وتنی ته‌كنیكی، پێویستی به‌ ته‌كنیكار ، یا ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ كادیری پڕۆفیشناڵ و ڕۆژنامه‌نووسی به‌كار و هاوچه‌رخ هه‌یه‌ ، له‌م ڕووه‌شدا ئه‌گه‌رچی هه‌ندێ‌ له‌ ده‌زگاكان بایه‌خیان به‌م لایه‌نه‌ دابێ ، به‌ڵام به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی ، دیسان ڕۆژنامه‌نووسانی دوێنێ‌ به‌ تاو و كه‌ره‌سته‌ی ئه‌وساوه‌ مه‌یدانه‌كه‌یان گرتووه‌ ، به‌تایبه‌تیش زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ (میدیای نووسراو)دا كار ده‌كه‌ن….
ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش، مه‌سه‌له‌ی پێگه‌یاندن و ڕێگا خۆش كردن بۆ گه‌نجانی جیددی و كارا و خاوه‌ن خه‌ون تاڕاده‌یه‌ك له‌ قه‌دی خۆیدا ماوه‌ته‌وه‌ و هه‌وڵێكی به‌ڕاستیم له‌و لایه‌نه‌دا نه‌دیوه‌و نه‌بیستووه‌ ، كه‌ به‌ ڕای من كروكی هه‌ست به‌خۆكردن و پێشڕه‌وی له‌ ژیانی ڕۆژنامه‌نووسیدا ، وه‌كو ناویان به‌ (پیشه‌ی ماندووبوون) بردووه‌ ، به‌و ئاراسته‌یه‌ ده‌كرێ‌….

لێ ئه‌وه‌ی ده‌بینرێ‌ و به‌رچاوه‌ ڕۆژنامه‌نووسان نه‌یانتوانیوه‌ سنوری ئه‌رك و ماف لێك جیابكه‌نه‌وه‌…. كاره‌كه‌ وێرانتریش بوو دوای ده‌سبكاربوونی ئه‌وه‌ی به‌ (میدیای سێبه‌ر) ناسراوه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك میدیای خسته‌ ده‌ره‌وه‌ی كه‌وانه‌ی (ئازادی – به‌رپرسیاریه‌تی) ئیتر هه‌ر تیره‌ و له‌ كه‌نداڵێ‌ و هه‌ر یه‌كه‌ و به‌ ئاوازێ‌ بۆ له‌یلای خۆی و ناشیرین كردنی له‌یلای خه‌ڵكی دی له‌ ژێر سه‌ردێری – ئه‌هلی و سه‌ربه‌خۆ- و ئازادیدا كه‌وتنه‌ خوێندن له‌یه‌كدی و بۆ یه‌كدی !!
ڕاسته‌ ڕه‌نگه‌ هه‌ندێ‌ له‌و میدیایانه‌ هه‌وڵیان دابێ (تاڕاده‌یه‌ك) هاوسه‌نگی ڕابگرن ، به‌ڵام خۆ ڕۆژنامه‌نووسی پڕۆفیشناڵ و میدیای سه‌ربه‌خۆ (ئه‌گه‌ر هه‌بێ) كاری هه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ به‌وه‌ هاوسه‌نگی ڕابگرێ‌ كه‌ ماده‌م بیروڕای (ئه‌لف)ی وه‌رگرت و پاشان هی (بێ) به‌و مانایه‌ ده‌كه‌وێته‌وه‌ هاوسه‌نگی ڕاگرتووه‌ !! به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ میدیای پڕۆفیشناڵ ، به‌ر له‌ هه‌موو شتێك ده‌خوازێ‌ بیر له‌ پێدانی زانیاری بكاته‌وه‌ كه‌ ڕێگای خوێنه‌ر و بینه‌ر و گوێگر ڕوون ده‌كاته‌وه‌ و ده‌بێته‌ به‌شێك له‌ پێكهێنانی ڕای گشتی…

ڕۆژنامه‌نووسی پڕۆفیشناڵ ڕه‌چاوی پیشه‌ییایه‌تی ده‌كا ، ده‌كرێ‌ به‌وه‌ هه‌ست به‌ به‌رپرسیاریه‌تی بكا له‌ پیشه‌كه‌یدا ڕاستگۆبێ و دوور له‌ لێگرتنه‌وه‌ی زانیاری له‌ خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ر، یا هه‌ڵبژاردنی هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژ و ڕاپۆرتی دیكه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی بژاركراو (إنتقائی) و بایه‌خ نه‌دان به‌ زنجیره‌ی گرینگ و گرینگتر و گرینگترین ، له‌ هه‌ڵبژاردن و بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵدا كه‌ ڕۆڵی كۆڵه‌گه‌ی ئه‌ساسی ده‌بینێ‌، به‌تایبه‌تی میدیای ڕۆژانه‌.
ئه‌مه‌ی ده‌گوترێ‌ له‌ قاوخی (خوانه‌خواسته‌) ئامۆژگاریدا نییه‌، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌زموونێكی ناقابیله‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌.
هه‌ر لێره‌شه‌وه‌ مۆڕكی ڕۆژنامه‌نووسی كارا و عاشق به‌ پیشه‌كه‌ی، له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌نووسانی ڕێبوار و به‌ڕیكه‌ر لێك هه‌ڵداوێردرێن ، به‌تایبه‌تی له‌ كاته‌ هه‌ستیاره‌كاندا كه‌ هه‌ڵسوكه‌وته‌كان له‌ شه‌وانی بێداری و ئێشكگریی بۆ هه‌واڵێكی چه‌ند دێری ، وه‌ك ڕۆژی ڕووناك ده‌رده‌كه‌ون .

ئاماژه‌یه‌ك بۆ میدیای حزبی له‌ كوردستاندا

سه‌یرایه‌تی هه‌ڵوه‌سته‌ وه‌رگرتن له‌ هێنانه‌وه‌ی باسی میدیای حزبی له‌وه‌دایه‌ وه‌ك بڵێی بكه‌وینه‌ به‌رابه‌ر دێوه‌زمه‌یه‌ك ، له‌كاتێكدا خودی ئه‌و میدیایه‌ی خۆی به‌ (ئه‌هلی) یا (بێلایه‌ن) ناساندووه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا له‌ منداڵدانی ئه‌و میدیایه‌دا هاتووه‌ كه‌ سه‌رده‌مێكی دوور و درێژ سه‌نگ و قوڕسایی پێكهێنانی ڕای گشتی له‌ ئه‌ستۆدا بووه‌ ، مه‌به‌ستم ئه‌و سه‌رده‌مانه‌یه‌ كه‌ ململانێی سیاسی و قه‌ومایه‌تی و ته‌نانه‌ت چینایه‌تیش له‌ كۆڵی ئه‌و میدیایه‌دا بووه‌ كه‌ به‌ (میدیای حزبی)یه‌وه‌ ده‌یناسین.
بۆ كورد ئه‌و میدیایه‌ی هه‌یبووه‌ باره‌كه‌ قوڕستریش بووه‌ ، هه‌م له‌ سه‌نگه‌ری به‌ره‌نگاری ده‌سه‌ڵاته‌ سه‌ركوتكاره‌كان بووه‌ ، هه‌میش هۆیه‌ك بووه‌ له‌ڕاگرتنی باڵانسی زمان و كولتووره‌كه‌ی و گه‌شه‌ی ئه‌ده‌بیاتی… ئه‌وی ڕاستیشه‌ و ده‌خوازێ‌ نه‌وه‌ی نوێی لێ حاڵی بێ ، میدیای كوردی هه‌ر له‌ده‌سپێكه‌وه‌ باوه‌كو له‌سه‌ر ده‌ستی (ئه‌نتلێجستا)ی سیاسی كورد بوو بێ ، به‌ڵام له‌ پاشاندا له‌ ڕێگای حزبه‌كانه‌وه‌ پێگه‌یشتووه‌.

ئه‌گه‌رچی ئه‌و پێگه‌یشتنه‌یش به‌ گوێره‌ی هه‌ل و مه‌رجی زاتی و بابه‌تی له‌ سه‌رده‌مێكه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مێكی دی جیاواز بووه‌ ، به‌وه‌ی له‌و نێوه‌نده‌دا ، له‌ لایه‌ك بارودۆخی سیاسی و له‌ لایه‌كی دی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژی ڕه‌نگ و ڕووی میدیای حزبی كاڵ كردبێته‌وه‌ ، به‌ڵام هه‌رگیز به‌و مانایه‌ نه‌بووه‌ ، ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ له‌ هاوكێشه‌كاندا په‌ڕاوێز بوو بێ ، چونكه‌ تا ئێستاش ڕۆڵ و كاریگه‌ری خۆی له‌ ده‌ست نه‌داوه‌ به‌هه‌ند وه‌رنه‌گیرێ‌ ، ئه‌مه‌ش دیاره‌ ئه‌وه‌ی وه‌ك ئه‌لته‌رناتیف خۆی نمایش كردووه‌ ، له‌ گه‌لێك ڕووه‌وه‌ ، وێنه‌یه‌كی پڕۆفیشناڵی پیشه‌یی دوور له‌ ده‌مارگیری و بێمنه‌تی له‌ خاوه‌ندارییه‌تی و سپۆنسه‌رایه‌تی پیشان بدا….

پێت سه‌یر نه‌بێ (ناڵێم هه‌مووی) به‌ڵام ئێستاش له‌و لایه‌نانه‌وه‌ میدیای حزبی ڕووبه‌ده‌رتر و زیاتر جێی متمانه‌یه‌ ، هه‌رچی نه‌بێ خوێنه‌ر و بینه‌ر و گوێگر ده‌زانن كه‌ ئه‌و ڕۆژنامه‌ یا كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنه‌ یاخود ئه‌و ڕادیۆ و سایته‌ له‌ كوێوه‌ هاتووه‌ و به‌چ ئاراسته‌یه‌كه‌ ، ئینجا هی هه‌ر حزبێك بێ ، هه‌رچه‌نده‌ من به‌خۆم وای ده‌بینم كه‌ ده‌بووایه‌ تا ئێستا ئه‌و میدیایه‌ش واته‌ (میدیای حزبی) گه‌یشتبوایه‌ ئه‌وه‌ی ببێته‌ (میدیای پێكهاته‌) ، مه‌به‌ستیشم ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر كه‌ناڵێك بێ ئه‌وه‌ی ناسنامه‌ی ئاشكرای له‌سه‌ر بێ كه‌ زمانحاڵی فڵانه‌ حزبه‌ یان فڵان لایه‌ن ، له‌خۆیدا له‌ ڕێگای بایه‌خدانی ڕۆژانه‌ی به‌و بیروبۆچوون و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌واڵ و ڕاپۆرت و به‌دواداچوونانه‌وه‌ بناسرابووایه‌وه‌ ، دیاره‌ كه‌ له‌ میدیای حزبی كوردیدا ئه‌مه‌ نه‌بووه‌ به‌ڵكو له‌و ململانێ‌ سیاسیه‌ سه‌قه‌ت و كورتبینانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ به‌ نموونه‌ ناسیونالیزم و چه‌پ و ڕاستڕه‌و وچه‌پی ناوه‌ڕاست و دیموكرات و سوشیال دیموكرات سنوره‌كانیان تێكه‌ڵ نه‌كرابن.

هه‌ر لێره‌شدا میدیای حزبی به‌تایبه‌تیش دوای ڕاپه‌ڕین به‌ چه‌ند ساڵێك ، ئه‌و ڕه‌ونه‌قه‌ی جارانی نه‌ما كه‌ مینبه‌ری داكۆكیكاری ئه‌و سیاسه‌ته‌ ڕاگه‌یانراوانه‌ بێ حزب بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كرد ، كار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی ته‌نانه‌ت له‌ ناو خودی حزبیش ئه‌وه‌نده‌ی بایه‌خ به‌و كه‌سایه‌تی یان ئه‌م ده‌درێ‌ به‌وه‌ی دی نادرێ‌ كه‌ زۆرجاران به‌رپرسی لاپه‌ڕه‌ یا هه‌واڵ ڕه‌نگه‌ به‌ مه‌به‌ست ئه‌مه‌ بكا ، ده‌نا له‌ ڕووی پڕۆتۆكۆلییه‌وه‌ من وه‌كو ڕای خۆم لاریم له‌وه‌دا نییه‌ له‌ میدیای حزبیدا ده‌نگ و باسی ئه‌ندامانی ئه‌و حزبه‌ بڵاوبكرێته‌وه‌ ، به‌ مه‌رجێك ئه‌وه‌ی بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ بهێنێ‌ و هه‌واڵ بێ.
بێگومان میدیای حزبیش له‌ وڵاتێكه‌وه‌ بۆ وڵاتێكی دی ده‌گۆڕێ‌ ، به‌ پێی چه‌شنی سیسته‌می سیاسی و ئاستی پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵ و ڕوانینی ئه‌و حزبه‌ بۆ فه‌لسه‌فه‌ی گه‌شه‌ و گۆڕانكاریه‌كان و شوێنی ئه‌و حزبه‌ له‌ خاوه‌نداریه‌تی پرۆسه‌ی سیاسیدا ، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و حزبه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بێ میدیای جیاواز ده‌بێ له‌گه‌ڵ میدیای حزبێك ئۆپۆزیسۆن بێ ، یاخود هه‌ر به‌دوایی له‌ ده‌ره‌وه‌ی كۆی پرۆسه‌كه‌دا بێ ، به‌ نموونه‌ له‌ هه‌ندێك وڵاتدا ده‌شێ‌ به‌ پێی قانوونه‌ كارپێكراوه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ حزب هه‌بێت به‌هه‌ر هۆیه‌ك هه‌یه‌ ، مۆڵه‌تی پێ نه‌درێ‌ ، له‌و جۆره‌ حاڵه‌تانه‌دا میدیاكه‌یشی له‌ ڕووی ئاراسته‌كردنی ڕای گشتی و هونه‌ری چاپكردن و جوغرافیای بڵاوبوونه‌وه‌ و ئیمكانیاتی واده‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ و تیراژوه‌ سنووردار بێ(24).

ئه‌گه‌ر نموونه‌یشت ویست هه‌ر ئه‌م حزبانه‌ی خۆمان كه‌ ئه‌مڕۆ له‌ كوردستاندا له‌ ناو پرۆسه‌ی سیاسیدان ، له‌كاتێكدا له‌ ژێر حوكمی حكوومه‌ته‌ یه‌ك به‌دوای یه‌كه‌كانی عێراقدا، له‌و كاتانه‌دا كه‌ كاركردنی به‌ ئاشكرایان لێ قه‌ده‌غه‌ بوو ، تاكه‌ هۆی ڕۆژانه‌ی په‌یوه‌ندی میدیاییان ڕادیۆ بوو، وه‌كی دی بڵاوكراوه‌كانیان هه‌ندێ‌ جار به‌ مانگ به‌ڵكو زیاتریش دوای ده‌رچوونی نه‌ده‌گه‌یشته‌ ده‌ستی خه‌ڵك ، دیاره‌ ئه‌ویش به‌ نهێنی.

به‌ڵام دیارده‌یه‌ك له‌ میدیای حزبیدا كه‌ ده‌مێكه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ ، به‌تایبه‌تیش پاش (ڕاپه‌ڕین) و ده‌ركه‌وتنی ئه‌وه‌ی به‌ (میدیای ئه‌هلی) ناسراوه‌ و كه‌ له‌ ڕاستیشدا ئه‌و میدیایه‌ش له‌ كوردستان جیاوازییه‌كی جه‌وهه‌ری له‌گه‌ڵ میدیای حزبیدا نییه‌ ، به‌وه‌ی میدیای حزبی به‌ ئاشكرا حزب سه‌رپه‌رشتی ده‌كا و خه‌رجیه‌كانی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ‌ ، ئه‌وه‌ی خۆیشی به‌ میدیای ئه‌هلی ناساندووه‌، به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك هه‌یه‌ ڕاسته‌وخۆ یا ناڕاسته‌وخۆ له‌ ژێر ئاراسته‌ی سپۆنسه‌ره‌كانیدایه‌ و باوه‌ڕ ناكه‌م هیچ یه‌كێك له‌و كه‌ناڵانه‌ كه‌ وتمان به‌ (ئه‌هلی) خۆیان ناساندووه‌ بتوانن له‌ ڕێنمایی باروبووكه‌ره‌كانییان لا بده‌ن ، ئه‌وه‌نده‌ هه‌یه‌ هه‌ندێ‌ له‌و كه‌ناڵانه‌ ، زیاتر به‌ هۆی نواندنی جۆرێك له‌ پیشه‌ییایه‌تی له‌ كاركردندا و هه‌ندێ جار به‌رنامه‌ی جیاواز كه‌ پێشتر و (تاڕاده‌یه‌ك) ئێستاش له‌ میدیای حزبیدا نییه‌ ، توانیویانه‌ سه‌رنجی به‌رامبه‌ر (خوێنه‌ر، گوێگر، بینه‌ر) به‌لای خۆیاندا ڕابكێشن ، ده‌نا وای نابینم پیشه‌ییایه‌تی هه‌ر ئه‌وه‌ بێ ، ته‌نێ‌ چه‌ند ڕایه‌كی جیا له‌ سه‌كۆیه‌ك كۆبكه‌یه‌وه‌ ، ئه‌و دیارده‌یه‌ش وه‌ك له‌ پێشدا وتمان به‌ گشتی له‌ میدیای حزبیشدا كه‌م تا كورت ده‌ركه‌وتووه‌ ، به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌و میدیایه‌ی له‌ پاڵیدان ، به‌ هه‌موو جۆره‌كانییه‌وه‌ ، هه‌نگاوی شایان و دیاری نه‌ناوه‌ ، له‌ڕووی ته‌كنیكیه‌وه‌ بێ یاخود دابین كردنی ئاسۆیه‌كی كراوه‌تر كه‌ شه‌قڵ و نیشانه‌ی سه‌رده‌می نوێی پێوه‌ دیار بێ .

میدیای بێلایه‌ن

مه‌به‌ست له‌ میدیای بێلایه‌ن و لایه‌ندار ، لێره‌دا هه‌ر ئه‌وه‌نییه‌ میدیایه‌ك سه‌ر به‌ حزبێكی یا لایه‌نێكی دیاریكراو نه‌بوو بێلایه‌نه‌…
داخۆ لای ئێمه‌ بێلایه‌نی چۆن خوێندراوه‌ته‌وه‌؟
وه‌كو ڕای خۆم كه‌ له‌ زۆر جێی دیكه‌شدا گوتومه‌ ، وای نابینم له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا كه‌ناڵێكی میدیای به‌و مانایه‌ی هه‌ندێ به‌و ساده‌ییه‌ ده‌یبینن بێلایه‌ن هه‌بێ ؛ هه‌ر كه‌ناڵێكی میدیایی ده‌گری له‌ (لایه‌ن)ێكه‌وه‌ باروبوو یا به‌ ئیستیلاحی ئێستا سه‌پۆرت یا سپۆنسه‌ر ده‌كرێ‌ ، به‌ هه‌ر و بۆ هه‌ر مه‌به‌ستێك بێ ، ئینجا ئه‌و (لایه‌ن)ـه‌ حزبێك یا كۆمپانیایه‌كی بازرگانی (گه‌وره‌ یا بچووك) یا سه‌رمایه‌دارێك یا هه‌ندێ جار ئابووری یاخود ده‌وڵه‌تێك یا ده‌زگایه‌كی دیاریكراو له‌ ده‌وڵه‌تێكی دیاریكراو (ناوخۆ یا ده‌ره‌وه‌) یان گرووپێك ، یان ڕه‌نگه‌ ده‌زگایه‌كی هه‌واڵگری یا كه‌سایه‌تیه‌كی ناسراو و ناوداری دیاریكراو یان هه‌ر خودی ده‌وڵه‌ت به‌ بیانووی به‌رژه‌وه‌ندی گشتی و….تاد.

به‌م جۆره‌ش بێت مومكین نییه‌ میدیا ، (هه‌ر كه‌ناڵێكی میدیا ) بتوانێت له‌و هێڵه‌ لابدات كه‌ له‌ لایه‌ن سپۆنسه‌ره‌كه‌یه‌وه‌ بۆی دیاری ده‌كرێ‌ .
ڕاسته‌ هه‌ندێ له‌ میدیاكانی دونیا له‌ ڕووی كاركردن و پیشه‌ییایه‌تی و بابه‌تایه‌تی و هه‌ڵسوكه‌وتیان له‌گه‌ڵ ڕووداوه‌كاندا له‌ پێش هه‌نده‌كه‌ی دی دایه‌ ، ئه‌مه‌ش زیاتر په‌یوه‌سته‌ به‌ ئاستی پێشكه‌وتوویی ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی په‌یامه‌كه‌ی ئاراسته‌ ده‌كرێ‌…
وه‌ره‌ به‌ نموونه‌ كه‌ناڵێكی ئاسمانی وه‌ك CNN وه‌رگره‌، ئه‌و كه‌ناڵه‌ به‌حساب (سه‌ربه‌خۆ)یه‌ و خاوه‌نی خۆی هه‌یه‌، به‌ڵام دیسان به‌ بیانووی به‌رژه‌وه‌ندی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ته‌نانه‌ت له‌ وڵاتێكی وه‌ك ئه‌مریكایش ، ڕێگه‌ی نه‌درا وه‌ك خۆیان ده‌یانویست ڕووداوه‌كانی 11 سێپتێمبه‌ر بڵاوبكاته‌وه‌، به‌ تایبه‌تی له‌ پێشان دانی قوربانییه‌كاندا ، ئه‌مه‌ش له‌خۆیدا ئاسته‌نگێكی دی لا به‌لایه‌ له‌و ڕێگایه‌ی (سه‌ربه‌خۆیی) و (بێلایه‌نی) و ئیدیعای له‌و بابه‌ته‌ی پێ ده‌سه‌لمێنرێ‌.

یان كه‌ناڵێكی وه‌ك (الجزیره‌) كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر بینه‌رگه‌لێكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری بۆ خۆی ڕاكێشابوو به‌ڵام لای وردبین و شاره‌زایان هه‌ر زوو ده‌ركه‌وت ، كه‌ناڵێكی لایه‌نداری ئاراسته‌كراوه‌ و هه‌رچی بڵاوی ده‌كاته‌وه‌ به‌ پێشینه‌ و نه‌خشه‌ بۆ داڕێژراوه‌ ، هه‌رچی ده‌یخاته‌ڕوو ڕاسته‌ ڕه‌نگه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك تینوویه‌تی بینه‌رانی شكاندبێ ، به‌ڵام ڕۆژێ‌ نه‌ماندی به‌قه‌د تاڵه‌ موویه‌ك به‌ نه‌رێنی باسی باروبووكه‌رانی بكا كه‌ ده‌وڵه‌تی قه‌ته‌ره‌ ، له‌كاتێكدا هه‌رده‌م سه‌ری شاشه‌ و بنی شاشه‌یان ئۆممه‌تی عاره‌بی و دژی ئیسرائیل بووه‌ ، ڕۆژێ‌ نه‌ماندی باسی په‌یوه‌ندی دۆستانه‌ی قه‌ته‌ر و ئیسرائیل بكا ، یا باسی ئه‌و بنكه‌ سه‌ربازییه‌ گه‌وره‌یه‌ی ئه‌مریكا له‌ (قه‌ته‌ر) بكا كه‌ ئه‌وان له‌ (الجزیره‌)دا به‌ ئیمپڕیالیزم ده‌یناسێنن ، یا هه‌واڵێك بڵاوبكاته‌وه‌ ، وا كه‌وتبێته‌وه‌ دژ به‌ قه‌ته‌ر بوو بێت ، بێگومان ناتوانێ‌ ، به‌ هۆیه‌كی زۆر ساده‌ ، ئه‌ویش چونكه‌ كه‌ناڵه‌كه‌ دامه‌زراوی ئه‌و وڵاته‌یه‌ و به‌شێكه‌ له‌ ئاراسته‌كراوێكی نه‌خشه‌ بۆ كێشراوی ڕای گشتی باوه‌كو له‌ هه‌ندێ له‌ به‌رنامه‌كانیشدا به‌ كۆكردنه‌وه‌ی دژه‌كان (كه‌ زۆربه‌ی جارانیش به‌ته‌كبیر بووه‌) ئیدیعای بێلایه‌نی و بابه‌تایه‌تی كردبێ(25).

