Skip to Content

خوێندنەوەیەک بۆ ڕۆمان ی ( مەرگی تاقانەی دووەم ).. هیوا محەمەد ئەمین

خوێندنەوەیەک بۆ ڕۆمان ی ( مەرگی تاقانەی دووەم ).. هیوا محەمەد ئەمین

Closed
by تشرینی دووه‌م 28, 2022 General, Literature


دوو سەدە بەر لەو بەیانە تاریکە ی کە کوشتن ی (( ئەشرەف )) ی تێدا ئەنجام دەدرێت , (( ئەمیر شەرەفەدین )) لە گێژاو و زریانێك ی هەڵکردوو ی ناوەخت و دیمەنێك ی پڕ لە گەڵا ی زەرد دا ، بەدەستی پیاوانی سوڵتان دەکوژرێت ! ئەمیر شەرەفەدین کەسایەتییەك ی نەناسراو ، نادیار و شوێنپێ ونبووی نێو ڕوداوەکان ی مێژوە ، و بەهەمان شێوەش هۆکار ی کوشتنەکە ی ناڕون ، نادیار و ناسەلماو ٠ هۆکار ی کوشتن ی ئەمیر شەرەفەدین لە بەندوداوی دنیایەك ی داپۆشراو بە تەلیسم و فاڵ قەتیس دەمێنێت ، کە بەهۆیەوە توانا و هێز ی مێژو و لۆژیك بۆ لێکدانەوە ی گران یان سست و لاواز دەبێت . ئەوە ی لەوێ دا دێتە ئەنجامبەندیی ، بڕوا و بۆچوون ی ئەو فاڵچیانەن کە بڕوایان وایە ( خودا هەڵیکێشاوەتەوە بۆئاسمان ) ٠ ئالێرەدایە کە ئیدی پەت و ڕیشوە ی نێو جاد و تەلیسمەکان لە مێژو ی شەرەفەدینەوە بۆ ڕۆژگار ی ئەشرەف درێژدەبنەوە و دەبنە فەرمانڕەوا ٠ لە هەناو ی مێژو ی مردن ی ئەمیر شەرەفەدین دا سەرەتا ی مێژو ی ئەشرەف لەدایک دەبێت ، واتا ئەشرەف بەرئەنجام و دووبارەبوونەوە ی مێژو ی ئەمیر شەرەفەدینە بەڵام لە فۆڕم و پێکهاتەیەک ی تر دا . دەتوانین بڵێین ئەو بەرکوڵ و پێشەکیە کورتەی خستمانەڕو ، بنچینە و پێکهاتەی ڕۆمان ی (( مەرگی تاقانەی دووەم )) ە کەی نوسەر ی کورد کاک بەختیار عەلیە ٠ لێرەبەدواوە من تێدەکۆشم کە قەف ی تەلیسمەکان بپچڕێنم و ڕوناکیەك بخەمە سەر ئەو هۆ و هۆکارانە ی ، کە ئەمیر و ئەشرەفیان ڕاپێچ ی مەرگ کردووەتەوە
ئەگەر کوشتن ی ئەمیر شەرەفەدین لە کزەبایەک ی پایزە ی ئارام و بێدەنگ دا ئەنجام دەدرێت ، ئەوا کوشتن ی ئەشرەف هاوکاتە لەگەڵ هەڵکردن ی گەردەلولێك ی توند و بەهێز ، گەردەلولێك کە لەگەڵ کارەسات و ڕوداوەکان دا هەڵدەکەن و گشت شتێك لە هەموو کون و قوژبنێکەوە ڕادەماڵێت و دەیشێوێنێت . وەیشومە و بەرکەوتەکان ی ئەم گەردەلولە بەڵام پابەند بە هیچ یاسا و حیکمەتێك ی سروشت و یەزدانەوە نیە ، بەڵکو پەیوەست بەو یاسا و ڕێسا دنیاییانەوە هەیە ، کە لە جێگە و شوێنێك دا دێنەگۆڕێ و مرۆڤ بەرەو ئەنجامدانی کار ی چاك یان خراپ ڕادەپێچن . پێویستە بگوترێت کە لەم ڕۆمانە ی کاک بەختیار عەلی دا چیتر کات و شوێن ، کار و کاردانەوەکان ، بزاوتە فیزیکیی و وزە جەستەییەکان ، بەهەمان شێوەش خواست ، ئیرادە و ئارەزووە مرۆڤایەتییەکان کاریگەریی خۆیان لەدەستدەدەن و دەچنە دەرەوە ی تێگەیشتن ی لۆژیکییەوە ، واتا ئەم ڕۆمانە دەرئەنجام دەبێتە دەریایەك لە دەربڕین ی ئایدیا ، ئایدیایەك کە سەرئەنجام هۆ و هۆکارەکان ، ئاقار و کاریگەرییەکان ، وزە و توانا فیزیکیی و مەعنەوییەکان ، خواست ، ئارەزو ، ئیرادە و ئامانجە مرۆڤایەتییەکان ئاراستە دەکات ٠ ئەم دیاردەیە ئەگەرچی جۆرێك ناتەبایی ، ناهاوسەنگیی و شپرزەییەك لە سروشتی ڕوداو و کەسایەتییەکانی نێو م ت د پێکدەهێنن ، بەهەمان ئەندازەش زیان بە بنەما ، شێواز ی زمان ، پەیکەر ی هونەر ی ڕۆمان نووسین و پەیوەندیی دیالکتیکییانە ی ئەو بە مرۆڤ ، سروشت و دەوروبەرەوە ، دەگەێنێت ٠
من لێرە دا ناخوازم ئاقار ی کارەکەم بەرەو لێکۆڵینەوە لە جۆر ی تەکنیك و شێوازی هونەر ی ڕۆماننووسین یان شێواز ی بەکارهێنان ی ئەم یان ئەو زمان و پەیڤین و هەروەها ڕادە ی تێگەیشتن و ئەنجامبەندیانە بێت ، کە خوێنەر پێیدەگات ، ئاراستە بکەم ٠بەڵکو جەختکردن و هەوڵدانی من بۆ دۆزینەوە و پەیبردن بەو هێزە دەرەکیی ، ناوەکیی و دەرونییانەیە ، کە پەیوەستبوون ی ئێمە زیاتر بە واقیعەوە گرێدەدات . ئاستێك ی تری ئامانج ی کارەکەم دۆزینەوە ی ئەو ڕەگەزانەیە کە تواناییمان پێدەبەخشن کە لە ڕێگەیانەوە چێژێک ی جوانناسیی ( ستاتیکیی ) انە و لەهەمان کاتیش دا چێژێك ی ئاوەزداریی ( عەقڵیی ) و ویژدانیمان پێدەبەخش ٠
نوسەر لەم ڕۆمانە دا بەقوڵایی سێ ئامانج و تەوەر ، و لەسەر دوو ئاست ی دەرونیی و مرۆڤایەتیی دا شۆڕدەبێتەوە ، کە دەخوازێت بەهۆیانەوە لە بوون و ویژدانی ئێمە دا بەرجەستەیان بکات : { خەون ، مەرگ ، هەست ی لێپرسراوێتیی } . لەوانەیە لەنێو تاریکایی و تەپوتۆز ی وەیشومەی ئەو گەردەلولە بێبەزەیی و بێئامانە دا کە هەمووشتێك و هەرشتێك لەگەڵ خۆی ڕادەماڵێت ، کەمێك سەخت ، گران و دژوار بێت ، کە بتوانین ئەو ئامانج و ئاکامانە بەڕونیی دەستنیشان بکەین کە نوسەر دەخوازێت لەڕێگەیانەوە بە خوێنەر ی بگەێنێت ، بەڵام هەر هەوڵێکیش بۆ ئەو مەبەستە لەڕێگەی گومان ، گریمانە و لێکچواندن ( شوبهاندن ) ەوە توانا و توانایی ئەوەمان پێببەخشێت ، کە مشتێك حەقیقەت لەنێو ئەو جیهانە پڕئاڵۆز و شاراوانە دا بەدەستبهێنین ٠گەردەلولێكی لەوجۆرە ، و کاتێك کە لە هەلومەرجێك ی ترسناك ، گوماناویی ، شاراوە ، ئاڵۆز و نهێنیی دا هەڵدەکەن ، هەڵگری مانا و بوعدێکی جۆراوجۆرن کە دەشێت ئێمە وەك : دەنگێک ی نەبیستراو ، خامۆش و فەرامۆشکراو لێیبڕوانین کە زۆر تایبەتن و تەنیا دەرونی ئەو کەسانە دەیبیستن کە خاوەن ی ویژدان و هەست ی خەمخۆریین . بەڵام پرسیار ئەوەیە کە ، ئایا کێن ئەوانە ی لە ڕۆمان ی م ت د دا خاوەن ویژدان ، ئاکار و هەستی خەمخۆریین ؟! کێن ئەوانە ی کە لە کۆمەڵگەیەکی ناعادل ، بێپرنسیپ ، شێواو ، پڕ لە ترس و تاساندن دا خاوەن ویژدانێك ی زیندو و ئاسودەن ؟!! ئەو کەسانە دەگونجێن و دەشێن تەنیا کەسانێك بن کە مرۆڤ ی زۆر سادە ، ساکار و خاوەن دڵێک ی پاک و بێگەرد بن ، کەسایەتییەکان ی وەک : ((کچان ی پاکیزە ، سەرمەستەکان ، شلێر ڕەفعەت ، حەیدەر ، باوك ، ئەڵقە دز ، لیرەدز و … تاد )) مشتێکن لە نمونە ی ئەو خەروارە ٠ ئەم کەسایەتییانە بەڵام لەژێر هەلومەرج و بارێك ی کۆمەڵایەتیی و سیاسیی سەخت و دژوار ی ئاوسبوو بە هەژاریی ، نەبوونیی ، سزا و جەزرەبە دا دەژین و ئەنجام دەبنەکۆیلەئاسای سیستەم و هێزێك ی داپڵۆسێنەر و بێڕەحم ، کە توانا ی ئەوەیان نابێت وەک کاراکتەرێک ی چالاک و ڕۆڵبگێڕ ئاقار ی ڕوداوەکان ئاراستە بکەن ، بەڵام بوونیان لە شێوە ی تارماییەك یان سێبەرێك دا دێن و دەچن ، و لە گشت شوێنێك ئامادەییان هەیە ، ئەو ئامادەییانەش تاوانباران و بکوژان ی ئەشرەف دەخەنە نێو ترس ، گومان و دڵەڕاوکێوە . ئەم گەردەلولە دەشێتیش وەک پەتاو وەیشومە ی ئەو ڕۆحە ئەهریمەنییانە لێیبڕوانین کە تەواوی ژیانە سادە و ساکارەکان ی مرۆڤە ویژدانپاکەکان و تەنانەت کۆشك ی ئاسودە و یاسا ئەخلاقییەکان ی (( داپیرە )) ش ڕادەماڵن و ئاودیو ی جیهانێك ی خامۆش ، تێکشکاو و پڕ لە سوکایەتییپێکردنیان دەکات . ئەم ڕۆحە ئەهریمەنییانەش دەشێت وەک زۆنگاو و زبڵدان ی دڵ و دەرونی ئەو مرۆڤە پوچ ، نەخۆش ، نەفسنزم و بەرژەوەندپەرستانەش لێیبڕوانین ، کە لە کۆمەڵگەیەک ی وەک ئەشرەف دا بوون ی هەیە ؟! لە زبڵدا نی ڕۆحی ئەو مرۆڤانە ش دا تەنیا ئەو کەرەستانە دەتوانن جێگەی خۆیان بکەنەوە کە بێبایەخن و لە م ت د دا بە پارچەکاغەز ، نایلۆنەدڕاو ، زەرفەبەتاڵ و گەڵا ی زەرد وەسف کراون ٠
