ئایا چەپ دەتوانێت قەڵای دیجیتاڵی سەرمایەداری بشکێنێت؟.. ڕزگار ئاکرێی

پێشەکی: قەیرانی ڕێبازە تەقلیدییەکان لە سەردەمی ئەلگۆریتمەکاندا

شەڕی ئازادی سۆسیالیستی لە سەدەی بیست و یەکدا بە ئامرازەکانی سەدەی پێشوو سەختە. لە سەردەمێکدا کە ئەلگۆریتمەکان زاڵ دەبن، کاریگەری دیجیتاڵیزەکردن و زیرەکی دەستکرد لەسەر میدیا، کەلتوور، پەروەردە، کار و ژیانی ڕۆژانە بەربڵاوە و سیاسەت و ستراتیجی ئابووری لە ڕێگەی شیکردنەوەی داتای گەورە و بڕیاردانی سیاسی و ئابوورییەوە شێوە دەدرێت، چەپ خۆی لە بەردەم پرسیارێکی وجودی دەبینێتەوە: چۆن ئەو بزووتنەوانەی کە هێشتا کار دەکەن و خۆیان بە لۆژیکی تەقلیدی رێکدەخەن دەتوانن بەرگەی سەرمایەداری دیجیتاڵی بگرن کە گەیشتووەتە ئاستێکی بێ وێنە لە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا؟
بەردەوامی پشت بەستنی ڕێکخراوە چەپەکان بە شێوازە تەقلیدییەکانی گوتاری و ڕێکخستن و کردار، تەحەدایەکی گەورە بۆ ئەوان دروست دەکات لە ڕووبەڕووبوونەوەیان لەگەڵ سەرمایەداری. ئێمە ڕووبەڕووی دوژمنێک دەبینەوە کە خاوەنی جبەخانەیەکی پێشکەوتووی ئامرازی دیجیتاڵی و ئابووری و سیاسی و سەربازی و میدیاییە و لە هەموو بوارەکاندا بە درێژایی خولەکێک لە گەشەسەندندایە و سەرەڕای قووڵایی قەیرانەکانی خۆی دەگونجێنێت و سەرەڕای ململانێی نێوان بلۆکەکانیدا بە شێوەیەکی چینایەتی یەکدەگرن لە کاتێکدا بەشێکی بەرچاوی چەپ هێشتا پشت بە میتۆد و ئامرازی بەسەرچوو دەبەستێت کە چیتر لەگەڵ پێداویستییەکانی ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە نوێیەدا ناگونجێت. ئەمە ئەو شتەیە کە ئەمڕۆ لەسەر زەوی دەیبینین و پێویستی پەرەپێدان و نوێکردنەوەیان لە هەموو کاتێک زیاتر پێویستە.
لە وتارەکانی پێشوودا، ئەم دابەشبوونە گەورەیەم بە لێکچوونی فیل و مێروولە دەربڕیوە. هەرچەندە، پاش گەشەسەندنی خێرا و گەورەی سەرمایەداری دیجیتاڵی، لەگەڵ کاریگەری چەپی سنووردار و پێشکەوتووخوازی دیجیتاڵی و بەهۆی کارە پیشەییەکانم لە بوارەکانی ئەلگۆریتمی و حوکمڕانی دیجیتاڵی، لەو باوەڕەدام کە ئەم بۆشاییە ئێستا فراوانتر بووە و بووە بە مێروولە و دایناسۆرێک. ئەمە ڕاستییەکی سەخت و تاڵە کە دەبێت بە ڕاشکاوانە دانی پێدا بنێین، بۆ ئەوەی لەم دانپێدانانەوەیە دەست پێبکەین بە لێکۆڵینەوەی جددی لە بەدیلی گونجاو.