ته‌نانه‌ت خودی وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ، پاش شه‌ڕی كه‌نداو چه‌ندان كه‌ناڵی ئاراسته‌كراوی ڕاگه‌یاندنی تایبه‌تی بۆ هه‌مان مه‌به‌ست دامه‌زراند ، وه‌كو چۆن دوای جه‌نگی جیهانیش هه‌مان شتی كردبوو ، ئه‌و ده‌مه‌ی میدیایه‌كی به‌تایبه‌ت ئاراسته‌كراوی ڕووه‌و ئه‌ورووپای ئه‌وسا وه‌گه‌ڕخستبوو.
نموونه‌ی دیكه‌ش زۆرن ، بینه‌ر و خوێنه‌رو گوێگری وردبین هه‌ر زوو ده‌زانێ‌ فڵانه‌ كه‌ناڵی TVیا ڕۆژنامه‌ یاخود ڕادیۆ یا سایتی ئه‌نته‌رنێت بۆ كێ‌ و بۆچی و به‌ چ مه‌به‌ستێك كار ده‌كه‌ن ، چوون به‌ ئاشكرا ئه‌وه‌ی تێدا ده‌بیننه‌وه‌ كه‌ چۆن هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژ و ڕاپۆرته‌ هه‌واڵه‌كانیان هه‌ڵده‌بژێرن و به‌ چ ئاراسته‌ و له‌ چ وه‌خت و به‌ چ مه‌به‌ستێك بڵاویان ده‌كه‌نه‌وه‌.

به‌م شێوه‌یه‌ هه‌ر كه‌ناڵێكی میدیایی ئه‌و سیاسه‌ته‌ په‌یڕه‌و ده‌كا له‌ (لایه‌ن) ئه‌و لایه‌نه‌وه‌ بۆی كێشراوه‌ باربووی ده‌كا و خه‌رجیه‌كانی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ‌ و سپۆنسه‌ر بۆ به‌رنامه‌كانی و ڕیكلامی پێویستی بۆ په‌یدا ده‌كا و ڕێگای ده‌ستخستنی هه‌واڵی له‌ كاتێكی پێوانه‌ییدا بۆ ئاسان ده‌كا یان هه‌ندێ جار هه‌ر خۆی ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی هه‌ندێ‌ له‌ هه‌واڵه‌كانی ، به‌تایبه‌تی ئه‌و هه‌واڵانه‌ی ده‌ستخستنیان ئاسان نییه‌ ، نه‌مازه‌ له‌ وڵاتانی دواكه‌وتوودا ، كه‌ قانوون ده‌ورێكی له‌و چه‌شنه‌ی تێدا ناگێڕێ‌ .

ئه‌مه‌ش وه‌كو (ئاوت لاین) له‌ هه‌موو جیهاندا وایه‌ ، له‌گه‌ڵ تێبینی ئه‌وه‌ی له‌ پێشدا ئاماژه‌مان پێدا ، به‌ پێی ئاستی فه‌رهه‌نگیی كۆمه‌ڵ و هه‌روه‌ها ئاستی به‌رپرسیاریه‌تی ئه‌و ڕۆژنامه‌نووسانه‌ی كاری تێدا ده‌كه‌ن و عاقڵ پێ شكانی خودی سپۆنسه‌ره‌كان له‌ شوێنێكه‌وه‌ بۆ شوێنێكی دی و له‌ وڵاتێكه‌وه‌ بۆ ئه‌وی دی به‌ گوێره‌ی سیسته‌می فه‌رمانڕه‌وایی ئه‌و وڵاته‌وه‌ ده‌گۆڕێ‌ ، ده‌نا له‌ شێوه‌ گشتیه‌كه‌یدا خاڵی هاوبه‌ش له‌ ڕووی ئاراسته‌كردن و ته‌یاركردنی ڕای گشتی ، میدیای هه‌موو جیهان به‌ هه‌مان ڕه‌وتدا ده‌ڕوا ، هه‌موویان سنووری تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌ ، هه‌موویان كه‌ هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژ بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌ به‌و ڕێڕه‌وه‌یدا بڵاوی ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی باروبووكه‌ردا ده‌بێ ، ئینجا تا چه‌ند له‌ ڕاستی و بابه‌تایه‌تیه‌وه‌ نزیكه‌ وا پێ‌ ناچێ‌ به‌ گرفت خوێندرابێته‌وه‌ ، له‌و ڕاسته‌ڕا ئیتر میدیای حزبیش ئاراسته‌یه‌كی دیكه‌ی وه‌رگرت ، ئیتر وای لێ هات هه‌ر لایه‌نێك له‌ فه‌له‌كی خۆیدا بخولێته‌وه‌ ، گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی ته‌خوین كردن و یه‌كتر شكاندن بوو به‌ سیمای میدیای كوردی ئه‌وان ڕۆژان…

تا ئێره‌ و تا دوای وه‌ستانی شه‌ڕیش ، ماوه‌یه‌كی زۆر میدیا هه‌ر ئه‌وه‌ بوو حزبه‌كان به‌ڕێوه‌یان ده‌برد ، پاشان دوای ماوه‌یه‌ك ڕۆژنامه‌ی (هاوڵاتی) وه‌ك ڕۆژنامه‌یه‌كی (سه‌ربه‌خۆ) و دوا به‌دوای ئه‌ویش چه‌ند ڕۆژنامه‌یه‌كی دیكه‌ و چه‌ند كه‌ناڵێكی ناوخۆیی خۆیان (به‌ ئیستیلاحی خۆیان) به‌ (ئه‌هلی) ناساند كه‌ ئێستاش تێنه‌گه‌یشتم مه‌به‌ستیان له‌ (ئه‌هلی)دا چییه‌ ، وه‌ك له‌پێشدا ئاماژه‌م پێداوه‌ ، ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیان (جه‌ماوه‌ر) یان (خه‌ڵك)ـه‌، میدیای حزبیش (ئه‌هالی) و (جه‌ماوه‌ر) و (خه‌ڵك)ی خۆیانیان هه‌بووه‌ و هه‌یه‌ ، خۆ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه‌ (سه‌ربه‌خۆ)ن ، له‌سه‌ر ئه‌و (خۆ)یه‌ پرسیار دێته‌ پێشه‌وه‌ ، داخۆ ئه‌و (خۆ)یه‌ له‌ ڕووی ئیشكالیه‌تی زمانه‌وه‌ چی ده‌گه‌یێنێ‌؟ ئه‌و (خۆ)یه‌ كێیه‌؟ كه‌س نێركه‌ كاردی نییه‌ له‌خۆوه‌ هه‌ڵتۆقێ‌ ، هه‌ڵسوڕاندنی كه‌ناڵێكی میدیایش تێچوو و كادر و خه‌رجی ده‌وێ‌…. له‌و باوه‌ڕه‌شدانیم به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌وان ڕۆژان وه‌به‌رهێنه‌رێكی وامان هه‌بووبێ عاقڵی به‌وه‌ شكابێ ، یاخود دڵی هاتبێ سه‌رمایه‌ی خۆی له‌ پرۆژه‌ی میدیادا بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ ، دیسان خه‌یاڵ له‌وه‌ زیاتر ناڕوا حزبه‌كان بووبن به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان پشتگیری ئه‌و كه‌ناڵانه‌یان كردبێ به‌كه‌ش و هه‌وایه‌كی واڵاتر له‌وه‌ی له‌ میدیای حزبیدا په‌یڕه‌و ده‌كرا… ئاكام كه‌ناڵ له‌به‌رابه‌ر كه‌ناڵ تا ئه‌وه‌ی له‌ (ئه‌هلی) و (بێلایه‌ن)ـه‌وه‌ میدیایه‌ك په‌یدا بوو به‌ (میدیای سێبه‌ر) ناسرا ، ئه‌مه‌ش پێم وا نییه‌ له‌ واقیعی ئه‌و میدیایه‌ به‌ دوور بوو بێ.

مه‌سه‌له‌كه‌ له‌وه‌ش په‌ڕییه‌وه‌ و وای لێ هات خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ری ئاساییش ده‌رك به‌وه‌ بكات فڵانه‌ ڕۆژنامه‌ یا گۆڤار یا ڕادیۆ یا كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆن له‌ چ لایه‌كه‌وه‌ پاڵپشتی ده‌كرێ‌، ته‌نانه‌ت په‌یداكردنی ڕیكلام و سپۆنسه‌ریش بۆ به‌رنامه‌كانیان هه‌ر به‌ هه‌وڵ و كۆششی ئه‌وانه‌وه‌ بووه‌ كه‌ له‌ ئه‌ساسدا باروبووی كه‌ناڵه‌كه‌ ده‌كه‌ن…

لێره‌دا جارێكی دی ده‌خوازێ‌ ئه‌وه‌ وه‌بیر بێنینه‌وه‌ ئه‌سته‌مه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا كه‌ناڵێكی میدیایی هه‌بێ به‌ مانای وشه‌ (بێلایه‌ن) ، من به‌خۆم بێلایه‌نی به‌خه‌ون ده‌بینم، خه‌ونێكی خۆشه‌ ، ڕه‌نگه‌ ڕۆژنامه‌نووس هه‌بن خۆزگه‌ی بۆ بخوازن ، به‌ڵام خه‌ونه‌ ، واقیعی حاڵ شتێكی دیكه‌یه‌، به‌ڵێ‌ ڕاسته‌ له‌ ئاكامی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیا و ئه‌وه‌ی له‌بازنه‌ی ماس میدیا و سایته‌ ئه‌لكترۆنییه‌كان و پێگه‌یشتنی به‌ره‌یه‌ك ڕۆژنامه‌نووس میدیای كوردی برده‌ بوارێكی دی، به‌ڵام نیشانه‌ به‌و سیما و ئادگارانه‌ی باسمان كردن وای نابینم هیچ له‌و كه‌ناڵانه‌ی ئه‌مڕۆیش له‌ كارن، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی خۆیان به‌ (ئه‌هلی) و (سه‌ربه‌خۆ) و (بێلایه‌ن) ناساندووه‌ وابن…

لێره‌ش سایلی هه‌موو دونیا كه‌ناڵی میدیا یان حزبێك یا سه‌رمایه‌دارێك، كۆمپانیایه‌ك، ده‌زگایه‌كی ده‌وڵه‌تی یاخود لایه‌نێكی هه‌واڵگری یا هه‌ندێ جار ڕه‌نگه‌ بازرگانێكی عاده‌تی باروبووی ده‌كا، ئێ خۆ ماقووڵیش نییه‌ هه‌ریه‌ك له‌و لایه‌نانه‌ پووڵ و پاره‌ی خۆیان له‌ (هیچ)دا خه‌رج بكه‌ن، ئه‌گه‌ر پێشت وا بێ بۆ خزمه‌تی فه‌رهه‌نگ و میدیای كوردیه‌ ، ڕه‌نگه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌ك به‌رپرسیاریه‌تی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر بێ و لێشی بوه‌شێته‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش دووجار به‌لای خۆیدا ده‌شكێته‌وه‌ ، ده‌نا لایه‌نه‌كانی دی ئه‌گه‌ر خێرێكی لێ نه‌بینن ئاسان نییه‌ خاوه‌ندارییه‌تی بكه‌ن ، ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ وه‌ك ده‌بینین باڵی بۆ میدیای كولتووری و وه‌رزشیش كێشاوه‌…

به‌ڵام لێره‌دا ناشبێ ئه‌وه‌ نادیده‌ بگیرێ‌ ، هه‌موو ئه‌و كه‌ناڵانه‌ ، حزبیه‌كانی لێ بترازێ كه‌ به‌ ڕاشكاوی خۆیان ساغ كردووه‌ته‌وه‌ ، ده‌ڵێم هه‌موو ئه‌و كه‌ناڵانه‌، به‌و ستایله‌یان كه‌ تاڕاده‌یه‌ك جۆرێك له‌ پیشه‌ییایه‌تی و بابه‌تایه‌تی و خێرای له‌ گه‌یاندن له‌ هه‌ندێ‌ له‌ كاره‌كانییان هه‌وڵ ده‌ده‌ن په‌یڕه‌وی بكه‌ن ، لێ له‌و سه‌ره‌وه‌ له‌ بیریان ده‌چێته‌وه‌ كه‌ له‌ توانایاندا نییه‌ ئه‌و سنوور و كه‌وشه‌نانه‌ ببه‌زێنن بۆیان دیاری كراوه‌ ، مه‌گه‌ر له‌ هه‌ندێ‌ وتار و ڕپپۆرتاژی ئاسایدا ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌و چه‌شنه‌ كه‌ناڵانه‌ (كه‌ ده‌ڵێم كه‌ناڵ مه‌به‌ستم له‌هه‌موو جۆره‌كانییه‌تی) زۆرجار له‌ ڕێی بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌ندێ‌ بابه‌تی وروژێنه‌ره‌وه‌ خوێنه‌ر و گوێگر و بینه‌ر بۆ خۆیان په‌یدا ده‌كه‌ن، یاخود به‌ هۆی هه‌ندێ‌ هه‌واڵی تایبه‌تیه‌وه‌ كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا به‌ كاریگه‌ریی و هه‌وڵ و په‌یوه‌ندیه‌كانی باروبووكاره‌وه‌ ده‌ستیان ده‌كه‌وێ‌ به‌ مه‌به‌ست و بۆ مه‌به‌ستێكی دیاریكراو.
ڕه‌نگه‌ بیركردنه‌وه‌ی هه‌ندێ ڕۆژنامه‌نووس له‌ ئه‌ساسدا به‌و ئاراسته‌یه‌ نه‌بووبێ كه‌ كار له‌ كه‌ناڵێكی له‌و جۆره‌ ده‌كا ، به‌ڵام دواجار كه‌ ڕێچكه‌ی خۆی وه‌رده‌گرێ‌ ، بێ ئاگا، یان ئاگادار یا له‌ ناچاری به‌و ڕه‌نگه‌ ده‌شكێته‌وه‌.
بێگومان سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ (میدیای سێبه‌ر) كه‌ هه‌میشه‌ خۆی به‌سه‌ربه‌خۆ و بێلایه‌ن ده‌ناسێنێ‌ زاده‌ی ئه‌و كاودانه‌یه‌ بینیمان ، چۆن وه‌ك (چه‌ندایه‌تی) له‌ كوردستاندا بڵاوبووه‌وه‌ و گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی ببێ به‌ سه‌رچاوه‌ی بژێوی زۆر كه‌س كه‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێكیان ئه‌زموونێكی وایشیان له‌كاری میدیایدا نه‌بێ .!!

ماویه‌تی …..

—————————————–

ئاماژه‌ و په‌راوێز

________________________________________
23 – میدیای كوردی پاش ڕاپه‌ڕین، چه‌ند هه‌نگاوێكی جێی سه‌رنجی هاوێشت، ده‌كرێ‌ به‌هه‌ردوو ڕووی ئه‌رێنی و نه‌رێنیه‌وه‌ بیانبینین، له‌ پێشه‌وه‌یان وه‌گه‌ڕكه‌وتنی چه‌ند كه‌ناڵێكی ئاسمانی ، له‌وانیش چه‌ند كه‌ناڵێكی تایبه‌ت به‌ منداڵان. هه‌روه‌ها چه‌ند سایتێكی ئه‌لكترۆنی دوای بڵاو بوونه‌وه‌ی تۆڕه‌كانی ئه‌نته‌رنێت و مۆبایل و پێشكه‌وتنه‌ ته‌كنیكیه‌كانی دیكه‌ی بواری گه‌یاندن ، یا ئه‌وه‌ی به‌ ئیستیلاح پێی ده‌گوترێ‌ (كۆمه‌نیكه‌یشن) كه‌ ماس میدیاشی له‌دوایدا لێ كه‌وته‌وه‌ و به‌وه‌ش میدیا مه‌ودایه‌كی دی وه‌رگرت كه‌ له‌ هه‌شتاكاندا و تا نزیكه‌ی دوادواكانی نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ته‌ی ڕابردوو خه‌ون بوو.
24 – لێره‌دا مه‌به‌ست زیاتر له‌ میدیای نووسراوه‌ ، چونكه‌ دوای ئه‌و به‌ره‌و پێشچوونه‌ ته‌كنیكیه‌ی گه‌یاندن و په‌یدابوونی سایت و تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان نه‌ك هه‌ر حزبی ڕێگه‌ پێنه‌دراو، به‌ڵكو تاك به‌تاكی كۆمه‌ڵیش ده‌توانن به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان ڕای گشتی ئاراسته‌ بكه‌ن و له‌هه‌ر كوێی گۆی زه‌وی بن، ئه‌مه‌شمان له‌زۆر شوێنی دونیادا به‌خۆمان بینی به‌تایبه‌تی له‌وڵاتانه‌ی به‌ (به‌هاری عه‌ره‌بی) ناسران، كه‌ ماس میدیا ڕۆڵێكی كاریگه‌ری له‌ئاراسته‌كردنی خۆپیشانده‌راندا گێڕا .
25 – به‌ نموونه‌ به‌رنامه‌ی (الاتجاه المعاكس) كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر خه‌ڵكێكی زۆری سه‌رقاڵ كردبوو.




میدیای كوردی له‌ بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا….2… نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

به‌شی دووه‌م

میدیای كوردی دوای ڕاپه‌ڕین

ڕاپه‌ڕین له‌ خۆیدا وێستگه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی دی چاوه‌ڕوانكراو بوو ، كۆتك له‌سه‌ری ڕژا بوو ، زوڵم و زۆرداری ئه‌گه‌ر بشێ‌ بگوترێ‌ ببوو به‌ دوومه‌ڵێكی گه‌یوو ته‌نیا نووكه‌ ده‌رزیه‌كی بچووكی ده‌ویست ، كه‌ ئه‌ویش هه‌ل و مه‌رجی بابه‌تی به‌ هه‌ر هۆیه‌كه‌وه‌ بوو بێت ڕه‌خساندنی و هه‌رچی له‌ ماوه‌ی ئه‌و ده‌یه‌یه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی كۆ ببووه‌ هاته‌ ده‌ره‌وه‌ …

له‌و سه‌روبه‌نده‌دا ، پاش هه‌موو ده‌رهاوێشته‌كانی ، ڕاپه‌ڕین وه‌ك ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی به‌ گشتی و كولتووری كوردی به‌ تایبه‌تی ڕووبه‌ڕووی چه‌مكێكی نوێ‌ كرده‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی چه‌مكی (شۆكی ئازادی) ، هه‌ر ئه‌و شۆكه‌یش له‌ دوایدا ئه‌و بێسه‌روبه‌ریه‌ی له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌ و دامه‌زراندنی ئێستگه‌ی ڕادیۆ و ورده‌ ورده‌ ته‌له‌فزیۆن و ئیستگه‌ی سه‌تلایت به‌دوای خۆیدا هێنا ، هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ ، بێ پلانی و شاشی له‌ ڕووی هاتنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پێشهاته‌ تیژڕۆكانی ناوچه‌كه‌ و ده‌رهاوێشته‌ پێشڤه‌بڕ و پاشڤه‌بڕه‌كانیدا ، به‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردییه‌وه‌ ده‌بینرێ‌ و ڕۆژ دوای ڕۆژیش باری لاسه‌نگ و هه‌ل و مه‌رج لاسه‌نگتر ده‌كا ، پاش ئه‌وه‌ی ، ئه‌وه‌ی به‌ ناوی ڕۆژنامه‌گه‌ریی ( ئه‌هلی ) و ( سه‌ربه‌خۆ)یش هاتنه‌ مه‌یدان.. وای ده‌بینم له‌ باتی هاوسه‌نگ كردنه‌وه‌ی باری ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی و هه‌وڵدان بۆ پێكهێنانی ڕای گشتی به‌ ئاراسته‌ی متمانه‌ به‌خۆبوون ڕوو له‌ ئاینده‌ و له‌ به‌رچاوگرتنی ئاستی هۆشیاری كۆمه‌ڵایه‌تی و سایكۆلۆژیه‌تی كۆمه‌ڵ و بنه‌ماكانی ئه‌منیه‌تی نیشتیمانی ، بوو به‌مه‌یدانی موزایه‌ده‌ و لێدان و سپیكردنه‌وه‌ی ڕه‌ش و ڕه‌شكردنه‌وه‌ی سپی…

دیاره‌ له‌ پاڵ ئه‌و ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌ش ڕۆژنامه‌گه‌ریی حزبی هه‌بووه‌ ، ڕۆژنامه‌گه‌ریی حزبی هه‌ر له‌بنه‌ڕه‌تدا ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌كی بێ لایه‌ن نییه‌ ، به‌ڵام سه‌رچاوه‌ی دارایی دیاره‌ و له‌ هه‌مان كاتدا هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندنی – نووسراو – بیستراو – بینراو – ئه‌لكترۆنی – به‌ ئاراسته‌یه‌كی دیاریكراوه‌وه‌ كار ده‌كه‌ن…
به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یێنێ‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی حزبی كه‌ مێژوویه‌كی له‌ كۆی مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا هه‌یه‌ ، هه‌میشه‌ لایه‌نداری حزب بووه‌ ، زۆر له‌و ڕۆژنامه‌ و ڕادیۆیانه‌ ڕۆژگارێكی زۆر سه‌كۆی به‌رگری بوون له‌ خه‌ڵك و جه‌ماوه‌ر و ده‌وری كاراشیان له‌و بواره‌دا دیوه‌.
سه‌ره‌باسی ئێمه‌ له‌م پاژه‌دا ڕۆژنامه‌گه‌ریی پاش ڕاپه‌ڕینه‌… لێره‌وه‌ به‌ پێویستی ده‌زانم هه‌ڵوه‌سته‌ له‌سه‌ر چه‌ند خاڵێك بكه‌م كه‌ ئه‌و ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌ی پێ ده‌ناسرێته‌وه‌.

چی له‌ هه‌ڵسوكه‌وتی ڕۆژنامه‌نووسان و
ئاراسته‌ی هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندندا گۆڕا ؟

(1)

سه‌ره‌تای ڕاپه‌ڕین ، چه‌شنێك له‌ شۆك (شۆكی ده‌ربازبوون له‌سه‌ركوتكردن و سانسۆر) ڕووبه‌ڕووی ڕۆژنامه‌نووسان بووه‌وه‌ ، به‌مه‌ش هه‌ر كه‌سێ‌ له‌لای خۆیه‌وه‌ ده‌یویست كارێك بكا ، هه‌ڵسوكه‌وت و هه‌ڵوێستێك بنوێنێ‌ ، وه‌ك ئاماژه‌شمان پێدا سه‌ره‌تا ئه‌و شۆكه‌ بوو سیسته‌می مرۆڤی كوردی له‌ بارێكه‌وه‌ هێنایه‌ بارێكی دی .
به‌ڵام له‌ سه‌رێكی دییه‌وه‌ ڕاپه‌ڕین ، كه‌ش و هه‌وایه‌كی تری بڵاوكرده‌وه‌ تاڕاده‌یه‌ك ته‌نانه‌ت حزبه‌كانی كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی به‌ره‌ی كوردستانیدا بوون (بێگومان هه‌موویان نا) وه‌ك هۆی كارای ڕاگه‌یاندن له‌ ڕادیۆیان زیاتر نه‌بوو ، به‌ ئاراسته‌ی كولتووریش بزاڤێكی له‌و چه‌شنه‌یان نه‌بوو ، ئه‌وه‌ی هه‌بوو یه‌كێتی نووسه‌ران ، پاش كاراكردنه‌وه‌ی هه‌ندێ‌ چالاكی كولتوورییان له‌ شێوه‌ی كۆڕ و سیمنار و به‌رنامه‌ی ئیستگه‌یدا هه‌بوو(20)، ته‌نانه‌ت وه‌كو جوولانه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیش یه‌كه‌مین جار یه‌كێتی نووسه‌ران ڕۆژنامه‌یه‌كی ڕۆژانه‌یان له‌ ڕۆژانی (كۆنگره‌ی ڕاپه‌ڕین)ی خۆیاندا به‌ ناوی (كۆنگره‌) ده‌رچوواند ، وه‌كی دی بڵاوكراوه‌یه‌كی له‌و جۆره‌ نه‌بوو بشێت بگوترێ‌ به‌قه‌د ئه‌و گۆڕانه‌ بێت ڕاپه‌ڕین به‌رپای كرد .