داپیرە ئەمڕۆکە تاکە بەیانێکە کە لە سات و کاتەکان ی خەوی خۆی دا بەئاگانەهاتۆتەوە ، بێدار ی ساتەوەخت ی وەیشومە ی ئەو گەردەلولە نەبووەتەوە ، کە لە دوێنێشەو ی ئەو بەیانە دا کوشتنی ئەشرەف ی تێ دا ئەنجامدراوە . ئەو ، واتا داپیرە باوەڕی وەهایە ، کە نووستن و بێدارنەبوونەوە دەخڵ ی بەو پلانە نەگریسەوە هەیە کە شەیتان لە کاتێک لە کاتە گرنگ و هەستیارەکان دا دایدەڕێژێت و کەتنی خۆی دەکات ! واتا پلانێك کە لە توانای دا دەبێت بەهۆیەوە دەنگی ویژدان ، حەقیقەت و تەنانەت هەست ی خەمخۆریش کپ و خامۆش بکات . لەم سۆنگەیەوە دەگەینە ئەو باوەڕە ی کە : دەنگ ی ویژدانێک ی بەرز و ئاسودە تەنیا کاتێك توانا و هێز ی واقیعبوونی خۆی لە نێو دەرونی مرۆڤ دا دەسەلمێنێت کە مرۆڤ لەوپەڕی حاڵی ئاگایی و هۆشیاریی دا بێت ٠ بەئاگانەهاتنەوەی داپیرە لەو بەیانە زووە دا ، دەرگە ی گرێیەک ی ئاڵۆز لە دەرون و ناخی ئەو دا دەکاتەوە ، گرێیەک کە سەرئەنجام ئەو لە ئازارێك ی سەخت ی دەرونیی و ویژدانیی دا دەتلێنێتەوە ، ئازارێك کە هێدی هێدی ئەو بەرەو وێرانیی و لەناوچوون دەکاتەوە ، ئازارێك بەجۆرێك خێرا و کتوپڕ خۆیدەخزێنێتە ناو ناخ و قوڵایی دەرونی کە سەرجەم ئەو کۆشك و دەستەڵانەیشی دەڕوخێنێت ، کە ساڵانێک ی دورودرێژ لە هەوڵی بنیاتنانی دا بووە ، ڕوخانێك چیدی هێز و کاریگەریی ئەو ڕوو لە خۆرئاوابوون دەبات ٠
دیارە لەپشت هەر پلان و نەخشەیەك دا ئامانجێك بوونی هەیە ! شەیتان بۆئەوەی هەمیشە خۆی زیندو ڕابگرێت ، درێژە بە بوونی خۆی بدات و مانایەك بەخۆی ببەخشێت ، ئەوا ئامانجەکانی خۆی لەدرێژەدانی مرۆڤ بۆ ژیانە ڕۆتین ، ڕۆژانەییەکان و تێرکردنی شەهوەت و هەڵپە ی مرۆڤ بۆ دەستکەوت و پلەوپایە ی زیاتر ، بەدیدەهێنێت ، واتا مرۆڤ چەندێك بوون و ئیرادەی خۆی بە ژیان ی مادیاتەوە گرێبدات ، هێندەش شەیتان تەون و پلانەکانی خۆی لەنێو دەرون و ویژدانی ئەو دا ئاڵۆزتر دەکات ٠ لەخۆڕا نیە کە مەحوی شاعیر دەفەرموێت
وەها پڕ فیتنە بووە عالەم کە ئیبلیسێك ی وەك ئیبلیس
نەماوە مەئمەنی غەیری کڵێشە و کەڵکەڵە ی مەخلوق
لە وەها ڕۆژگار و قۆناخێك دا مرۆڤ دەبێتە ئاوێتەیەك لە بڕو ئەندازەیەك ی گەورە لە پێکهاتە و ڕەگەزە شەیتانییەکان ، واتا ئەو ڕەگەزە ئەهریمەنییانە ی کە مرۆڤ بەرەو کاری خراپە دنە دەدەن . کەسێکیش ئەگەر ئامانجی خۆی لە پساندن و ڕاماڵینی ئەو تەونە شەیتانییانە دا بەرجەستە بکات ، ئەوا سەرئەنجام ڕوو بەڕوی لەناوچوون دەبێتەوە .
ئەشرەف و مەرگی ئەو دەرهاوێژ ی ئەو هاوکێشانەیە کە ئاماژەم پێیان دا ، هەروەها دەرئەنجام ی ئەو ئامانجانەیە کە ئەشرەف تیای دا ( خەون ) ێك لە ویژدانی خۆی دا لەئەستۆدەگرێت ، خەونێك کە هەرگیز گیایەک لە ژیانی ئەو دا سەوز ناکات و تەنانەت ئەشرەف بە چارەنوس و تام ی مەرگیش دەگەێنێت . بوون ی شەیتان ئەگەرچی لە مەرگ ی ئەشرەف دا کۆتایی دێت ، بەڵام ئەو گەرای خۆی لە نێو ناخ ، دەرون و ویژدانی هەر مرۆڤێك دا دادەنێت ، لەمیان دا لەنێودەچێت و لەویشیان دا لەدایکدەبێتەوە ٠ لە هەلومەرجێك ی وەها خنکێنەر و شەتەکدراو ی نێو م ت د دا کۆمەڵگە بەهیچ ئامانج ، حەقیقەت و ئەنجامێك ی گرنگ ناگات ، حەقیقەتەکان تەنیا لەنێو ناخ و دەرون دا پەنگدەخۆنەوە و توانا ی خۆسەلماندنیان نابێت ، لێرە دا بەڵام تەنیا کەسانێك ی دیاریکراو و دەستەبژێر حەقیقەتێك بەدەستدەهێنن ، بەڵام حەقیقەتێك ی لاواز ، دڕدۆنگ ، شێواو و بێمانا ، هەر ئەوانیشن کە دەستەڵات بەدەستدەهێنن و ئەوانی دی بەرەو زۆنگاو ی ئازار ، کۆیلایەتیی و نەهامەتیی ڕادەپێچن . تەنیا کەسێك کە بەدوور لەوانی دی بێت کەسایەتیەک ی وەک ئەشرەفە ، ئەوێك دەگاتە ئەو ڕاستیی و حەقیقەتە ی کە ئەو ڕۆژگار و هەلومەرجە ی کە خۆی و کۆمەڵگەکەی لەنێوی دا دەژین ، مۆتەکەیەکە و هیچی دی ! حەقیقەت و ڕاستییەکان دەشێن تەنیا لە بزاوتێك ی مێژویی و تێکۆشانێك ی مەعنەویی دا بەدەستبهێنڕێن کە خاوەن ئەزمون و ئاکار ( ئەخلاق ) بێت . کەسایەتییەکان ی م ت د لەنێو بزاوتێك ی وەها دا سست و لاوازن و توانا ی گۆڕانکاریی و بەدەستهێنانی هێزێك ی مەعنەوییان نابێت ، بەڵکو دەشێت بتوانن تەنیا شاهید ی ناو دادگە یان شیوەنگێڕێك ی پڕڕیا و شانۆکارانە ی پرسە ی ماتەمینیەك بن ٠ لێرە دا نابێت پێمان سەیر و سەرسوڕمان بێت کە ئەو کاتە ی ڕۆحی ئەشرەف دێتە قسە و لاشە ی خۆی و مەرگی خۆی لەنێوئاپۆڕە ی تازێباران و شیوەنگێڕان دا بەئازار و سوێتر دەبینێت . ئەنجام دەگەینە ئەو ڕاستییە ی کە تایبەتمەندیەك ی لەوجۆرە ی کەسایەتییەکان ی نێو ڕۆمان ی مەرگ ی تاقانە ی دووهەمن کە ڕێگە ی زیاتر بۆ کوشتنی ئەشرەف خۆشتر دەکەن
ڕەنگە خوێنەر بپرسێت ، کە بۆچی من هێندە باس لە کەسایەتییەکان دەکەم و دەیانخەمە بەردەم لێپرسراوێتیی و دادوەریەوە ؟! کەسایەتیی یاخود کاراکتەر لە دنیا ی ڕۆمان دا ڕۆڵ ی سەرەکیی و هەستیار لە گۆڕانکاریی و خستنەوە ی ڕوداوەکان دا دەگێڕن !! هەر لە ڕێگە ی کەسایەتییەوەیە کە دەتوانرێت شوێنپەنجەیەک لە وێستگە گرنگەکان ی نێو بەرهەمێک ی ئەدەبیی دا بدۆزرێتەوە ٠ لە سۆنگەیەک ی وەهاوە دەشێت بگوترێت کە کێشە ی ڕۆمان ی ( م ت د ) لەوەدایە ، کە خاوەن ی کەسایەتییەک ی ڕیالیستیی ( واقیعیی ) نیە کە هەڵگری سیفات و تایبەتمەندییەک ی بەرجەستەکراو یان خاوەنی ڕوداو و بەرکەوتەیەکی هەستپێکراو بێت کە توانا ی ئاراستەکردن ی ڕوداوەکان ی هەبێت . ئەوە ی لەم ڕۆمانە دا چالاک و باڵادەست و بڕیاردەرە ، ئەو ئایدیاو بۆچونانەن کە تەنیا دەشێت لە زەین ( زیهن ) ی نوسەر دا توانا ی خۆدەرخستن یان سەلماندنیان هەبێت . بیر و ئایدیا ی نوسەر چەندێک خۆی بەسەر ڕوداو و کەسایەتییەکان دا باڵادەستتر بکات ، هێندەش پێمان لەسەر زەوی زیاتر دادەبڕێت کە دوائەنجام ئێمە ی خوێنەر خۆمان لەنێو کەش و فەزایەك ی وشك ، بەرتەسك و سنوردارکراو دا دەبینینەوە . سەرەڕا ی فەزایەک ی لەوجۆرە ، بەڵام بوار و توانایی ئەوە هەیە ، کە بتوانم بەدوا ی ئەو هۆ ، هۆکار و ڕەگەزانە دا بگەڕێم کە پڕۆسە ی ( مەرگ ) ی ئەشرەف خێراتر دەکەن . مەرگی ئەشرەف ناوەند و خاڵ ی هەستیار و گرنگیپێدانی ڕۆمان ی ( م ت د ) ەکە ی نوسەر ی ناوبراومانە کە گشت ڕوداو و کەسایەتییەکان بەدەوەری دا دەسوڕێنەوە ، ئەم دۆزەش بۆخۆی دەشێت لایەنێك ی گەش و ڕوناک ی ڕۆمانەکەی م ت د بێت . لێرە دا بۆئەوەی پڕۆسە ی مەرگی ئەشرەف قوڵتر و لە وێنە ، دیمەن و کەشێك ی ڕونتر دا ببینین ، ناچار دەبم سەرەتا کەسایەتیی ( داپیرە ) بەئامانج بگرم چونکە ئەو پاڵپێوەنەرێكی ناڕاستەوخۆ و لەهەمان کات دا شاراوە و ئاڵۆزە لە بەمەرگگەیاندنی ئەو ، واتا ئەشرەف ؟
داپیرە ئایا کێیە ؟ ئەو کەسایەتییەك ی دەوڵەمەند و خاوەن سامان و موڵکێك ی زۆرە کە بەهۆیەوە دەستەڵاتێكی مەعنەویی و کۆمەڵایەتیی گرنگ بەدەستدەهێنێت ! داپیرە ئەگەرچی لە ڕابوردویەك ی شاراوە و ژیانێك ی ناشایستە و بێئابڕوێتیی دا ژیاوە ، بەڵام خاوەنی هێزێك ی ڕوناك و چاکەخوازیشە ، کە بەشێك ی زۆر ی کۆمەڵگە وکەسایەتییەکانی نێو م ت د لەدەوری دەئاڵێن ، وەکو بڵێیت لەدیدی نوسەر دا ، کە مرۆڤ چەندێك هەڵگری ڕەگەز ی خراپەکارییش بێت ، دەشێت بەهەمان ئەندازەش خاوەنی هێز و ڕەگەز ی چاکەکارییش بێت ! داپیرە خاوەنی کۆشك و سەرایەکە ، کە زۆرێك لە منداڵان ی بێلانە ، بێسەرپەرشت و لانەوازان داڵدە دەدات . ئەو لە کۆشك و سەرا ی خۆی دا خاوەنی یاسا و دابونەریتی خۆیەتی ، یاسایەک کە دەخوازێت هەم پارێزەر ی ئارامیی ، ئاسودەیی و ئاساییش ی دانیشتوانەکە ی بێت هەمیش بیانخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە ٠ یاساکانی داپیرە پابەند بەهیچ هەلومەرج و کات و شوێنێكەوە نین ، بەڵکو تەنیا لەنێو دەرون و چوارچێوەی داب و نەریتی نەریتخوازانە ی ئەو دا توانا ی خۆدەرخستن و خۆسەلماندنیان هەیە . ئەو دەخوازێت لە هەلومەرج و کەشێك ی وەها دا دانیشتوان ی ئەو کۆشکە بکاتە خوشك و برا ، و یاساکان ی پاکیزەیی بپارێزێت . داپیرە لە شوێنێك دا دەڵێت : (( چاکتر ، دیارە یەزدان بەوە شەرەف لە ماڵەکە ی من دا دەپارێزێت )) .