مارکس و ئەنگلس: زانست و تەکنەلۆژیا وەک شمشێرێکی دوو دەمی

زانست و تەکنەلۆژیا ناوەندی بیری کارل مارکس و فریدریش ئەنگلس بوون کە وەک ئامرازێک دەیانزانی کە دەتوانرێت بۆ ئازادی یان پەرەپێدانی هەژموونی چینایەتی بەکار بهێنرێن. لە ژێر دەسەڵاتی سەرمایەداریدا، پێشکەوتنی زانستی و تەکنەلۆژیا بۆ زیادکردنی قازانجی بۆرژوازی و چەوساندنەوەی کاری دەستی و ڕۆشنبیری بەکاردەهێنرێت و نامۆبوون و نایەکسانی چینایەتی زیاتر دەکات. بەڵام مارکس و ئەنگلس درکیان بەوە کرد کە ئەم دژایەتیانە توانای شۆڕشگێڕی هەیە کە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ بنیاتنانی سیستەمێکی سۆسیالیستی دادپەروەرانەتر. ئەمڕۆ، تێڕوانینی ئەوان لە سەردەمی سەرمایەداری دیجیتاڵیدا زۆر پێویستە، کە تەکنەلۆژیا بۆتە ئامرازێکی نوێی کۆنتڕۆڵکردن، لە هەمان کاتدا دەرفەتی ئازادی مرۆڤایەتی دەڕەخسێنێت.
هۆشیارییەکی قووڵیان لە سروشتی دیالێکتیکی مێژوو و کۆمەڵگا وای لێکردن کە پێشکەوتنی زانستی وەک هێزێکی ماددی و کۆمەڵایەتی ببینن کە ڕەنگدانەوەی پەیوەندییەکانی دەسەڵاتی چینایەتی و شمشێرێکی دوو دەمی خاوەن توانای ئازادیخوازی گەورە و لە هەمان کاتدا بۆ قوڵکردنەوەی چەوساندنەوە و پتەوکردنی هەژموونی سەرمایەداری بەکار دەهێنرێت. بیرکردنەوەیان بەڵگەی توانای شیکاری ماددی بوو بۆ تێکەڵکردنی زانست لەگەڵ ململانێی چینایەتی، کە تێیدا زانین دەبێتە هێزێکی پاڵنەر بۆ گۆڕینی جیهان، نەک تەنها ئامرازێک بۆ تێگەیشتن. پڕۆژەی ڕۆشنبیری ئەوان بە ڕوونی داوای تێپەڕاندنی سنووری سیستەمی سەرمایەداری دەکات بەرەو داهاتوویەکی مرۆڤانەتر، لەسەر بنەمای ئەو ئەگەرە ئازادیخوازانەی کە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا پێشکەشی دەکات.
لە شیکردنەوەی مارکس بۆ سەرمایەداری، تەکنەلۆژیا پێگەیەکی سەرەکی هەبوو لە ئاشکراکردنی دژایەتییە بنچینەییەکانی سیستەم. ئەو باوەڕی وابوو کە ئامێرەکان کە نوێنەرایەتی لوتکەی پێشکەوتنی زانستی دەکەن لە سەردەمی ئەودا ئامرازێک نین بۆ باشترکردنی ژیانی مرۆڤ یان ئازادکردنیان لە بارگرانی کاری سەخت، بەڵکو بوونە ئامرازێکی کاریگەر بۆ کەڵەکەکردنی قازانجی سەرمایەداران و زیادکردنی چەوساندنەوەی کرێکارانی دەستی و ڕۆشنبیر. ئەم بەکارهێنانە لە تەکنەلۆژیا بووەتە هۆی بەرهەمهێنانی بەهای زیادە بە کەمکردنەوەی پێویستی بە کاری مرۆڤ و پرۆلیتاریا لە دۆخێکی نامۆدا جێدەهێڵێت کە کرێکار لە پرۆسەی بەرهەمهێنان و دەرئەنجامی کارەکەی دابڕاوە. بۆ مارکس، ئەم دژایەتییە بەڕێکەوت نەبوو، بەڵکو بەشێکی گرنگی میکانیزمەکانی سەرمایەداری بوو کە زانست و تەکنەلۆژیا دەکاتە ئامرازی زاڵبوونی چینایەتی.
ئەنگلس زانستی وەک ئامرازێک بۆ تێگەیشتن لە ململانێی کۆمەڵایەتی بە قووڵتر دەبینی. کاریگەری ئەو لەسەر دۆزینەوە زانستییەکان وای لێکردووە ببینێت کە ململانێ تەنها بە کۆمەڵگای مرۆڤایەتیەوە نییە، بەڵکو سروشتیش دەگرێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو دیترمینیزمی بایۆلۆجی ڕەتکردەوە و جەختی لەوە کردەوە کە یاساکانی فەرمانڕەوایی سروشت جیاوازن لەو یاسا کۆمەڵایەتیانەی کە کاریگەری کرداری مرۆڤی هۆشیاریان لەسەرە. ئەنگلس ڕەهەندێکی زانستی بۆ ماتریالیزمی دیالێکتیکی زیاد کرد، نیشانی دا کە یاساکانی دیالێکتیک بەسەر سروشت و کۆمەڵگادا جێبەجێ دەکرێن، تێگەیشتن لە گۆڕانە مێژووییەکان وەک بەشێک لە بزووتنەوەیەکی پەرەسەندنی سەرتاسەری بەهێز دەکات.