تا ئه‌وه‌ی ساڵ وه‌رسووڕایه‌وه‌ و دوای هه‌موو ده‌رهاوێشته‌كانی كۆڕه‌وی ملیۆنیی كورد ، له‌12/1/1992دا ژماره‌ی سفری ڕۆژنامه‌یه‌كی ڕۆژانه‌ به‌ ناوی (كوردستانی نوێ‌) له‌ شاری هه‌ولێر له‌ لایه‌ن یه‌كێتی نیشتمانیی كوردستانه‌وه‌ بڵاوكرایه‌وه‌ ، له‌گه‌ڵ ده‌رچوونی (كوردستانی نوێ‌)یشه‌وه‌ حزبه‌كانی دیكه‌ش كه‌وتنه‌خۆ ، له‌وانه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان به‌حه‌فته‌نامه‌ی (خه‌بات) له‌ پێشدا پاشان ڕۆژنامه‌ی (برایه‌تی) ڕۆژانه‌ و پارتی گه‌ل – به‌ ڕۆژنامه‌ی ناوه‌ناوه‌ی (گه‌ل) و حزبی سوسیالستی كوردستان به‌ (ڕێگای ئازادی)و پاشان حزبی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستان به‌ ڕۆژنامه‌ی (ئاڵای ئازادی)….تاد
دیاره‌ له‌ ڕووی هه‌ڵسوكه‌وتی ڕۆژنامه‌نووسان مۆدێكی دی هاته‌ كایێ ، جیاواز له‌وه‌ی پێش ڕاپه‌ڕین ، به‌وه‌ی ڕۆژنامه‌نووسان له‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ڕۆژنامه‌رگه‌ریی ڕاپه‌ڕیندا كه‌وتنه‌ كه‌ش و هه‌وایه‌كی ئازاد و ئازادانه‌ بیریان ده‌كرده‌وه‌ و ده‌یاننووسی كه‌ هه‌ندێ‌ جار پیشه‌ییایه‌تیشیان ڕه‌چاو نه‌ده‌كرد ، به‌ڵام دیسان تا هه‌ڵبژاردنیش (ساڵی 1992) هه‌ستیان به‌ به‌رپرسیاریه‌تی ده‌كرد كه‌ ئه‌زموونێك به‌ڕێوه‌یه‌ پێویسته‌ بپارێزێ‌ …

به‌ كوردی به‌ بێ ئه‌وه‌ی كۆبوونه‌وه‌ و ڕێككه‌وتنی له‌سه‌ر بكرێ‌ ، ڕۆژنامه‌نووسان كه‌ زیاتریش له‌ناو توێژی نووسه‌راندا هاتبوون تاڕاده‌یه‌كی به‌رچاو له‌ مه‌سه‌له‌ چاره‌نوسسازه‌كاندا یه‌ك ده‌نگ بوون نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ بگره‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێ‌ ویستبای یا زاتی ئه‌وه‌ی كردبووایه‌ به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك بێ‌ درز بخاته‌ ئه‌و یه‌كده‌نگیه‌ ، له‌ لایه‌ن خودی ڕۆژنامه‌نووسانه‌وه‌ له‌ قه‌ڵه‌می ده‌درایه‌وه‌ و لێی قبوڵ نه‌ده‌كرا…
به‌ مانایه‌كی دی ئاراسته‌ی میدیای كوردی له‌و سه‌رده‌مه‌دا، ئاراسته‌یه‌كی ستراتیژی دووربینتر بوو میدیایه‌كی تاڕاده‌یه‌كیش به‌رژه‌وه‌ندی گشتی له‌به‌رچاو ده‌گرت ، باوه‌كو ئه‌وسا ئه‌وه‌ی هه‌بوو نه‌بوو ڕۆژنامه‌گه‌ریی حزبی بوو بێ . به‌ڵام له‌ ڕووی پیشه‌ییایه‌تی و باری ئه‌و میدیایه‌ ، سه‌یر ده‌كه‌ین ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیروڕاو ڕۆژنامه‌گه‌ریی هه‌واڵ تێكه‌ڵ كرابوون كه‌ ئێستاش ئه‌و سیمایه‌ له‌ میدیای كوردی و كوردستانیدا ون نییه‌…. هه‌ر به‌م ئه‌گه‌ریشه‌وه‌یه‌ زۆرجار بابه‌تایه‌تی تێدا كاڵ ده‌بێته‌وه‌.

(2)

میدیای كوردی له‌ ده‌سپێكی پاش ڕاپه‌ڕین تا ڕاده‌یه‌ك ، ته‌نانه‌ت له‌چاو ئێستاش دوانه‌كه‌وتبوو به‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراویشه‌وه‌ كه‌ چه‌ندان به‌رنامه‌ی ڕۆشنبیری و كولتوورییان بڵاوده‌كرده‌وه‌ و به‌ پێی هه‌ڵ و مه‌رج و ئیمكانیاتی ئه‌و ده‌مه‌ ده‌كه‌وێته‌ ناو حسابانه‌وه‌ .
به‌ڵام پاش هه‌ڵبژاردن و دامه‌زرانی په‌رله‌مان و حكوومه‌ت ، دیاره‌ باره‌كه‌ كه‌وته‌ بازنه‌یه‌كی دی ، به‌ بڕوای من تاقیكردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردن و (شه‌ڕه‌ په‌ڕۆ) و پاشان (شه‌ڕی به‌ڕاستی) كه‌ به‌ شه‌ڕی ناوخۆ ده‌ناسرێته‌وه‌ و ده‌رهاوێشته‌كانی ، له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌و هۆیانه‌ بوون كه‌ ئیتر ڕه‌نگی حزبایه‌تی جێی به‌ڕه‌نگی یه‌كڕیزی له‌ق كرد… به‌م جۆره‌ وه‌ك پێویست بوو و ده‌یخواست میدیای كوردی هه‌واڵی ڕاست و زانیاری دروست و پێویست بدا به‌ خه‌ڵك ، كه‌وته‌ ئه‌و باره‌ی هه‌ر كه‌سێ‌ به‌ له‌یلای خۆیدا هه‌ڵبڵێ‌…

تا ئه‌وه‌ی میدیای بینراویش هاته‌ دامه‌زراندن و په‌خش و وه‌شانی ده‌ست پێكرد ، سه‌ره‌تا به‌ ده‌یان و دوای بوو به‌ سه‌تان ڕۆژنامه‌ و ڕادیۆ و زنجیره‌یه‌ك كه‌ناڵی لۆكاڵی ته‌له‌فزیۆن… تاكو گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ناڵی ئاسمانی دامه‌زران ، كه‌ یه‌كه‌مینیان كه‌ناڵی (مێد تیڤی) بوو له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان ، له‌ هه‌نده‌ران و پاشان كه‌ناڵی (كوردستان TV) وه‌ك یه‌كه‌مین كه‌ناڵی ئاسمانیی له‌ ناوه‌وه‌ی كوردستان له‌ نیشتیمان ساڵی 1999 ده‌ستی به‌ په‌خش كرد و له‌ دوایشدا وه‌ك ده‌بینین چه‌ندان كه‌ناڵی دیكه‌ی به‌دوادا هات ، له‌وانه‌ (كوردسات، زاگرۆس، گه‌لی كوردستان) و تاد….
به‌و ڕه‌نگه‌ میدیای كوردی چووه‌ قۆناخێكی دیكه‌وه‌ ، ڕۆژنامه‌نووسانیش كه‌ تا ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ ناو توێژی نووسه‌رانه‌وه‌ ده‌هاتن ، وای لێهات هه‌رچی خه‌ت و قه‌ڵه‌مێكی هه‌بوو ، به‌ هۆی بوونی ئه‌و هه‌موو بڵاوكراوه‌ و ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆنانه‌وه‌ بوو به‌ڕۆژنامه‌نووس!! ، به‌ تایبه‌تی له‌كات و دوای شه‌ڕی ناوخۆ (بچی نه‌یه‌ته‌وه‌) وه‌ك یه‌كێك له‌ ده‌رهاوێشته‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ میدیا ، میدیایه‌ك خۆی به‌ (میدیای ئه‌هلی) خسته‌ڕوو ، هه‌روه‌ها میدیایه‌كی دی كه‌ به‌ (میدیای سێبه‌ر) ناسێندرا په‌یدابوو .

ئه‌وه‌ی به‌ (میدیای ئه‌هلی) خۆی پێشكه‌ش كرد ، له‌ ڕاستیدا له‌ هه‌ندێ‌ وێستگه‌وه‌ نه‌بێ جیاوازیه‌كی جه‌وهه‌ری ئه‌وتۆی له‌گه‌ڵ (میدیای سێبه‌ر) لێ نه‌خوێندراوه‌ته‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش له‌ خوێنده‌واری وردبین پێم وانییه‌ شاراوه‌ بێ كه‌ هه‌میشه‌ به‌ سه‌كۆیه‌كی حازر و ئاماده‌ دیتراون ، به‌رداوا ، بۆ ئه‌و لایه‌ن یان ئه‌و كه‌سایه‌تی له‌دژی ئه‌وی دیكه‌یان ، هه‌ر شتێكیش به‌ نرخی خۆی ، ده‌نا (ئه‌هلی) یانی چی؟
ئه‌گه‌ر له‌ ڕووی زمانه‌وه‌ لێی بڕوانین ، (ئه‌هلی یان ئه‌هالی) واته‌ هاونیشتیمان، باشه‌ خۆ ئه‌و هاونیشتیمانییانه‌ی هه‌ر له‌ هه‌ڵبژاردنی یه‌كه‌مه‌وه‌ ساڵی 1992 ده‌نگیان به‌لایه‌نه‌كانی كوردستان دا، ئه‌وانیش ده‌توانن به‌ میدیاكانی خۆیان بڵێن (ئه‌هلی)، ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیش له‌ (ئه‌هلی) سه‌ربه‌خۆیی بێ، داخۆ ئه‌و (خۆ)یه‌ كێیه‌؟
له‌لایه‌نی ڕوانینی بابه‌تایه‌تی و پیشه‌ییایه‌تیه‌وه‌ ده‌بێ ئه‌و (خۆ)یه‌ (خاك – نیشتیمان)بێ ، به‌ هه‌موو ئه‌و مانایانه‌ی وشه‌كه‌ هه‌ڵیده‌گرێ‌ له‌ مه‌غزا و ئینتیماوه‌ ، ئه‌وه‌ش وای نابینم به‌ هۆی له‌تركزه‌یی خودی ماناكه‌ ، به‌و مانایه‌ ڕه‌نگی دابێته‌وه‌ . وه‌كو ڕای خاكی خۆم ، هه‌رگیز له‌و باوه‌ڕه‌ دانیم نه‌ك ته‌نێ له‌ كوردستان ، له‌ هه‌موو جیهاندا میدیایه‌ك هه‌بێ سه‌ربه‌خۆ.

كه‌ناڵه‌كانی میدیا یان سه‌ربه‌ حزبێكن ، یا كۆمپانیایه‌ك یا گروپێكی بازرگانی دیاریكراو یان سه‌رمایه‌دارێك كه‌ له‌ ڕووی داراییه‌وه‌ پشتی ده‌گرێ‌ و باروبووی ده‌كا ، یان زۆرجار ڕه‌نگه‌ سه‌ر به‌لایه‌نێكی هه‌واڵگریی یا سه‌ربازی یا ده‌وڵه‌تی یان ڕێی تێ ده‌چێ‌ هه‌ندێ جار سه‌ر به‌ده‌وڵه‌تێكی ئیقلیمی یا هه‌ر ده‌وڵه‌تێكی دی بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی تایبه‌تی ، یاخود لایه‌نێك یا ده‌زگایه‌ك له‌و ده‌وڵه‌ته‌… ته‌واوی كه‌ناڵه‌كانی میدیای دونیایێ له‌و بازنه‌یه‌ ناچنه‌ ده‌ره‌وه‌ ، ئه‌گه‌ر نموونه‌یشت ویست ، سه‌یری كه‌ناڵی (الجزیره‌) له‌قه‌ته‌ر و (العربیه‌) و (الحدپ) و ڕۆژنامه‌كانی (الحیاه‌) و (الشرق الاوسگ)ی عه‌ره‌بستانی سعوودی و (العالم)ی سه‌ر به‌ ئێران و كه‌ناڵه‌ ئیتاڵیه‌كانی سه‌ر به‌ سه‌روه‌زیرانی پێشوو به‌رلسكۆنی و میدیاكانی (مه‌ردۆخ) له‌ به‌ریتانیا و شوێنی دی.
ته‌نانه‌ت (BBC) عه‌ره‌بی و فارسی و زمانه‌كانی دی كه‌ زۆرجار وه‌كو نموونه‌ی سه‌ربه‌خۆ و بێلایه‌ن باسیان ده‌كرێ‌ ، هه‌رچه‌نده‌ باروبوو له‌ حكوومه‌تی به‌ریتانیا وه‌رناگرێ‌ ، له‌كاتێكدا سه‌ره‌تا له‌لایه‌ن چه‌ند كۆمپانیایه‌كه‌وه‌ دامه‌زراوه‌ ، ئێستا له‌ ڕێی ئه‌و باج و ده‌رامه‌ته‌ی له‌ هاووڵاتیانی وه‌رده‌گرێت به‌ڕێوه‌ ده‌برێ‌ ، كه‌ ئه‌ویش بێگومان ده‌وڵه‌ت به‌ پێی یاسا و ڕێسایه‌ك ڕێكی خستووه‌…

ڕاسته‌ BBC تا ڕاده‌یه‌كی نكۆڵیلێنه‌كراو بابه‌تایه‌تی و پیشه‌ییایه‌تی له‌ هه‌واڵ و پڕۆگرامه‌كانیدا پاراستووه‌ ، به‌ڵام ئه‌ویش كه‌ (به‌ دڵی خۆ) سه‌ر مه‌شق و نموونه‌یه‌ زۆرجار به‌ بێلایه‌نی هه‌ڵسوكه‌وتی له‌گه‌ڵ هه‌ندێ‌ هه‌واڵدا نه‌كردووه‌ و به‌ پێی به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌ت (به‌ریتانیا) به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك بێ ڕه‌فتاری كردووه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵدا ، ته‌نانه‌ت گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستێك ، هه‌ر بۆ نموونه‌ BBC له‌به‌شی فارسیدا به‌ كه‌نداو ده‌ڵێ‌ (خلیج فارس) كه‌ چی له‌به‌شی عه‌ره‌بیدا ده‌ڵێ‌ (الخلیج العربی)!
بێجگه‌ له‌وه‌ی زۆر هه‌واڵی مه‌ترسیدار هه‌بووه‌ له‌ زوڵم و زۆری دونیایێ و پێشێل كردنی (مافی مرۆڤ) له‌لایه‌ن هه‌ندێ‌ ڕژێمی حوكمه‌وه‌ ، كه‌چی چونكه‌ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌تی ئینگلیز له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕژێم یان ئه‌و ده‌وڵه‌تدا بووه‌ ڕێگای نه‌داوه‌ ، ته‌ماشا ده‌كه‌ین BBC ، یان خۆی لێ بواردووه‌ ، یاخود ئه‌گه‌ر باسیشی كردبێ وه‌ك ده‌ڵێن له‌ ڕووی (إسقاگ فرچ)بووه‌ ، واته‌ له‌ كۆڵ خۆكردنه‌وه‌.

ئێمه‌ كه‌ BBC ده‌هێنینه‌وه‌ له‌و ڕوانگه‌وه‌یه‌ كه‌ باشترینیانه‌ له‌ نزیك بوون له‌ پاراستنی بێلایه‌نی و په‌یڕه‌و كردنی پیشه‌ییایه‌تیدا(21).
CNN یش كه‌ به‌سه‌ربه‌خۆ ناسراوه‌ و موڵكایه‌تی یه‌، ڕاسته‌ له‌ ڕووی خێرایی گه‌یاندن و پیشه‌ییایه‌تی و كادیری پڕۆفیشناڵه‌وه‌ ، ناوبانگی ده‌ركردووه‌ ، به‌ڵام لای شاره‌زا و چاودێرانی میدیا وه‌ كاركردنی ئه‌و كه‌ناڵه‌ به‌ تایبه‌تیش له‌ ڕووی ئاراسته‌ی ستراتیژییه‌وه‌ (ستراتیژیه‌تی ئه‌مریكا) شاراوه‌ نییه‌(22). (CNN)یش ده‌چێته‌وه‌ ڕیزی ئه‌و كه‌ناڵانه‌ی ئیعتوباریان وه‌رگرتووه‌.

به‌ڵام كه‌ به‌وردی لێی بڕوانین زۆرجار ئه‌و جۆره‌ كه‌ناڵانه‌یش به‌هێزی خێرایی گه‌یاندن و كادیری پڕۆفیشناڵ و پیشه‌ییایه‌تی له‌ كاركردن و ته‌كنیكی نوێ‌ و بایه‌خ دان به‌ هه‌واڵ و ڕیپۆرتاژی سه‌رنجڕاكێشه‌وه‌ لایه‌ندارییان داده‌پۆشن…
كه‌واته‌ ئه‌و میدیایه‌ی به‌ (ئه‌هلی) خۆیان ناساندوه‌ له‌و كه‌ناڵانه‌ی به‌ كوردی په‌خش ده‌كه‌ن یان بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌ نه‌یانتوانیوه‌ بێلایه‌نی خۆیان بپارێزن ، هه‌رچه‌نده‌ كه‌ناڵ هه‌بن ڕه‌نگه‌ زۆرجار توانیبێتیان (تاڕاده‌یه‌ك) لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كان له‌سه‌ر په‌ڕه‌ی ڕۆژنامه‌ و به‌رده‌م مایك و شاشه‌كانیان كۆبكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام بێلایه‌نی یا سه‌ربه‌خۆی به‌ ته‌نیا هه‌ر له‌ كۆكردنه‌وه‌ و به‌رابه‌ر ڕاگرتنی ڕایه‌ جیاوازه‌كان نییه‌.

میدیای كوردی هه‌رچی بكا ، نه‌یتوانیوه‌ له‌ ئاراسته‌ی باروبووكه‌ر بێته‌ ده‌ره‌وه‌ ، بێگومان كه‌سیش ئاماده‌ نییه‌ له‌به‌ر ئاوێنه‌ بوه‌ستێ‌ وجنێو بدا و به‌ پاره‌ی خۆی ته‌شهیر به‌ خۆی بكا ، یان هه‌رچی نه‌بێ به‌لای به‌رژه‌وه‌ندی خۆیدا نه‌شكێنێته‌وه‌.
پاشان لێره‌دا مه‌سه‌له‌كه‌ به‌ ته‌نیا هه‌ر پاڵپشتی دارایی نییه‌ ، به‌ڵكو پاڵپشتی گه‌لێك جار له‌ زانیاری پێدان و ده‌رفه‌تی ده‌ستخستنی ڕیكلام و په‌یداكردنی سپۆنسه‌ریشدا ده‌بێ… چه‌ندی میدیای سێبه‌ره‌ ، میدیای سێبه‌ر ئه‌گه‌رچی له‌ كوردستان ئه‌زموونێكی تاڕاده‌یه‌ك تازه‌یه‌ ، به‌ڵام زۆر له‌ ده‌وڵه‌تان به‌ تایبه‌تی ده‌وڵه‌ته‌ پاره‌داره‌كان ئه‌وه‌یان تاقی كردووه‌ته‌وه‌ و به‌رده‌وامیشن به‌ نموونه‌ كڕینی چه‌ند كه‌ناڵێكی میدیایی ، ئینجا ڕۆژنامه‌ یا گۆڤار یا كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی بێ كه‌ پێیاندا هه‌ڵبڵێ‌ و په‌سنی كاره‌كانیان بكا و…..تاد.

ڕژێمی سه‌دام حسین به‌رچاوترین نموونه‌یه‌ ، له‌ كڕینی ئه‌و جۆره‌ میدیایه‌ ، به‌ تایبه‌تی ئه‌و گۆڤار و ڕۆژنامانه‌ی به‌ خاوه‌نداریه‌تی ده‌زگایه‌ك یا كه‌سێك له‌ پایته‌خته‌كانی دونیادا ده‌رده‌چوون. چه‌ندی میدیای سێبه‌ره‌ له‌كوردستاندا دوای شه‌ڕی ناوخۆ سه‌ری هه‌ڵدا له‌م ڕاسته‌شدا پیشه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیی له‌ پیشه‌یه‌كی ئامانجداری به‌رپرسیار كرد به‌ پیشه‌یه‌ك بۆ بژێوی و ده‌ركه‌وتنی خه‌ڵكانێك كه‌ هه‌ندێ جار ڕۆژنامه‌نووسیش نه‌بوون ! ته‌نانه‌ت زۆر جار لێره‌و له‌وێ‌ هه‌وڵ هه‌بووه‌ له‌ سپیكردنه‌وه‌ی ڕه‌ش و ڕه‌شكردنه‌وه‌ی سپی …
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش میدیای پاش ڕاپه‌ڕین كه‌ ئێمه‌ باسی ئه‌و میدیایه‌ ده‌كه‌ین دوای شه‌ڕی ناوخۆ و ململانێی لایه‌نه‌كان سه‌ری هه‌ڵدا به‌ میدیای ئه‌هلی و سێبه‌ریشه‌وه‌ كه‌ زۆرجار میدیای لایه‌نه‌كانیشی به‌و ئاراسته‌یه‌ ڕاكێشاوه‌ ، درێغیان نه‌كردووه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی كولتووری به‌كاربردن (استهلاكی) و به‌لاڕێدابردن و خوردبوونه‌وه‌ی شاش و درشت ، به‌ هۆی به‌رنامه‌ و درامای لاسایكاری خۆماڵی و دۆبڵاژكراوی نامۆ به‌ كۆمه‌ڵی كورده‌واری كه‌ ئه‌گه‌رێك بووه‌ له‌ كاڵ كردنه‌وه‌ی ئینتیمای نیشتیمانی ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش كه‌ناڵگه‌لێك (لۆكاڵی و سه‌ته‌لایت) ده‌ركه‌وتوون به‌وه‌ی هه‌ر به‌ نموونه‌ خۆیان به‌ داكۆكیكاری ئافره‌ت و ژنان ناساندوه‌ ، كه‌چی هه‌میشه‌ ده‌بینین زوومی كامیراكانییان ڕوو له‌ جه‌سته‌ی ئافره‌ت و ژیانی زۆر تایبه‌تیه‌تی ، به‌ ماڵپه‌ڕه‌كانیشیانه‌وه‌ ، ئه‌گه‌ر باسی ئه‌و ڕیكلامانه‌یش نه‌كه‌ین كه‌ به‌هه‌مان ئاراسته‌ بڵاوده‌كرێنه‌وه‌.
له‌لایه‌نی هه‌ڵبژاردن و دانانی به‌رنامه‌ی ڕۆژانه‌شدا شتێك له‌ میدیای كوردیدا نابیندرێ بیر له‌وه‌ كرابێته‌وه‌ چ فلیمێك یا درامایه‌ك ده‌بێته‌ هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی توندوتیژی یا لاوازكردنی ئینتیما به‌ تایبه‌تی لای نه‌وه‌ی نوێ‌ ، كه‌چی كۆڕ و سیمینار له‌باره‌ی ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ له‌ڕووپه‌ڕی لاپه‌ڕه‌ و به‌رده‌م مایك و شاشه‌كانییان ناپسێنه‌وه‌ !!

