Skip to Content

حەسەن زیرەک وەک ئەفسانەبێژێک .. دکتۆر مەولود ئیبراهیم حەسەن

حەسەن زیرەک وەک ئەفسانەبێژێک .. دکتۆر مەولود ئیبراهیم حەسەن

Closed
by December 20, 2020 General



حەسەن زیرەک هونەرمەندێکی زۆر هونەربوو، جگە لە دەنگخۆشی و شاعیری و ئاوازدانەری و خاوەن گوتنیکی پڕئاواز و هه مە ڕەنگیش بوو، گۆرانی بە زمانی کوردی و زۆربەی شێوە زارەکانی گوتووە، هه روەها بە زمانی( فارسی و ئازەری و ترکمانی و ئەرمەنی و عەرەبی) یش گۆرانی گوتووە ، شارەزاییەکی باشی هه بووە لە ناسێنی ئامیرە مۆسیقیەکان ، لە کتێبەکەی (چریکەی کوردستان ، چ ١٩٦٦) بە شێعر زۆر بە سەرکەوتوویی باسی دەنگ و تایبەتمەندیەکانی ژمارەیەکی زۆر لە ئامێر مۆسیقیە ڕۆژ هه ڵاتی و ڕۆژئاواییەکان دەکات، دەفلێدەرێکی کەم وێنە بوو.(١) ئەکتەری شانۆبووەو لە سلێمانی هاوبەشی چەندین شانۆگەری کردووە ! وەک ئەکتەرو گۆرانیبێژ ، لە ڕادیۆی کرماشان هاوکاری چەند بەرنامەیەکی کردووە ، ئەویش بە ئەکتەری و گۆرانیبێژی ! میدیای زەندی باسی ئەوە دەکات کە زیرەک لە بەرنامەی ( ئێمەو گوێگرەکان) هاوکاری کردووە ، هه روەها لە تەمسیلیەکی ڕادیۆیی شەش ئەلقەیی هاوبەشی کردوون . بەداخەوە ئەوتۆمارکراوانە تا ئێستا بێ سەرو شوێنن ! جگە لەوەش هه رکاریکی کردبێت ..سەرکەوتوانەو هونەرمەندانە کردوویەتی، میرزاکەریم خۆشناو دەڵی: کە سەرتا( کانی مەلا ئەحمەد) ی وەرگرت بۆ ئەوەی کاری تێدا بکات، کانیەکە دەورو بەری زۆپیس و ناریک بوو، جێی وەستان و پاشماوەی ئاژەڵان بوو،زیرەک لەماوەیەکی کەم دا زیرەکانە وای لێکردبوو نەتدەناسیەوە! هێندە جوان و خۆش و ڕازاوە بوو. دیسان لە باسی (میوانخانەی سێ ئەستێرە) ییەکەی شاری سەقز ، هه ر میرزا کەریم دەگێڕیتەوە و دەڵێ: میوانخانەکەو چێشتخانەکەی زۆر پاک و خاوێن بوو شاگردەکان هه موو بەروێنکەیان بەستبوو!
هه روەها زیرەک پیاوێکی مەجلیس خۆش بووەو دەم و دوێکی شیرینی هه بووە ، بە ڕادەیەک کە قسەی کردووەو بەسەرهاتی گێڕاوەتەوە خەلک هێندەیان پێخۆش بووە ..خوازیاربوون هه ر قسەبکات و بەسەرهات بگێڕیتەوە! نەک گۆرانی بڵێ !! ، لەگەڵ ئەوەش پیاوێکی نوکتەچی بووەو خۆی نوکتەی سازکردووەو جوان و خۆشیش نوکتەی گێڕاوەتەوە . هێندە خۆشگۆو خۆش لوتف بووە ، کەبەسەرهاتە ناخۆشەکانی خۆشی گێڕاوەتەوە ، خەڵکی خستووەتە پێکەنین(٢) .