کاتێك ئەشرەف هەوڵی ئاودیوبوون ی دیوارە یاسایی و ئەخلاقییەکان ی داپیرە دەدات ، ئیتر لە دیدگە و شێوە ی تێڕوانینی ئەو واتا داپیرە دا ، دەبێتە کەسێكی نەفرەتلێکراو ؟!! کچێک ی پاکیزە دەڵێت : (( لە هەموو ئەو بەیانیانەشدا کە داپیرە وێنە ی کوڕەکانی دادەنا و دەیسەپاند بەسەرماندا ڕەجمیبکەین )) . پێوانە ی داپیرە بۆ پیاوان ی چاك لەوەدایە ، کە تاکو چ ڕادەیەك ئەوان ملکەچ ی یاسا و نەریتەکانی ئەم بن . لێرە دا تێکشکان ی داپیرە تەنیا لە مەرگ ی ئەشرەف ی کوڕی دا بەرجەستە نابێت ، بەڵکو لە گەندەڵبوون و هەرەسهێنان ی ئەو ڕەگەز و ئامانجانەش دایە ، کە ئەم خۆی لە پێناو ی ئەوان ی دی دا کردۆتە قوربانیی ! کەسایەتییەک ی دی : (( چونکە وەکو هەموو ئافرەتێکی تر پێیوابوو ئەو پیاوانە ی نزیکن لەخۆیەوە ، بەرجەستەترین نمونەی بێعەیبیی و تەواوترین جۆری مەخلوقاتن ، لە کەوتنی ئەو نمونانەش دا ، کەوتنی هەموو ئەو ڕەگەزانەی دەبینی کە وەک ژنێك هەموو ژیانی خۆی بۆ بەختیارییان تەرخانکردبوو )) . لە ڕۆمانی(( گێلە ))ەکە ی دۆستۆیڤسکییش دا کەوتن و تێکشکان ی کەسایەتیی گێلە لەمردن ی منداڵێك ی بێکەس ی وەك ( ڕێنۆچکا ) دایە ، کە ئەو دارونەداری لەپێناو ی بەختەوەریی و ژیانی ئەو دا بەخشیوە . کاتێك سەعید و ئەشرەف توانا ی هەڵگرتن ی بار ی گران ی یاسا و نەریتەکانی داپیرەیان نامێنێت ، هەریەکەیان بەجۆرێك لە کۆشک یاخیی دەبن ، و هەریەکەیشیان ڕوبەڕو ی چارەنوسێك ی جیاواز دەبنەوە ، ئەم یاخیبوونەش بۆدواجار داپیرە بۆ بار و هەلەمەرجێك ی دەرونیی سەخت و دژوار ڕادەکێشێت ٠ بەئاگانەهاتنەوەی داپیرەش لەنێو ئەو هەموو قریشکە ، زریکە و هاوارانە ی ساتەوەخت ی مەرگ ی ئەشرەف دا ، دەشێت بەرجەستەترین ئەو کاردانەوە شاراوە و دەرونییە ئاڵۆزانە بن کە داپیرە بەهۆیانەوە هەست و سۆزی خۆی لێدەخەوێنێت ، ئەم بارەش ڕێگە بۆ مردن ی ئەشرەف زیاتر خۆشتر دەکات . لەم نێوەند و ئەنجامگیرییە دا دەگەینە ئەو ڕاستییە ی ، کە ئەگەرچی ئەشرەف قوربانیی ڕاستەوخۆ ی هێزە ئەهریمەنییەکان ی دەرەوە ی کۆشک و سەرا ی داپیرەیە ، بەڵام داپیرەش بۆخۆی بەشێکە لەو هۆ و هۆکارانە ی کە ناڕاستەوخۆ ئەشرەف ڕاپێچ ی مەرگێك ی تەراژیدییانە دەکات ٠

کەسایەتیی داپیرە
داپیرە سەرەڕا ی تایبەتمەندیی سەربەخۆی خۆی لە یاسا و نەریتەکانیی دا ، مرۆڤێك ی سادە و دلۆڤانە کە وەك ڕوناکییەك زۆربە ی کەسان ی نێو کۆمەڵگە دڵخوازانە لەدەوری دەئاڵێن و هانا ی بۆدەبەن . ئەو لە ڕابوردو دا کەسێك ی هەڵخلیسکاو و شەهوەتبازێك ی بێپەروا بووە ، کە ئەمڕۆ دان بە گوناهەکانی دا دەنێت و دەخوازێت ئیدی لەلایەک ڕۆڵ ی دایکێك ی دڵسۆز ببینێت و لەلایەکی تریشەوە و لەو ڕێگەیەوە ئیعتیبارێك بۆ کەسایەتیی خۆی بگەڕێنێتەوە ، کۆمەڵگە بەڵام لەئاست خواست ، ئامانج و هەوڵەکانی ئەو دا سەرسەختیی ، دڵڕەقیی ، نامیهرەبانیی ، دژایەتیی و بێسۆزیی دەنوێنێت ، کە سەرئەنجام ئەو دەکەوێتە بەر مەترسیی کوشتن و لەناوچوونەوە ، غەریزە ی مرۆڤ بۆ ژیان بەڵام ئەو لەنێو دەریا ی نوقومبوون دا هان دەدات کە پەنا بۆ پوشێکیش ببات . داپیرە بۆ ڕزگارکردنی خۆی و پاراسستن ی موڵك و سامانەکەی ، بەناچاریی پەنا بۆ ئەو کەسانە دەبات کە خاوەن بڕیار و دەستەڵاتن ، دەستەڵاتێك کە یەکلایەنە ، گشتگیر ، زۆردار ، نادادپەروەر و بێبەزەییە . داپیرە ئەگەرچی لە گوناهەکانی خۆی خۆشدەبێت و ڕوو لە ( پاکیزەیی ) دەکاتەوە ، بەڵام نیەت و نیازێك ی وەها کە لە ژێر کاریگەریی جیهان ی ئیحساسات دا بێت ، هەرگیز داپیرە بە ئامانجیێك ی وەها ناگەێنێت ، واتا ئەو چیدی توانا ی ئەوە بەدەستناهێنێت کە بتوانێت ، ڕۆڵ ی دایکێک ی ڕاستەقینە بگێڕێت . دیاردە و ڕەنگدانەوەیەك ی لەمجۆرە ش لە کەسایەتیی داپیرە دا ، ئەو بەرەو مانەوەی لە پەیوەندییە ناشەرعیەکان دا کێش بکات و شانبەشانیش دەرگە ی چەندین پەیوەندیی نهێنی ، شاراوە و شەهوەتبازییی بەڕووی کەسایەتیەک ی وەکو (( سەرهەنگ بەدری )) دا بکاتەوە . ئەم پەیوەندیانەش بۆخۆیان کەشوهەوا ی ژیان ی پاکیزە ، بێکەس و بێلانەکان ی نێو کۆشك و سەرا ی داپیرە بۆگەن دەکەن و چارەنوس ی هەریەکێك لە سەعید و ئەشرەفیش ڕاپێچ ی تاوان و قوربانیی دەکەن . سەرهەنگ بەدری کەسایەتییەك ی دەستەڵاتدار ی دڵڕەق ، زۆردار و چەوسێنەرە ، کە لە مەرگی تاقانەی دووەم دا ڕۆڵ ی ناوەندێك فێڵباز ، بێڕەوشت ، زۆردار و نادادانە دەگێڕێت . پەیوەندیە شاراوە و ناشەرعییەکان ی داپیرە و سەرهەنگ بەدری دەروازەیەک ی گرنگ و چارەنوسدار لەبەردەم بەخت و چارەنوس ی سەعید دا دەکاتەوە ، کە بەتێپەڕبوون ی ڕۆژگار دەبنە هاوکار و هاوڕێ ی یەکتری . سەعید کوڕی پیاوێك ی دەوڵەمەندی پیر و دڵڕەقە بەناوی (( سوڵتان بەگ )) کە ئەو بەزەبری پارە و سامان داپیرە ی دایکی سەعید لەخۆی مارە دەکات و بۆماوەیەك ژنی دەبێت . داپیرە سەرئەنجام تەواوی سامان و گەنجینەکانی ئەو دەڕفێنێت و بۆ هەمیشە لێی دوردەکەوێتەوە . سەعید کەسێك ی بێباوكە و لە هەربەسەرکردنەوەیەکی سۆز و خۆشەویستیی بەدوورە ، سزا و یاسا قەدەغەکراوەکانی داپیرەش پێکڕا دەبنە پاڵپێوەنەرێك کە ژیانی ناو کۆشك ی داپیرە جێبهێڵێت ، سەعید : ( ئاخر دایە شەرابخۆرێكی وەکو من لەناو ئەو دوعا و تەهلیلەدرۆیانە دا چی بکات ؟ نا ، هەرگیز ناگەڕێمەوە … تاد ) ئەو (( تاقانە ی یەکەم )) ی داپیرەیە ، و لەدایکبوون ی ئەشرەف ی برای هەستێك ی تەواو نامۆ و پڕ سوکایەتییبوون ی لەلا دروستدەکات . ئەشرەف کەسێکە خاوەن دایکێك ی ڕاستەقینە و باوکێك ی نەزانرا و ، واتا ئەو بەرهەم ی پەیوەندیەك ی ناشەرعیی داپیرەیە لەگەڵ یەکێك لەو چەندین پیاوانە ی کە ڕۆژێك لە ڕۆژان دەبێتە هاوجێگەی ، و خەڵکیش لەڕووی سوکایەتیی و تەوسپێکردنەوە نازناوی (( تاقانە ی دووهەم )) ی لێدەنێن . بێگومان ئەم بار و ڕەوشە بۆ سەعید زۆر گران دەکەوێتەوە و گرێیەك ی دەرونیی قوڵ لە ناخ و ویژدانی ئەو دا بەجێدەهێڵێت . ئەو باوەڕی وایە ، کە ئەشرەف پەڵەیەك ی ڕەش ی ئابڕوبەرانەیە بە تەوێڵی ناوچاوانیەوە ؟! لە ڕوبەڕوبوونەوەیەك دا بە ئەشرەفی منداڵ دەڵێت : ( تۆ بەرهەمی ئابڕوچوونەکانی دایکمی ….. بەرهەمی شەوی گوناهەکانی ئەویت )
