دەربازبوون لەکۆتی خۆبەکەمزانین.. ستار ئەحمەد
کاتێک باس لە مێژووی مرۆڤایەتی دەکەین، ئەستەمە ئاماژە بە زنجیرە چیاکانی زاگرۆس نەکەین. ئەم جوگرافیا پیرۆزە، تەنیا کۆمەڵێک بەرد و لوتکەی سەرکێش نییە، بەڵکو لانکەیەک بووە کە یەکەمین چەخماخەکانی شارستانییەتی تێدا گەشایەوە. لێرەدا مرۆڤ فێری ئەلفوبێی ژیان بوو، دەستی دایە چاندنی خاک و ماڵیکردنی ئاژەڵ، و ئەم شوێنەی کردە پەناگەیەکی ئارام بۆ هەموو گەل و ئایینەکان. بەڵام جێگەی داخە، نەتەوەیەک کە میراتگری وەها شکۆیەکی مێژوویی بێت، ئەمڕۆ لەناو هەندێک لە تاکەکانیدا تووشی دەردێکی دەروونیی کوشندە بووە کە ئەویش گرێی خۆبەکەمزانینە.
ئەم هەستە نەرێنییە وەک زنجیرێکی نادیار وایە کە مێشک و دەروونی تاکی کوردی پێ بەستراوەتەوە. خۆبەکەمزانین لێرەدا بەو واتایە دێت کە مرۆڤ وا هەست بکات زمانەکەی، مێژووەکەی، و تواناکانی لە چاو نەتەوەکانی تردا کەمتر و دواکەوتووترە. ئەم شکستە ناوەکییە لە بۆشایییەوە دروست نەبووە، بەڵکو بەرهەمی سەدان ساڵ داگیرکاری، ستەمی ڕامیاری و شەڕی دەروونیی نەیاران بووە. داگیرکەران هەمیشە هەوڵیانداوە ، وا لە کورد بگەیەنن کە پێویستە هەمیشە پاشکۆ بێت و بێگانە لەو ژیرتر و لێهاتووترە. کاتێک مرۆڤ بۆ ماوەیەکی درێژ لەژێر گوشاردا بێت، وردە وردە بڕوای بە خۆی نامێنێت و دەبێتە لاساییکەرەوەیەکی کوێرانەی کولتوورە دەرەکییەکان.
یەکێک لە نیشانە هەرە دیارەکانی ئەم گرێیە، فەرامۆشکردنی زمانی دایک و پەنابردنە بەر وشەی بێگانەیە بۆ ئەوەی کەسەکە وا دەربکەوێت کە شارەزا و ڕۆشنبیرە. هەروەها پشتگوێخستنی بەرهەم و داهێنانی ناوخۆیی و بە پیرۆزکردنی هەر شتێک کە لەودیو سنوورەکانەوە دێت. ئەمە لە کاتێکدایە کە خاکی زاگرۆس سەرچاوەی سەرەکیی زۆرێک لەو زانست و بەهایانە بووە کە جیهانی ئەمڕۆ شانازییان پێوە دەکات. ئێمە لەسەر زەوییەک وەستاوین کە جیهانی کۆنی تێدا بونیاد نراوە، کەچی زۆرجار وەک میوانێکی شەرمن و بێدەسەڵات لەسەر خاکی خۆمان ڕەفتار دەکەین و چاومان لە دەستی بێگانەیە تا پێناسەی شوناسمان بۆ بکاتەوە.
بۆ پچڕاندنی ئەم کۆتە و ڕزگاربوون لەم زیندانە دەروونییە، پێویستە گەڕانەوەیەکی ڕاستەقینە بۆ خۆمان بکەین. ناسینی مێژووی زاگرۆس تەنیا بۆ شانازییەکی وشک نییە، بەڵکو بۆ تێگەیشتنە لەو هێزە شاراوەیەی کە لەناو هەر تاکێکی ئەم نەتەوەیەدا هەیە. متمانە بەخۆبوون کاتێک دەگەڕێتەوە کە باوەڕمان بە توانا و داهێنانی گەنجی خۆمان هەبێت. دەبێت ئەو ڕاستییە قبووڵ بکەین کە هیچ نەتەوە و زمانێک لە بنەڕەتدا لەوەی تر باڵاتر نییە؛ جیاوازییەکە تەنیا لە ڕەخساندنی دەرفەت و هەبوونی ویستدایە.
کاتی ئەوە هاتووە کە تاکی کورد لەو قاوغە دەروونییە بێتە دەرەوە و چیتر ڕێگە نەدات سێبەری مێژووە سەختەکان، ڕووناکیی داهاتووی لێ تاریک بکات. زاگرۆس تەنیا شوێنی بەرد و دارستان نییە، بەڵکو هێمای خۆڕاگری و دەسپێکی ژیانێکی نوێیە. بڕوابوون بە ڕەسەنایەتیی خۆمان و کارکردن بۆ زانست و پێشڤەچوون ، تەنیا کلیلی دەربازبوونە لەو تەڵە دەروونییەی کە ساڵانێکی زۆرە تێیدا دیل کراوین. دەبێت بە شانازییەوە ڕووبەڕووی جیهان ببینەوە و نیشانی بدەین کە میراتگرانی ڕاستەقینەی زاگرۆس، هێشتا دەتوانن ببنە پێشەنگی داهێنان و پێکەوەژیان.
ستار ئەحمەد