ماویه‌تی

—————————-
ئاماژه‌ و په‌راوێز
20 – نه‌ژاد عزیز سورمێ‌- دره‌ختی بنكۆڵ كراو – په‌نجه‌نمایه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیانه‌ بۆ باری ڕووناكبیریی و كولتووری كوردی – 1975 – 1994 – چاپی دووه‌م – 2006. بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ (36)، هه‌روه‌ها لاپه‌ڕه‌ (46).
21 -بۆ ڕێ‌ ڕوونی و زانیاری زیاتریش له‌باره‌ی BBC له‌م ڕووه‌وه‌ بڕوانه‌- محمد الرمیحی – (دكتۆر)- بئس قسم الـBBC العربی- ڕۆژنامه‌ی (الشرق الاوسگ) ژماره‌ 13024 له‌ 26/7/2014، لاپه‌ڕه‌ 13.
22 -له‌ڕووداوه‌كانی 11ی سێپتێمبه‌ردا ، حكوومه‌تی ئه‌مریكا CNNی ئاگاداركرده‌وه‌ له‌ قه‌ده‌غه‌كردنی بڵاوكردنه‌وه‌ی لاشه‌ی قوربانییان ، وه‌ك به‌شێك له‌ ئیجرائاتی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ پاراستنی ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ‌ (ئه‌منی قه‌ومی).




میدیای كوردی له‌ بازنه‌ی گه‌مه‌كانی سیاسه‌تدا … 1 … نه‌ژاد عزیز سورمێ‌

به‌شی یه‌كه‌م

(1)
هه‌ر له‌ سه‌روبه‌ندی بڵاوكردنه‌وه‌ی (كوردستان) (كه‌ تا ئێستا وای له‌سه‌ر ڕێككه‌وتووین) یه‌كه‌مین ڕۆژنامه‌یه‌ له‌مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی نیشتیمان تا ده‌گاته‌ ئه‌مڕۆ ، ئه‌وه‌ی به‌ بزاڤی ڕۆژنامه‌نووسییه‌وه‌ ناسراوه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م له‌ سه‌ر ده‌ستی سیاسیه‌كان ، یا ئه‌و ڕۆشنبیرانه‌ی زیاتر كاری سیاسیان كردووه‌ دامه‌زراوه‌ و به‌ڕێوه‌چووه‌ ، ئه‌گه‌رچی دوای ڕاپه‌ڕین – 1991 – كه‌ پاشان دێینه‌ سه‌ری ئه‌و بزاڤه‌ ڕه‌هه‌ند و مه‌ودایه‌كی دیكه‌ی وه‌رگرت ، لێ ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یێنێ ڕۆژنامه‌نووسیی پاش ڕاپه‌ڕینیش ، سه‌باره‌ت به‌ هۆگه‌لێكه‌وه‌ له‌ هه‌ژموونی ئه‌و دوو توێژه‌ی ئاماژه‌مان پێدا به‌ دوور بوو بێت.

سیما و ئادگاری ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی پێش ڕاپه‌ڕین چونكه‌ له‌سه‌رێكه‌وه‌ له‌لایه‌ن سیاسییه‌كانه‌وه‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌ندێ هه‌وڵ به‌ ئاراسته‌ی فه‌رهه‌نگییه‌وه‌ هه‌بوو ، به‌ڵام تا مۆركردنی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری (1970)یش به‌و ڕه‌نگه‌ نه‌بوو شیاوی ئه‌وه‌ بێ له‌ قاوخی بزاڤێكی ڕۆژنامه‌گه‌ریدا خۆی بنوێنێ‌(1).
دوای ئاداری (1970)یش ، ئه‌وه‌ی له‌ مه‌یدانی ئه‌وسای ئه‌و كرانه‌وه‌یه‌ و تا ڕاده‌یه‌ك ئازادییه‌كی بام ڕێژه‌یش بوو بێ كه‌ چوار ساڵی خایاند (1970 – 1974) بێجگه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی (التێ‌خی) كه‌ وه‌ك زمانحاڵی شۆڕشی كوردستان ، باوه‌كو حزبێكی دیاریكراویش (پارتی دیموكراتی كوردستان) بڵاوی ده‌كرده‌وه‌ ، ده‌ركه‌وتبوو ، ئه‌ویش به‌ زمانی عه‌ره‌بی ، كه‌ له‌ دوایدا (برایی) وه‌كو گۆڤارێكی مانگانه‌ كه‌ پاشان بوو به‌ (برایه‌تی) و هه‌ر به‌ مانگانه‌ و ئینجا (برایه‌تی) وه‌كو ڕۆژنامه‌یه‌كی هه‌فتانه‌ (حه‌فتانامه‌) ، ئه‌مانه‌ش هه‌موویان به‌ هه‌ر ناوێك بووبن وه‌كو پاشكۆی (التێ‌خی) عه‌ره‌بی بوون و بایه‌خێكی له‌و ڕه‌نگه‌یان پێ نه‌ده‌درا وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌ (التێ‌خی) عه‌ره‌بی ده‌درا(2).

له‌ پاڵ ده‌رچوونی (برایه‌تی)یش كه‌ تا ماوه‌یه‌كی زۆر به‌ هه‌فتانه‌ مایه‌وه‌ ، حكوومه‌تی عیراق له‌ ڕێگای وه‌زاره‌تی ڕاگه‌یاندن ، یان وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری ، ڕۆژنامه‌ی (هاوكاری) حه‌فتانه‌ و گۆڤاری (به‌یان)ی مانگانه‌ی بڵاوده‌كرده‌وه‌ ، هه‌ردوو بڵاوكراوه‌یش باوه‌كو به‌رپرسه‌كانیان له‌ سه‌ره‌تادا عه‌ره‌ب بووبن ، به‌ڵام به‌ هۆی چه‌ندان لاوی خوێن گه‌رم و ڕۆشنبیری ئه‌وسا كه‌ هه‌ندێكیان له‌ پاڵه‌وه‌یش له‌ (برایه‌تی) حه‌فتانه‌شدا كاریان ده‌كرد وایان كردبوو ، به‌ نموونه‌ (هاوكاری) ببێ به‌ سه‌كۆیه‌كی دیار له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بیاتی كوردی ، ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ پێم وا نییه‌ (هاوكاری)ی ئه‌و چوار ساڵه‌ له‌م ڕووه‌وه‌ به‌هه‌ند نه‌گیرێ‌ ، دیاره‌ گۆڤاری (به‌یان)یش به‌ هه‌مان شێوه‌ كه‌ ئه‌و ده‌مه‌ ڕه‌وانشاد شاعیری به‌ توانا جه‌لالی میرزا كه‌ریم كاری تێدا ده‌كرد ، ئه‌گه‌رچی سه‌رنووسه‌ره‌كه‌ی عه‌ره‌ب بوو(3).

من لێره‌دا له‌چوارچێوه‌ی ئه‌وه‌دا نیم بیبلۆگرافیای ئه‌وان ڕۆژان بنووسمه‌وه‌ ، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی كورد به‌ كه‌مته‌رخه‌م ده‌بینم كه‌ جێی داخه‌ تا به‌ر له‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شه‌ڕ به‌ چه‌ند مانگێك ته‌واو له‌ (1/1/1974) كه‌ ده‌كاته‌ له‌ دایكبوونی یه‌كه‌مین ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ی كوردی و ده‌رچوونی ژماره‌ی (سفر)ی (برایه‌تی) ڕۆژانه‌ ، بیریان له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌یه‌كی ڕۆژانه‌ به‌ كوردی نه‌كرده‌وه‌(4).

ته‌نانه‌ت پێش ڕاگه‌یاندنی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداریش ئه‌و خه‌ڵكه‌ی له‌ پاڵ حكوومه‌تی عیراق بوون و له‌ شۆڕشی كوردستان (ئه‌یلوول) دابڕابوون ئه‌وانیش ئه‌م پرسه‌یان (پرسی بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌یه‌كی ڕۆژانه‌ به‌كوردی)یان له‌لادا جێی بایه‌خ نه‌بووه‌.

ڕاستی ئه‌مه‌ به‌ ئیستیلاحی ئێستا مژارێكی سه‌یره‌ ، تۆ وه‌ره‌ سیاسه‌توان و ڕۆشنبیری كورد ، به‌ چاوی خۆت له‌ سه‌رێكه‌وه‌ ، ئه‌و هه‌موو قوربانی و چیانشینی و برسیه‌تی و كڵۆڵیه‌ ببینی له‌ پێناوی كورد و كوردستان كه‌چی زمانه‌كه‌ی خۆتت ئه‌وه‌نده‌ له‌لادا بێ بایه‌خ بێ ، كه‌ به‌ یه‌كێك له‌ كۆڵه‌كه‌ هه‌ره‌ به‌هێزه‌كانی بوون و ناسنامه‌ و گه‌شه‌سه‌ندنی په‌ره‌دانه‌ به‌ خوێندن و به‌ بزاڤی ڕۆژنامه‌گه‌ریی و میدیا به‌گشتی ، ئه‌گه‌ر باسی پێگه‌یاندنی لاوان و بڵاوكردنه‌وه‌ی بیری نوێ‌ و چه‌سپاندنی ئینتیما و خۆشه‌ویستی خاك و نیشتیمانیش نه‌كه‌ین (ده‌بڵێ‌ وانییه‌….)(5).

كه‌واته‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌دا ، به‌ تایبه‌تیش بۆ ئه‌وسا كه‌ له‌ ڕادیۆی كوردی به‌غدا (من باسی باشوور ده‌كه‌م) ده‌نا له‌ كرماشان و تاران و ئێریڤان و حه‌یفا و قاهیره‌ وشوێنی دیكه‌ش ڕادیۆ به‌كوردی هه‌بووه‌ و پاشان چه‌ند كاتێك له‌ كه‌ناڵی ته‌له‌فیزیۆنی كه‌ركووك زیاتر نه‌بوو كه‌ دیاره‌ ئه‌ویش سه‌ر به‌ده‌وڵه‌ت بوون ، ئه‌گه‌رچی جاروبار هه‌ندێ‌ به‌رنامه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌ده‌بیات و فه‌رهه‌نگی كوردیشی تێدا بڵاوكرابێته‌وه‌.
ئا لێره‌دا ده‌رچوونی (برایه‌تی) ڕۆژانه‌ له‌ (1/1/1974) كه‌ هه‌ر مانگێكی خایاند ( ته‌نیا (27) ژماره‌ی لێ بڵاوكرایه‌وه‌ و به‌ بڕیارێكی فه‌رمی ده‌وڵه‌تی عیڕاق ڕاگیرا ، ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ی سه‌لماندنی ئه‌و ڕاستییانه‌یه‌ له‌ پێشدا باسمان كردن.. ئه‌وه‌ بوو پاشان زۆری نه‌برد شه‌ڕ ده‌ستی پێكرده‌وه‌ ) ، دره‌نگ بوو ، زۆریش دره‌نگ بوو.

ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یێنێ‌ (ناڵێم ئاقڵیان پێ نه‌شكاوه‌) ده‌نا بۆچی ئاقڵیان به‌وه‌ شكا (التێ‌خی)عه‌ره‌بی به‌ جۆرێك په‌ره‌ پێ بده‌ن ، كه‌ به‌ ڕاستی بوو بوو به‌ سه‌كۆییه‌كی ئه‌وه‌ی پێی ده‌ڵێن (دیموكراتی) بۆ هه‌موو ئازادیخوازانی نه‌ك هه‌ر ته‌واوی عیراق به‌ڵكو ده‌ره‌وه‌ی عیراقیش.
نه‌خێر من وه‌ختی خۆیشی له‌كۆڕێكدا كه‌ یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد له‌ شه‌قڵاوه‌ (1991) گوتم ، لای سیاسییه‌كانی ئێمه‌ زمانی عه‌ره‌بی بزانی و ئه‌گه‌ر شڕه‌ ئینگلیزیه‌كیشی له‌ پاڵ بێ ، گرینگ نییه‌ كوردی بزانی(6)!!
ئه‌و كه‌مته‌رخه‌می و به‌هه‌ند نه‌گرتنه‌یش (كه‌ به‌داخه‌وه‌ ئێستاش له‌ شێوه‌ و قاڵبی دیكه‌دا درێژه‌ی هه‌یه‌) به‌ تایبه‌تی ده‌گه‌ڕێنمه‌وه‌ بۆ ئه‌و سیاسیانه‌ی له‌ پشكی كورد كاربه‌ده‌ست و به‌رپرس بوون له‌ به‌غدا . ئه‌مه‌ مێژووه‌ و ده‌بێ بنووسرێ‌ .

وه‌كو ئاماژه‌شم پێ دا ، ئه‌وانه‌ی شۆڕشی كوردستانیان به‌ كۆنه‌په‌رست و پیاوی ئیمپریالیزم و جووله‌كه‌ وه‌سف ده‌كرد و خۆیان به‌ پێشكه‌وتنخواز ناساندبوو ، له‌ كاتێكدا له‌ پاڵ حكوومه‌ت بوون كه‌ به‌ هه‌موو توانای زه‌مینی و ئاسمانی كه‌وتبووه‌ ویزه‌ی گیانی كورد ، ئه‌وانیش ڕۆژنامه‌ی (النور)یان به‌ عاره‌بی ده‌ركرد و گۆڤارێكی مانگانه‌ ، كه‌ ئه‌ویش به‌ داخێكی زۆره‌وه‌ له‌ پاشان بوو به‌ یه‌كه‌مین بڵاوكراوه‌ی كوردی كه‌ به‌شی زۆری زیاتر له‌ (جنێونامه‌) بچێ‌ تا گۆڤار ، كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌ڵێم ته‌نیا وه‌كو سه‌ره‌قه‌ڵه‌مێك ده‌یڵێم له‌ گێڕانه‌وه‌ی هه‌ندێ‌ وێستگه‌ی په‌یوه‌ندی به‌نووسینه‌كه‌مانه‌وه‌ هه‌یه‌ ، مێژوویش نه‌ به‌ من نه‌ به‌ كه‌سی دی تا هه‌تایێ ناشێوێنرێ‌.

(2)
وتمان كورد مه‌ینه‌تی زۆری بینی و قوربانی زۆری دا تا ئه‌وسای له‌ پێشدا ئاماژه‌مان پێ دا ، كه‌ بێگومان پێش هه‌موو پرسێك له‌ پێناوی پاراستنی ناسنامه‌ی خۆی و خاكه‌كه‌ی كه‌ دیاره‌ پاش پارچه‌ پارچه‌كردنی به‌ چ ده‌ردێك براوه‌ ، دیاره‌ بێگومان یه‌كێك له‌ كۆڵه‌كه‌كانی بوونی هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك زمانه‌ ، (تكا ده‌كه‌م پێم نه‌ڵێن كۆنه‌خواز و ناسیۆنالست و نازانم چی لیست ) ئه‌وه‌تا فه‌ڕه‌نسییه‌كان ده‌مێكه‌ به‌ قانوون پاراستن و گه‌شه‌ی زمانه‌كه‌یان چه‌سپاندووه‌ ، ته‌نانه‌ت بایه‌خ به‌ وانه‌یش ده‌ده‌ن كه‌ خزمه‌تی زمانی فه‌ڕه‌نسییان كردووه‌ و ده‌یكه‌ن ، نموونه‌ی نووسه‌ری ناسراوی به‌ ڕه‌گه‌ز عه‌ره‌ب(ئه‌مین مه‌علووف)، هه‌روه‌ها نووسه‌رگه‌لێكی دیكه‌ی تونس و مه‌غریب و جه‌زایر و شوێنی دیكه‌ش كه‌ ده‌چنه‌وه‌ ژێر چه‌تری ئه‌وه‌ی ناویان لێ ناوه‌ وڵاتانی (فرانكفۆنی)یه‌كان له‌كه‌نه‌داوه‌ بگره‌ تا ئه‌فریقیا تا به‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی باكووری ئه‌فریقیا ڕاده‌گا .

ئه‌ڵمانه‌كانیش ئێستا پاش ئه‌و هه‌ژموونه‌ی ته‌كنه‌لۆژیای نوێ‌ ، خه‌ریكن به‌ جیددی بایه‌خ به‌ زمانه‌كه‌یان ده‌ده‌ن ، باسی جووله‌كه‌ ناكه‌م ، چونكه‌ ئه‌وان سه‌رمه‌شق و نموونه‌ی هه‌ره‌ سوور و شێلگیرن له‌ چه‌سپاندن و گه‌شه‌پێدانی زمانه‌كه‌یان ، له‌ كاتێكدا هه‌ر كۆمه‌ڵێكیان له‌وڵاتێكه‌وه‌ چوونه‌ته‌ ئیسرائیل .
له‌و ئاراسته‌یه‌ڕا ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ بایه‌خ دان به‌ زمانی كوردی لای كاربه‌ده‌سته‌ په‌یوه‌نداره‌كان و سیاسه‌توانانی كورد كه‌ هه‌میشه‌ ماكینه‌ی وه‌گه‌ڕخستنی ئه‌و پرسه‌یان له‌ده‌ستدابووه‌ ، به‌و ڕه‌نگه‌ سه‌یر نه‌كراوه‌ ، ته‌نانه‌ت دوای ڕاپه‌ڕینیش (كه‌ له‌ پاشاندا دێینه‌ سه‌ری) شایانی دیتنێك بێ تۆمار بكرێت ، به‌ده‌ر له‌وه‌ی به‌ هۆی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری1970ی نێوان شۆڕشی كوردستان و حكوومه‌تی ئه‌وسای عیڕاق مۆركرا ، كه‌ لێره‌دا نابێ نادیده‌ بگیرێ‌ ، كاتێ‌ خوێندن به‌ كوردی و دامه‌زراندنی ژماره‌یه‌ك دامه‌زراوه‌ی په‌یوه‌ندار به‌ زمان و فه‌رهه‌نگی كوردی لێ كه‌وته‌وه‌ ، له‌ پێش هه‌موویانه‌وه‌ (كۆڕی زانیاری كورد) كه‌ تا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌شی و كردنی به‌ به‌شێكی بچووك له‌ (كۆڕی زانیاری عێراق) كاری نكۆڵیێنه‌كراویان بۆ زمان و ئه‌ده‌ب و مێژووی كورد كرد ، له‌وه‌ بترازێ كورد واته‌نی ، ئه‌وی دی هه‌مووی به‌ پێوانه‌ی كاری جیددی (دوعا و سه‌لام) زیاتر نه‌بووه‌ ، كه‌ ئه‌ویش خۆی له‌یه‌ك دوو ڕۆژنامه‌ی حه‌فتانه‌ و چه‌ند گۆڤارێكی مانگانه‌ تێنه‌په‌ڕیوه‌.

له‌ سه‌رێكی دییه‌وه‌، ئه‌و ڕۆژنامه‌ و دامه‌زراوه‌ كولتووریانه‌ش دوور بوون له‌ كوردستان و له‌ به‌غدادا بڵاوده‌كرانه‌وه‌ و به‌غدا وه‌ك ئه‌وه‌ی ناوه‌ندێكی دیاری كوولتووری عه‌ره‌بی بوو ، ( به‌ جیاوازی ئاسمان و ڕێسمان ) ببوو به‌ناوه‌ندی كولتووری كوردیش ، ته‌نانه‌ت له‌ هه‌موو كوردستان ، ئه‌وه‌ هیچ كه‌ تا (دوای ڕاپه‌ڕین) ڕێگا به‌ كه‌رتی تایبه‌ت نه‌ده‌درا چاپخانه‌یه‌كی پێشكه‌وتوو وه‌كو كاری وه‌به‌رهێنان دابمه‌زرێنێ‌ ، حكوومه‌تیش له‌چه‌ند چاپخانه‌یه‌كی دیاریكراوه‌وه‌ بترازێ‌ ، داینه‌نابوو ، وێنه‌ی چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ كه‌ ناوی ژماره‌ 2 یان لێ نابوو به‌و حسابه‌ی ژماره‌(1) له‌به‌غدا بوو ، ئه‌ویش تایبه‌ت بوو به‌ چاپكردنی كتێبی قوتابخانه‌كان و هه‌روه‌ها چاپخانه‌ی زانكۆی سه‌لاحه‌ددین و چه‌ند چاپخانه‌یه‌كی دی دواكه‌وتوو وه‌ك چاپخانه‌ی شاره‌وانی هه‌ولێر یان چاپخانه‌ی (ژین) له‌ سلێمانی كه‌ له‌دوایدا داخرا ، له‌ پێش ئه‌ویشدا چاپخانه‌ی كوردستان كه‌ به‌سیسته‌می پیتچنی كاری ده‌كرد و له‌یه‌ك تا دوو ئامێری هایدلبێرگ زیاتر نه‌بوو(7).

له‌كاتێكدا به‌غدا پڕ بوو له‌ چاپخانه‌ی هه‌مه‌چه‌شنی پێشكه‌وتووی حكوومه‌تی و كه‌رتی تایبه‌ت. دیسان ئه‌م لایه‌نه‌ش به‌ هه‌ند نه‌گرتنێكی دیكه‌یه‌ به‌لای لایه‌نی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ كه‌ ده‌بووایه‌ بیریان لێ كردبووایه‌وه‌ ، به‌وه‌ی چاپخانه‌ ، مه‌ڵبه‌ندێكی هه‌میشه‌ تیشكاوێژ بووه‌ به‌ تایبه‌تی له‌وان سه‌رده‌مان كه‌ بره‌و زیاتر له‌ سه‌ر ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراو بوو ، چاپكردنی كتێبیش له‌و لاوه‌ بوه‌ستێ‌ ، بێگومان حكوومه‌تی به‌غدا ئه‌مه‌ی لا ڕوون بوو كه‌ ڕێگه‌دان به‌ دامه‌زراندنی چاپخانه‌ ده‌بێته‌ ئه‌گه‌رێك له‌ ڕێی په‌ره‌سه‌ندنی زمان و ئه‌ده‌بیاتی كوردی و پته‌وبوونی ئینتما ، ئێمه‌ش بێده‌نگ!!

به‌ به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ی پاش نسكۆ و ده‌ستكرانه‌وه‌ی حكوومه‌تی به‌غدا ، دوو ساڵی پێنه‌چوو (كۆڕی زانیاری كورد)ی كرد به‌ به‌شێكی نه‌خوێندراوه‌ له‌ (كۆڕی زانیاری عیڕاق) و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕۆشنبیری كوردی و ده‌زگای هاوكاری له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كدا كۆكرده‌وه‌ و ناوی لێ نا (ده‌زگای ڕۆشنبیری و بڵاوكردنه‌وه‌ی كوردی) و ته‌نانه‌ت ڕۆژنامه‌ی (التێ‌خی)یشی كه‌ تا ئه‌وسا (ئینجا به‌هه‌ر ناوه‌رۆكێك بێ) پێ هه‌رس نه‌كراو كردی به‌ (العراق) و ڕێگای دا مانگنامه‌یه‌ك هه‌ر به‌و ناوه‌ واته‌ (عیڕاق) له‌شێوه‌ی ڕۆژنامه‌دا بڵاوبكرێته‌وه‌.

دوای پرۆسه‌ی ڕاگواستن و ئه‌نفال و كیمیایش به‌ مه‌به‌ستی شێواندن و لێكدابڕاندنی زمانی كوردی ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌كانی حكوومه‌ت دوو ڕۆژنامه‌یان بڵاوكرده‌وه‌ هه‌ر ڕۆژنامه‌ی به‌شێوه‌زارێك (ئاسۆ) به‌كرمانجی خواروو (بزاڤ)یش به‌كرمانجی سه‌روو كه‌ خۆشبه‌ختانه‌ دوای ئه‌وه‌ی پێشوازییه‌كی له‌و ڕه‌نگه‌یان له‌ لایه‌ن ڕۆشنبیر و نووسه‌رانی كورده‌وه‌ لێ نه‌كراو ده‌ركیان پێكرد كه‌ به‌ مه‌به‌ستێكی چه‌په‌ڵه‌وه‌ دامه‌زرێنراون ، ماوه‌یه‌كی زۆری پێ نه‌چوو داخران(8).