ئەم بۆچوونە بۆ پێداچوونەوە بە تیۆری لە ژێر ڕۆشنایی گۆڕانە مێژووییەکاندا بۆ خودی مارکس نامۆ نەبوو، وەک خۆی و ئەنگلس بە ئاشکرا دانیان پێدا ناوە: لە پێشەکیی هاوبەشیان بۆ چاپی ئەڵمانی مانیفێستی کۆمۆنیستی کە لە لەندەن لە ساڵی 1872 دەرچووبیست و چوار ساڵ پاش دەرچوونی مانیفێستی سەرەتایی، پرەنسیپە گشتییەکانی هێشتا بە تەواوی ڕاستن، بەڵام هەندێک لە وردەکارییە پراکتیکییەکانی، واتە بەرنامەی شۆڕشگێڕانەی کە لە کۆتایی بەشی دووەمدا پێشکەش کرا، کۆن بوون و پێویستیان بە فۆرمولەیەکی تەواو جیاواز هەیە، لەبەر ڕۆشنایی ئەو گەشەسەندنە پیشەسازییە گەورەیەی کە جیهان لە ساڵی 1848 ەوە بەخۆیەوە بینیوە، فراوانبوونی ڕێکخراوی سیاسی چینی کرێکار و ئەو دەرسانەی کە لە کۆمونەی پاریس لە ساڵی 1871 وەرگیراون. ئەگەر مارکس ئەمڕۆ ئامادە بوایە، بە هەمان لۆژیکەوە ئاماژەی بەوە دەکرد کە سەرمایەداری دیجیتاڵی قۆناغێکی پێشکەوتووی هەمان دینامیکی چەوسێنەرانە دەنوێنێت کە لە سەدەی نۆزدەهەمدا باسی کرد، هەرچەندە بە شێوازێکی زیرەکتر، وردتر، کۆنتڕۆڵکەر و قووڵتر. کۆنتڕۆڵکردنی چیتر تەنها بە خاوەندارێتی کارگە و کەرەستە خاوەکانەوە نییە، بەڵکو بۆ کۆنتڕۆڵکردنی لێشاوی داتا و ئاراستەکردن و کۆنتڕۆڵکردنی هەڵسوکەوت و هۆشیاری مرۆڤ فراوان بووە. بۆ توندوتیژی، سەرکوتی دیجیتاڵی، و سەربازیکردن لە ڕێگەی ئەلگۆریتمەکانەوەتا ئەو کاتەی کە لە زۆر حاڵەتدا بوو بەهۆی هاوپەیمانێتی لەگەڵ ڕاستڕەوی توندڕەو، فاشیزمێکی دیجیتاڵی نایاب. ئەو گۆڕانکاریانەی سەردەمی دیجیتاڵ هێناویەتی لەوانەیە ڕێگە بۆ دەرفەتی نوێ بۆ خەبات و ڕێکخستنی سۆسیالیستی بکاتەوە بە مەرجێک سوودیان لێوەربگرین و بە شێوەیەکی زانستی ورد مامەڵەیان لەگەڵدا بکەین.
ئەمە مافێکی ڕاستەوخۆیە کە لەلایەن واقیعی کاری ژنان و ڕۆشنبیران لە بەشە جیاجیاکانی جیهاندا سەپێنراوە. سەرمایەداری دیجیتاڵی سەرەڕای سروشتی چەوسێنەری تەقلیدی، هێزی خۆی لە ڕێگەی ئەلگۆریتمەکانەوە بەکاردەهێنێت کە ئەمڕۆ نەک تەنها لێشاوی زانیاری ڕێکدەخات بەڵکو زۆربەی جومگەکانی ژیانی ڕۆژانە کۆنتڕۆڵ دەکات، هەروەها بڕیار دەدات کام بیرۆکە بگاتە هۆشیاری خەڵک و کام بیرۆکەکان لەناودەچن یان پەراوێز دەخرێن. ئەم گۆڕانە قووڵە لە پێکهاتەی دەسەڵاتی چینایەتیدا چەپ ناچار دەکات بە شێوەیەکی بنەڕەتی چاو بە ئامرازەکانی شیکاری و شێوەکانی ڕێکخستنی لەسەر زەوی بخشێنێتەوە.