سەرەڕای هه موو ئەمانە (ئەفسانە بێژ) ێکی باشیش بووە (٣) ، لە ڤیدیۆیەکی چوار دەقیقەیی و چەند چرکەیی دا ، ئەفسانەیەک دەگێڕیتەوە بەناوی (ئەحمەدی بێ غەم!!)، بەداخەوە ساڵ و شوێنی گێرانەوەکە نازانین ، بەڵام، لەوەدەچێ لەساڵانی کۆتایی تەمەنی بێت ! چۆن لە کۆتایی ئەفسانەکە باسی مردنی خۆی دەکات دەڵێ: بەچی دەچێ بەستەریبم!! (٤) ئەو ئەفسانەیە ئەفسانەیەکی ناسراوو گرنگەو هه تا ڕادەیەکیش درێژە ، بەڵام ، زیرەک – لێرە لە ڤیدیۆکە دا- لە شوێنێک دەست پیدەکات کە زۆری لێ ڕۆیشتووە(٥) ،لەوە دەچێ سەرەتاکەی کرتابێت!
چەند دەقێکی ئەفسانەی ئەحمدی بێ غەم..
من خۆم بە منداڵی گوێم لەم ئەفسانەیە بووە ، ئێستاش جیهانە سەیرو گۆڕانە کت و پڕو خۆشیە بێسنوورەکان و دیمە نە پڕ ترسەکانم دێتەوە بیر ، باغی پەرییان و کلیلی چل ژوورو گرمەی دێوو هاژەی سیمورخ و شریق و باقی بروسکەو گرمەی گەوارەو شلپ و هۆڕی مەلەی پەرییان لە نێو ئاوو گریان و پێکەنین دەروێشکانم لە گوێ دا دەژیێتەوە! ئەوەش دەزانم ، ئەحمەدی بێ گەم دواجار لە غەمان دەمرێ ! وەک کۆتاییەکەی ئەفسانەکەی زیرەک . بەڵام ، لە دەقەکەی کتێبی ( ئەفسانەکان وادەگێڕنەوە) ی برای بەڕیز( دکتۆر عەبدوڵڵا خدر مەولوود)(٦) هێڵی حەقایەتەکەو کۆتاییەکە جیایە ! بەڵام ، بە مەزەندەی هه ردوو دوقەکە ، ئەوەی زیرەک دەیگێڕیتەوە ، کورتەیەکی کۆتاییەکەیەتی . هه رچەندە پاڵەوان ناوی ( ئەحمەد) ە، بەڵام ، هێمای کۆنی ئەفسانە کە بۆ زەمانێکی زۆر دوور دەگەڕێتەوە، ئەوەتە لە دەقی زیرەک پەری یان ژنەکە بە ئەحمەد دەڵێ : تۆ ئەو خودایەی دەی پەرستی، تۆ خاتری ئەو شتەی دەیپەرستی ! ئەوە بۆمان ڕوون دەکاتەوە ، ئەفسانە بۆ زەمەنی پێش ئاینی ئیسلام و دوورتریش پێش ئایینە ئاسمانیەکان دەگەڕێتەوە،کە هێشتا ئایینی خودا پەرستی سەری هه ڵنەداوە ، بەڵام ، بە هۆی کاریگەری ئایینی ئیسلام لە نێو کوردان..ئەوەتا پاڵەوان ناوی محەمەدەو ژنە محەممەدیش بەو خوداییەی سوێند دەدات کە دەیپەرستێ !