لەو سۆنگەو ڕوانینەوە ، سەعید چاوەڕێی دەرفەت ی ڕۆژگارێك دەبێت تاکو بەهۆیەوە ئەو پەڵەیە لە ژیانی خۆی دا بسڕێتەوە و ئیعتیبارێك بۆ کەسایەتیی و بار ی کۆمەڵایەتیی خۆی بگەڕێنێتەوە ، واتا خۆی وەکو هەر مرۆڤێكی تری ئاسایی بنرخێنێت . سەعید لەسەرەتا دا کەسێكی سست و بێدەستەڵاتە و توانا ی هیچ جۆرە کار یان کاردانەوەیەکی بەرامبەر ئەشرەف نابێت ، بەڵام پاشان ئەو دەگاتە ئەو باوەڕە ی ، کە دەستەڵات تەنیا کەرەستەیەکە کە بەهۆیەوە دەتوانێت ئەوەی لەدەریا ی دڵی دا دەسوڕێتەوە ، بەکردار ئەنجامی بدات ٠ دەستەڵات لەناو کۆمەڵگەیەك ی نادادپەروەر ، شێواو ، بێسەروبەرە و بێپرنسیپ دا دەرفەت ی ئەوە تەنانەت بە سوکترین و پڕوپوچترین کەسانێك دەدات کە ئەوەی پێیان خۆش و لە بەرژەوەندیی ئەواندایە ئەنجام ی بدەن ؟! سەعید لە زۆنگاو ی دەستەڵاتی گشتگیری سەرهەنگ بەدری دا ڕۆدەچێت و تایبەتمەندیەك ی ئاژەڵیی بەخۆوەدەگرێت ، ئەم تایبەتمەندیەش بەجۆرێك لەو دا قوڵدەبێتەوە کە ئەو بەلاشە دەکاتە (( تانژی )) ەك ی هار ، برسیی تینوبەخوێن ، و بەمێشکیش خەمساردترین ، دڵڕەقترین ، دڕندەترین ، بێویژدانترین و تەنیاترین مرۆڤ ٠ ئەو لە ژیانی دا ناخوازێت هەرگیز ڕوبەڕوی دۆز ی ویژدان ببێتەوە ٠ ویژدان بۆ ئەو مۆتەکەیەکە و هەناسەی لێدەبڕێت ، ئەو لەدەست ویژدان هەڵدێت و دەیەوێت هەرچۆنێك بێت لێی ڕزگار ببێت ٠ ئەو باوەڕی وایە ، کە لایەن ی چاکە و گرنگیی پەیوەندیی ئەو لەگەڵ کەسێك ی وەك سەرهەنگ بەدری لەوەدایە ، کە دۆز ی ویژدانی لەکۆڵ دەکاتەوە ؟! ئەو بەجۆرێك دەگاتە ئەو باوەڕە ی کە (( پێغەمبەرێکی مردو و دزێكی مردو وەکویەك وەهان )) ئەم باوەڕ و شێوە بۆچوونانە ئەو دەگەێنێتە ئەو ئەنجامە ی کە چیدی خوایەك لەئارا دا نیە ، نەبوون ی خوایەکیش لە ناخ و دەرونی ئەو دا ، ئەو بەرەو ئەنجامدان ی تاوانێك ، کە کوشتن ی ئەشرەفە ، ڕادەکێشێت . کوشتنی ئەشرەف ئەگەر لە سۆنگە ی هەرچی هۆ و هۆکارێکەوە بووبێت ، ئەوا لە جەوهەر و ناوەڕۆك دا بەشێک ی هەرەگرنگ لە خواست ، ئامانج و مەبەستێک ی دەرونیی سەعید ی تێدا بەرجەستە دەبێت . ئەم کوشتنە کە بەشێوەیەك ی زۆر دڕندانە و دڵڕەقانە ئەنجام دەدرێت ، دەبێتە کرۆك و ناوەندێك ی گرنگ بۆ تەوەر و دۆز ی ( مەرگ ) لە ڕۆمانی م ت د دا ، کە سەرئەنجام کۆ ی ڕوداو و کەسایەتییەکان پێکەوە گرێدەدات .
مەرگ ی ئەشرەف لە سۆنگە و ڕۆژنە ی مرۆڤایەتییەوە بەتەنیا قوربانیی ڕاستەوخۆ ی تۆڵە ، ئێرەیی و کێشە دەرونییەکانی سەعید ی برای نیە ، لەوەش زێدەتر و بەهەمان شێوە قوربانیی دەست ی سەرهەنگ ، دادوەر ، بەڕێوەبەران ی پۆلیس ، پۆست ، نەخۆشخانە و هاوڕێ ناپاکەکان ی ئەشرەف و تانژیەکان نیە ،بەڵکو بەشێوەیەک ی ناڕاستەوخۆش قوربانیی دەست ی داپیرە ، (( کچان ی پاکیزە ، سایەق لۆری ، حەسحەس ، سەرخۆشەکان ، خەڵك ی گەڕەك، خورشید ی جادوباز و کرێکارەکانیشە )) ، زێدەڕۆیی نیە و دەشێت لەوەش زیاتر ڕۆبچین و بڵێین ، کە ئەو قوربانیی دەست ی ئێمەشە ، ئێمەیەک کە خوێنەر ی ئەم ڕۆمانەین ، ئێمەیەك کە لە دادگە دا دادەنیشین و بینەر و بیستەر ی دادگاییکردنەکانین ، ئێمە ی نوسەر ، هونەرمەند ، ئێمە ی خوێنەران ی ڕۆژنامە و گۆڤارەکان و …تاد
نوسەر ئێمە ڕوبەڕوی هەمو ئەو مەرگ و نادادیانە دەکاتەوە کە بە بەرچاومان دا دێن و دەڕۆن ؟! ئەو دەخوازێت هەست ی لێپرسراوێتیی ، بەرپرسیارێتیی و خەمخۆریی لە ئێمە دا بەئاگابهێنێتەوە ، لێپرسراوێتیی و خەمخۆریی بەرامبەر هەموو کەس و هەموو شتێك ٠ ئەو دەخوازێت پێمان بڵێت ، کە هەر ڕوداوێك لە دەوروبەرەکەمان دا ڕودەدات جیا لە ئێمە نیە ، بەڵکو بەشێکیشە لە ئێمە ! واتا بوون ی ئەشرەف ئەگەر لایەنێك ی هوشیارانە و چاکەخوازانە ی مەرگی تاقانە ی دووهەم بێت ، ئەوا دەشێت مەرگ ی ئەو مەرگێك ی دراماتیکیانە ی هەریەکێك لە ئێمە بێت ٠ بەڵام کاتێك ئەم هەستە مرۆڤایەتییانە سست ، خامۆش بێتوانا ، کپ و ئاودیوی سنورەکان ی ویژدان دەبن ، ئەوا شەپۆل ی قوربانییەکان توندتر ، خێراتر ، و فراوانتر دەبن . کاتێك ویژدان لە سات ی مەرگ ی تاقانە ی دووهەم و لە بەرەبەیانێك ی گەردەلولاویی دا کپ و خامۆش دەبێت ، ئەوا هێزە ئەهریمەنییەکان بۆجارێك ی دی و بەچنگاڵ و قامچی سور ، بەفرمێسك ی تیمساحاویی ، بە جەخت و سوربوونەوە لەسەر لاشە ی قوربانیی ئامادەدەبنەوە مەبەستیانەمەرگ ی ترمان لەبەردەم دا بەڕێبکەنەوە . ڕۆح ی ئەشرەف لەبەردەم ئەو دیمەنانە دا دەشێوێت . ئەو لە ساتەکان ی مەرگ و ڕاخستن ی جەستەی خۆی لەنێو کۆڕ ی تازێباران دا بێزاردەبێت ، ئەو هەستێك ی نامۆیی ، تەنیایی و خەمبارانە سەرتاپا ی ڕۆح و ویژدانی دادەگرێت ، ئەو لە بوون ی ئەو هەموو حەشامات و جەنجاڵیە ی دەور ی جەستە ی خۆی وەڕز دەبێت ، ئەوانە کەسیان لە هەست ی خەماویی و تەنیایی ئەو کەم ناکەنەوە ، ئەو هەموو مەخلوقاتە کە بە ژن ، پیاو و منداڵەوە ڕژابوونە نێو کۆشك و سەرا ی داپیرەوە ، لە دەمەوبەیان و سات ی مەرگی ئەو دا پشتیتێدەکەن و لە خەون ی شادیی ، مەستیی و شەیتانیی دا ڕۆدەچن ، بەجۆرێك کە هەگیز گوێیان لە ناڵە و زریکە ی ئەشرەف نابێت ، وەك بڵێیت نوسەر بخوازێت بڵێت کە نوقومبوون و مەستبوون لە شادیی و خۆشیی دنیایی دا ، کارەسات و کڵۆڵیەك بەدوای خۆی دا دەهێنێت ؟!! ئەوانە تەنیا هەستێک ی ڕوکەشانە دەردەبڕن ، خۆشەویستیی ئەوکاتەئێوارەیە ی ئامادەبوانیش لەدەور ی تەرم ی ئەشرەف دەربڕی هەستێك ی کاتیی ، ڕێگوزەیی و بێمانان ، هەستێك کە لە سنور ی سۆز بەولاوە ئاودامان ی ویژدانێك ی زیندو و بەئاگاهاتوو نابن ٠ ئەو جۆرە هەستانە لە دیارترین پێناسیان دا : خەمسارد ، ترسێندراو ، خەسێندراو ، کڕاو و بوونەتە کۆیلەیەك کە بەچەندین داوەوە بە سەرهەنگ بەدری ، سەعید و تانژیەکانییەوە بەستراونەتەوە ٠ ئەشرەف لەو نێوە دا بێئۆقرە دەبێت ، لەبەردەم فرمێسك ی درۆ ، هەست ی دەغەڵکارانە و ئامادەبوونی سەعید ی برای دا خەمێك ی قوڵ دایدەگرێت ، ئەو چیدی ناخوازێت ڕۆح ی خۆی لەژێر ، چەپەڵیی و بۆگەنیی ڕۆحی ئەو و دوومۆڕالیی ( دوودەموچاویی ) کەسایەتیی ئەو ، واتا سەعید ی برای دا دا بپلیشێتەوە .