ده‌ركه‌وتنی ڕۆژنامه‌نووسیی بیستراو و بینراوی كوردی

خودی ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراوی كوردی مێژوویێكی له‌و ڕه‌نگه‌ی نییه‌ ، (كوردستان)یش كه‌ كراوه‌ به‌ ده‌سپێكی ئه‌و مێژووه‌ ، باوه‌كو له‌ڕووی سیاسی و وه‌ك ده‌سپێشخه‌رییه‌كی جوامێرانه‌ی ماڵباتی به‌درخانییان ده‌نگی دابێته‌وه‌ ، هه‌روه‌ها هه‌موو ئه‌و ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و بڵاوكراوانه‌یشی به‌ درێژایی ئه‌و مێژووه‌ی به‌ دوایدا هاتوون ؛ ئه‌گه‌ر كاریگه‌ریشیان هه‌بووبێ ، كاریگه‌ری سنووردار بووه‌ ، له‌لایه‌ك به‌ هۆی ئاست و ڕێژه‌ی خوێنده‌واری میلله‌ت و ئینجا ئه‌سته‌می بڵاوبوونه‌وه‌ و ئه‌و جوغرافیا سیاسیه‌ نه‌گریسه‌ی ناحه‌زانی كورد له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا و به‌ پێی به‌رژه‌وه‌ندی ڕۆژگار پێكیان هێناوه‌ و به‌و مه‌حكه‌مییه‌ دایانڕشتووه‌ كه‌ شه‌ش ده‌ریان لێ گرتووین…

دیاره‌ دواكه‌وتوویی خۆشمان سه‌ربار ، جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌وه‌ی بڵاویش كراوه‌ته‌وه‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری یا له‌ ژێر سانسۆری بێ ئامانی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌دا بووه‌ كوردستانیان به‌سه‌ر دابه‌ش كراوه‌ ، یاخود حكوومه‌تی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ خۆیان بۆ پڕوپاگه‌نده‌ی خۆیان شتێكیان به‌ كوردی بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ و ناویشیان لێ ناوه‌ به‌وه‌ی شتیان بۆ كردووین و له‌و ڕاسته‌شدا منه‌تیشیان له‌سه‌ر كردووین!!
لێره‌وه‌ ، حاڵی ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراو به‌و چه‌شنه‌ بووه‌ ، كه‌ تاك وته‌را نه‌بێ (لێره‌و له‌وێ‌) به‌ تایبه‌تی له‌ ژێر سێبه‌ری بزاڤه‌ یه‌ك به‌ دوای یه‌كه‌كانی ئازادیخوازی كورد ، ڕۆژنامه‌یه‌ك ، گۆڤارێك یا بڵاوكراوه‌یه‌ك ده‌رچوێندراوه‌ ، ئه‌ویش دیاره‌ هه‌میشه‌ به‌هۆی هه‌ل و مه‌رجی بابه‌تییه‌وه‌ پچڕ پچڕ بووه‌ ، ته‌نانه‌ت ئه‌م حاڵه‌ته‌ (پچڕ پچڕی بڵاوكردنه‌وه‌) له‌ هه‌موو ئه‌و مێژووه‌ی به‌مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی ناسێنراوه‌ به‌ هه‌ر هۆیه‌ك بوو بێ سیما و ئادگاری دیاری ئه‌و ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌ بووه‌ .

ئینجا ئه‌گه‌ر حاڵی ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراومان وا بوو بێ ، بێگومان ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراو وبینراویشمان وێرانتر نه‌بوو بێ چاكتر نه‌بووه‌ ، له‌لایه‌ك دامه‌زراندن و وه‌گه‌ڕخستنی ئێستگه‌یه‌كی ڕادیۆ یا ته‌له‌فزیۆن هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌تدا قه‌ده‌غه‌ بووه‌ ، ئه‌وه‌یشی هه‌بووه‌ (له‌ ڕادیۆی كۆماری كوردستان) و ئه‌و ڕادیۆ سنووردارانه‌ی شۆڕشی ئه‌یلوول (ده‌نگی كوردستان) و ئه‌وانی دیكه‌ی حزبه‌ كوردستانییه‌كان دوای نسكۆ و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی شۆڕش كورد شتێكی ئه‌وتۆی نه‌بووه‌ (به‌خۆی) به‌ناوی ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراو ، له‌وه‌ی به‌ده‌ر كه‌ له‌ هه‌ر پارچه‌یه‌كی كوردستان ، ده‌وڵه‌ت بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی پڕوپاگه‌نده‌كانی خۆی ئیستگه‌یه‌كی وه‌كارخستووه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ عیڕاق و ئێران و هه‌ندێ‌ شوێنی دیكه‌ كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ین بۆ ڕێ ڕوونی له‌م چه‌ند دێره‌ی دادێ‌ و به‌ پشت به‌ستن (له‌به‌شێكیدا) به‌ جزمی یه‌كه‌می به‌رگی یه‌كه‌می نووسراوه‌ به‌ نرخه‌كه‌ی مامۆستا كه‌مال ره‌ئووف محه‌مه‌د (بابی لالۆ)، كورته‌یه‌كیان لێ‌ بخه‌ینه‌ ڕوو ، كه‌ به‌شێكی گرینگ له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراوی كوردی پێك دێنێ‌(9).

ئه‌مه‌ش كه‌ ده‌ڵێم ، ده‌خوازێ‌ ئه‌وه‌مان له‌ بیر نه‌چێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر بۆ ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراوی كوردی كۆمه‌ڵێك ڕێگر هه‌بووه‌ به‌ گوێره‌ی مێژووی خۆی گه‌شه‌ی پێویست بكا ، له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌و به‌ربه‌ستانه‌یش وه‌ك له‌پێشدا باسمان كرد ؛ ئاستی خوێنده‌واری كۆمه‌ڵی كورده‌واری و ئاسته‌نگه‌كانی جوغرافیای دروستكراو له‌لایه‌ن داگیركه‌رانه‌وه‌ ، ڕێی له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی گرتبوو ، بۆ ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراویش ، جگه‌ له‌ دواكه‌وتوویی كۆمه‌ڵی كورده‌واری ، كه‌ زۆر له‌ ڕۆژهه‌ڵاتناس و گه‌ڕیده‌ بیانیه‌كانیش له‌وانه‌ی به‌ تایبه‌تی له‌ سه‌ر ڕۆژهه‌ڵاتی ناوینیان نووسیوه‌ ، ئاماژه‌یان به‌و لایه‌نه‌ داوه‌ ، كه‌ (ڕادیۆ)یان ڕاستتر (ئامێری ڕادیۆ) – وه‌ك وه‌رگر- له‌ قاڵبی تابووه‌ سه‌یركراوه‌ ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ به‌ دره‌نگه‌وه‌ش هاتووه‌ ، له‌چاو مێژووی په‌یدابوونیدا ، به‌ هۆی هه‌ژاری و نه‌داریشه‌وه‌ كه‌م كه‌س ، له‌ چینی هه‌بوویی و دارا و ماڵه‌ به‌گ و ئاغایان به‌ده‌ر توانیویه‌تی ئامێرێكی ڕادیۆ بكڕێت ، ئیتر كه‌ گوێگر نه‌بوو ئیستگه‌ی په‌خش چ سوودێكی ده‌بێ؟ كه‌ ئه‌مه‌ تاڕاده‌یه‌ك بۆ ڕۆژنامه‌گه‌ریی نووسراویش هه‌ر ڕاسته‌.

ئێستا با سه‌ره‌تا له‌وه‌وه‌ ده‌ست پێ بكه‌ین و بزانین یه‌كه‌مین ئێستگه‌ی ڕادیۆ، یاخود ڕاستتر یه‌كه‌مین په‌خشی كوردی ڕادیۆیی له‌كوێ‌ و كه‌ی بووه‌؟
به‌پێی جزمی یێكه‌هه‌می به‌رگی یه‌كه‌می كتێبه‌ ناوازه‌كه‌ی مامۆستا كه‌مال ره‌ئووف محه‌مه‌د (بابی لالۆ) كه‌ به‌نده‌ به‌سه‌رچاوه‌یه‌كی باوه‌ڕپێكراوی ده‌بینم ، به‌ پێی ئه‌و كتێبه‌ بێ یه‌كه‌مین په‌خشی كوردی له‌ڕادیۆدا ساڵی 1925 زایینی ده‌ست پێ ده‌كا.

زنجیره‌ی ئه‌و ڕادیۆیانه‌ی په‌خشیان به‌ كوردی هه‌بووه‌ یاخود ئیستگه‌ی كوردی بوون به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌یه‌(10):
1- ڕادیۆی كۆماری ئۆتۆنۆمی كوردستانی سوور له‌ كۆماری ئازه‌ربایجانی سۆڤیێتی (جاران) ساڵی 1925، كه‌ له‌ دوایدا له‌ لایه‌ن (ستالین)ـه‌وه‌ داخرا .
2- په‌خشی كوردی ڕادیۆی به‌غدا ، كه‌ دوایی بوو به‌ به‌شی كوردی ڕادیۆی به‌غدا – له‌19/11/1939وه‌ تا ساڵی 2003 – پاش ڕووخانی ڕژێمی سه‌ددام حسین – به‌رده‌وام بوو به‌مه‌ش ئه‌م ڕادیۆیه‌ ، یاخود په‌خشی كوردی له‌م ڕادیۆیه‌دا به‌ ته‌مه‌نترین په‌خشه‌ له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراوی كوردیدا .
3- په‌خشی كوردی ڕادیۆی ڕۆژهه‌ڵاتی نزیك (شه‌رقولئه‌دنا) له‌ (یافا) ساڵی1942 (جه‌نگه‌ی شه‌ڕی دووه‌می جیهان) كه‌ تا ئه‌یلوولی 1945 به‌رده‌وام بوو. ئه‌م ڕادیۆیه‌ سه‌ر به‌ئینگلیز بووه‌ ، ڕۆژانه‌ سه‌عاتێك به‌كوردی په‌خشی هه‌بووه‌(11).
4- په‌خشی كوردی له‌ (ڕادیۆی ڕۆژهه‌ڵات) – الشرق – له‌ لوبنان ساڵی 1943 تا ساڵی 1945. په‌خش به‌زمانی كوردی له‌م ڕادیۆیه‌دا هه‌فته‌ی دووجاران بووه‌ ، ڕۆژانی چوارشه‌ممه‌ و هه‌ینی ، پاشان له‌ ساڵی 1945 و 1946دا بووه‌ به‌ ڕۆژانه‌ ڕه‌وانشاد كامه‌ران عالی به‌درخان سه‌رپه‌رشتی كردووه‌ .
5- ڕادیۆی كۆماری كوردستان – مهاباد – كوردستان كه‌ له‌12/12/1945 تا 1/1/1946 به‌رده‌وام بوو . وه‌ك له‌ پێشیشدا ئاماژه‌مان پێداوه‌ ، ئه‌م ڕادیۆیه‌ به‌ یه‌كه‌مین ڕادیۆی ئازادی كورد له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراوی كوردی داده‌نرێ‌ .
6- په‌خشی كوردی ڕادیۆی – كۆماری ئازه‌ربایجان – له‌ ئێران مامۆستا كه‌مال ره‌ئووف له‌ باره‌ی ئه‌م ڕادیۆیه‌ ده‌ڵێت: “سه‌ره‌تای په‌خشی ساڵی 1946 ده‌ستی پێ كردووه‌(12).
7- په‌خشی كوردی ڕادیۆی یێریڤان له‌ ئه‌رمه‌نستانی سۆڤییتی (جاران) . وا دیاره‌ ئه‌م ڕادیۆیه‌ به‌ دوو خوول بووه‌:
– خولی یه‌كه‌م: ساڵی 1930 تا 1937.
– خولی دووه‌م: له‌1/1/1955 تا 1958.
8- ڕادیۆی كوردیی – ئێران – ساڵی 1946 تا 1958.
9- به‌شی كوردی ڕادیۆی تاران 1946 تا 1958.
10- ڕادیۆی كوردی – له‌سنه‌ – ساڵی 1953.
11- ڕادیۆی كوردی – مهاباد.
12- ڕادیۆی كوردی – ته‌ورێز.
13- په‌خشی كوردی له‌ ڕادیۆی قاهیره‌ ، كه‌ له‌1/6/1957 تا 13/6/1963 دا به‌رده‌وام بووه‌(13).
14- ڕادیۆی – ده‌نگی كوردستان – عێراق – ئه‌م ئیستگه‌یه‌ وه‌ك زمانحاڵی شۆڕشی كوردستان (شۆڕشی ئه‌یلوول) له‌ 20/8/1963دا دامه‌زرا . ڕادیۆی (ده‌نگی كوردستانی عێراق) له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زراندنیدا ، كورتبڕ بوو ، هێزی له‌ كیلۆواتێك كه‌متر بوو ، به‌مه‌ش مه‌ودای بڵاوبوونه‌وه‌ی به‌رته‌سك بوو ، به‌ پێی هه‌ندێ‌ سه‌رچاوه‌ بازانه‌ی نیوه‌تیره‌ی له‌ 50كم تێنه‌ده‌په‌ڕی(14).

ئه‌م ڕادیۆیه‌ تاڕاده‌یه‌كی زۆر جێی متمانه‌ی خه‌ڵك بوو و گوێگرێكی زۆری هه‌بوو، هه‌ربۆیه‌ حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی عێراق به‌ حكوومه‌تی به‌عسیشه‌وه‌ ، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زرانی ئه‌م ڕادیۆیه‌، هه‌وڵی جیددیان دا به‌ هۆی گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنی ته‌كنیكی پێشكه‌وتوو ڕێ‌ له‌ ده‌نگی ئه‌م ڕادیۆیه‌ بگرن بگاته‌ گوێڕادێرانی(15).

ئه‌م ڕادیۆیه‌ تا پاش ده‌رچوونی ڕێككه‌وتننامه‌ی 11ی ئاداری 1970 به‌ ماوه‌یه‌ك به‌رده‌وام بوو ، دوایی بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی چوارساڵ ، به‌ پێی ئه‌و ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ (كه‌ یه‌كه‌مین داننانی ڕه‌سمی ده‌وڵه‌تی عێراقه‌ به‌ كێشه‌ی كورد) له‌كار وه‌ستێنرا ، تا ئه‌وه‌ی له‌ نیسانی1974دا جارێكی تر كه‌وته‌وه‌ كار ، ئه‌مجاره‌ش بۆ ماوه‌ی ساڵێك به‌رده‌وام بوو(16).

پاش نسكۆی شۆڕش ، ئاداری 1975 له‌ ئه‌نجامی مۆركردنی ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زایر ، ڕادیۆكه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك وه‌ستا ، پاشان دوای ده‌سپێكردنه‌وه‌ی شۆڕش له‌ ژێر ناوی (شۆڕشی گوڵان) به‌ ماوه‌یه‌ك – پایزی 1977 – ده‌نگی كوردستان – جارێكی تر وه‌كارخرایه‌وه‌.
ئه‌م ڕادیۆیه‌ قۆناخ به‌ قۆناخ هاتووه‌ تا ئه‌مڕۆیش به‌رده‌وامه‌ . شایه‌نی باسه‌ لێره‌دا ئه‌وه‌ بگوترێ‌ كه‌ ئه‌م ڕادیۆیه‌ به‌ یه‌كه‌مین ڕادیۆ داده‌نرێ‌ له‌وه‌ی له‌ زنجیربه‌ندی ڕادیۆنه‌كان كه‌ به‌ (ئیستگه‌ نهێنیه‌كان) له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست داده‌نرێ‌ و هه‌روه‌ها دووه‌مین ڕادیۆی ئازادیشه‌ دوای ڕادیۆی كۆماری كوردستان له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراوی كوردیدا .

15- ده‌نگی شۆڕشی عێراق

ئه‌م ڕادیۆیه‌ له‌سه‌ره‌تای ده‌سپێكردنی (شۆڕشی نوێ‌) له‌ لایه‌ن یه‌كێتی نیشتمانی كوردستانه‌وه‌ وه‌گه‌ڕخرا ، پاشان ناوی گۆڕا و بوو به‌ (ده‌نگی گه‌لی كوردستان) و ئێستاش به‌رده‌وامه‌.
ئه‌م ئیستگه‌یه‌ش به‌ هه‌مان پێوه‌ری له‌ پێشدا ئاماژه‌ی پێ درا ، ده‌چێته‌وه‌ بازنه‌ی ئه‌و ڕادیۆیانه‌ی نهێنین – هه‌روه‌ها ئه‌م ئیستگه‌یه‌ش به‌ ڕادیۆیه‌كی دیكه‌ی ئازاد ده‌ژمێررێ‌ كه‌ له‌ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كاندا په‌خشی كردووه‌ .
16- (پارتی گه‌لی دیموكراتی كوردستان)یش ڕادیۆیه‌كی هه‌بوو له‌ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كانه‌وه‌ په‌خشی ده‌كرد. له‌باره‌ی مێژووی په‌خش و وه‌ستانی ئه‌م ڕادیۆیه‌ له‌ هیچ شوێنێك ئاماژه‌یه‌ك نییه‌ ، ئه‌وه‌نده‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ تێكه‌ڵ بوونه‌وه‌ی ئه‌م پارته‌ له‌گه‌ڵ – پارتی دیموكراتی كوردستان- عێراق- دا دوای پێكهێنانی به‌ره‌یه‌ك له‌ نێوان خۆیان و حزبی سۆسیالستی كوردستان و پارتی سۆسیالستی كورد (پاسۆك) – زۆربه‌ی كادره‌كانییان به‌ سكرتێری گشتیه‌وه‌ چوونه‌ ناو ڕیزه‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستان .
ئه‌وی ڕاستییه‌ ئێمه‌ لێره‌شدا له‌ به‌ر ئه‌وه‌دا نین بیبلۆگرافیا بۆ ئه‌وه‌ی ده‌چێته‌وه‌ ناو (ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراو)ی كوردی ڕێك بخه‌ین به‌قه‌د ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستمان بوو سه‌ره‌قه‌ڵه‌مێك له‌ مێژووی سه‌رهه‌ڵدان و ده‌سپێكی ئه‌م ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌ پێشان بده‌ین وه‌ك ده‌روازه‌یه‌ك بۆ باسه‌كه‌ ، دیاره‌ ئه‌وه‌ی باسیش كرا له‌مشتی خه‌روار ناچێته‌ ده‌ره‌وه‌ ، ده‌نا ڕۆژنامه‌گه‌ریی بیستراوی كوردی به‌ تایبه‌تی دوای ڕاپه‌ڕین ، له‌ ڕووی چه‌ندایه‌تییه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی پێویستی ئه‌و جوغرافیایه‌ی ئه‌مڕۆ به‌ (هه‌رێمی كوردستان) ناسراوه‌ زۆر زیاتره‌ ، كه‌ زۆربه‌شیان ئه‌گه‌ر نه‌ڵێین هه‌موویان به‌رنامه‌كانیان به‌شه‌پۆلی
( FM ) په‌خش ده‌كه‌ن(17)
له‌باره‌ی په‌خشی ته‌له‌فزیۆنیشه‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ی من ئاگاداربم هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كم نه‌دۆزییه‌وه‌ باسی یه‌كه‌مین په‌خشی كوردی له‌ ته‌له‌فزیۆن یان ڕاستتر ته‌له‌فزیۆنی كرد بێ ، ڕه‌نگه‌ ڕۆژێ‌ له‌ ڕۆژان له‌ هه‌ندێ‌ ئیستگه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ی كوردستانیان به‌سه‌ر دابه‌ش كراوه‌ گۆرانییه‌كی كوردییان په‌خش كردبێ ، ده‌نا وه‌كو ئیستگه‌ ، ته‌نیا باشووری كوردستان (كوردستانی عێراق) په‌خشی ته‌له‌فزیۆنی كوردی تێدا هه‌بووه‌ ئه‌ویش به‌ دره‌نگه‌وه‌ ، له‌كاتێكدا عێراق ، یه‌كه‌مین وڵاته‌ له‌ناو ئه‌و وڵاتانه‌ی (به‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی)یه‌وه‌ ناوزه‌د كراون ئیستگه‌ی په‌خشی ته‌له‌فزیۆنی لێ دانراوه‌ ، كاتێ‌ ساڵی 1956 كۆمپانیایه‌كی ئه‌ڵمانی له‌ پیشانگایه‌كی پیشه‌سازی به‌غدادا به‌شدار ده‌بێ ، نێرده‌یه‌كی ته‌له‌فزیۆنی له‌و پیشانگایه‌دا نمایش ده‌كا ، پاشان دوای كۆتایی هاتنی پیشانگاكه‌ ، نێرده‌كه‌ به‌ دیاری پێشكێشی حكوومه‌تی ئه‌وسای عێراقی ده‌كا ، ئه‌و نێرده‌یه‌ش له‌ سنووری شاری به‌غدا ڕه‌تی نه‌كردووه‌ و هێزی ناردنی ته‌نیا نیوكیلۆوات بووه‌ و به‌ یه‌ك كه‌ناڵ كاری كردووه‌ .

به‌ دامه‌زراندنی ئه‌و نێرده‌یه‌ عێراق بوو به‌ یه‌كه‌مین وڵات له‌ناو ئه‌و وڵاتانه‌ی به‌ (وڵاتانی عه‌ره‌بی) ناسراون كه‌ په‌خشی ته‌له‌فزیۆنی هه‌بووه‌ .
جێی باسه‌ كه‌ كارمه‌ندانی ئه‌و نێرده‌یه‌ له‌ سه‌ره‌تادا سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی (هه‌واڵ و ئاراسته‌كردن)بوون – سه‌رده‌می پاشایه‌تی – دوای ته‌موزی 1958یش كه‌ به‌ (سه‌رده‌می كۆمار) ناسراوه‌ خرایه‌ سه‌ر (وه‌زاره‌تی ڕێنماییه‌وه‌) – دیاره‌ له‌ ده‌سپێكیشدا په‌خش به‌ (ڕه‌ش و سپی)بووه‌ ، پاشان له‌ساڵی 1975 بۆ یه‌كه‌مجار په‌خشی ڕه‌نگی ده‌ست به‌وه‌شان ده‌كا(18).

چیرۆكی په‌خشی كوردی له‌ ته‌له‌فزیۆنی عێراقیدا چیرۆكێكی درێژنییه‌ ، كه‌ من پێم وایه‌ ئه‌گه‌ر په‌خشێكی ته‌له‌فزیۆنی به‌و ناوه‌ هه‌بێ بۆ یه‌كه‌مین جار له‌عیراق بووه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ته‌له‌فزیۆنیش ، سایلی ڕادیۆ و ڕۆژنامه‌كانی حكوومه‌ته‌ یه‌ك به‌ دوای یه‌كه‌كان زمانحاڵی خۆیان بووه‌ به‌ كوردی ، ئه‌گه‌رچی هه‌ندێ جار، به‌ نموونه‌ له‌ ماوه‌ی چوارساڵی دوای مۆركردنی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری 1970 (1970 – 1974) به‌ هۆی (هه‌ندێ) له‌و كارمه‌ندانه‌ی كاریان تێدا ده‌كرد له‌و ماوه‌یه‌دا ، نیشانه‌ به‌و كرانه‌وه‌ ڕێژه‌ییه‌ی ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ فه‌راهه‌می كردبوو ، چه‌ند به‌رنامه‌یه‌ك هه‌بوون ، كه‌ ئه‌ویش له‌ به‌رنامه‌ی هونه‌ری و كولتووری تێنه‌ده‌په‌ڕین، دیاره‌ پاش نسكۆی شۆڕش ، ئه‌م بواره‌یش وێنه‌ی بواره‌كانی دی وێك هێنرایه‌وه‌(19).