تەکنەلۆژیا ئامرازی سەرمایەدارییە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانەکانیدا و خۆڕاگریی زانستی وەک خەباتێکی چینایەتی مۆدێرن

ململانێ لەسەر تەکنەلۆژیا دژی خودی زانست نییە، بەڵکو دژی قۆرخکاری ئەو هێزانەیە کە کۆنتڕۆڵی دەکەن. زیرەکی دەستکرد و تەکنەلۆژیا بە گشتی نابێت وەک هەڕەشە سەیر بکرێت، بەڵکو وەک گۆڕەپانێک تەماشا بکرێت کە تایبەتمەندییەکانی بە هاوسەنگی هێز کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابووری دیاری دەکرێت. لەم ساڵانەی دواییدا خێراییەکی بێ وێنە لە چڕبوونەوەی هێزی دیجیتاڵی لە نێو ژمارەیەکی دیاریکراو لە وڵاتانی گەورەی سەرمایەداری و قۆرخکارە زەبەلاحەکان بەخۆوە بینیوە کە ژێرخانی زیرەکی دەستکرد، هەور، و داتای جیهانی کۆنتڕۆڵ دەکەن. ئەمەش کاریگەرییەکی گەورەی ئابووری و سیاسی و کەلتووری پێبەخشی لە دیاریکردنی داهاتووی مرۆڤایەتی.
لە کاتی قەیراندا، سەرمایەداری هەمیشە پەنا دەباتە بەر بەرهەمهێنانەوەی خۆی لە ڕێگەی ئامرازی زانستی پێشکەوتووەوە کە توانای زاڵبوون بەسەر تەحەددیاتەکاندا دەدات بەبێ سازش کردن لەسەر جەوهەری چەوساندنەوەی، ئەمەش لە چەند قۆناغێکدا دەردەکەوێت: لە قەیرانی 2008 دا تەکنەلۆژیا و میتۆدی زانستی بۆ ڕزگارکردنی سیستەمی دارایی بەکارهێنرا لە کاتێکدا چینی کرێکار باجی زیانەکانیان لە ئەستۆ گرت و لە کاتی پەتای کۆرۆنادا سەرمایەداری بە برەودان بە ئۆتۆماتیک، زیرەکی دەستکرد و کار لە دوورەوە بەسەر قەیرانەکەدا زاڵ بوو گەشەی بەرفراوانی زیرەکی دەستکرد لە ساڵی 2023 ەوە قۆناغێکی نوێی دووبارە ڕێکخستنەوەی کرێکارانی کردەوە، چونکە پشت بەستن بە ئۆتۆماتیک و سیستەمی زیرەک لە زۆربەی کەرتەکاندا فراوان بوو، و نیگەرانییەکان سەبارەت بە داهاتووی ملیۆنەها هەلی کار زیادیکرد.
ئەم خاڵانە پێکەوە نیشانی دەدەن کە چۆن سەرمایەداری زانست وەک ئامرازێک بۆ پێکهاتن و بەردەوامی سیستەم بەکار دەهێنێت و چۆن هەندێک جار هەندێک بیرۆکەی سۆسیالیستی وەک دەستێوەردانی دەوڵەت وەک ڕێوشوێنی کاتی بۆ مسۆگەرکردنی سەقامگیری وەردەگرێت.