ڕۆحی ئەشرەف لە وەها سات و بارێك دا دێتەوە ئامادەبوون و ئاخاوتن ، ئەو ڕوبەڕو ی داپیرە دوەستێت و دەیدوێنێت ، واتا ویژدان ی ئەشرەف جارێك ی دی بەبەردەم ویژدان ی داپیرە و دانیشتوان ی کۆڕ ی ماتەمینیی خۆی دا گوزەردەکاتەوە ٠ ڕۆح ی ئەشرەف لەوێ دا دەبێتە دەنگ ی ویژدانێك ی زیندو ٠ ئەو هۆ و هۆکار ی مەرگی خۆی بۆمان دەگێڕێتەوە ، ئەو ئامانج و مەبەستانەشمان بۆدەدرکێنێت کە زۆرجاران لەبەرامبەری دا بێئاگا و بەگومان بووین ٠ باس لە ڕۆژگارێكی تاریك ، نوتەک و پڕلە دڵەڕاوکێ دەکات ، ڕۆژگارێك کە چۆن کەسایەتییەك ی ئەفسوناویی و ئەفسانەیی وەکو (( خورشید ی جادوباز )) دەبێتە هاندەر و پشتیوانی !! سەرگوزەشتە ی ئەو هۆ ، هۆکار و چیرۆکە ئاڵۆز و شاروانەشمان بۆدەگێڕێتەوە کە ڕۆڵێك ی گرنگ لە بیر و ویژدان ی سەعید ی برای دا دەگێڕن بۆ ئەنجامدان ی تاوانێك ، تاوانێك کە تیای دا ئەشرەف بە مەرگێك ی دڵتەزێن و ناشایستە دەگەێنێت . ئەشرەف کەسێك ی کڵۆڵ ی چارەڕەشە ، کەسێك ی بێباوکە و دوورە لە هەربەسەرکردنەوەیەک ی سۆز ی باوکایەتیی ٠ پەیوەندییە گوماناویی و ژێربەژێرەکان ی داپیرەش لەگەڵ سەرهەنگ بەدری دا نابنە پاڵنەرێك کە ئەو ، واتا سەرهەنگ بەدری ڕۆڵ ی نمونە ی باوکێك بۆ ئەو بگێڕێت ! بەپێچەوانەوە تین و تاو ی ڕق و کینە ی ئەو بەرامبەر سەرهەنگ ڕپژبەڕۆژ زۆرتر و گەورەتر دەبێت ٠ سەرهەنگ بەدری دواجارلە بەردەم ژیانی ئەشرەف دا دەبێتە مۆتەکەیەک و هەناسە ی سواردەکات ، مۆتەکەیەك کە هەمیشە و لە گشت شوێن و قوژبنێك لەگەڵی دا دەژێت ٠ بوون ی سەرهەنگ بەدری لە ژیان ی کۆشك و سەرا ی داپیرە دا هەست ، غرور و شانازیی ئەو دەشکێنێت و لە سۆز ی دایکایەتیی داپیرە بێبەشی دەکات ٠
سەرهەنگ بەدری خاوەنی باڵاترین دەستەڵات ی ئەو شارەیە کە ئەشرەف ی تێ دا دەژێت ، دەستەڵاتێك ی گشتگیر ، بڕیاردەر ، بێبەزەیی ، پۆڵایین و بەزەبر کە سڵ لە هیچ کارێك ی خراپ و ناشایستە ناکاتەوە ٠ سەرهەنگ دەشێت بە هێما و نمونە ی بەرجەستەکراو ی ڕۆژگاری ئەشرەف بۆیبڕوانین ، ئەو لەمپەرێکە لەبەردەم خەون و ئارەزوەکان ی ئەشرەف دا ، ئەو مۆتەکانە ڕۆژبەڕۆژ لە خەیاڵ ، بیرکردنەوە و ویژدان ی ئەو دا مەودایەك ی فراوانتر و مانادارتر بەخۆیانەوە دەگرن ٠ ئەشرەف لە دوائەنجام دا دەرك بەو هاوکێشەیە دەکات کە سەرهەنگ بەدری نەك تەنیا لەمپەرێکە لەبەردەم خۆی دا ، بەڵکو سەرچاوە ی گشت ئەو مۆتەکە و مەینەتییانەشە لەبەردەم ژیان و چارەنوس ی خەڵك ی ئەو شارە دا ٠ هەڵکشان و بەرزبوونەوە ی ئاست ی زەبروزەنگ و بێئابڕوێتیەکانی سەرهەنگ بەدری ، دەرگە ی گشت ئومێدەکان لەڕوو ی ئەشرەف دا دادەخەن و بۆدواجار دەگاتە ئەو باوەڕە ی کە ئەو ، واتا سەرهەنگ بەدری ، دڕندەیەکە و دەبێت کەوڵ بکرێت . ئەشرەف لەدوای گەیشتن بە ئەنجامێك ی لەوجۆرە ، ئاقار ی مەبەست و ئامانجەکانی پڕماناتر ، فراوانتر و بەرجەستەتر دەبن ٠ ئەشرەف سەرەتا بەیاخیبوون و دوورکەوتنەوە ی لە کۆشك و سەرا ی داپیرە دەروازەیەك ی ڕۆشنتر ، گونجاوتر ، لەبارتر و فراوانتر بەڕووی خۆی دا دەکاتەوە ٠ ئەو بەو یاخیبوونانە ی دەخوازێت ئاودیوی ئەو دیوارانە بێت کە خۆی و گشت کەسێك ی لە ترس ، تەنیایی ، گۆشەگیریی و ئازار دا تلاندوەتەوە ، ئاودیوبوونێك کە دەخوازێت ئازادیی خۆی و کۆمەڵگەکە ی بەدەستبهێنێت ، بەڵام ئەو بە پەڕینەوە و ئاودیوبوون ی ئەو دیوارانە لەلایەك ئەو ڕوبەڕوی چارەنوسێك ی دژوار دەکاتەوە ، لەلایەکی ترەوە بەر نەفرەتی داپیرە دەکەوێت ، کە دواجار دەرگە ی کۆشك بەڕوو ی دا دادەخات و لەهەر سۆز و خۆشەویستییەك ی دایکانە بێبەشی دەکات ٠ ئەشرەف بۆگەیشتن بە خەون و ئامانجەکانی ، بەناچاریی پلانەکانی لە دەرەوە ی کۆشکی داپیرە دادەڕێژێت ، بەوەش دەکەوێتە کەش ، هەل ومەرج و جیهانێك ی نوێوە ، کە چیدی لە یاسا پاکیزەییەکانەوە بەدوورە ، جیهانێك کە بە چاوچنۆکیی ، بەرژەوەندپەرستیی ، ناپاکیی ، دووڕویی ، ترس و کۆیلەیی خولدراوە . ئەشرەف لەو دەوروبەرە نوێیە دا هەڵوەدا ی کەسێك دەبێت کە خاوەنی موعجیزە و جادو بێت ، کەسێك ئازا ، دڵسۆز ، پاك ڕاستگۆ و خاوەن ئەزمون و تاقیکردنەوەیەك بێت ، کە بتوانێت وەك هێزێك ی مەعنەویی و هوشیار پشتیوانی بێت . ئەشرەف دواجار و بەهەرچی ڕێگە و بەهۆی هەرکەسانێکەوە بووبێت ، ڕوبەڕو ی کەسایەتیەکی وەکو ( خورشیدی جادوباز ) دەبێتەوە ٠
خورشید کەسایەتیەکی بوێر ، دنیادیدە و خاوەن ئەزمون ی جۆراوجۆر ی ژیانە ، ئەو کەسێك ی شارەزایە و لە پەرێز ی ڕوداوەکان دا دەزانێت چۆن خۆی بپارێزێت ، لە تەپکە ی پلان و داو ی ناپاکییش دا دەزانێت چۆن خۆی دەرباز بکات . ئەو خەڵکی ناوچەیەک ی کوێستانییە کە هەمیشە لەگەڵ ئاژەڵە دڕندەکان دا دەستەویەخە بووە ، و زۆریشیان ی لێڕاوکردوون ، هەر بەوهۆیەشەوە دەبێت کە چاوێکی خۆی لەدەستدەدات ٠ ئەوەی سەبارەت بە پێشینە و ژینگە ی ئەزمونەکانی خورشیدە و لای ئێمە شاراوە و ناڕونن ، ئەو هۆ و هۆکارانەن ، کە خورشیدیان ڕاپێچ ی ناو ئاپۆڕە ی ژیان ی شار کردووە ! ئەو لە ژینگەیەك ی وەها دا سەربەژێر و بەشێوەیەك ی نیوە قاچاخ – ئازاد دەژێت ، ئەم کەسایەتییە لە م ت د دا زیاتر لە کەسێكی ئەفسانەییەوە نزیکە تاکو کەسێك ی ڕیالیستیی و هەستپێکراو ، سیفاتی کەسایەتیی ئەو دەربڕی ئایدیا ی خەون ، خەیاڵ و دنیایەك ی ناڕۆشن ، و بەڵام پڕفەنتازیایە کە لە بەشێك ی ئامانجەکانی ئەشرەف دا بەرجەستە دەبن ٠ خورشید لەڕاستیی دا کەسایەتیەك ی دروستکراو و گریمانەییە ، کە لە خەیاڵ ، بیر و ئایدیا ی نوسەر دا بەهێز و گوڕێك ی زۆرەوە ئامادەیی هەیە ، بەڵام تاودانەوە و ڕەنگدانەوە ی ڕەوشی کۆمەڵگە لەسەر کەسایەتیی ئەو نادیارە ٠ لەو سۆنگانەوە ؛ شیاو و گونجاوە بگەمە ئەو ئەنجامە ی ، کە خورشیدی جادوباز هیچ ڕۆڵ و کاریگەریەکی گرنگ لە خەون و ئامانجە مرۆڤایەتییەکانی ئەشرەف دا ناگێڕن ، خورشید دواجار لاوازترین ئەڵقە ی پەیوەستبوونی ئەوە بە ڕوداو و کەسایەتییەکانی مەرگی تاقانە ی دووهەمەوە ٠ خواست ، ویست و ئامانج ی پەیبردن بە ڕابوردو هەروەها پێشبینیکردن و وێناکردن ی داهاتو لە دەریا ی دەرون ، هزر و بیری ئەشرەف دا ، ئەو دەخاتە نێو جەنجاڵیی و سەرقاڵیەک ی زۆرەوە . هێز و توانا ی ئەفسانەیی ئەو واتا خورشید ، ئەشرەف ناگەێنێتە هیچ ئەنجامێك ی دیاریکراو ؟! ئەشرەف بەڵام دواجار دەگاتە باوەڕێك ، کە لە هێز و توانا ی مرۆڤ دا نیە سنورەکان ی کات ببڕدرێت و بەهۆیەوە بتوانرێت داهاتوی پێوەببینرێت ، بەوێناکردنەوەی داهاتوش بەهەمانشێوە کارێك ی هەرگیز نەکردە و نەدیدەیە ٠ ئەشرەف لەو نێوەندە دا و وەک کەسێك ی کارکرد دەخوازێت ، ڕۆڵ و کاریگەریی زانست لەپەیبردن بە ڕابوردو و داهاتو دا بزانێت ، بەڵام لە گفتوگۆ ی شەوێك ی نێو ئەمبارێك ی تاریك دا ، خورشید بڕست و توانایی زانست لای ئەشرەف دەخاتەڕو : (( تۆ گەمژەیت ، زانست ڕزگارمان ناکات ، تەنیا ڕێگەیەك کە لە ئازادیمان نزیك دەکاتەوە جادوە )) ، ئەو گاڵتە ی بە ڕۆڵ و کاریگەریی زانست دێت لەهاتنەدی ئازادیی دا ، خورشید : (( زانست یاری منداڵانەیە ))