وه‌ك له‌پێشیشدا وتمان كه‌ عیراق یه‌كه‌مین وڵات بوو نێرده‌ی ته‌له‌فزیۆنی گه‌یشتێ‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا په‌خشی كوردی (په‌خش نه‌ك نێرده‌ی سه‌ربه‌خۆ) به‌ دره‌نگه‌وه‌ بوو ، سوێندی ئه‌وه‌ ناخۆم كه‌ ڕه‌نگه‌ جاروبار گۆرانییه‌كی كوردی په‌خش كرابێ ، ده‌نا تا دوادواكانی شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردوو ئه‌مه‌ هه‌روا مایه‌وه‌ ، تا ئه‌وه‌ی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری 1970 له‌ نێوان حكوومه‌تی عیراق و شۆڕشی كوردستان مۆركرا ، له‌وساوه‌ بۆ یه‌كه‌مین جار په‌خشی كوردی (بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو) له‌ ته‌له‌فزیۆن هه‌ندێ‌ به‌رنامه‌ی بڵاوكرده‌وه‌، به‌رنامه‌كان سه‌ره‌تا له‌ ڕێگه‌ی (نێرده‌یه‌كی به‌هێزكردن) له‌ كه‌ركووك داندرا ، پاش ماوه‌یه‌ك له‌ ڕێگه‌ی نێرده‌یه‌كی به‌هێزكردنی دیكه‌وه‌ كه‌ له‌ مووسڵ داندرابوو ده‌گه‌یشته‌ كوردستان ، تا ئه‌وه‌ی هه‌مان نێرده‌ی كه‌ركووك كرایه‌ ئیستگه‌یه‌كی په‌خشی ته‌له‌فزیۆن به‌كوردی كه‌ له‌سه‌عات 5 یا 6ی ئێواره‌ تا 12ی شه‌و به‌رده‌وام ده‌بوو له‌ په‌خش هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌شدا ، له‌ پاڵ به‌رنامه‌ی كوردی (كه‌ ماوه‌كه‌ی زیاتر بوو) ماوه‌یه‌ك بۆ به‌رنامه‌ی (توركمانی) و (سریانی) ته‌رخان كرابوو.. له‌و ئیستگه‌یه‌دا وه‌ك ئاماژه‌مان پێدا ، له‌گه‌ڵ وه‌به‌ریه‌كهێنانه‌وه‌ی ئه‌و كرانه‌وه‌ی پێش نسكۆی شۆڕش هه‌بوو، جاروبار ڕێگه‌ ده‌درا هه‌ندێ‌ شانۆگه‌ریی و دراما و گۆرانی كوردی بڵاوبكاته‌وه‌ كه‌ ئێستاش هه‌ندێكیان له‌ ناوه‌نده‌ هونه‌ری و كولتوورییه‌كانه‌وه‌ جێی سه‌رنج و باسه‌ .

ڕاستی ڕۆژنامه‌گه‌ریی بینراوی كوردی تا (سه‌رده‌می ڕاپه‌ڕین)یش ئه‌وه‌ی هه‌بوو له‌وه‌ به‌ده‌ر نه‌بوو حكوومه‌تی عیراقی له‌ ڕێی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌وه‌ به‌رنامه‌كانی ئاراسته‌ ده‌كرد و (به‌ پێی هه‌ل و مه‌رج)و له‌ ژێر چاودێرییه‌كی تونددا .

ماویه‌تی …..

ئاماژه‌ و په‌راوێز
________________________________________
1- دیاره‌ لێره‌دا باس له‌ بزاڤێك ده‌كه‌ین كه‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی توانای ئه‌وه‌ی هه‌بێت ڕای گشتی دروست بكا ، ده‌نا له‌ پێش حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا لێره‌و له‌وێ‌ ڕۆژنامه‌ و گۆڤار ده‌رچوون . له‌هه‌مان كاتدا و بۆ به‌رچاو ڕوونی خوێنه‌ر باس له‌سه‌ر ئه‌و جوغرافیایه‌یه‌ كه‌ تا حاڵی حازر به‌ (هه‌رێمی كوردستان) ده‌ناسێنرێته‌وه‌ .
2- بۆ ڕێ‌ ڕوونی زیاتر له‌م باره‌یه‌وه‌ بڕوانه‌:
نه‌ژاد عزیز سورمێ‌ – برایه‌تی – یه‌كه‌مین ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی دا – چاپی یه‌كه‌م – چاپخانه‌ی خه‌بات 1991.
3- هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا، له‌ ڕێگای به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕۆشنبیری كوردییه‌وه‌ بڵاوكراوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌ی ڕۆژنامه‌، (كه‌ له‌دوایدا بوو به‌ گۆڤار) به‌ناوی (ڕۆشنبیری نوێ‌) بڵاوده‌كرایه‌وه‌، كه‌ ئه‌وسا ڕه‌وانشاد د.ئیحسان فوئاد سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد، هه‌ر له‌وێ‌ گۆڤاری (ئه‌ستێره‌)ی منداڵان كه‌ تایبه‌ت بوو به‌منداڵان و (جه‌مال خه‌زنه‌دار) سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد بڵاوده‌كرایه‌وه‌ به‌ڵام پاش (2) ژماره‌ داخرا و ژماره‌ی (3)یه‌می له‌ژێر چاپدابوو كه‌ داخرا.
دیاره‌ ناشبێ ئێستگه‌ی كوردی به‌غدا له‌بیر بكه‌ین و هه‌روه‌ها ئێستگه‌ی ته‌له‌فزیۆنی كه‌ركووك كه‌ ماوه‌یه‌كی بۆ په‌خشی كوردی ته‌رخان كردبوو.
له‌هه‌مان كاتدا و وه‌ك ده‌سكه‌وتی ئه‌و كرانه‌وه‌ی ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری 1970 زه‌مینه‌ی بۆ خۆش كردن، له‌پاڵ ئه‌وانه‌دا گۆڤاری (كۆڕی زانیاری كورد) له‌لایه‌ن كۆڕی زانیاری كوردییه‌وه‌ و (نووسه‌ری كورد) له‌لایه‌ن (یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد) و گۆڤاری (په‌روه‌رده‌ و زانست) له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی خوێندنی كوردی و (ده‌فته‌ری كورده‌واری) به‌ كۆششی د.مارف خه‌زنه‌داره‌وه‌ ده‌رده‌چوو ، هه‌روه‌ها گۆڤاری (ڕۆژی كوردستان) له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی ڕۆشنبیری كوردییه‌وه‌ له‌ به‌غدا و چه‌ندانی دیكه‌ له‌ هه‌ولێر و سلێمانی كه‌ وه‌ك وتمان ڕێككه‌وتننامه‌ی ئاداری 1970 زه‌مینه‌ی ده‌رچوونی بۆ خۆش كردبوون.
4- هه‌مان سه‌رچاوه‌ی (2) – برایه‌تی- یه‌كه‌مین ڕۆژنامه‌ له‌ مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی دا- ته‌ماشای پێشه‌كی و په‌ڕاوێزی ژماره‌ (4) بكه‌ لاپه‌ڕه‌ 11 چاپی یه‌كه‌م.
5- بۆ به‌رچاو ڕوونی زیاتر، بڕوانه‌: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی و ڕۆژنامه‌نووسی كورد ، چاپی دووه‌م 1991 – هه‌روه‌ها – برایه‌تی یه‌كه‌مین ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ له‌مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ری كوردی- 1991ی هه‌مان نووسه‌ر.
6- جارێكی تر ته‌ماشای په‌ڕاوێزی ژماره‌ (4) بكه‌وه‌ له‌ برایه‌تی – یه‌كه‌مین ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ له‌مێژووی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا.
7- له‌گه‌ڵ دواكه‌وتوویی ته‌كنیكی (چاپخانه‌ی كوردستان)یش كه‌ به‌كۆششی برایانی موكریانی (حوزنی و گیو) دامه‌زرابوو ، ده‌بێ ئه‌وه‌ ببینرێ‌ كه‌ ده‌یان سیایی و ده‌ستنووسی له‌ فه‌وتان پاراست و چاپكرد.
بێجگه‌ له‌وه‌ی چه‌ندان گۆڤاری ناوه‌خۆی شاره‌كانیشی لێ چاپ ده‌كرا، له‌پاڵ ده‌یان كتێبی نووسه‌ر و شاعیران، به‌تایبه‌تیش نووسه‌رانی هه‌ولێر و ده‌وروبه‌ری.
8- بۆ زانیاری زیاتر بڕوانه‌: نه‌ژاد عزیز سورمێ‌ – دره‌ختی بنكۆڵ كراو – چاپی دووه‌م – 2006.
9- بڕوانه‌: كه‌مال ره‌ئووف محه‌مه‌د – مێژووی ڕادیۆی كوردیی به‌غدا – (1939 – 1958) به‌رگی یێكه‌هه‌م جزمی یه‌كه‌م – كوردستان – هه‌ولێر 2014 چاپخانه‌ی ڕۆشنبیری.
جێی باسه‌ كه‌ مامۆستا كه‌مال، هه‌ر له‌و كتێبه‌ و له‌ هه‌مان به‌رگ، چه‌رده‌یه‌ك له‌ باسی پێش په‌یدابوونی ئێستگه‌ی ڕادیۆی هێناوه‌ته‌وه‌ – سه‌رده‌می (فۆنۆگراف) یا وه‌ك مامۆستا كه‌مال (لووله‌ قه‌وان)ی بۆ داناوه‌ و كه‌ له‌ ناو خه‌ڵكی به‌ (قه‌وان) ده‌ناسرێته‌وه‌ پێش ڕادیۆ له‌ كوردستاندا هه‌بووه‌. ته‌ماشای – لاپه‌ڕه‌ 52ی هه‌مان سه‌رچاوه‌ بكه‌.
10- كه‌مال ڕه‌ئووف محه‌مه‌د (بابی لالۆ)- مێژووی ڕادیۆی كوردی به‌غدا – به‌رگی یه‌كه‌م – جزمی یه‌كه‌م- هه‌ولێر – 2014، ته‌ماشای لاپه‌ڕه‌ 68 بكه‌.
11- هه‌رچه‌نده‌ مامۆستا كه‌مال ره‌ئووف محه‌مه‌د له‌ كتێبی ئاماژه‌ پێدراودا له‌لاپه‌ڕه‌ 68دا ده‌ڵێ‌ له‌ئه‌یلوولی 1942 تا ئه‌یلوولی 1945 به‌رده‌وام بووه‌.
كه‌چی له‌لاپه‌ڕه‌ 69دا باس له‌ساڵی 1946یش ده‌كا كه‌ به‌ شه‌پۆلی كورتی (SW) 42018 سه‌عات 11:45ی پێش نیوه‌ڕۆ ده‌ستی به‌ په‌خش كردووه‌ (به‌كوردی) و سروودی (كوردستان ، كوردستان نیشتمانی جوان)یشی لێ‌ په‌خش كراوه‌.
كه‌وابێ، دیاره‌ ئه‌م ڕادیۆیه‌ تا ساڵی 1946 به‌رده‌وام بووه‌ – بڕوانه‌ هه‌مان سه‌رچاوه‌ لاپه‌ڕه‌69.
12- كه‌مال ره‌ئووف محه‌مه‌د – هه‌ر ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌، لاپه‌ڕه‌ 73.
13- كه‌مال ره‌ئووف محه‌مه‌د – هه‌مان سه‌رچاوه‌.
14- بۆ زانیاری زیاتر بڕوانه‌: مسعود بارزانی – بارزانی و بزووتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد- به‌رگی سێیه‌م به‌شی دووه‌م 1961 – 1975. چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ – هه‌ولێر 2004.
15- یه‌كێك له‌و ڕێوشوێنانه‌ی گیرایه‌به‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی گۆرانییه‌كی ئینگلیزی بوو به‌هه‌مان شه‌پۆل، گۆرانییه‌كی به‌ژاوه‌ژاو بوو وشه‌ی (هانی)تێدا دووباره‌ ده‌كرایه‌وه‌.
ئێستا له‌ قامووسی كوردیدا ئه‌م وشه‌یه‌ له‌به‌رامبه‌ر (تشویش)ی عه‌ره‌بی به‌كارده‌هێنرێ‌ و جێی خۆی گرتووه‌. به‌ڕاده‌ی ئه‌وه‌ی گوێم لێ بووه‌، كه‌سێك كه‌ داوا له‌ كه‌سێك بكا ته‌شویش نه‌خاته‌سه‌ر قسه‌كانی، پێی ده‌ڵێ: توخوا (هانی هانی) مه‌خه‌ره‌ سه‌ر قسه‌كانم.
16- به‌نده‌ له‌و ساڵه‌دا یه‌كێك بوو له‌ كارمه‌ندانی ئه‌و ڕادیۆیه‌ وه‌ك نووسه‌ر و وه‌كو (په‌یامنێری جه‌نگ)یش. یه‌كه‌مین په‌یامنێری جه‌نگ ، به‌تایبه‌تی له‌به‌ره‌كانی هێزی باڵه‌ك كه‌ ئه‌وسا هه‌ڵایساوترین به‌ره‌ بوو، هه‌روه‌ها ناوچه‌كانی دیكه‌ی ئازادكراوی كوردستان كه‌ هاوڕێ‌ له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌نووس عه‌بدوڵڵا عه‌باس سه‌ردانمان ده‌كرد، وه‌كو به‌ره‌كانی هێزی (خه‌بات و ئه‌زمر و زمناكۆ).
17- به‌پێی ئاماری (به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ڕاگه‌یاندن و چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ – به‌شی بانكی زانیاری میدیایه‌كانی كوردستان ، سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان – تا ئێستا ئه‌وه‌ی له‌وێ‌ تۆماركراوه‌ – له‌سێ پارێزگا (هه‌ولێر ، سلێمانی، دهۆك) 187 ڕادیۆیه‌ و به‌م شێوه‌یه‌- هه‌ولێر 84 ڕادیۆ، سلێمانی67 ڕادیۆ و دهۆك 36.
18- بڕوانه‌: ئینعام كه‌چه‌چی – ته‌له‌فزیۆن له‌به‌غداوه‌ دێته‌ جیهانی عه‌ره‌بی = ڕۆژنامه‌ی (الشرق الاوسگ) ژماره‌ (7695) له‌ 23/12/1999.
19- بۆ زانیاری پتر له‌م باره‌یه‌وه‌ بڕوانه‌: نه‌ژاد عزیز سورمێ – دره‌ختی بنكۆڵ كراو – په‌نجه‌نمایه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیانه‌ بۆ باری ڕووناكبیری وكولتووری كوردی – 1975 – 1994 – چاپی دووه‌م – 2006 چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ – هه‌ولێر.




چه‌ند كۆته‌ڵێكی جه‌نازه‌یی … نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
هه‌ر چیمان كرد ،
به‌شی ئاره‌زووی
شازاده‌ ته‌نپه‌روه‌ره‌كانی نه‌كرد..
هه‌ر چیمان كرد بۆ (سبه‌ی) ،
(ئه‌مرۆ) له‌سه‌ر شه‌قامه‌ خواره‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌م
وه‌ك چۆله‌كه‌یه‌كی سڕ یاری پێ‌ ده‌كه‌ن…
وه‌ره‌ با په‌یمانێك له‌گه‌ڵ ئه‌شكه‌وته‌ كوێره‌كان مۆر بكه‌ین.
وه‌ره‌ با له‌ كۆته‌ڵی بێ‌ تارای ئه‌به‌دییه‌تدا بنووین.

(2)
ئێمه‌ ئاسمانمان ،
بۆ كۆته‌ڵی یادگاریی ئه‌وانه‌ .
ئێمه‌ خۆرمان ،
بۆ باخچه‌ هه‌ڵواسراوه‌كانی ئه‌وانه‌..
ئێمه‌ مانگمان ،
ئه‌ستێره‌كانمان
بۆ مه‌داری به‌تاڵی ئه‌وانه‌ ..

(3)
به‌ره‌و من بێی
هه‌موو شتێكت ده‌ست ده‌كه‌وێ‌
هه‌موو شتێك ،
به‌ (مردن)یشه‌وه‌..
كه‌ ئه‌وه‌ ساڵه‌هایه‌ له‌ شه‌ڕ به‌جێ‌ ماوه‌ !
به‌ره‌و من بێی ،
ده‌توانی به‌رامبه‌ری دابنیشی
یا له‌گه‌ڵی بئاخڤێی ..
حیكایه‌ت و سه‌ربرده‌ت بۆ بگێڕێته‌وه‌..
مه‌گه‌ر ئه‌و ته‌واوی چیرۆكی (پێشێل كردنی گوڵه‌كان)ت
بۆ باس بكا.

(5)
ئه‌و هه‌موو چاووانه‌..
ئه‌و هه‌موو گوێیانه‌..
ئه‌و هه‌موو زمانانه‌..
ده‌ستم بوو.. خواردیان .
قاچم بوو.. خواردیان .
چاوم بوو.. كۆڵیان .
ئه‌وه‌تا ته‌مه‌نی بێ‌ كڵاوڕۆژانه‌ و بێ‌ په‌نجه‌ره‌ و به‌ژواریشم .
شه‌ڕی پێدا دێته‌ خوار ..
ئاژاوه‌ی له‌به‌ر ده‌ڕوا ..
هاتبووم بڵێم :
ئه‌م دره‌خته‌ به‌شێكه‌ له‌ مێژووی
هه‌تاوو سێبه‌رمان
پێویسته‌ بمێنێ‌ .
ده‌ستم بوو ، خواردیان ..
قاچم بوو ، خواردیان ..
چاوم بوو ، كۆڵیان ..
ئه‌و هه‌موو چاوانه‌..
ئه‌و هه‌موو گوێیانه‌..
ئه‌و هه‌موو زمانانه‌..

(6)
له‌م ئه‌لبومه‌دا یادگاری مناڵیتان كوشت
لێره‌ ، له‌م سنووره‌دا :
گۆرانییه‌كانمان ،
له‌شه‌ڕێكی ده‌سته‌ویه‌خه‌ی نابه‌رابه‌ردا تیاچوون . .
له‌ تونێڵه‌ تاریكه‌كانی ئه‌م پایته‌خته‌دا ،
شیعره‌كان ،
شینیان بۆ پاڵه‌وانه‌كانمان گێڕا ..
پێمانه‌وه‌ دیاره‌
هه‌موو فریشته‌و شه‌یتانه‌كانمان تۆراندووه‌
تا له‌ ئه‌فسانه‌یه‌كی سیلاكبوودا ده‌ركه‌وین ..

(7)
به‌داخه‌وه‌ ڕایده‌گه‌یێنم :
گوڵه‌گه‌نمه‌كان پیر بوون
ده‌م و چاو لۆچ .. ماندوو ..
وه‌ك له‌شكرێك له‌شه‌ڕدا
به‌ دۆڕاوی گه‌ڕابنه‌وه‌ ..
له‌ گوێی ڕووباره‌كان كۆبونه‌ته‌وه‌
نوێژ بۆ شارای دزراو ده‌كه‌ن ..

8/1993




په‌یوه‌ندی …. نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
دوو لوتكه‌ی دوو كێون ..
به‌فر هات ،
ماچی
ڕووباری
شێتی كرد..
تۆلازی ڕۆما
دێن سه‌ری (ئۆڤید)ی شاربه‌ده‌ر
ده‌بڕن و
ده‌یخه‌نه‌ (ده‌ریای ڕه‌ش)ـه‌وه‌ .

(2)
زێڕوه‌شێن خه‌نجه‌ری له‌كایه‌.
بۆ ئه‌و ،
باڵی شه‌كه‌تی قه‌قنه‌س سه‌مایه‌ !!
سه‌مای ده‌سماڵان ..
زێڕوه‌شێن خه‌نجه‌ری له‌كایه‌..
(3)
دره‌ختی نایلۆنی به‌ر په‌نجه‌ره‌
چوار وه‌رز تێك ده‌كاته‌وه‌ ..
ئه‌و دره‌خته‌ ،
دارپه‌شیمانی( ئه‌پۆلۆ ) نییه‌
خه‌ونی بزڕكاوی
زیندووه‌ ، مردووه‌كانه‌
كه‌ دوو لوتكه‌ی دوو كێوی
تیا پێك ده‌گه‌ن .

10/ 1985




كه‌ش و هه‌وا
نه ژاد عزیز سورمێ

(1)
ئه‌سپه‌كان ته‌راتێنیانه‌..
گه‌رده‌لوولی سمه‌كانیانم لێ دیاره‌
گێژه‌نێكی سه‌ره‌وژووره‌ ؛
گیزه‌ی به‌فر ،
له‌ هه‌ناسه‌ی سواری ڕێبواران وه‌رده‌دا..
كۆستی ماری ئاره‌زووشكێن ،
دێ ده‌بێته‌وه‌ ئه‌فسانه‌ و
به‌یانیی مێژوو به‌رده‌دا..
(2)
چ ئه‌ستێره‌ له‌ ئاسمانێدا نه‌ڕژا بوو
چ كیژێ پرچی نه‌بڕیبوو ..

نه‌ ئه‌و مه‌لی بێ مه‌فته‌ن بوو ،
نه‌ ئاشیانه‌ی توره‌كه‌ڕێژ..
به‌یداخه‌ ڕه‌ش و سپییه‌كان چۆن هه‌ڵدران ؟
مێرگی سۆته‌ڵ و ئه‌رخه‌وان
ئه‌و هه‌موو شیعره‌ جوانانه‌ی چۆن لێ ڕوان ؟

(3)
ئاسكه‌كانم تارماییان دی و
تێیان ته‌قاند..
خوایه‌ هه‌رگیز
ئاگرودوویان له‌ ماڵێدا نه‌كرێته‌وه‌
ئاسكه‌كانمیان ڕاچڵه‌كاند .

(4)
گوڵه‌كان هاتن ؛
پێچه‌كی بارانییان له‌سه‌ر نابوو..
به‌ چل ئاواز ده‌یانخوێندو ده‌یانگێڕا
به‌ڵام ئه‌وان باران شۆر بوون ، ڕانه‌چه‌نین
گریان..
پێكه‌نین..
گریان..
به‌ نه‌ورۆز كه‌وتن..
خه‌ونیان دی :
ڕووبارێ زێڕ ،
به‌ ناو تاسه‌ی تینوویه‌تییان ڕێی گرتووه‌
كولێره‌ی سووری پێدا دێ ..
گریان..
پێكه‌نین ..
به‌ نه‌ورۆز كه‌وتن ..
باران شۆر بوون ڕانه‌چه‌نین
به‌رده‌وام بوون له‌ خه‌وبینین..
6/1987




له‌ شیعری ژاپۆنییه‌وه‌ – كه‌ جوانتربووم


شیعری: خاتوو نۆریكۆ – ئیباراكی
له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: نه ژاد عزیز سورمێ

كه‌ جوانتربووم ،
زۆر شار داڕمان و
ئاسمانی شین
له‌ شوێنێكی چاوه‌ڕواننه‌كراودا ده‌ركه‌وت ..
*

كه‌ جوانتر بووم ،
كه‌س دیارییه‌كی به‌سۆزی نه‌دامێ
پیاوان له‌ سڵاوی سه‌ربازییان زیاتر نه‌ده‌زانی
ده‌ڕۆیشتن و نیگا جوانه‌كانییان به‌جێده‌هێشت ..
*
كه‌ جوانتربووم ،
سه‌ر به‌تاڵ و
دڵ خاچ بوو
ته‌نێ ئه‌ندامی جه‌سته‌م
ئه‌سمه‌رییان لێ ده‌دره‌وشایه‌وه‌..
*
كه‌ جوانتربووم ،
وڵاته‌كه‌م له‌ شه‌ڕدا شكا
شتێكی بڕوانه‌كرده‌
قۆڵی كراسه‌كه‌مم هه‌ڵكردبوو
به‌ناو شاری زه‌لیلدا سووڕامه‌وه‌ ..
*
كه‌ جوانتربووم ،
ڕادیۆ یه‌ك به‌خۆ
مۆسیقای جازی په‌خش ده‌كرد
هه‌ڵملووشی..
ئه‌و مۆسیقا ڕۆژئاواییه‌ جوانه‌م هه‌ڵلووشی..
سه‌رم سوڕا ..
وه‌ك ئه‌وه‌ی
پاش وازهێنانێكی زۆر
بۆ جگه‌ره‌ گه‌ڕابمه‌وه‌ ..
*
كه‌ جوانتربووم ،
ده‌به‌نگ و به‌دبه‌خت بووم
زۆر خه‌مۆك ..
بۆیه‌ بڕیارمدا (ئه‌گه‌ر بتوانم)
زۆر بژیم
وه‌ك (ڕۆئۆ) ، باپیره‌ی فه‌ڕه‌نسی
كه‌ له‌ پیریدا ،
تابلۆی نایابی كێشان .

