شی جینپینگ لە لوتكەی بیشكێك: كاتی ئەوەیە بەرپرسیارێتییە مێژووییەكەی خۆمان لەئەستۆ بگرین.. و/ هەڵۆ حەسەن
ڕۆژی سێشەممە، سەرۆك شی جینپینگ داوای لە ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای،كرد گەشەپێدان و ئاسایش بخاتە سەرووی كارەكانییەوە بۆ چوونە ناو داهاتوویەكی خۆشگوزەرانیی هاوبەش و ڕەخساندنی ژینگەیەك بۆ ئاسایشی گشتگیر،شی ئەم وتانەی لە میانی پێشكەشكردنی وتارێكدا لە ٢٦ەمین كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەرۆكی دەوڵەتانی ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای لە بیشكێكی پایتەختی قیرغیزستان ڕاگەیاند. ناوبراو جەختی لەسەر پێویستیی پابەندبوونی ڕێكخراوەكە كردەوە بە دیالۆگ و ڕاوێژكاری بۆ بەڕێوەبردنێكی دادپەروەرانەتر و ڕێكخراوتر،لە وتارەكەیدا، شی ستایشی گەشتی سەرنجڕاكێشی ئەم ڕێكخراوە هەرێمییەی كرد لە ماوەی ٢٥ ساڵی ڕابردوودا و گوتی، ڕێكخراوەكە گەشەی كردووە بۆ جۆرێكی نوێ لە گرووپی هاوكاریی هەرێمی بە گەورەترین ڕووبەری زەوی و ژمارەی دانیشتووان و توانایەكی گەشەپێدانی زەبەلاحەوە،ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای لە ساڵی ٢٠٠١ لەلایەن چین، ڕووسیا، كازاخستان، قیرغیزستان، تاجیكستان و ئۆزبەكستانەوە دامەزراوە، و ئێستا لە ١٠ وڵاتی ئەندام، دوو وڵاتی چاودێر و ١٥ هاوبەشی دیالۆگ پێكهاتووە،شی وت:بەنرخترین سەرمایەی مەعنەویی ئەم گرووپە هەرێمییە ئەوەیە كە پێشەنگ بووە و لەو كاتەوە بە بەردەوامی پەیڕەوی لە “ڕۆحی شەنگهای” كردووە، كە خاوەنی تایبەتمەندییەكانی بڕوابوونی یەكتر، دەستكەوتی هاوبەش، یەكسانی، ڕاوێژكاری، ڕێزگرتن لە هەمەجۆریی شارستانیەتەكان و هەوڵدان بۆ گەشەپێدانی هاوبەشە،ئەوەشی زیات كرد، گرنگترین ئەزموونی هاوكاریی ڕێكخراوەكە ئەوەیە كە ڕێگەیەكی ڕاستی بۆ پێكەوەژیان دۆزیوەتەوە، كە بریتییە لە بێلایەنی، ڕووبەڕوونەبوونەوە و ئامانج نەگرتنی هیچ لایەنێكی سێیەم، كە ئەمەش ڕێگەی بە وڵاتانی هەرێمەكە داوە بەیەكەوە ماڵێكی هاوبەش بنیاد بنێن،لە كاتێكدا جیهان بەدەست گۆڕانكارییە خێراكانەوە دەناڵێنێت كە لە سەدەیەكدا نەبینراون، لەگەڵ توندبوونەوەی ململانێی نێوان دیالۆگ و ڕووبەڕووبوونەوە، بەدەستهێنانی قازانجی هاوبەش و فرەلایەنی و تاكلایەنی، شی داوای لە ڕێكخراوەكە كرد هەنگاو بنێت بۆ لەئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتییە مێژووییەكەی و بە شێوەیەكی چالاكانە ئاراستەی داهاتوو دیاری بكات،دەستنیشانیشی كرد كە ڕێكخراوەكە داكۆكی لە بە جیهانیبوونی ئابووریی سوودبەخش و گشتگیر بكات، هاوكارییەكان لە بواری نەریتی وەكو بازرگانی، وەبەرهێنان، پەیوەندییە دوولایەنەكان، وزە و سەرچاوەكان بەهێزتر بكات، و هاوكاری لە بوارە نوێیەكاندا بەرفراوانتر بكات وەكو ژیریی دەستكرد، ئابووریی دیجیتاڵی، پیشەسازیی سەوز و كانزاگەریی سەوز بە مەبەستی قووڵكردنەوە و بەرزكردنەوەی ئاستی هاوكاریی هەرێمی،وتیشی، چین ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای وەك بوارێكی لەپێشینە دەبینێت بۆ بەرەوپێشبردنی هاوكاریی كوالیتی بەرز لە دەستپێشخەریی پشتێن و ڕێگا و جێبەجێكردنی دەستپێشخەریی گەشەپێدانی جیهانی،بەپێی ئامارەكانی وەزارەتی بازرگانی، لە ساڵی ٢٠٢٥دا ئاڵوگۆڕی بازرگانیی چین لەگەڵ ئەندامانی دیكەی ڕێكخراوەكە گەیشتووەتە ٥٢٣.