لەنێو جەنجاڵیی ، ئاڵۆزیی و پەشێویی بیرکردنەوە لە داهاتو و ڕابوردو ، ئەشرەف دەگاتە ئەو ئەنجام و باوەڕە ی کە ، ئەو لە ( ئێستا ) دا دەژێت ، ئێستاش دەشێت ئەو دیوارانە بن کە لەمپەرێکن لەبەردەم ئازادیی و ئاودیوبوونی ئەو بەرەو قۆناخێك ی نوێتر و باڵاتر ؟! ئەشرەف : (( کەواتە ئێمە کوشتەی ئێستاین ، کەواتە تا هەتاهەتایە لەئابڵوقەی ئەبەدی ئەم ساتە دا دەژین .. )) ئەم جەنجاڵیی ، ئاڵۆزیی و نائامادەیی ژیریی و ئاوەز وەکو هێزێك ی کاریگەر ، هوشیار ، فاکتەرێك ی گرنگ و ڕۆڵبگێڕ بۆ ڕێگەخۆشکردن و گەیاندنی ئەشرەف بە خەون و ئامانجەکانی ، ئەو بەرەو جیهان ی ( قەدەر ) ڕادەکێشێت ، قەدەرێك کە ئەشرەف بەرەو مەرگێكی و پوچ و بێمانا لول دەدات و خورشیدیش ڕووە و کوێستانە نادیارەکان دەگەڕێنێتەوە ٠ کاتێك ئەشرەف لە توانایی جادو و تەلیسمەکانی خورشید بێهیوا دەبێت ، ئیدی لەوێدایە کە ئەشرەف تف لە ساتێك دەکات ، کە خورشیدی تێ دا ناسیوە : (( تۆ هەردەبایە مریشکفرۆشێك ی مەلعون بوویتایە )) ٠
ئامانج ی نوسەر لە بەخولیاکردن و پابەندکردن ی ئەشرەف بەڕابوردو و داهاتووەوە هێندەیە کە ، ئایا کوشتن ی کەسێك ی وەك سەرهەنگ بەدری لە دیدی ئەشرەف دا ئاخۆ چ ڕۆڵێك لە داهاتو و مێژو ی کۆمەڵگەکە ی دەگێڕێت ؟! ئایا دەشێت ئازادیی کۆمەڵگەیەك لە کوشتن ی کەسێك دا بێتەدی ؟ یان دەشێت تەنیا پڕۆسیەك بێت کە مانا و کاریگەرییەکان ی لە هەناوی ڕابوردو و داهاتو دا حەشاردرابێت ؟! خوێنەر نابێت دۆز ی داهاتو و ڕابوردو وەك حەز و خولیایەك ی ڕێگوزەریی ئەشرەف بۆیبڕوانێت ، بەڵکو دەشێت وەك گومان ، دودڵیی ، دڵەڕاوکێی ئەو بۆ ڕۆژگارێك لێیڕابمێنین کە نە لە ڕابوردو ی بەئاگایە و نە لە داهاتوش دڵنیایە ٠ ئێستا ئەوەی کە هەنگاوێك ئەشرەف لە داهاتو نزیك دەکاتەوە کوشتن ی کەسێك ی وەك سەرهەنگ بەدریە ٠ ئەو سەرئەنجام سەرهەنگ و دەستوپێوەندەکانی لەسەر یەکێك لە شەقامە ئاپۆڕەکان ی شار بەر ڕێژنە ی گوللە دەدات ، بەڵام بەڕێکەوت سەرهەنگ لەهەوڵی ئەو کوشتنە ڕزگاری دەبێت ٠ ئەشرەف لە پاش ئەو ڕوداوە ، ئاوارە و تەرە ی نێو ئەمبار و دوکانەکان دەبێتەوە ، ڕوبەڕو ی کڵۆڵیی تاریکیی ، تەنیایی ، گۆشەگیریی و کۆژانیی دەبێتەوە . ئەشرەف لەدوا ی ئەو هەوڵە بێئاکامە دا دەکەوێتەوە داڕشتنی نەخشە و پلانێكی دی بۆ لەناوبردنی تەواویی سەرهەنگ بەدری ،بەڵام ئەو لەو کارەش دا و بەهۆی کارێک ی ناپاکییەوە لەلایەن دۆست و هاوڕێیەك ی دێرینی خۆی (( ئەحمەد ناڵگەورە )) ەوە ئاشکرا دەکرێت و بەدواهەمین وێستگە ی ژیانی خۆی کە مەرگە دەسپێردرێت ٠
لێرەبەدواوە دۆز ی مەرگی ئەشرەف دەبێتە ناوەند ی ڕۆمان ی م ت د ، بەهەمان شێوەش مەرگی ئەو مانایەك ی فراوانتروقوڵتر بەخۆیەوە دەگرێت ، مەرگێك کە کار لە هەموو کەسایەتیی و ژینگە ی ژیانی ئەوان دەکات ، مەرگێك کە نوسەر گشت هێز و توانا ی ویژدان ، باوەڕ، فەنتازیا و داهێنانی خۆی تێدا چڕدەکاتەوە ٠ کاك بەختیار عەلی لێرە دا دەخوازێت ئەوەمان تێبگەێنێت ، کە کوژاندنەوە ی ڕوناکایی ژیانی هەر مرۆڤێك لەلایەن هەر کەس و یاسایەکەوە بێت ، هەروا سانا و بێکاریگەر نیە ٠ ئەو لە م ت د دا هەوڵ دەدات مەرگ ی مرۆڤێك لە بیر و ویژدانمان دا وێنا بکات ، تاکو نەك تەنیا نابێت خەمسارد ، بێدەنگ و بێدەربەست بین ، بەڵکو لەوەش زیاتر دەخوازێت هەست ی خەمخۆریی و هاودەردیی لە ناخ ، بیر و ویژدانمان دا زیندو بکاتەوە ٠ فەلسەفە ی مەرگ لێرە دا چیتر پێشاندان ی جەستەیەك ی سارد و بێجوڵە ی فیزیکیی نیە ، بەڵکوڕاگەیاندنی مەرگ ی خەونێکە ، خەونێك کە ئامادەیە لەپێناوی ئازادیی و گەڕاندنەوە ی شکۆ ی مرۆڤایەتیی و کەسایەتیی ئەوانی دی دا ، خۆبکاتە قوربانیی ٠ خەونی ئەشرەف خەونێکە بۆ مرۆڤایەتیی ، خەونێك کە دەخوازێت ئەو دیوارانە بڕوخێنێت کە بوونەتە لەمپەر و بەربەستێك لەبەردەم ئاسودەیی و بەختەوەریی ئەوانی دی دا ٠ کەسایەتییەك لە م ت د دا : (( گەورەیی ئەشرەف لە خەونەکانی دا بوو )) کەسایەتییەک ی ئافرەت : (( من تاکو ئەو بەیانییەش نەمدەویست بڵێم خۆشمدەوێیت ، نا دڵنیاش نەبووم کە خۆشمدەوێت ، ئەوکاتەش کە زانیم خۆشمدەوێت ، ڕەنگە لە ترساندا خۆشمویستبێت ، لە بەزەییدا یان لەوانەیە ئەوە تەنها دەرفەتێکی کچانە بووبێت پێیبڵێم خۆشمدەوێیت ، بەتەنها دوای ئەوەی لە هەناسەدان کەوت و دواهەمین ناڵینیم گوێلێبوو ، ئەوسا تێگەیشتم کە ئەو تەنها پیاوێك بوو دەشیا ببێتە مێردم ))
حاڵەتێك کە لە م ت د دا سەیر ، شاراوە و ئاڵۆز دێتە پێشچاو ، پێشاندان ی هەست ی هاودەردیی سەعید ی برایەتی کە بکوژی سەرەکیی ئەشرەفە ؟! کاتێك کە تەرمی ئەشرەف بەدەست یپیاوانی دەستەڵاتدار بە داپیرە ی دایکی ئەشرەف دەسپێردرێتەوە ، ئەوکات سەعید بەسەر تەرمی ئەشرەف دا دەکەوێت و دەیکاتە شیوەن و گریان ، شانبەشانیش بەڵێن بە داپیرە ی دایکی دەدات کە تۆڵەی ئەشرەفی برای دەکاتەوە ٠ لەوانەیە لە دەریا ی نهێنیی و شاراوە ی دڵ و ویژدانی ئەو ، واتا سەعید دا ئەشرەف بەشایستە ی ئەو مەرگە تەراژیدیایە نەزانرابێت یاخود هەست ی جۆرێك لە پەشێمانیی لە ناخ و ویژدانی خۆی دا چەکەرەی کردبووبێت !! لەوانەیشە بەو دیمەن و شانۆگەرییە خواستبێتی لەتەك لایەنە ئەهریمەنییەکانی دا ، لایەنە خێرخوازیی و مرۆڤایەتییەکەیشی بەرجەستە بکات ، وەک بڵێیت مرۆڤ چەندێك دڕندەش بێت ، ئەوا ڕوناکییەك لە قوڵایی ، ناخ ، دەرون و ویژدانی ئەو دا بوون ی هەیە و لەکاتێك لە کاتە نادیار و ڕێکەوتەکان دا دەردەکەونەوە و خۆیان دەنوێنن . بەڵام ئەم هەستە ساختەکار ، ئاڵۆز و شاراوانە هەرگیز نابنە پاڵنەرێك کە سەعید بەرەو ئاستێك ی باڵاتر کە داننان بە تاوان و دادگاییکردن ی ویژدان و ڕەوشتی خۆیەتی ببات ، ئەو بەڵکو بەپێچەوانەوە هەوڵ و مەبەستی خۆی بەرەو سەلماندنی بێگوناهیی و ئەنجامنەدەریی تاوانەکە دەئاژوێت ؟! مامەڵەیەک ی لەم جۆرە بەڵام بڕست و توانایی ڕۆحیی و مەعنەویی سەعید لەبەرامبەر داپیرە ، ئامادەبوان و ماتەمگێڕان دا ، لەبەردەم ویژدان و تەرمەکەی ئەشرەف دا لاواز دەکات چونکە هەرچیەك بێت ئەو ، واتا سەعید لێپرسراو ی ڕاستەوخۆی مەرگی ئەشرەفە ، مەرگێك کە بە جەخت و سوربوونێك ی تەواوەوە ئەنجام دەدرێت ٠ سەعید لە ئاوێنە ی دەرونی خۆی دا وێنە و سەرگوزەشتەی مەرگی ئەشرەف دەبینێتەوە ، هەربۆیە لەچاوتروکانێك دا فرمێسکەکانی دەبنەوە زەردەخەنە ٠ ئەو پاستۆنە ی کە دەیخواست بەهۆیەوە تۆڵە ی ئەشرەف ی پێبکاتەوە لەناکاوێك دا دەبێتە قامچی سور ٠ لە ساتێك ی وەهادایە کەدەنگی ویژدان و