ئەفسانەی: ئەحمەدی بێ غەم !!(٧)
ئەفسانەبێژ: حەسەن زیرەک
(…) لەم ناوەدا عەییاشی کرد ،ئەم لا ڕۆیی، ئەو لا ڕۆیی،دنیا بەدەس خۆی بوو، نە دەروێشی پێبکەنێ، نە دەروێشی بگرێێ ، هه رباسێک ، ئایا بە هه ر ڕەنگێک ، ئایا هاودەردێک ، ئایا هاونشینێک، کەس نیە . ڕۆژێ دانیشتبوو زۆر بێ تاقەت بوو؛ ئایا من ئەو دەرکانە بۆ نەکەمەوە ؟ ئەم دەروێشانە خەرەفاون ! گا دەگرین گا پێدەکەنن! وەڵڵا بە زاتی خوا دەیکەمەوە ؛ وتی دەرگای کردەوەو شەقێکی لێدا..کە کردیەوە ، شەقێکی لیدا لە جیاتی ئەوەی بیکاتەوە ، گوتی ؛ ئایا تۆ چی ؟ دەرگا کرایەوە، هه ڵکەوت و چوارباغێکە ! نە بکەی نە بخۆی تەماشای سایەی گەردنی بکەی ، – قسەی قۆڕی قەدیمی ! وادی بەوادی تەختی مورادی ، ئومێدوارم بەگونی بارگینمان نەکات ! (٨) گوتی دەرگای کردەوە چووە ژوورێ ، سەرێک ڕۆیی تەماشای کرد ، ئەڵڵاه ئەڵڵاه ! لەم باغ و حەدیقە عەججایبە!؟ سەرێک ڕۆیشت ئەیویست بگەڕێتەوە ، عوقابێک ، بەقەولی ئێمە دەکاتە سیمرخی قەدیم ؛ شیزێکی پێداکردوئەحمەدی بردوو ڕۆی، هه ی بەرم دە ، هه ی دەتکوژم ! هه ی فلان ، فایدەی نەبوو بردی وڕۆیی و لە جێگایەک بە عەردی دادا ! خەیمە لەسەر خەیمە تەناف کێشرابوو، یەعنی خیوەت ، چادر سەتها هه زار خەیمە ، یەعنی خەیمەو چادر بەکوردی ، گوتی لەوێ دا – ئەحمەدی – لە عەردی دا ، دووسەت هه زار ژنی لێبوو.. خڕبوونەوە ، ئەو گوتی : بۆ من . ئەو گوتی : بۆمن ! زەمانێ دی بەینی عەردو عاسمان هه ورە تریشقە لێیدەدا ! یەعنی چەخماغە ! چەخماغەی دی لە گالیسکەیەکی زەڕین دێ ، دەڵی : چیتان داوە لەو بەنی ئادەمە؟ دەڵێ .. گەیشتێ تەماشای کرد ژنێکە ، خودایە چیت خەڵق کردووە ؟ بۆ بیکار بووی؟ ئەو گەوهەرەی بۆ من دروست کردووە ! بەتاو وەرەوە ، بەڵێ ؛ بەڵام ، تاوو ستایشی بوو . بەڵی قلیسکایەوە ! ئەم هه موو ژنە بڵاوەیان کرد . دەڵی : گەیشتێ و بە پێنج شەش ژنان دەستیان دایە ئەحمەد و نایانە نێو گالیسکەی زێڕین و گەڕانەوە دواوە . خاسەتەن .. پیرو وشک خەبەری نیە ! تەنیا خۆیەتی ؛ گوتی : ئەحمەد لەوێ سەلتەنەتی کرد . گوتی : ئەحمەد وادیارە تۆ پیاویکی تێگەیشتووی ! مەردو مەردانە سەروەت و سامانی من بۆ تۆ . ئەمان بەشەرتێک ..بۆ خاتری خودای ، کەتو ئەڵێی خودا پەرستم ! بۆ خاتری خودای بۆ خاتری ئەو شتەی کە تۆ دەیپەرستی ! ئەو دەرگایە مەکەوە . هه موو شتێ بۆ تۆ ، هه رشەوەی ئەوەندە کچە ، هه رشەوو ڕؤژێ ئەوەندە کچە. ئەحمەد گوتی : جا لەوە چاتر دەبێ ! – بەزیاد نەبێ !-
ڕۆژێ شابانۆ چوو بوو بۆ حەمام بارەگا خەلوەت بوو. ئەحمەد گوتی : ئایا لیرەش چاتر هه یە ؟ سڕێ نیە دەڵێ تۆش دەرکەی مەکەوە ! توشی ئەو تاوانە نەدەبووی، خانم دەڵێ: ئەم دەرکە مەکەوە . حەتمەن لێرەش چاتر هه یە ! شەقێکی لەدەرگا دا شکاندی ! چووە ژوورەوە ، پادشابوو کەس نەیدەتوانی بڵێ بۆ ئاوادەکەی ؟ چووە ژووروە قوربان باخ لەو باغەی باڵاتر ، گوتی : ئەها..ئەها کەسێکی تر هەر دەرکە دەشکێنم بۆ خۆشیەکی تر ! قوربان عوقاب هات ..پڕی دایێ چنگی لێدا نێوشانی گرت – ئەو نێوشانی بەدبەختی من !(٩)- بردیە هه مان جێگاو فڕێی دا! ئەحمەدی بێ غەم بەو ئاهو ناڵەوە لەوێ مرد !
ئەمما منیش مەعزەرەتم هه یە ، عەدم نیە ؛ بەڵی بە ئاهو ناڵەی زۆرەوە ئەمرم !! ئەمما فایدەی نیە ! بەسەری ئێوە ئەوەندەم خۆشی دیوە ، ئەوەندەم بەشارەت دیوە ، ئەوەندەم عێشق..بەکاری چ دێ ؟ بەستەری جێگابم ؟!