لەبەر ڕۆشنایی ئەم تەحەدایانە، چەپ دەبێت سوود لە پێشکەوتنی زانستی وەربگرێت لە ڕێگەی داڕشتنەوەی سیستماتیکی گوتاری و ئامرازەکانی. ئەمەش پێویستی بە بەکارهێنانی ئامرازی مۆدێرن هەیە بۆ شیکردنەوەی کێشە کۆمەڵایەتیەکان، پەرەپێدانی گوتاری زانستی واقیعی بەپێی ئەوەی کە دەکرێت نەک ئەوەی پێویستە، و میکانیزمی ڕێکخراوی و سەرکردایەتی نەرم کە سەرنجی ئەو گەنجانە ڕادەکێشێت کە لە جیهانێکدا گەورە بوون کە تەکنەلۆژیا بەسەریدا زاڵ بووە. وەبەرهێنان لە ئامرازە زانستییەکان مانای ناساندن بە بەهاکانی سەرمایەداری نییە، بەڵکو ستراتیژێکە بۆ سوودوەرگرتنیان لە خزمەتی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و کەمکردنەوەی نایەکسانی چینایەتی وەک هەنگاوێک بەرەو ئەلتەرناتیڤێکی سۆسیالیستی.
ئەگەر شۆڕشی پیشەسازی پێشوو هاوکێشەکانی بەرهەمهێنان لە ڕێگەی ئامێر، هەڵم، کارەبا و کۆمپیوتەرەوە گۆڕیبێت، سەردەمی ئێستای زیرەکی دەستکرد، گەورە داتا و پلاتفۆرمی دیجیتاڵی بەرهەمهێنان و کار و زانیاری و پەیوەندی مرۆڤ بە شێوەیەکی قووڵتر و فراوانتر دەگۆڕێت. لەم سەردەمەدا، داتا، ئەلگۆریتم، و سیستەمەکانی AI بوونەتە ئامرازی سەرەکی بۆ بەرهەمهێنانەوەی زاڵبوون بە شێوەیەکی تاڕادەیەک نادیار، لە ڕێگەی کاریگەری لەسەر ڕای گشتی، ڕێنمایی کردنی هەڵسوکەوتی تاک و کۆمەڵ، و کۆنتڕۆڵکردنی دەستگەیشتن بە زانیاری و زانیاری.

هاککردنی قەڵا و دەستکاریکردنی ئامرازەکان: بەرەو بەدیلی چەپی دیجیتاڵی

لە کاتێکدا بوونی چەپ لە یەکێک لە شەڕەکانی ئێستادا لە کەمبوونەوەدایە لە ئەنجامی مامەڵەکردنیان لەگەڵ تەکنەلۆژیا وەک ئامرازێکی دووەم، بەڵام هێشتا شەڕەکە یەکلایی نەبووەتەوە. سەرکەوتن پێویستی بە گۆڕینی دیدگاکە هەیە بۆ پرۆگرامێکی کرداری کۆنکرێتی لەسەر بنەمای بەکارهێنانی هۆشیارانەی تەکنەلۆژیا. چەپ ناتوانێت لە بەرگریدا بمێنێتەوە چونکە دەبێت ئەکتەرێک بێت لە داڕشتنەوەی داهاتووی تەکنەلۆژیا و تێکەڵکردنی لە پڕۆژەی ڕزگاریخوازی.
لەگەڵ ئەوەشدا، تەکنەلۆژیا جێگرەوەی ڕێکخستنی هۆشیارانەی مرۆڤ نییە. هێزی ڕاستەقینە لە مرۆڤی ڕێکخراودایە کە دەتوانێت ئەم ئامرازانە بەکار بهێنێت بۆ خزمەتکردنی ئامانجەکانی خۆی. زیرەکی دەستکرد و تەکنەلۆژیا بەگشتی ئامرازێکی کاریگەرن بۆ بەگەڕخستن، ڕێکخستن و شیکردنەوە، بەڵام جێگەی هاوپشتی و کاری مەیدانی ناگرێتەوە کە وەک پاڵنەری سەرەکی گۆڕانکاری دەمێننەوە.