مەزڵومانە ی ئەشرەف لە دەنگ و گەرو ی خورشیدی جادوباز دا دێتەوە بەرگوێ ، ئەو دەنگەش سەعید و تانژیەکانی دەپەشۆکێنێت ٠ سەعید لەوێ دا تەواو بێئۆقرە و نائارام دەردەکەوێت ، بەجۆرێك کە ئەو زیاتر بە قەلەباچکەیەکی نائارام دەچێت تاکو مرۆڤێك ی ئاسودە ٠ سەعید لە یەکەیەکە ی ئەو دەموچاوانە ورددەبێتەوە کە لە کۆڕی ماتەمینیی ئەشرەف دا نیگار ی ترس ، گومان و ڕامانیان تێ دا کێشرا بوو ٠ دەنگ ی بڵندی خورشید دەنگی ویژدان و خەونەکانی ئەشرەفە ، هەربۆیە سەعید لەو دەنگە دەسڵەمێتەوە و لە بینینی خورشیدی جادوباز ویژدانی ناحەسێتەوە ٠ ئەو لەدەنگ ی ئەو مریشکفرۆشە ی کە سەعید بە قابیل دەچوێنێت هاوسەنگیی تێکدەچێت ٠ قابیل کاتێک هابیلی برای خۆی دەکوژێت ، ئەوکات یەزدان لە تاوانەکە ی ئەو دەپرسێتەوە ، بەڵام ئەو لێیڕادەکات و پەردەپۆشی تاوانەکەی خۆی لەبەرامبەر یەزدان دا دەکات و بێئاگایی خۆی ڕادەگەێنێت ٠ بەڵام خوێنی هابیل لە هەموو شوێنێك دێتەزمان و پەیڤین ، ئەنجام قابیل لەبەرامبەر خوا و ویژدانی خۆی دا تووشی سەرلێشێواویی دەبێت ٠
سەعید دەرون و ناخ ی گشت ئەو خەڵکانە ی کە لە ماتەمینیی مەرگ ی ئەشرەف دا ئامادەییان هەیە ، لە دیدی خۆی دا دەخوێنێتەوە ٠ هەست ی هاودەردیی و هاوسۆزیی ئامادەبوان بۆ مەرگی ئەشرەف ، هەست ی ئێرەیی و ڕق و کینە لە ناخی سەعید دا دەهەژێنن ! ئەو ئەنجام نەفرەت لە هەمووی دەکات ، سەعید لەوێ دا ئیدی دەبێتە کەسێك ی بێزراو و نەفرەتلێکراو ، دایکیشی لەبەرامبەر ئەو هەستە شێواو و شپرزەییانە ی سەعید دا بۆ هەتاهەتا ئاوڕی لێناداتەوە و بۆ دواهەمینجاریش نەفرەتی لێدەکات ٠ سەعید لەنێو ئەو حەشامات و ئاپۆڕە ی خەڵکە دا دڵی دەگوشرێت و ئەنجام خۆی لێدەبێتە جانەوەرێك کە چیدی تەنیایە و بوونیشی بێمانا ٠ ئەو لەو نێوەندە دا توانای خۆڕاگرتنی بەرامبەر ئەشرەف نامێنێت ، کاتێکیش دەنگ ی بڕوخێ سەرکۆمار لەئاپۆڕەی خەڵکەکەوە بەرزدەبێتەوە ، ئەوکات ئەو زیاتر دەپەشۆکێت و ترس دایدەگرێت ، و خۆی لەبەردەم مەترسیی لەناوچوون دا دەبینێتەوە ، بۆیە بەپێویست کۆڕی ماتەمگێڕان جێدەهێڵێت و چیدی نایبینینەوە ٠ ئەگەر لە دیدی ئێمە دا سەعید بکەر ی ڕاستەوخۆی تاوانەکە بێت ، ئەوا سەرهەنگ بەدری پاڵنەر و هۆکارێك ی ناوەند ، ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی مەرگ ی ئەشرەفە ٠ سەرهەنگ بەدری دڕندەترین ، بەتواناترین و سەرەکیترین دەستەڵاتە لەو شارە دا ، دەستەڵاتێك کە خاوەن بڕیارە ٠ ئەو بەشێك ی زۆر ی تەمەنی خۆی لەو شارە دا تێدەپەڕێنێت ٠ لە سەرەتا ی هاتنی دا بۆ ئەو شارە ، ئەو کوڕێك ی گەنج و ڕوخسار سەرنجڕاکێش دەبێت ، ویقار ی ئەفسەرێك ی ئینگلیز ی هەبووە ، هەڵسوکەوت و مامەڵەیشی شێوازێك ی ڕۆژئاواییانەی بووە ٠
لەسۆنگە ی ئەوەی کە سەرهەنگ بەدری نەخشەداڕێژەر و بکەر ی بەکردار ی کوشتن ی ئەشرەف نەبووە ، کەمێك ئاڵۆز و گران دەردەکەوێت کە بتوانین لەو کار و کاردانەوانە تێبگەین کە سەرهەنگ ی پێدادەگوزەرێت ، بەڵام بەئاماژەکردن بۆ حاڵەتە ڕۆحیی و دەرونیەکانی ئەو لەپاش مەرگ ی ئەشرەف ، لەوانەیە توانایەک ی ئەوتۆمان پێببەخشێت کە بتوانین سەرەداوێك لە مەبەست ، نیاز و ئامانجەکانی ئەو بەرامبەر ڕوداوی پاش مەرگ ی ئەشرەف بەدەستبهێنین : ئەگەر لەدیدی ئەشرەف دا سەرهەنگ دڕندەیەکە و دەبێت کەوڵ بکرێت ، ئەوا لەدیدی ئەویش دا ئەشرەف تاوانبارێکە و دەبێت بەسزا ی مەرگی خۆی بگات ! لە نێوان ی ئەم کەوڵکردن و سزای مەرگە دا ، توانا ی ئەوە هەیە ، کە دەرك بە حاڵەتە مەعنەوییەکانی سەرهەنگ بەدری بکەین ، ئەو حاڵەتانە ی کە سەرهەنگ بە پوشکەبەقنگەیەک ی خەمگین دەچوێنن ، ئەو حاڵەتانە ی کە باری مەعنەوێتیی ئەو بەجۆرێ‌ لاواز و و پێخوستکراو پێشان دەدات کە لە ڕۆژان و دواساتەکان ی دەستەڵاتدارێتیی ئەو دا هەستیپێنەکراو بووە ٠ سەرهەنگ بەدری پاش مەرگی ئەشرەف ، تەواو لاواز ، پەشێوحاڵ و شپرزە دەردەکەوێت ، ئەو سەرەڕای ئەوەی خاوەن دەستەڵاتێك ی گشتگیر و بەرفراوانە ، بەڵام لەئێستا دا لە قالۆنچەیەکی خەمگین دەچێت ، کەسێك ی دڵتەنگە و لەو جیهانەش بێزارە کە ئەمی تێکەوتووە . سەرهەنگ لەکات و ساتێک ی وەهادایە کە کەسێکی منداڵکار ی بێئەزمون ڕادەکێشێتە نێو دۆزی کوشتنی ئەشرەفەوە ! ئەو منداڵکارە هیچ دەخڵ و پەیوەندیەکی دور یان نزیکی بە ڕوداوی کوشتنی ئەشرەفەوە نیە ، ئەو کەسێکە لە خیزانێك ی هەژار و نەدار ، کە ژیانی خۆی و خێزانەکەی بەکۆڵبەریی و کۆڵکێشیی سندوقە پیپسی دابین دەکات ٠ کوشتن ی ئەشرەف بەڕێکەوت لە شوێنێك دا ڕودەدات کە ئەو منداڵکارە تیای دا ئیش دەکات . ئەو منداڵکارە هەژارە ئەگەرچی هیچ پەیوەندیەک و دەستێکی لە کوشتن ی ئەشرەف دا نیە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا دەبێتە پردێك و گەلێك کەسان ی هەلپەرست و بەرژەوەندپەرستی وەك حاکم ی گشتی ، سەرۆک ی پۆلیس و بەڕێوەبەری نەخۆشخانە ی پێدادەپەڕنەوە ؟! سەرئەنجام جارەنوسی ئەو لەنێوان سەرهەنگ و حاکم ی گشتی دا بەمەرگ دەگات ، بەڵام مەرگێكی پوچ و بێمانا . لەم دادگەیەش دا گەلێك کەسان ی ناشایستە ، بێئاگا و ناحاڵیی دەبنە شایەتی ساختە و دروستکراو کە بەهۆیانەوە تاوان ی کوشتن ی ئەشرەف بەسەر کڵۆڵێک ی منداڵکار دا ساخدەبێتەوە ٠
پرسیارێك ی جیدی و گرنگ کە پێویستە لێرە دا بکرێت ئەوەیە ، ئایا هۆ و هۆکاری ترس ، دڵەڕاوکێ ، پەشۆکان و نائارامیی سەرهەنگ بەدری لەپاش مەرگ ی ئەشرەف چین و لەکوێوە سەرچاوەدەگرن ؟! ئایا ترسی ئەو لە دادگە و دادوەرانێکن کە لەمێژە دەستەمۆکراون ، یان هەست ی پەشێمانیەکە لە ناخی خۆی دا کە ناڕاستەوخۆ کاری کوشتنێك ی ئەنجام داوە ؟! وەڵامدانەوەی ئەو شێوە پرسیارانە کاری ئێمە بۆ خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە هەم سەخت و دژوارتر و هەمیش ڕێگەکەمان دورودرێژتر دەکاتەوە ٠ بۆ خۆدورگرتن لەو مێتۆدانە ی کە درێژدادڕیی بەدوایان دا دێن ، لاپەڕەکان ی پێشوترم بەبیر خوێنەر دەهێنمەوە کە تیای دا ئاماژەم بەوە کرد ، کە سەرهەنگ بەدری و دەستەڵاتەکانی هێما بوون بۆ ڕۆژگار و قۆناخێك لە ژیانی ئەشرەف ، ڕۆژگارێك کە گشت تاوانەکان بەبەرچاوی دادگە دا دەگوزەران ، دادگەیەك کە هیچ ڕۆڵ و کاریگەریەك ی لە هاوسەنگکردنی دادی کۆمەڵایەتیی دا نەبووە ، واتا ڕۆژگارێك کە سەرهەنگ سەرۆك ی دادگە ی لەشێوەی کیسەڵێك ی بەستەزمان دا دەچواند ؟! ئەو هێما و نوێنەر ی دەوڵەتێکە کە لەسەر پایە و بنچینەی چەوساندنەوە ، نادادیی ، غەدر و تاوان بنیاتنراوە ٠ ڕونە کە ژیان و ژینگە ی کۆمەڵگەیەك لەژێرسێبەر ی سیستەمێك ی بەوجۆرە دا بەڕێوەبچێت ، دۆز ی داد و دەزگا ی دادوەریی توانای ڕێگەگرتن لە نانەوەی مەرگی نابێت ٠ لە ڕواڵەت دا و سەبارەت بە مامەڵە ی ئەدەبیی و بڕست و توانایی مامەڵە ی هونەریانە ی نوسەر لەگەڵ دۆز ی داد ، دادوەر و دادگەریی لە ڕۆمان ی م ت د دا ، بێسود و ناوەڕۆك ، داهێزەر ، سەربار و زێدەڕۆ دێتە بەر دیدگە و زەین ی خوێنەرەوە ، بەهەمان شێوەش ڕاکێشان ی مەرگ ی مێردمنداڵێك بۆ نێو بازنە ی تاوان ی کوشتنێك کە تەنانەت نوسەر لە ڕۆمانەکەی دا ناوێك ی پێرەوا نەبینیوە بێمانا و بێبنەما دەنرخێندرێت ٠ من لێرە دا و لە بارێك ی وەها دا بۆئەوەی مانایەك بەو حاڵەت و دیمەنانە بدەم ، ناچار دەبم بۆجارێك ی دی لەدەرگە ی مەرگ ی ئەشرەف بدەمەوە ٠