١٢/٢٠٢٠ – هه ولێر

تێبێنی :

(1) لە نێو ئامیر مۆسیقیەکان زیرەک وێنەی لە گەڵ دەف – دائیرە- دا هه یەو چەند کاسێتێکیشی هه یە کە خۆی گۆرانی دەڵێ و دەف لێدەدا ، میدیای زەندی خێزانی لە چاوپێکەوتنێک دا دەڵێ : زیرەک تەنیا دەفی لێدەداو جوانیشی لێدەدا.هه رچەندە مامۆستای بەڕێز (محەمەدی حەمەباقی) دەڵێ : زیرەک دەیزانێ عود لێبدات ولە بەندیخانەش عودەکەی لە گەڵ بوو، ئەو دەمەی زیرەک و مامۆستا حەمەباقی لە سلێمانی و کەرکوک پێکەوە زیندانی بوون .
(2) گوێ لە کاسێتەکەی ئەبوو سەباح بگرن کە باسی بەندیخانەو ئازارەکانی خۆی دەکات !
(3) وەک دەردەکەوێ زیرەک حەقایەت و ئەفسانەی زۆری زانیوەو وەک ئەوەی شارەزای هه موو فۆلكڵۆری کوردی بووە ، هه ر بۆیە پێدەچێ زیرەک لە جێگای تریش حەقایەت و ئەفسانەی گێڕابێتەوە ، تکایە هه رکەس دەنگی تۆمارکراوی زیرەکی لایە ، کە قسەی ئاسایی دەکات و حەقایەت دەگێڕیتەوە بڵاوی بکاتەوە .
(4) وەک دەردەکەوێ لەکاتی گێڕانەوەی ئەم ئەفسانەیە زیرەک نەخۆش بووەو لەسەرجێگابووە و چەندکەسێکی لایە ، دەنگیان دێت .
(5) ئەم ئەفسانەیە بە ناوی ئەفسانەی – ئەحمەدی بێ غەم – ە ،تکایە هه ر کەس تەواوی گێڕانەوەی ئەم ئەفسانەییەی بەتەواوی و تۆمارکراوی بەدەنگی زیرەک لایە ، گەورەیی بکات و بڵاوی بکاتەوە.
(6) کتێبی ( ئەفسانەکان وادەگێڕنەوە- کۆمەڵە ئەفسانەو حەقایەتێکی کوردەوارییە) کۆکردنەوە چاپکردنی عەبدوڵلا خدر مەولوود،چاپی هه ولێر-٢٠١٢
(7) ئەفسانەی ئەحمەدی بێ غەم ، لەسەر غەریزەی زانینی نهێنی و تەماعی زۆرتری خۆشی و جوانی و قەدەغەشکێنی دامەزراوە .
(8) زیرەک لە گێڕانەوەی ئەفسانە کە زۆر شارەزایانە ، ئەفسانەکە دەڕازێنێتەوەو بە تەعلیقی کورت و لە جێ خۆشتری دەکات و سەرنجی گوێگر بۆ خۆی ڕادەکێشێ.
(9) لێرە زیرەک خۆی بە ئەحمەدی بەدبەخت دەچووێنێ ودەڵی: چۆن عوقاب شانی ئەحمەدی گرت و لە خۆشیەکانی دوورخستەوە ،دەڵێ: منیش ئاوا بەدبەختی شانی گرتووم و بەو داخەوە دەمرم!!
(10) لینکی ڤیدیۆ دەنگیەکەی حەسەن زیرەک لە کاتی گێڕانەوەی ئەفسانەکە. https://www.facebook.com/aso.chaw/posts/496584850681217

Previous
Next