—————————-

ئاماژه‌ : له‌ چاپی دووه‌می (سفینه‌ الموت – انگولوجیا الشعر الیابانی الحدیپ)ـه‌وه‌ به‌ وه‌رگێڕانی (محمد عقیمه‌ و كاورو – یاماموتو) بۆ عه‌ره‌بی ، بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌زگای (التكوین) – دیمه‌شق ، كراوه‌ به‌ كوردی .




تاڤگه‌ی مه‌ند …. نه ژاد عزیز سورمێ

( نامه‌كانتم خوێنده‌وه‌.. په‌یام بوون..
به‌ڵام شتێك له‌ هیجی ئه‌م دونیایه‌ی نه‌ده‌كرد،
ناكاو گۆله‌ فرمێسكی په‌نگ خواردووی دیده‌می سمی..
له‌و ساوه‌ بیناییم كوێر بووه‌..
له‌و ساوه‌ نه‌ده‌تبینم و نه‌تێت ده‌گه‌م.
ئه‌مه‌ چڵێكی ئه‌و تروسكاییه‌یه‌ تا دوێنێ‌
به‌ر پێی خۆمم پێ‌ ده‌ده‌ی.)

1
دونیا شه‌و بوو
كیژۆڵه‌یێ‌ گۆنای گوڵی سپێده‌بوو.
كیژۆڵه‌یێ‌ چاوی گه‌شی
هێشتا ئاشنای تۆز و گه‌ردی غوربه‌ت نه‌بوو
له‌ شه‌وستانه‌وه‌ ده‌هات ،
دڵی گه‌وره‌ی
خه‌می گه‌وره‌ی
دابووه‌ كۆڵ و
بۆ شاری چراخان ده‌چوو..

دونیا شه‌و بوو
من بێ‌ ئاو ده‌نگ ، بێ‌ مه‌ئوا
شه‌ویش له‌به‌ر گۆنای ئاڵی ئه‌م كچه‌دا
بێ‌ په‌نا بوو..
( ڕێگای سه‌ختی غه‌ریبی خۆی گرتۆته‌به‌ر
نازانێ‌ له‌م دونیایه‌ بێ‌ ئه‌نوایه‌
بێ‌ ده‌نگی ده‌بێ‌ به‌ په‌نای بێ‌ په‌نایان..
نازانێ‌ كه‌ ڕێگای سه‌ختی
غه‌ریبی خۆی گرتووه‌ته‌ به‌ر
دوای سێبه‌ری خۆی كه‌وتووه‌!)

چ سوود كه‌ شار
ده‌بێ‌ به‌ ده‌ریای چراخان؟
چ سوود كه‌ كه‌س ئاگاداری
سووتانی دڵی كه‌س نییه‌؟
چ سوود كه‌ تۆ
له‌ سپییه‌ڕۆژێكی وادا
دوای سێبه‌ری خۆت ده‌كه‌وی؟
چ سوود .. چ سوود..؟

2
من ده‌مدیتن
گوێم لێیان بوو..
من نه‌مدیتن له‌ باڵه‌خانه‌ی خه‌سره‌ودا
هه‌ڵئه‌تووتێن..
من ده‌مدیتن پێكی خه‌مه‌كانی فه‌رهاد ده‌خۆنه‌وه‌
(هه‌زاره‌ زیله‌ی مێرووله‌ن
به‌ ته‌لانی شیعره‌كانم هه‌ڵده‌گه‌ڕێن )
من ده‌مدیتن دونیای ڕوونیان لێ‌ كردین
به‌ شه‌وی ئه‌نگوسته‌چاو و
ده‌رگای سێبورییان به‌ستین..
من ده‌مدیتن.. گوێم لێیان بوو،
له‌ ترسانا:
چاوی زه‌ق و
ده‌ستی قامچی و
زمانی جوێن و
زاری تف بوون..

( به‌چی چووه‌ و
به‌چی ده‌چێ‌؟
مێژوو له‌ ڕۆژگاری تاڵ و
شه‌وگاری خۆشه‌وه‌ به‌ده‌ر
چی تیابوو؟
به‌چی چووه‌ و به‌چی ده‌چێ‌؟)
كیژۆڵه‌یێ‌ گۆنای گوڵی سپێده‌ بوو
هه‌وازه‌ده‌ی سه‌مای نێرگزی كوێستان بوو..
بۆ شاری چراخان ده‌چوو..
به‌چی ده‌چێ‌؟
شاری چراخان له‌ گوڵ ده‌ترسێ‌..
شاری چراخان خامۆشه‌ خامۆش
چووه‌ته‌ ژێر باری خه‌وی دێوه‌وه‌
پاماڵی كه‌نیزه‌كانی
حه‌ره‌مسه‌رای سوڵتانه‌.

به‌چی ده‌چێ‌؟
كه‌سێ‌ ڕێگای غه‌ریبی خۆی بگرێته‌به‌ر..
دوای سێبه‌ری خۆی بكه‌وێ‌؟

3
مه‌زڵم.. هه‌وارم, سێبه‌ری په‌ڵه‌ هه‌وری
به‌هارێكی قات و قڕ بوو!
تاكه‌ په‌نای غه‌ریبی و غوربه‌تیم تۆ بووی
تۆ مێرگی سه‌وزی كوێستان بووی
من بێزار بووم ،
تۆش په‌نام بووی..
( له‌م به‌هاره‌یش قات و قڕتر؟
له‌م ڕووخۆشیه‌ش تووڕه‌تر؟
له‌م هه‌رایه‌ش كڕو كپ تر؟)

ڕێگای سه‌ختی غه‌ریبی خۆتت گرتووه‌
تۆ دوای سێبه‌ری خۆت كه‌وتووی
بۆ
چی
ده‌گری؟
ئه‌م شۆره‌زاره‌ به‌ فرمێسك ناڕوێته‌وه‌.
مێژوو له‌ ڕۆژگاری تاڵ و شه‌وگاری خۆشه‌وه‌ به‌ده‌ر ،
چی تیابوو؟!
تۆ كه‌ له‌م سپییه‌ڕۆژه‌دا
دوای سێبه‌ری ڕه‌شه‌وه‌بووی خۆت كه‌وتووی
بۆ، چی، ده‌گری؟

سه‌رهه‌ڵئه‌گرم.
ده‌ڕۆم به‌دوای په‌نجه‌ره‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێم
سه‌رهه‌ڵئه‌گرم.
جارێكی دی ناچمه‌وه‌ ژێر
لێفه‌كه‌ی خه‌وی مناڵیم…
ده‌ڕۆم به‌دوای كولانكه‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێم
ده‌ڕۆم.. ده‌ڕۆم.. سه‌ر هه‌ڵئه‌گرم
ئه‌م شۆڕه‌زایه‌ به‌ فرمێسك ناڕوێته‌وه‌..

6/1983




ئه‌م زریانه‌ شێته‌ … نه ژاد عزیز سورمێ

( 1 )

هه‌ناسه‌ی من كزه‌بایه‌ و
قژی تۆش ڕه‌وێ‌ وشه‌ی سرك
وه‌ك ڕووبارێ‌ گڕ تێبه‌ربوو،
خۆزگه‌ی لوتكه‌ به‌فرینه‌كان
ده‌وروژێنێ‌ و ناوروژێنێ‌!
(چراكان هه‌ڵایساون
شه‌قام وه‌كو چاوی ئه‌ستێره‌كان ڕوونه‌
عه‌شقی هه‌تاو
گیان له‌ خوێندا شه‌ڵاڵ ده‌كا..)
من به‌ هه‌ناسه‌م ،
قژ له‌سه‌ر ڕووتا لا ئه‌ده‌م
خوێن له‌ عه‌شقی ڕووباردا ئه‌توێته‌وه‌..

به‌ته‌لانی خه‌می خۆیدا هه‌ڵده‌گه‌ڕێ‌
خلۆر ده‌بێته‌وه‌..
تل ئه‌داته‌وه‌،
تاودان..هه‌ناسه‌بڕكێ‌.. تاودان.. هه‌..نا..
سه‌..بڕ..كێ‌..تا..و…ه…نا..
نوزه‌ی لێ‌ ده‌بڕێ‌
( كێ‌ بێ‌ گوڵئه‌ستێره‌ی وشه‌
له‌ شه‌وی تاری شاعیردا بفڕێنێ‌؟ )
ئه‌مه‌ ڕووباره‌ !
تاشه‌ به‌رده‌كان وه‌ك ده‌ستاڕ
په‌راسووه‌كانت ده‌هاڕن.
هه‌موو شوێنی – سیپان – نییه‌
ژانی برینه‌ گه‌شه‌كانت، ئاوێزانی ،
سێبه‌ر و سۆزی – خه‌ج – ێ‌ بێ‌
ئاگات لێیه‌ له‌ چ گێژه‌نێك خول ئه‌خۆی؟
ئاگات لێیه‌ كه‌ خول ئه‌خۆی و ناخنكێی؟
( له‌ گه‌رمیانی دڵی به‌كوڵ گریاومدا
ڕه‌شماڵی كوێستانه‌كانت بۆ هه‌ڵئه‌ده‌م
ده‌بم به‌ چڵی هه‌تاو و
خۆم به‌ ته‌زووی
دڵی شكاوت وه‌ده‌كه‌م.)
به‌ره‌و سه‌رچاوه‌ی بناری لوتكه‌ ون بووه‌كان مل ده‌نێ‌..
وشه‌كان:
(( مرواری به‌ر تریفه‌ی مانگه‌شه‌و ))ن
ده‌ست ده‌با
خۆیان به‌ كه‌فی شه‌پۆلدا هه‌ڵده‌واسن و ون ده‌بن..

كێ‌ بێ‌ ئه‌م زریانه‌ شێته‌ بخه‌وێنێ‌؟
خه‌و (شیرین)ه‌ ، ده‌بێ‌ به‌چڵێ‌ تریفه‌..
كێ‌ بێ‌ ئه‌م زریانه‌ شێته‌ بخه‌وێنێ‌
شیرین له‌ دڵی فه‌رهاد
رێی ڕووناكی هه‌ڵده‌به‌ستێ‌.
ئه‌م زریانه‌ خونچه‌ی چاوت ده‌پشكوێنێ‌.

هیچم ناوێ‌
دڵه‌كه‌م له‌ ئامێزی شه‌یدا هیچم ناوێ‌
ته‌نیا وه‌ره‌
بۆم ببه‌ به‌ خۆری شیعرێ‌ و
له‌گه‌ڵ گه‌ردی به‌یانیه‌ك
ته‌زووی ئۆخه‌م بۆ بهێنه‌.
ئه‌م جیهانه‌ بێ‌ گۆرانی ئه‌سته‌مه‌
گیانه‌ وه‌ره‌ ئاوازێ‌ بۆ ئازاره‌كانم دابنێ‌..

(2)
زه‌وی ده‌نكه‌ حه‌بێ‌ نییه‌
ئه‌ویش ئافره‌تێ‌ بێ‌ هانا، بێ‌ ده‌رده‌تان.
ئه‌مه‌ زریانه‌ كوێرایتان ده‌كاته‌وه‌..
هه‌وری گریان و گۆرانی
به‌ ئاسماناندا ده‌فڕێنێ‌ . .
ئه‌مه‌ زریانه‌ ،
(( بێ‌ ده‌نگ بن گوێم بۆ دڵم ڕاده‌دێرم ))
گوڵئه‌ستێره‌ی وشه‌ ئه‌مشه‌و به‌ڕه‌ڵڵایه‌
هه‌تاو به‌سه‌ر شه‌وه‌زه‌نگ و شه‌خته‌ی شیعردا ده‌بارێ‌..
نه‌ ْ .. دونیا به‌ باسه‌رابی ئاسۆی لێڵتان نابزوێنرێ‌..
خۆری شیعر ،
ئه‌م جوانییه‌ كوشنده‌یه‌
ده‌رزی نێو كادانێ‌ نییه‌
نیهان نادرێ‌..
( له‌ دره‌ختێكی ته‌نیا ده‌كا
به‌ پشتی شاخێ‌ ڕووته‌وه‌..
له‌ نێرگزی پشكوتووی چاوه‌كانیدا
پایز نه‌ورۆزێكی نوێیه‌.
نهێنیه‌كی شیعرئارایه‌ ،
جاری وایه‌ له‌ سێبه‌ری مێرووله‌یێك پاڵده‌كه‌وێ‌
جاریش هه‌یه‌ هه‌موو دونیا به‌شی ناكا..)
چی ناو ده‌نێی؟
ئه‌م زریانه‌ شێت و شێته‌ ،
چی ناو ده‌نێی؟
نووری خوایی
یا چه‌ند ساتی كورتخایێنی دونیایی؟
چی ناو ده‌نێی؟
باڵای شیعر
یا گۆرانیه‌كی ئاواره‌..؟
1977\1981

ئاملژه‌ : ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ له‌ ئه‌ساسدا له‌ دوو كاتی جیاوازدا نووسراوه‌ و بڵاوكراوه‌ته‌ وه‌ ، په‌ره‌گرافی یه‌كه‌م ساڵی 1977 له‌ گۆڤاری ( به‌یان ) و په‌ره‌گرافی دووه‌م ساڵی 1981نووسراوه‌ و له‌ گۆڤاری
( كاروان ) دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .




بێپه‌روایی … نه ژاد عزیز سورمێ

ده‌نوویه‌وه‌ ؟
له‌ ئاژاوه‌ و سه‌رگه‌ردانی ئاسۆی لێڵ بوو و
ڕۆژگاری تووش و بابردووی
ته‌مه‌نی تارماییبه‌ند و شكۆفه‌ڕێژت..
كه‌ی له‌ شه‌وی پڕ ئه‌ستێره‌ و هێمنی وا هه‌ڵده‌نگوی ؟

ده‌نوویه‌وه‌ ؟
سبه‌ی كه‌ ڕۆژ ده‌بێته‌وه‌
ئه‌م ته‌نیاییه‌ت
له‌ كوێ ده‌ست ده‌كه‌وێته‌وه‌ ؟
( تۆ و ئه‌ستێره‌ و دنیای كپ بوو
تۆ و گلۆپه‌ چاوزیته‌كانی سه‌ر شه‌قام
تۆ و هه‌وای خوا و
بۆنی گوڵه‌كانی به‌هه‌شت..
تۆ و خۆت و
تونێڵه‌ گوشاده‌كانی
خوێنی گڕگرتووی بێ‌ په‌روات..
تۆ و غوربه‌تی دوا نه‌هاتوو..
تۆ و تۆ و.. و.
……….
……….
……….. )
به‌ ڕۆژ له‌ كوێ؟
له‌ ئاسمانی به‌رته‌نگ و
زه‌وی هه‌وه‌سبازی سوڵتان ..
یا ڤڕه‌ڤڕی فڕه‌ی داڵه‌ زیوكفته‌كان
سمكوڵ و
سه‌ره‌سم و
تیلاكی خوار و سمێڵی بریقه‌دار
چی ده‌بینی و
چی ده‌بیه‌ی ؟!
سبه‌ی كه‌ ڕۆژ ده‌بێته‌وه‌
ئه‌م ته‌نیاییه‌ت
له‌ كوێ‌ ده‌ست ده‌كه‌وێته‌وه‌ ؟

ده‌نوویه‌وه‌ ؟
(نووستن
مردن)
لێ ڕامینه‌ !
به‌ینیان تاڵه‌ موویێكه‌
له‌شه‌وی ئه‌م ڕۆژگاره‌دا
هه‌موو شتێك وه‌كو یه‌كه‌
مرۆڤ له‌ چۆله‌كه‌ ده‌كا
چۆله‌كه‌یش وه‌ك مرۆڤ وایه‌ ،
تنۆكێكی نه‌ڕژاوه‌
له‌چاوی ئه‌وانه‌ی ته‌نیا به‌دڵ ده‌گرین ..
لێ ڕامینه‌ !
له‌ خۆشبه‌ختی شه‌وه‌ یا
به‌دبه‌ختی ڕۆژ
گزنگی خۆر به‌سه‌ر تاوانه‌كانی شه‌و داده‌ڕژێ‌ ؟
ده‌نگ : ( كلیلی ژیانت به‌خۆته‌ پێ‌ نازانی
پێ نازانی
پێ‌
نا
زا
نی..!
له‌قسان ئاڵی زه‌نگانی
له‌ كارانیش….)
-: كار ده‌ترازێ‌
ده‌ترازێ‌..
ده‌
ترا
زێ‌….
تێر نه‌بووی..!؟
ده‌نوویه‌وه‌..
سبه‌ی كه‌ ڕۆژ ده‌بێته‌وه‌
جارێكی دی
ده‌بێ له‌ خۆت جیابییه‌وه‌..
پشت له‌ ده‌رگای كراوه‌ بكه‌ی
ڕوو له‌ ڕێگایێ بێ ئاسۆ و دنیای گومان..
ده‌نگ: (كێن ئه‌وانه‌ی شه‌و به‌هیوای سبه‌ینێ‌
به‌رێ‌ ده‌كه‌ن؟
كێن ئه‌وانه‌ی ڕۆژ به‌ ئومێدی شه‌وی وا
دگوزه‌رێنن ؟
ئاپۆره‌ی شاری خامۆشان
له‌كوێرا گوریسی كورتی خه‌ونه‌كانتان
ده‌پچڕێنن؟)
ته‌نیا ون نه‌بوون به‌س نییه‌ ،
تۆ به‌ته‌مای هه‌لێكی
كه‌ نه‌ ڕه‌نگ و
نه‌ ده‌نگ و
نه‌ناونیشانی ده‌زانی !
هه‌لێ ، كه‌ دێت و نایێ..
ته‌نیا ون نه‌بوون به‌س نییه‌ .

9/1984




ئاوازه‌ ماندووه‌كانی یه‌كته‌نی … نه ژاد عزیز سورمێ … به‌شی دووه‌م

-c-
نه‌ژاد ! خود له‌ بارێكدا نییه‌
ڕه‌هایی ده‌ربڕێ…
ئیتر نه‌ما ،
دیدار ئاخر بوون ، جێی سه‌رنج بێ…
به‌سه‌رچوون
ئه‌و ڕۆژگارانه‌ی ماسك و ڕووبه‌ند
هه‌ر له‌ دوور ڕا ده‌رده‌كه‌وتن…
نه‌ژاد ! پێم كه‌وتۆته‌ سه‌ر ڕه‌شانگ ،
كه‌چی هێشتا
به‌فر نایه‌ڵێ
ئاسووده‌ سه‌رخه‌وێ بشكێنم…
به‌فر نایه‌ڵێ چاوم بپشكوێ و
شه‌فه‌ق و بووڵێڵ بگه‌یێنمه‌وه‌یه‌ك…
هاوسه‌نگیی سرووشت
دڵساردی نه‌ده‌گه‌یاند…
ئه‌ندازه‌گیریی ،
كارێك نه‌بوو له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ستدا كردیان…
مێرخاسی ،
ئیتر ناوكۆیی (هاتیی) نییه‌ ،
ختوكه‌ی ڕه‌هێڵه‌ بدا و
مه‌وسیمی چرۆ و نه‌وای هوزاران ده‌سته‌مۆ بكا…
با به‌ خه‌ونه‌كانماندا بچینه‌وه‌…
وه‌ختی هاتووه‌
بزانین چیمان له‌ بیر كردووه‌…
داوامان لێده‌كه‌ن :
شه‌باقه‌ی برینه‌كانمان كراوه‌تر بێ ..!
تا خوێنمان كه‌ژاوه‌ی ماریینز و
یاریه‌ خنجیله‌كانی ده‌سه‌ڵاتی پایته‌ختان ،
ڕه‌نگینتر بكا…
بۆ نا !؟
پاكدامه‌نی ،
كه‌ی له‌ ئه‌لف و بێی سیاسه‌ت
جێی بووه‌ته‌وه‌…
ئه‌و غه‌یبه‌
به‌ كام سۆز كه‌شف ده‌كرێ ؟

نه‌ژاد !
هه‌ڵه‌تێكه‌ ،
نازانی نه‌ بڕۆی ، نه‌ وچانێ بده‌ی…
نه‌ گیانی شه‌كه‌تت
بده‌یته‌ به‌ر ئاوهه‌ڵدێرێ
قیبله‌نمایێكت پێ نییه‌ ،
نازانی ڕووت له‌ كوێستانه‌
یا گه‌رمه‌سێر…

له‌م ڕه‌وه‌زه‌نه‌وه‌ ده‌یانبینم ،
چوارشانه‌ ،
به‌ ڕسكان ڕسكاون…
لێزمه‌ و گه‌واڵه‌ هه‌ورانیش ڕاده‌گرن ..
لێ چاوغایه‌نن ،
بڕوایان پێ مه‌كه‌ن…

ئه‌وه‌ ده‌مگۆ نییه‌ نه‌ژاد !
ئه‌وه‌ په‌رته‌وی نهێنیه‌ دره‌وشاوه‌كانه‌…
له‌م ڕه‌وه‌زه‌نه‌وه‌ ده‌یانبینم…
به‌ شه‌یدابوون، شه‌یدای خیانه‌ت و ده‌رهاورده‌كانین…
ئه‌وه‌ ده‌مگۆ نییه‌ نه‌ژاد !
ده‌مگۆ نییه‌…

8.7.2004

-D –
(( فڕین به‌ فڕین ده‌ست پیِ ناكا.
ئه‌وه‌ی ده‌یه‌وێ فڕین فێر بێ
دبێ له‌ پێشدا وه‌ستان و ڕۆیشتن و هه‌ڵاتن و سه‌ركه‌وتن فێر بێ…))
نیتچه‌

له‌ وه‌ته‌ی هه‌ین
هه‌وراز ده‌مانداته‌ ده‌ست نشێو و ،
نشیێو ڕوو به‌ ڕووی هه‌ورازمان ده‌كاته‌وه‌…
له‌و كۆسته‌وه‌ بۆ ئه‌و كۆست…
خانه‌گه‌ردان…
ماڵ به‌ كۆڵ…
به‌ ڕووباران خوێنمان داوه‌…
به‌ بڵندی چیایان كه‌لله‌سه‌رمان پژاوه‌…
ئێمه‌ فڕینمان به‌ فڕین
ده‌ست پێ نه‌كردووه‌…

لێره‌…

له‌سه‌ر خاكی خۆمان هێللانه‌مان چێ كردووه‌
له‌و سه‌ره‌وه‌ هاتوون
بێ ئه‌وه‌ی غه‌درێكمان لێكرد بن ،
یا سنووری باخچه‌كانیانمان به‌زاند بێ
لێیان تێكداوین…

ئێمه‌ فڕینمان به‌ فڕین ده‌ست پێ نه‌كردووه‌…
هیچ نه‌ما پێمان نه‌كه‌ن…
ڕێگه‌ی داهێنه‌رانه‌ی وایان له‌ ئازاردان و
كوشتن و
ڕه‌شكردنه‌وه‌مان داهێنا
كه‌سنه‌كرده‌…
به‌ڵام ئێمه‌ عاشقی چیان بووین ،
عاشقی هه‌تاو و خاك و باران بووین و
نه‌نووستین .
ئێمه‌ فڕینمان به‌ فڕین
ده‌ست پێ نه‌كردووه‌…

ئێمه‌ به‌رله‌وه‌ی
ده‌ستمان بگاته‌ ئه‌و هێشووه‌ ،
زۆر چڵمان له‌ ژێر پێدا شكاوه‌
خۆمان به‌ هی تر گرتۆته‌وه‌…
ئێمه‌ فڕینمان
به‌ خوێن و
فرمێسك و
به‌ تاوی گریان و
به‌ ته‌كانی هه‌ڵات هه‌ڵات و
به‌ چاوه‌ڕوانی زیندان و
گه‌رده‌لوولی ئه‌نفال و كیمیاباران و
به‌ زوڵمی مێژوو و جوغرافیاوه‌ ده‌ست پێ كردووه‌.
ئێمه‌ فڕینمان به‌ فڕین ده‌ست پێ نه‌كرده‌وه‌.
2004.3.8

-E –
زینده‌ خه‌ونن ،
ئه‌و هاوكێشه‌ ناهاوسه‌نگانه‌ی
وه‌ك ئینجانه‌یێكی گڵ له‌ ده‌ستمان گرتوون…
زینده‌ خه‌ونن..