قەیسەر، ئێمە لە مێژوودا سەرکەوتوو بووین لە پێشکەشکردنی بەدیل لە بوارەکانی ئابووری، دادپەروەری، سیاسەت، ماف و ئەوانی تردا، و هەمیشە پێشنیاری سەربەخۆیی ڕۆشنبیری و سیاسی و ڕێکخراوەیی و میدیامان کردووە. بەڵام ئەمڕۆ، ئێمە ڕووبەڕووی تەحەدایەکی چارەنووسساز دەبینەوە بۆ هەر ئەم بنەمایە: هێشتا بینینێکی دیجیتاڵی گشتگیر، سەربەخۆ و جێگرەوەمان کەمە کە بتوانێت کۆت و زنجیرە تەکنەلۆژیای سەرمایەداری بشکێنێت، کە چەپ و جەماوەرەکەی لاواز دەکات بۆ سنووردارکردن، پەراوێزخستن، سەرکوتکردن و چوونە ناوەوە. وەک لەسەرەوە باسمان کرد، گرنگترین وانەی دیالێکتیکی کە دەبێت فێری ببین ئەوەیە کە تەکنەلۆژیا بێلایەن نییە، بەڵکو گۆڕەپانێکی خەباتی چینایەتییە و کێشەی بنەڕەتی لە جەوهەری زیرەکی دەستکرد یان ئۆتۆماتیکدا نییە، بەڵکو لە پەیوەندییەکانی خاوەندارێتی دایە کە بەڕێوەی دەبات، واتە لە قۆرخکردنی لەلایەن چەند کۆمپانیایەکی زەبەلاح و وڵاتانی گەورەی سەرمایەداری، بەشێوەیەک کە بۆشایی چینایەتی قوڵتر دەکاتەوە، چاودێری جەماوەر فراوان دەکات و هۆشیاری مرۆڤ لە خزمەتی قازانج و هەژموونی فکری و سیاسیدا کڵێشە دەکات.
بەم پێیە، چیتر بەس نییە کە چەپ ڕازی بێت بە هەڵوێستی ڕەخنەگر یان تەماشاکەرێک کە لەسەر دیوارەکانی ئەم تەکنەلۆژیایە بوەستێت و تەنیا لە دەرەوە ڕەخنە لە چەوساندنەوەی بگرێت، چونکە ئەمە بەتەنها گۆڕانکاری خوازراو ناهێنێت و لەوانەیە لە بازنەی تەسکی ڕۆشنبیری و گشتیدا دوور لە ڕەوتی ڕاستەقینەی ململانێکە بهێڵێتەوە. ئەوەی پێویستە ئەوەیە کە بگەینە دڵی پرۆسەی تەکنیکی و لە لۆژیکی ئەلگۆریتمەکان تێبگەین بۆ هەڵوەشاندنەوە و بنیاتنانەوەیان بە شێوازێکی ئازادیخوازانە لە ڕێگەی پێشنیارکردنی میکانیزمی نوێ و بوێرانە بۆ بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا بەپێی سیستەمە دیموکراتییە بەشداربووەکان و شەفافەکان.
ئێمە پێویستمان بە “زیرەکی دەستکرد و ئەلگۆریتمی جەماوەری” هەیە کە لەگەڵ کۆنتڕۆڵی کۆمەڵایەتی و یاسا و یاسا و یاساکانی جیهانی و ناوخۆیی کار بکات و لە ڕێگەی دیجیتاڵی هاوکاری سۆسیالیستییەوە گەشە پێبدات کە شەفاف بێت و لەلایەن هەمووانەوە چاودێری بکرێت و ئامانجیان دابەشکردنی سامان، ڕێکخستنی بەرهەمهێنان، چارەسەری نەخۆشی و هەژاری و بەدەستهێنانی دادپەروەری کۆمەڵایەتی بێت، بەشێوەیەک کە خزمەت بە پێداویستییە ڕاستەقینەکانی مرۆڤ بکات، نەک ئارەزووی بازاڕ و پەرەپێدانی هەژموونی و میلیتاریزم. هەروەها پێویستمان بە مۆدێلی سەرچاوە کراوە، پلاتفۆرمی دیجیتاڵی سەرچاوەی کراوەی پێشکەوتوو، چ پلاتفۆرمی پەیوەندی، بزوێنەری گەڕان، یان ئەوانی تر، و دەستپێشخەری تەکنەلۆژیای هاوبەش کە لەژێر لۆژیکی قۆرخکاری بازرگانیدا نەبێت، و ڕێگە بە کۆمەڵگاکان و بینەران بدات بەشداری بکەن لە بەڕێوەبردنی زانیاری و داتا و پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای نوێ.