٥ ملیار دۆلار، كە ٨٪ی كۆی بازرگانیی دەرەكیی وڵاتەكەی پێكهێناوە، لە كاتێكدا لە ساڵی ٢٠٠١دا تەنها ١٢.١ ملیار دۆلار بووە،شی داوای لە وڵاتانی ڕێكخراوەكە كرد ڕێكاری هەماهەنگ بگرنە بەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشە ئاسایشییە نەریتی و هەروەها نانەریتییەكان، و داوای هەوڵدانی كرد بۆ ڕێگریكردن لە دەستوەردانی هێزە دەرەكییەكان لە كاروباری ناوخۆییان و مەترسی دروستكردن لەسەر ئاسایشی سیاسییان و تێكدانی سەقامگیریی هەرێمەكە،ئەوەشی زیاد كرد، چین ئامادەیە لەگەڵ هەموو لایەنەكاندا كار بكات بۆ جێبەجێكردنی چەمكێكی ئاسایشی هاوبەش، گشتگیر، هاوكارانە و بەردەوام، و كردنی ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای بە سەكۆیەكی گرنگ بۆ جێبەجێكردنی دەستپێشخەریی ئاسایشی جیهانی،هەروەها شی جەختی لەسەر پێویستیی وڵاتانی ئەندام كردەوە بۆ پەیڕەوكردنی ڕوانگەیەك كە سەرنجی لەسەر خەڵك بێت و بنەمای دۆستایەتییەكی هەتاهەتایی دابمەزرێنن. ئاماژەی بەوەش دا چین ئامادەیە لەگەڵ هەموو لایەنەكان كار بكات بۆ جێبەجێكردنی دەستپێشخەریی شارستانیەتی جیهانی،لوتكەكە بە سەرۆكایەتیی سادیر جەبارۆڤ، سەرۆكی قیرغیزستان بەڕێوەچوو، كە وڵاتەكەی خاوەنی سەرۆكایەتیی خولیی ڕێكخراوەكەیە،سەركردەكانی وڵاتانی ئەندامی ڕێكخراوەكە بە تەواوی دەستكەوتەكانی گەشەپێدانی ڕێكخراوەكەیان لە ٢٥ ساڵی ڕابردوودا پەسەند كرد، و دانیان بەوەدا نا كە ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای زامنی گرنگ بۆ ئاسایش و خۆشگوزەرانیی هەرێمەكە دابین دەكات و بووەتە یەكێك لە بەردی بناغەكانی سەقامگیریی جیهانی و گەشەپێدانی ئابووری،ئەوان ستایشی بەشدارییە گرنگەكانی چینیان كرد وەك وڵاتێكی دامەزرێنەر لە بەرەوپێشبردنی گەشەی ڕێكخراوەكەدا و ڕێككەوتن لەسەر جێبەجێكردنی چالاكانەی نەخشەڕێگای ستراتیژیی لوتكەی تیانجینی ڕێكخراوەكە ،ئاماژەیان بەوەش كرد، لە بەرامبەر بارودۆخە ئاڵۆزە نێودەوڵەتییەكاندا، وڵاتانی ئەندام دەبێت بەیەكەوە كار بكەن بۆ بەرزكردنەوەی كاریگەریی ڕێكخراوەكە، پێشخستنی دروستكردنی سیستەمێكی بەڕێوەبردنی جیهانیی دادپەروەرانەتر و لۆجیكیتر، و گێڕانی ڕۆڵێكی گەورەتر لە پاراستنی ئاشتی، سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی هەرێمەكە و جیهان،سەركردەكانی وڵاتانی ئەندام، بەڵگەنامەی “ڕاگەیەندراوی بیشكێك”یان بەبۆنەی ٢٥ەمین ساڵیادی ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای ئیمزا و بڵاوكردەوە، و پەسەندیان كرد بۆ: پرۆتۆكۆلی هەمواركردن و تەواوكردنی پەیماننامەی ڕێكخراوەكە، پەیڕەوی ناوخۆی مەڵبەندی گشتگیری ڕێكخراوەكە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تەحەدیات و هەڕەشە ئاسایشییەكان، و پەیڕەوی مەڵبەندی دژە ماددە هۆشبەرەكان. هەروەها ٢٨ بەڵگەنامەی دەرئەنجامیان وەرگرت كە بوارەكانی ئاسایش، ئابووری، پەیوەندییە جەماوەرییەكان، هاوكاریی بەرهەمداری كولتووری و گەشەپێدانی ڕێكخراوەیی دەگرێتەوە،لە لوتكەكەدا بڕیار درا كە پاكستان سەرۆكایەتیی خولیی ڕێكخراوی هاوكاریی شەنگهای بۆ ساڵانی ٢٠٢٦-٢٠٢٧ بگرێتە دەست.
و/ هەڵۆ حەسەن
سەرچاوە:
Xi: Development, security key to SCO
https://www.chinadaily.com.cn/a/202609/02/WS6a96fe58e4b06d4aa055bc58.html