ئێمه‌ گرێژنه‌ی ده‌رگا تێكشكاوه‌كانمان ،
هێشتا هه‌روا ماوه‌ته‌وه‌..
ئاهه‌نگێكمان به‌ بوونی ، نه‌بووی
ده‌ورو زه‌مانێكی زۆرمان نه‌داوه‌..
ده‌رچوو زۆربه‌مان ،
له‌ به‌رنامه‌ی زینده‌به‌چاڵكردنی خه‌ونه‌كان..
له‌ به‌دنیهادی بێ ئه‌ندازه‌ی
وه‌فا و شه‌رم نه‌گه‌یشتبووین.
ده‌رچوو ئێمه‌ سه‌هو بووین..
ده‌رچوو…(؟!)

زینده‌ خه‌ونن ،
ئه‌و كوانووانه‌ی
له‌ دووكه‌ڵ زیاتری لێ دیار نییه‌ ،
سه‌رسام..
حه‌په‌ساو..

براده‌ره‌كه‌م ، له‌ هه‌نده‌ران ده‌ژی..
گرفتی گه‌وره‌ی ئه‌وه‌یه‌ ،
وه‌رزه‌كانی ساڵی لێ تێكچووه‌ ،
براده‌ره‌كه‌م ،
گه‌نجینه‌ی به‌رده‌رگای ماڵی خۆیان نابینێ !
چووه‌ به‌ دوای ئه‌و گوڵانه‌دا ده‌گه‌ڕێ
كه‌ ( له‌وێ )
له‌سه‌ر ته‌رمی مردووانی داده‌نێن..
ئه‌و له‌وه‌ته‌ی سه‌ری هه‌ڵگرتووه‌ ،
سه‌یری ئاوێنه‌ی نه‌كردووه‌ و
ئادگاری خۆی نه‌دیوه‌..
دوای ئه‌و هه‌موو ماوه‌یه‌
هاتبوو به‌ په‌رۆشه‌وه‌
سیماو ئادگاری خۆی ببینێته‌وه‌ ،
ئه‌و تا خۆی نه‌دیبوو ،
نه‌یده‌زانی ئه‌وه‌نده‌ ماندووه‌..
ئه‌و تا خۆی نه‌دیبوو ،
نه‌یده‌زانی ئه‌ونده‌ ئومێد دزراوه‌..
ئه‌وه‌نده‌ هیچه‌..
زینده‌خه‌ونن..
ئه‌و مامڵه‌ت و سه‌روسه‌ودایانه‌..
وژه‌ی (با) ن
كاسیشی كردووین ،
دووكه‌ڵی كووانویش
كه‌ دیار نییه‌ له‌ ئاگره‌وه‌یه‌ ، به‌ ڕوودا ئه‌دا..
به‌ خێر له‌ به‌فرانباری ته‌مه‌ندا..
ڕه‌شانگمان لێ ده‌ركه‌وتبوو.
به‌خێر خه‌ریك بوو
هه‌نگاو هه‌ڵێنین..
زینده‌ خه‌ونن..
زینده‌..خه‌..و..ن..ن.
كانوونی دووه‌م 1995

-F-

ڕێگاكان به‌ره‌ و كوێمان ده‌به‌ن ؟
ڕه‌شه‌با به‌ زمانی ڵاَلمانه‌وه‌
ئاسۆی مێژوو
ئاسۆی جوغرافیا
ئاسۆی ڕه‌نگ و مردن ..
ئاسۆی سیاسه‌ت و قیامه‌ت ..
هه‌موو ئاسۆیه‌كان
ده‌كرێن به‌ پێكێك و :
له‌ شه‌وه‌ لاڵه‌كان
له‌ شه‌وه‌ كوێره‌كاندا هه‌ڵده‌درێن..

ئه‌و پێكه‌شتان نۆش !

به‌ ئێوه‌ چی
ژێیه‌كان ده‌پسێن ؟
به‌ ئێوه‌ چی
ڕوانینه‌كان هه‌ناسه‌ سوار ده‌كرێن ؟
به‌ ئێوه‌ چی
چیاكان خاكه‌شین بپۆشن ؟
به‌ ئێوه‌ چی
مه‌رگ و
ده‌نگ و
كوێرایی ؟
به‌ ئێوه‌ چی..؟

ڕێگاكان
به‌ره‌و كوێیان بردین نیشتمانه‌كه‌م؟
ئه‌وه‌ خه‌ون بوو یا مۆته‌كه‌ ؟
ئه‌و پرخه‌ بوو یا ئاوزنگ دان ؟
ئه‌وه‌ چه‌پڵه‌ی
گرگنه‌ حوجه‌كان بوو
یا فیكه‌ی سۆزانییه‌كان..؟
نیشتیمانه‌كه‌م..
چی ما نه‌یانده‌ییێ و
چی ما پێت نه‌كه‌ن ؟
ئه‌وه‌ی پێت نه‌كرابوو ، پێیان كردی…
ئه‌وه‌ی نه‌ت دیبوو ، پێیان دیتی..
ڕێگاكان ،
به‌ره‌و كوێیان بردین ؟
زمانی
چه‌كی ژه‌نگاوی قاچاخچییان..
ڕۆژگاری
سه‌ره‌تاتكێی
هه‌رچی و په‌رچی و
ماستاوچی و
كارخانه‌چی و
چی و چی.. بۆ كوێی بردین ..
نیشتیمانه‌كه‌م ،
نیشتیمانه‌ له‌ت له‌ت و
بێ ئاسمان و
چرا و
بێ ڕێگا و
بێ ئاسۆیه‌كه‌م..!

ئیتر شه‌وتان باش!
كه‌ خه‌ونی مناڵانتان
زینده‌ به‌چاڵ كرد و
دواڕۆژتان له‌ پێ كرد..
شه‌وتان باش !
شه‌هیده‌كانتان
جارێكی دی شه‌هید كرده‌وه‌…
شه‌وتان باش !
شه‌وتان با
شه‌وتان
شه‌و…
شوباتی/ 1995

-G-
خه‌زێنه‌ و ده‌وڵه‌ت ، له‌ به‌ر دره‌گای خۆته‌…
تۆ…
ده‌خوازێ هه‌وڵبده‌ی
به‌ هێزی دیماهینه‌هاتووی جوانی بچیته‌ مه‌یدان…
بۆنایێن (وه‌زاره‌تی جوانی) و
(به‌ڕێوبه‌رایه‌تی گشتیی جوانی) و
(كۆمپانیای سنوورداری جوانی) دابمه‌زرێنین ؟
كوردینه‌ ! وڵاته‌كه‌ی خۆتان نابینن ؟
وه‌رن ئه‌مجاره‌
به‌ چاوی ناخ ته‌ماشای كه‌ن…
ببینن چۆن مێژووتان نه‌خوێندۆته‌وه‌…
ببینن
چه‌ند كۆڵه‌وار و
چاوله‌ده‌ر و
بێ ئاراسته‌ن…
نیگاتان بۆچی په‌رت بووه‌…؟
ئه‌وه‌تا خه‌زێنه‌ و ده‌وڵه‌ت له‌ به‌رده‌رگای خۆتانه‌…
ئای له‌ ئێوه‌ !!
كه‌ به‌ خۆشتان ناوه‌ستن…
ئای له‌ ئێوه‌ ،
هه‌وڵناده‌ن جیهانبینییه‌كتان هه‌بێ…
ئای له‌ ئێوه‌ی
به‌ جارێ
پێتان
له‌ به‌ری خۆزگه‌ و مرازان بڕیوه‌…
بۆ كوێ ده‌چن؟
به‌ دوای چیدا ده‌گه‌ڕێن ؟
ئه‌وه‌تا خه‌زێنه‌ و ده‌وڵه‌ت
له‌ به‌رده‌رگای خۆتانه‌…
چارێكی دیكه‌تان كه‌ نه‌ماوه‌…
یا ده‌بێ هه‌بن ،
یا هه‌بن…
( ڕۆشنایی ناخه‌ تیشك داوێ…
نه‌ژاد بیانبینه‌، هه‌موو شتێكیان هه‌یه‌…
بیانبینه‌ نه‌ژاد !
له‌ هه‌موو شتێك بوونه‌ته‌وه‌ ،
ئیتر نازانن چی بكه‌ن…
ئه‌و خه‌مه‌ی یه‌خه‌ی گرتوون
تووشی كه‌س نه‌بێ…
تیا ماون له‌وه‌ی
بۆچی گوڵ بۆنی جارانی نه‌ماوه‌…
بۆ ناتوانن وه‌ك جاران
گوێ بۆ خوڕه‌ی ئاوهه‌ڵدێران ڕادێرن ،
كه‌ ده‌نگی هه‌ندێكیان
وه‌ك ده‌نگی وێككه‌وتنی
هێشوه‌ ترێیان وایه‌…
نه‌ تامی چا وه‌ك خۆی ماوه‌ ،
نه‌ دانیشتنی چایخانه‌ و
پیاسه‌ی ئێواران…
هه‌موو شتێكیان هه‌یه‌…
نه‌ زه‌رده‌ی سه‌ران…
نه‌ یه‌كه‌مین بارانی پایزان
سه‌رنجیان ڕاده‌كێشێ…
تیا ماون…
هه‌موو شتێكیان هه‌یه‌ و ،
له‌ هه‌موو شتێك بوونه‌ته‌وه‌..
نازانن چی بكه‌ن…
به‌ ڕاستی شایانی دڵنه‌وایین…
شایانی به‌زه‌یین…)
2004.7.24

-H –
نه‌ژاد سه‌یركه‌ !
ده‌فژن
به‌ چ ڕوانین و جیهانبینییه‌ك
له‌ مه‌داری كه‌شف و یه‌قیندا گیرساونه‌ته‌وه‌ ،
كه‌ له‌ من و تۆ ونه‌ !
نه‌ژاد !
بڵێسه‌ هه‌مان بڵێسه‌ بوو ،
تیشكی له‌ دره‌وشانه‌وه‌ی جیهانئاراوه‌
به‌ناو كۆڕی غه‌ریب و ئاشنایاندا ده‌پڕژاند…
ئای كه‌ نهێنیه‌كی گه‌واهیده‌ر بوو ،
هاتین (پاكی) مان به‌ ته‌رازووی لاسه‌نگ كێشا ،
كه‌چی
هه‌ڵه‌گۆیی به‌ ته‌رازوویه‌كی هاوسه‌نگ !
ژه‌هره‌ گوڵنار نه‌ژاد !
باده‌ی دوای نیوه‌شه‌وانی ده‌روێشی…
غه‌مزه‌ی وشكه‌ بڕواییه‌…
ڕاڕه‌وه‌ی یاساشكێنی…
له‌ نادانییان نه‌بوو ،
ده‌فژه‌ن به‌و ڕوانینه‌
وه‌همی دادڕه‌سیی
به‌ره‌و باره‌گای نوور به‌ كۆڵدا ده‌ده‌ن…
ژه‌هره‌ گوڵنار ،
شارای زه‌مانی(قاتیی) یه‌…
نه‌شئه‌ی باده‌نۆشی كه‌ناره‌كانه‌…
چ هه‌ڵپه‌یه‌كه‌
نیوسه‌ده‌ زیاتره‌، (دارا) دارێكی نه‌دی…؟
لێڕوانین
له‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی سرووته‌ ڕسكاوه‌كاندا كه‌نارگیره‌…
شاش بووه‌ ،
به‌ دوای چه‌شه‌یێكدا ده‌گه‌ڕێ
سه‌راپای له‌ خۆنووسانه‌…ونه‌…
ده‌فژه‌ن ئاشنان… نامۆ نین
چه‌می چاوان و
هۆشی مه‌ستی و
ڕوناهی دڵان ده‌بینن…
وه‌نه‌وشه‌كان كه‌ ڕازێكیان تێدا نه‌بوو…
ئه‌وه‌ ته‌بعی هه‌ڵبوون بوو
له‌ شه‌وێكی ده‌یجوور و نوته‌كدا…
ئه‌وه‌…
كانی زه‌مه‌ندێكه‌
ڕه‌نگ به‌ په‌لكه‌گیا ده‌دا و
بۆن به‌ عه‌تر ده‌به‌خشێ…
ئیتر چ به‌رگرێك هه‌یه‌
دارستان له‌گه‌ڵ بوڵێڵدا نه‌سووتێ…؟
ده‌فژه‌ن بێ په‌روایه‌ ،
ده‌خوێنێ و ده‌ڕوا…
خۆشخوانی ، كه‌ شۆخی نییه‌ براده‌ر…!
برینی بێشاڵانانه‌ ،
نیگاری سۆز
باڵنده‌ی به‌رزه‌فڕ و
سایه‌ی چیله‌مێو…
گه‌ڵا
گه‌ڵا
نه‌ژاد بڕوانه‌ !
گه‌ڵا چۆن بوون به‌ ئاوێنه‌ی وه‌رزه‌كان
ده‌فژه‌نیش به‌ گوڵی دیوان…
2004.6.26

-i-
چی بگێڕمه‌وه‌؟ به‌ ته‌نێ بووین…
بیابانێكی بێ پایان بوو ،
بێ داد ، بێ هانا…
گه‌رده‌لوول ، په‌یامی نیهانیی و
خه‌نده‌ی له‌سێداره‌دراو…
چی بگێڕمه‌وه‌؟
ڕێكه‌وت سرووشت به‌ده‌ر بوو ،
به‌هانه‌گر ، ڕاگواسته‌…دڵگه‌رم…
تۆ بڵێ خه‌ونی ڕه‌هێڵه‌…
ڕامانی باران…
ئاوڕدانه‌وه‌ی به‌فر و
فڕینی سێبه‌ر…
چی بگێڕمه‌وه‌ ، كاكه‌ نه‌ژاد !
كارخانه‌یه‌ك بوو بۆ خۆی ،
له‌ كزه‌بای به‌یانییان پشێوتر ،
سوخته‌ی دڵڕه‌شان…
چی بگێڕمه‌وه‌؟
ئه‌و وه‌ختی هه‌موو وه‌رزه‌كان
یه‌ك وه‌رز بوون
به‌ڵام نازانم…
به‌بیرم نه‌ماوه‌ كام وه‌رز بوو…
ئه‌گه‌ر بڵێم زستان بوو دڵنیا نیم…!
ئه‌گه‌ر بڵێم پایز بوو… دڵنیا نیم…!
ئه‌گه‌ر بڵێم به‌هار بوو… هاوین بوو
دڵنیا نیم…!!
له‌ بیره‌خه‌و ڕا چوو بووم ،
ئاگام لێ نه‌بوو
هاتبوو دڵی ماندوومی
له‌ جانتاكه‌ی هاوێشتبوو و
ڕۆیشتبوو…
كه‌ هۆشیار بوومه‌وه‌ ،
ده‌ستم له‌ سنگم كوتا، ئینجا زانیم…
لێ پاشی چی…؟ چی بگێڕمه‌وه‌ ؟
چی بگێڕمه‌وه‌.. كاكه‌ نه‌ژاد…!؟

2004.9.2




ئاوازه‌ ماندووه‌كانی یه‌كته‌نی-1 …نه ژاد عزیز سورمێ


به‌شی یه‌كه‌م

(( ئاخ سنگی قووڵی ئه‌م بێده‌نگییه‌ چ پاك هه‌ناسه‌ هه‌ڵده‌كێشێ…
بڕوانه‌ چۆن ئه‌م بێده‌نگییه‌ پیرۆزه‌ گوێ ڕاده‌دێرێ..
نیتچه‌ ))

-A-
وشه‌ ته‌نیا باڵ نییه‌ ،
له‌به‌ر پێی شازاده‌دا
به‌ سوپاس بدره‌وشێته‌وه‌…
په‌رۆشیی،
كانگه‌ی پێسپارده‌یی و
ئاراسته‌ی ڕێ پێ هه‌ڵه‌كردن ده‌رچوو…
كه‌ژێ، هه‌ر له‌ ده‌ستپێكدا
كێڵگه‌یه‌كی به‌ردراو بوو… دۆڕاو بوو…
كه‌ژێ به‌ ڕووبه‌ندی وا ده‌رده‌كه‌وت
له‌ قه‌نه‌وزی گۆمه‌ وه‌ستاوه‌كانی ده‌كرد…
له‌ ساوی ئاو ،
له‌ ئه‌ندازه‌گیریی تۆزاڵی خۆلێگۆڕان…
له‌ ده‌ستپێكه‌وه‌ ،
چاوی لێ بوو
له‌ تاڵ تاڵ و
سات سات و
چڵی چڵی ده‌وروبه‌ر فێر ببوو ،
چاو له‌ ئاسمان
ورشه‌ی مانگ له‌ زه‌ڵكاودا نقوم بكا…

وشه‌ نوخشه‌ی ختوكه‌دانی ویژدانه‌!
ئه‌شقیای به‌ كێوكه‌وتوو؛
هاوڕێی باران…
ئه‌وه‌ نیگای هاوده‌م نه‌بوو
ڕوو له‌ ئاسمان…
ئه‌وه‌ چاوی ئاره‌زووبازی كه‌ژێ بوو
كه‌ ده‌مگوت نه‌فره‌ت له‌ ڕۆشنایی ده‌كا ؛
خۆی له‌ پاكدامه‌نی ده‌دزێته‌وه‌ ،
وا ده‌رچوو…
سپێده‌ی هاوین ،
له‌ چاوی ته‌لیسماوی درۆینی كه‌ژێ دا
گڕی ده‌باراند…
خه‌یاڵم ده‌كرد ئه‌و ڕاڕه‌وه‌
به‌ بێ تۆ نه‌چێته‌ سه‌ر…
ئه‌ستێره‌ بكوژێنه‌وه‌
جارێكی تر به‌یان نه‌دا…
به‌ڵام وشه‌ هه‌رگیز ،
بوونه‌وه‌رێكی به‌ ته‌نێ نییه‌.
مه‌گه‌ر جوانی و ڕه‌ندی دونیا
له‌ كوێدا جێیان ده‌بێته‌وه‌…؟!
بۆ ڕوناهی ڕێ
من وشه‌م به‌سه‌.
تۆیش تا هه‌تایێ نوقمی
وه‌همه‌ له‌ززه‌ت به‌خشه‌ ،
ئایدزهێناكانی خۆت به‌…!
وشه‌ ته‌نیا باڵ نییه‌ كه‌ژێ !
كه‌ژێ ی ژووره‌ تاریكه‌ په‌نهانه‌كان
وشه‌ ته‌نیا باڵ نییه‌…
من وشه‌م به‌سه‌…
كه‌ژێی فێڵباز!
12.8.2004

-B-

گریان… ختوكه‌ی خه‌یاڵه‌ نووستووه‌كانی ناخ
له‌ به‌هه‌ستترین ته‌جه‌للایدا..
گریان وه‌جدی شه‌فه‌ق و نامه‌ی سپێده‌ ،
له‌و چركه‌ كورتانه‌ی بنه‌وشه‌یی ده‌نوێنێ…
مرۆڤ چه‌ندی پێویستی به‌ شیعره‌، پێویستی به‌ گریانه‌…
شاعیر تا پتر له‌ كڵپه‌ی ئاگر و
یه‌كته‌نی شاخ و
ته‌وژمی باهۆز بگا…
ده‌بێ بگری…
گریان ئیكسیری دارایی ڕوناهییه‌…
شاعیران ده‌بێ بگرین…
تا خه‌ڵوه‌تی نهێنیه‌كانیان گوڵی لێ بڕوێ…
به‌ نابه‌ڵه‌دم مه‌زانه‌…
پێویسته‌ قسه‌یه‌ك له‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بكه‌ین…
گریان… باڵی ئه‌و ڕه‌نگاڵانه‌شه‌
ئازادانه‌ ئه‌م چڵ و ئه‌و چڵ ده‌كه‌ن…
گریان… بارانی ناوه‌ختی ڕێكه‌وتی خۆشه‌ویستی و
ڕه‌شه‌بای جودابوونه‌وه‌ و
هاواری برسیه‌تی و به‌جێهێشتنی وار و نیشتمانیشه‌…
هه‌میشه‌ سه‌رده‌می بێ گریان،
به‌ ڕۆژگاری بێئومێدی و هیوابڕاوی ناوزه‌د ده‌كرێن…
گریان…ده‌سته‌واژه‌یه‌ك نییه‌ ،
مانای لێكبدرێته‌وه‌ ،
گریان نیازێكه‌
وێنه‌ی كه‌ڤاڵی هونه‌رمه‌ندێك ،
به‌ كۆمه‌ڵێك ڕه‌هه‌ندی دیار و نادیار ده‌خوێندرێته‌وه‌…

ده‌سا بابگرین به‌ سه‌ر سێبه‌ری ،
ئه‌و ئاوازانه‌ی گژوگیای بناریان به‌ عه‌شق ده‌نه‌خشاند…
بابگرین
به‌ سه‌ر تارمایی ئه‌و خه‌ونانه‌ی به‌ شیعر ده‌ستیان پێكرد و
به‌ شیعر كۆتاییان هات…
با بگرین !
به‌سه‌ر جوانییه‌ك
پێشه‌نگی كه‌ژاوه‌ و
چرای سه‌فه‌ره‌…
بابگرین…
ئاسمان چاومان لێ ده‌كا…
ئاسمان لاساییمان ده‌كاته‌وه‌…

6.8.2004




تۆ … نه ژاد عزیز سورمێ

تۆ ،
تۆ.. ژانێكی تری ناخی ئه‌فسانه‌كانی .
تۆ..
بۆ من ،
تانه‌ی چاوی ..
شه‌خته‌ی ڕێگا ..
خانه‌ی خه‌فه‌ت .
بۆ ئه‌وانیش ،
په‌یژه‌ی نه‌شئه‌
ته‌نكاوی ده‌ریا
هه‌واری ئاسووده‌یی …

تۆ .. هه‌واڵێكی خۆشی..
بێ‌ مانگه‌ ده‌سكرده‌كان
بێ‌ په‌یك ده‌گه‌یته‌ جێ‌ .
به‌ڵام تۆ..
وه‌ك چڵه‌كانی ڕۆژپه‌ڕ
حه‌قیقه‌تێكی بۆشی..
تاڵ تاڵ ،
بێ‌ جیاوازی
به‌سه‌ر ئاسمانه‌ی ڕه‌وزه‌نی
هه‌موو (من)ه‌ كان داده‌باری..

تۆ..
له‌ نێوان (ئا) و (نه‌ْ ) دا
پرسیارێكی ،
له‌قوڵایی چاخه‌ به‌ردینه‌كانه‌وه‌
هه‌ڵداشتراویه‌ خوار..
به‌رد نییه‌.. سه‌رت پێ‌ نه‌كه‌وتبێ‌
دار نییه‌.. له‌ سنگت نه‌چه‌قیبێ‌
ڕووبار نییه‌ .. نه‌یبردبی..

تۆ..
تۆ له‌ یه‌ك كاتدا نهێنی چۆلپه‌رستی و
دڵڕه‌قی شارستانیه‌تی..

تۆ..
چرای به‌ر ئاستانه‌ی په‌رستگای
هه‌رده‌مه‌ و له‌ ده‌ستی كاهینێك دای .

تۆ ڕوناهی دۆزه‌خی
گوناهه‌كان جوانتر ده‌رده‌خه‌ی..
تاریكایی به‌هه‌شتی
پاكیزه‌یی و باشییه‌كان حه‌شار ئه‌ده‌ی..

تۆ
تۆ ژانی.. به‌ڵام ژانێكی تر ..
تۆ كچێنیی مێژووی.. تۆ
تۆ..
ئاخ.. تۆ
تۆ.. به‌هه‌ر حاڵ (تۆ) ی !

23/4/1993