ئەشرەف لە م ت د دا ڕوبەڕوی دوو شێوازی مەرگ ی فیزیکیی و مەعنەویی دەبێتەوە ٠ سەعید ی برای لێرە دا ڕۆڵێكی گرنگ ، سەرەکیی و ڕاستەوخۆ لە بەئەنجامگەیاندن و بەڕێخستنی مەرگێكی وەها دا دەگێڕێت ، واتا مەرگێك کە ڕۆح لە نیشتیمان ی جەستە ی خۆی دادەبڕێت و سەرگەردانی بیابان و سەراب ی جیهانێك ی شێواو دەبێت ، کە لەدواجار دا ڕۆحیانەتی ئەو بەخەمگینیی و دڵێك ی شکاوەوە دەبێتەوە بینەر ی دراما ی مەرگی خۆی و لەسەر لاشەی خۆی ئامادەدەبێتەوە ٠ مەرگ ی دووهەمیان کە سەرهەنگ بەدری ئەنجامدانی لەئەستۆ دەگرێت ، لەڕاستیی دا و لە ڕواڵەت دا سادە و ئاسان دێتەپێشچاو ، بەڵام لە ناوەڕۆك دا سەختتر ، گرانتر ، ئاڵۆزتر و شاراوەتر ؟! لێرە دا ئەگەر سەعید پێستێك کەوڵ دەکات ، ئەوا سەرهەنگ بەدری ڕۆحێك دەکوژێت ! ئەگەر سەعید بەشێوەیەکی زۆر دڕندانە و بێبەزەییانە ڕۆح و جەستەیەك لەیەکدی دادەبڕێنێت و بەهۆیەوە ڕق و کینە و گرێیەکی دەرونیی خۆی دادەمرکێنێتەوە ، ئەوا سەرهەنگ بەدری بەخەمساردیی و بێباکیەوە هەم ڕوناکییەك دەکوژێنێتەوە هەم خەونێك دەکوژێت ، کوشتنێك کە دەخوازێت لەڕووی یاسا و بەهۆی دادوەری گشتیەوە ڕەوایەتیی پێبدات ، ڕەوایەتییدان بەمەرگێك کە خاوەنی خەونێکە ! ئەمەش یەکێکە لە ناشیرینترین و مەترسیدارترین ئەو کارانەی کە سەرهەنگ ئەنجامی دەدات ٠ ئەو ، واتا سەرهەنگ کەسێك ی بەئەزمون و دنیادیدەیە ولەتوانای دا هەیە کە بتوانێت چۆن و لە چ ڕێگەیەکەوە ئەو خەونانە بکوژێت کە بەختەوەریی و پاراستن ی کەرامەت و غرور ی مرۆڤایەتیی لەکۆڵ دەگرن ٠
منداڵکارێك ی کۆڵبەر ئەگەرچی بێئاگایە لەئەنجامدان ی کوشتنی ئەشرەف ، بەڵام لەدیدی سەرهەنگ دا دەشێت لەلایەك کەرەستەیەك بێت کە توانا ی پەردەپۆشکردنی تاوانێك ی پێبکرێت ، لەلایەکی دیەوە کوشتن ی خەونێك بەئامانج دەگرێت ، خەونێك کە خەمێكی مرۆڤایەتیی لەکۆڵگرتووە ٠ سەرهەنگ نەك هەر هەوڵ دەدات تەنیا خەونێك بکوژێت ، بەڵکو دەشخوازێت بێبایەخ ، پوچ و بێمانایشی بکات ٠ کوژاندنەوەی مۆم ی ئەو خەونانەی کە چاکەی مرۆڤایەتییان دەوێت ، یەکێکە لە مەترسیدارترین ئەو کارانە ی کە سەرهەنگ بەدری کاری بۆدەکات ٠ شێوازی هەڵسوکەوتی سەرهەنگ بەدری لەگەڵ منداڵکارێك ی کۆڵبەر دا کاریگەرتر ، ئەهریمەنانەتر و دەغەڵکارانەتر دەردەکەوێت وەك لە دەستەڵاتدارانێكی تر کە پەنا بۆ شێوازی پاکتاوی جەستەیی و ئەشکەنجە و ترس و تۆقاندنی دەبەن ٠ شێواز ی مامەڵە ی سەرهەنگ ، سەرئەنجام ژیانی گەنجێك کە تەنیا خواستی بۆ ژیان هەیە ، بە کۆڵانێك ی داخراوی پڕ لە پڕوپوچیی و بێمانایی دەگەێنێت ٠
سەرهەنگ بەدری لەسەرەتا دا هەوڵدەدات کە سۆزی کۆڵبەر بۆلای خۆی ڕابکێشێت ٠ ئەو ؛ واتا سەرهەنگ هەر لەسەرەتا دا کۆڵبەر ی لاو وەك مردویەك دەچوێنێت ، بەڵام بەشێوازێك ی نەرم و نیان ، ئارام و بەسۆزەوە ڕەفتاری لەگەڵ دەکات ! ڕەفتاری سۆز و میهرەبانانە ی سەرهەنگ ، ئەگەرچی ڕوناکیەك ناگەڕێنێتەوە بۆ چارەنوس ی تاریکی ئەو منداڵکارە ، بەڵام بەهۆیەوە هۆگریەك ی قوڵ لەنێوانیان دا دروستدەبێت ٠ لە دید ی سەرهەنگ دا ژیان وەك (( قەحبەیەك کە وەفای بۆ کەس نیە )) وێنادەکرێت ! ئەو زۆر بێزاریی دەردەبڕێت و نەفرەت لە ژیان دەکات ، بەجۆرێك خۆی سەرگەردان ، کڵۆڵ و نائاسودە پێشان دەدات ، کە خۆزگە بە بە مەرگی ئەو گەنجە بخوازێت : (( کوڕم خۆش بە حاڵی خۆت کە سەرهەنگ نیت هەمووی چەند هەفتەیەکی دیکە نابات و ڕزگارت دەبێت )) ، ئەویش لەخوا دەپاڕێتەوە کە (( هەرچی زووتر بێت بەفریای سەرهەنگەوە و یارمەیبدات )) ٠ سەرهەنگ بەدری بۆ پەردەپۆشکردن و بەلاڕێدابردنی حەقیقەتی مەرگ ی گەنجێك ی کۆڵبەر ، دەست بۆ تاوان ی قەدەر ڕادەکێشێت ، ئەو حوکم ی قەدەر بە حوکمێك ی گڵاو دەزانێت کە هەرجارەی دەکەوێتە سەر گوڵێك و دەیژاکێنێت ؟! منداڵکارەکە کەسێکە کە هەست بەلێپرسراوێتیەکی ئەخلاقیی و ویژدانیی دەکات بەرامبەر بە کەسوکارەکەی ٠ ئەو کەسێكی ئەڤیندار ( عاشق ) ە و مەیلی بۆ مردن نیە ، نایەوێت هەروەها تاوانێك لەئەستۆ ی خۆی بگرێت ، کە لەڕاستیی دا ئەنجامدەر ی نەبووە ، سەرهەنگ بەڵام ئەو لەسەر ڕێگە ی ژیانەوە دەهێنێتەوە سەر ڕێگە ی مردن ، و مردنیش بەچاکترین ڕێگە ی ڕزگاربوونی ئەو دەزانێت ٠ منداڵکارەکە لەدواجار دا لەو هاوکێشە و ڕێگەچارانە ی سەرهەنگ تێدەگات ، ئەو ئەنجام دەگاتە ئەو باوەڕە ی کە ژیان پوچ و بێمانایە ، باوەڕی وایە کە باڵندەیەكی وەك فیسقەگولە دەشێت لە مرۆڤ بەختەوەرتر بێت ٠ منداڵکارەکە لەوێ دا خۆی بە بێکەس ، کڵۆڵ و بێبەخت دێتەپێشچاو ، کڵۆڵیەك لەوێوە سەرچاوەی گرتووە کە ڕۆژێك لە ڕۆژان باوەڕی وابووە ، کە لە ژێر کار و ڕەنج ی قورس و گران ی کۆڵکێشکردن ی سندوقە پیپسی دا دەتوانێت بەختەوەر بێت ؟! بەڵام سوکرات گوتەنی : بەختەوەریی گوڵێکە تەنانەت لەسەر گڵکۆیەك ( قەبر ) یش دەڕوێت ٠ ئەو چیدی بەختەوەریی و ڕزگاربوونی خۆی لە دەرد و مەینەتی ژیان بەلەناوچوون ی خۆی دەبینێتەوە ، بەختەوەریەك بەڵام نەك لە مەرگێك ی ئارام ، هێمن سروشتیی و پڕمانا دا ، بەڵکو لە ژاوەژاو و پڕوپوچترین مانا ی مەرگ دا ٠ ئەو لەدوائەنجام دا ڕوودەکاتە سەرهەنگ و : (( بەڵام ئێستا جەنابی سەرهەنگ پێیان بڵی ، با ڕۆژێك زووتر ئەو دادگا باوەحیزە دابنێن ، ئێستا حەزدەکەم هەموو شتێك ڕۆژێك زووتر تەواو بێت )) ، سەرهەنگ پاشان ئەو دەباتە ژورەکان ی زیندان و ئیدی عەشق ، ئارەزو و ڕوناکایی ئەو بۆ ژیان لە بەخت و چارەنوسی دا بۆ هەتاهەتا کۆتایی دێت ٠
لێرە دا دەگەینە ئەو ئەنجامەی کە ئامانجی سەرهەنگ بەدری تەنیا بەڕێکردن ی مەرگ ی مرۆڤێك و خەونێك ی مرۆڤایەتیی نیە ، بەڵکو ڕووتکردنەوە و داماڵین ی مانا ی فەلسەفەیەکیشە کە خەونێك ی مرۆڤایەتیی ئاراستە دەکات ٠ کوشتن ی خەون و مەرگی فەلسەفە ی خەون ی مرۆڤایەتیی لە کۆمەڵگە ی ئێمە دا ئەو زەنگە مەترسیدارەیە کە نوسەر ی ئێمە کاك بەختیار عەلی دەخوازێت بەهۆیەوە بەئاگامان بهێنێتەوە ٠ ئەگەر مەرگی ئەمیر شرەفەدین مەرگی مێژویەك ی بەئاکام نەگەیشتوو بێت ، ئەوا مەرگ ی ئەشرەف مەرگی خەونێکە کە دەخوازێت مێژویەك بەئاکام بگەێنێت ٠

هیوا محەمەد ئەمین
٢٧. ١١. ٢٠٢٢

mm

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.

Previous
Next