هەروەک چۆن مارکس و ئەنگلس زانستە ئابووری و فەلسەفییەکان و پەرەسەندنی زانستی و مەعریفی سەردەمی خۆیان گۆڕی بۆ چەکێکی تیۆری و پراکتیکی لە دەستی کرێکارانی دەستی و ڕۆشنبیر، ئەمڕۆ چەپ پێویستە ئەکتەرێک بێت لەم گۆڕەپانەدا و لە پۆلێنی “بەکارهێنەری وەرگر” ملکەچی هەلومەرجەکانی پلاتفۆرمی سەرمایەداری بجوڵێت بۆ ڕۆڵی “بەرهەمی ئەلتەرناتیڤ” کە ئەڵتەرناتیڤی تەکنەلۆژیای کۆمەڵایەتی کراوە و ئازاد پێشنیار دەکات.
ململانێ لەسەر هێزی ئەلگۆریتمەکان چیتر تەنها داهاتووی تەکنەلۆژیا نییە، بەڵکو داهاتووی کار، دیموکراسی، کەلتوور و دادپەروەری کۆمەڵایەتییە.

دەرئەنجام
ئەم لێدوانە ڕەخنەییانە بۆ کەمکردنەوەی چەپ و مێژووی ناسراوی لە وڵاتەکانماندا نییە، بەڵکو هەوڵێکە بۆ پەرەپێدانی مشتومڕێکی بێدەنگ لە بازنەی ئێمەدا سەبارەت بە بەدیلی دیجیتاڵی خوازراو. ئاسان نییە، بۆشاییەکە گەورەیە و سەرمایەداری دیجیتاڵی تا ڕادەیەکی زۆر زاڵە بەڵام مێژوو فێرمان دەکات کە هیچ شتێک مەحاڵ نییە لە بەرامبەر خەباتی بێوچان: هەروەک چۆن لە ڕابردوودا کاتژمێرەکانی کارکردن لە هەفتەیەکدا 70 کاتژمێر تێپەڕاندووە، ئەمڕۆ لە هەندێک وڵات تەنها 37 کاتژمێر یان کەمترە بەهۆی خەباتی کەڵەکەبووەوە کە پێشتر خەونێکی دوور بوو. هەروەک چۆن سەدەیەک لەمەوبەر ژنان مافی دەنگدان و خوێندن و کارکردنیان لە دەرەوەی ماڵ نەبوو، ئەمڕۆ لە زۆربەی وڵاتان لە پێشەنگی حکومەتەکان، پەرلەمان و زانکۆکانن، ئەمەش بەهۆی خەباتی بەردەوامی فێمینیستی و چەپ کە سەرەڕای ناهاوسەنگی هێز لە سەرەتای دامەزراندنیدا، هەرگیز هێور نەبووەتەوە.
بەگوێرەی ئەم گۆڕانکارییە زەبەلاحانە و ئەو قۆناغە زۆر پێشکەوتووەی کە سەرمایەداری پێی گەیشتووە، دەبێت بە چەکی کوشندەی خۆی ڕووبەڕووی ببینەوە، بە سوود وەرگرتن لە زانستی مۆدێرن و شۆڕشی دیجیتاڵی و داهێنانی بەردەوام لە هەموو بوارەکاندا، بۆ ئەوەی بەسەریاندا تێپەڕین. لەم چوارچێوەیەدا، ئاراستەی بەرەو چەپی ئەلیکترۆنی -دیجیتاڵ وەک تەوژمێکی ڕۆشنبیری و ڕێکخراوەیی کە ڕەنگدانەوەی ڕاستەوخۆی ئەم وەرچەرخانە گەورەیە و گەشەکردنی هۆشیاری مافەکانی مرۆڤ و مەعریفە و هەوڵدان بۆ ئاراستەکردنی ئەم هۆشیارییە بەرەو گۆڕانێکی سۆسیالیستی ڕادیکاڵ و گشتگیر لە پێکهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوورییەکاندا و لە هەمان کاتدا پاراستنی ئەو بەها بنچینەییانەی کە بە درێژایی مێژوو کرۆکی بیری مارکسیستی و چەپگەرایی پێکهێناوە.
واقیع سەلماندی کە ڕێکخراوە چەپەکان کە بەردەوام گوتار و ئامراز و کار و ڕێکخراوەکانیان نوێ دەکەنەوە و پەرە پێدەدەن و لەگەڵ تەحەداییە نوێکان و پێشکەوتنی زانستی و مەعریفی یەکدەگرن و لەگەڵ پێشکەوتنە نوێیەکان و پێشکەوتنی زانستی و مەعریفی زیاتر توانای پاراستنی ڕۆڵ و کاریگەری خۆیان هەیە، لە کاتێکدا ئەو تەوژمانەی کە پەیوەست دەبن بە میتۆدۆلۆژیای کۆنی خۆیانەوە وەک لە سەرەتای ئەم وتارەدا باسمان کرد وردە وردە ئەندام و پشتیوانی جەماوەری خۆیان لە دەست دەدەن و ڕۆڵەکانیان بەشێوەیەکی بەرچاو کەم دەبنەوە. ئەمە واقیعێکی قورسە بۆ چاودێریکردن لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا، بەڵام نکۆڵی لە بوونی ئەزموونی چەپ و پێشکەوتووخواز ناکات کە ئیلهام بەخش بێت و مۆدێلی دابین بکات کە بتوانرێت لەسەری بنیات بنرێت.
بەبێ بوونی چەپی چالاک و کاری هاوبەش کە نەتەوە یەکگرتووەکان لەم بوارەدا هەماهەنگی بکات، سەرمایەداری دیجیتاڵی بەردەوام دەبێت لە دیاریکردنی ئاراستەی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا لە بەرژەوەندی خۆی و کۆنتڕۆڵکردنی داهاتووی مرۆڤایەتی. لە کۆتاییدا، هێزی ڕاستەقینەی چەپ لە توانایدا لە یەکخستنی ڕێکخراوی مرۆیی لەسەر زەوی لەگەڵ سەروەری دیجیتاڵی، بەشێوەیەک کە بۆشایی دیجیتاڵی ببێتە گۆڕەپانێکی پاڵپشتی و کاریگەر، نەک جێگرەوەی خەبات، بەڵکو باڵێک بێت بۆ فڕین بەرەو ئایندەیەکی مرۆڤانەتر و دادپەروەرانەی سۆسیالیستی.
ئەم ڕەهەندە ئینتەرناسیۆنالیستییە لە ڕووبەڕووبوونەوەدا بابەتی وتارێکی داهاتوو دەبێت لەباری: دیجیتاڵی چەپی نێونەتەوەیی. ئەم وتارە تەنها سەرەتای دیالۆگێکی کراوەیە کە تێیدا داوا لە هەڤاڵان دەکەم لەسەر ئاستی ناوخۆیی و جیهانی وۆرکشۆپی دیجیتاڵی هاوبەش پێکبهێنن کە ئەگەرەکانی بنیاتنانی بەدیلی تەکنەلۆژیای چەپ و پێشکەوتووخواز تاقی بکەنەوە و بناغەی پراکتیکی بۆ ئەنتەرناسیۆنالیزمی دیجیتاڵی دابنێن کە شەڕی داهاتوومان پێویستی پێیەتی.

ڕزگار ئاکرێی

————————————————

تێبینی: چاپی یەکەمی ئەم وتارە بە زمانی ئینگلیزی بڵاوکرایەوە، پاشان بۆ چەند زمانێک وەرگێڕدرا و لە دەیان ماڵپەڕدا بڵاوکرایەوە، گرنگترینیان بریتین لە: Globetrotter (ئینگلیزی، ئیسپانی، پورتوگالی، جیهانی)، Znetwork (دەیان زمان، جیهانی)، CounterPunch (ئینگلیزی، جیهانی)، MROnline (ئینگلیزی، جیهانی)، Countercurrents (ئینگلیزی، هیندستان)، NewsClick (ئینگلیزی، هیندستان)، Aliran (ئینگلیزی، مالیزیا). The Left Chapter (ئینگلیزی، کەنەدا)، Sinistra in Rete (ئیتاڵی، ئیتاڵیا)، Contropiano (ئیتاڵی، ئیتاڵیا)، Jornal GGN (پورتوگالی، بەرازیل)، Diário Carioca (پورتوگالی، بەرازیل)، Revue Supernova (فەڕەنسی، فەڕەنسا)، elviejotopo (ئیسپانی، ئیسپانیا)، El Maipo (ئیسپانی، چیلی)، Insurgencia Magisterial (ئیسپانی، مەکسیک))، Amiidonk (هەنگاریا، هەنگاریا)، Perjamuan Buku (ئیندۆنیزیا، ئەندۆنیزیا)، Slguardian (ئینگلیزی، سریلانکا).