دوو عاشقە دەربەدەرەكە دەربەدەرتربوون!.. سەدیق سەعید ڕواندزی
دەگوترێت گەر وەرگێڕان جارێك خیانەت بێت، ئەوا وەرگێڕانی شیعر دوو جار خیانەتە، بەو مانایەی لە وەرگێڕانی شیعردا، هەرگیز ناتوانرێت بونیادی هونەری دەقەكە و وێنە شیعرییەكان و ڕیتم و شیعرییەتی دەقەكە، وەكو خۆیان وەربگێڕدرێن. شیعر زمانی نەتەوەیە، ڕەنگدانەوەی خەیاڵ و دنیای هەستی و واقیعی شاعیرە و شاعیر دەتوانێت بە زمانێكی دیكە بدوێت، بەڵام ناتوانێت بە هەمان ئەو زمانە گوزارشت لە هەستەكانی بكات و ئەندێشەكانی دەرببڕێت، چونكە زمانی نەتەوە تایبەتمەندی نەتەوەیی خۆی هەیە. لێرەوەش وەرگێڕانی شیعر جۆرێك لە گومان و دوودڵی لای وەرگێڕ دروست دەكات، بەوەی كە نەتەوانێت شیعرەكان وەك خۆیان، فەزا و سرووشتی شیعرییانەیان وەربگێڕدرێن! هەر ئەمەشە وا لە وەرگێڕەكان دەكات، جۆرە سڵەمینەوە و ترسێكیان لە وەرگێڕانی شیعر هەبێت، نەبادا نەتوانن ڕوحی دەقەكە وەكو خۆی وەربگێڕن. كەچی كەسانێك نەك ئەم ترسەیان نییە، بەڵكو بە بێباكی و جۆرێك لە فیز و خودشانازیشەوە باس لەوە دەكەن، كە ئەوان شیعر بۆ خۆیان وەردەگێڕن و بەلایانەوە گرنگ نییە چی لە بارەی وەرگێڕانەكە دەگوترێت، كە ئەگەر وەرگێڕانەكە تەنانەت (وەرگەڕانی ) شیعریش بێت، بگرە زۆر بێ منەتانە باس لەوە دەكات كە داوای لێبوردن لە خوێنەرانیش ناكەن گەر وەرگێڕانەكە هەڵەبێت! كە ئەمە ئەوپەڕی تێنەگەیشتن و هەست نەكردنە بە بەرپرسیاریەتی فەرهەنگی و ئەدەبی. لە پێشەكی كتێبی ( ئێمە دوو عاشقی دەربەدەرین) كە شیعری نزار قەببانی و غادە سەمانە، نەبەز گۆران دەڵێت كە ئەو شیعر بۆ خۆی وەردەگێڕێ و بڵاوی دەكاتەوە و بەلایەوە هیچ جێی بایەخ نییە خوێنەران لە بارەی وەرگێڕانەكەی چی دەڵێن، یان وەرگێڕانەكە چۆنە و تا چەند سەركەوتووە. هەر وەرگێڕێك ئەمە تێگەیشتنی بێت بۆ كایەكە، ڕوونە كە خۆی و خوێنەرانیش فریو دەدات! گەر وانییە، بۆچی شیعرەكان بڵاو دەكاتەوە، دوای ئەوەی وەریگێڕان؟ ئەم كتێبە شیعرییە هاوبەشە، لە گەلێك ڕووی هونەری و وێنەیی و زمانیشەوە، چەندین هەڵە و خەوشی هونەری تێدایە و كە لە خوێنەوەی بوومەوە، لە دڵی خۆمدا گوتم، بەم وەرگێڕانە، نەبەز گۆران نەك ئەو دوو عاشقە دەربەدەرەی كۆ نەكردنەوە، بەڵكو دەربەدەرتری كردن و وای لێكردن ئیدی هەمیشە سەرگەردان بمێننەوە. لێرەدا چەند نموونەیەك لە وەرگێڕانی شیعرەكان دەخەینە ڕوو:_
- ل 11 نووسیویەتی :_( عەشق تۆ منی فێری خەمگینی كرد) سەیری داڕشتنی ڕستەكە بكەن.
- ل 11 نووسیویەتی :_( خۆم بدەمە دەست عەتاركان) ئایا وشەی عەتار بەم شێوەیە دەنووسرێ؟!
- ل 35 نووسیویەتی:_( خانمەكەم ئەی نازكتر) ناسكە نەك نازك.
- ل 37 نووسیویەتی:_(نیگەران مەبە چوون باڵندەكانی بە كاتی جەژن ناتوانن هیچ لە مندا سەوز بكەن) وەرگێڕ جیاوازی لەنێوان(چون) كە هاوەڵناوی نیشانەیەو هاوشێوەی (چۆنە) لەگەڵ چوون نەكردووە، كە فەرمانی ڕابردووی سادەیە، چونكە لە ڕستەكەدا مەبەستی شاعیر چۆنە، نەك چوون، وەك ئەوەی ئێمە زۆرجار دەڵێین چۆنە نەڕۆیشتوویت؟
- لە 42 نووسیەیەتی:_( با سەرەتای چەژنەكانمان دەست پێ بكەین) جەژنە، نەك چەژن !
- ل 48 نووسیویەتی:_( لە بە بارمبەر هاوشارییەكاندا) ئەرێ كەس ئەم وشەیەی لە كولەكەی تەڕیش بیستووە؟
- ل 48 نووسیویەتی:_( دەمەوێت سەربازەكانم، بە ماڕشەوە پێشوازی تۆ بكەن) بێگومان زمانی كوردی، لەو زمانە دەوڵەمەند و وردوو بە برشتانەیە، كە بچووكترین هەڵە، مانا بە ئاراستەیەكی دیكەی جیاواز، یان نەگونجاو دەبات. مەبەستی شاعیر لەو دێڕەدا ئەوەیە، كە سەربازەكان پێشوازی لە (تۆ) واتا كەسی دووەمی تاكی شاعیر كە یارەكەیەتی بكەن، بۆیە لە ڕستەكەدا دەبێ ئامرازی لێكدەری ( لە) هەبێت، چونكە ئەم ڕستەیە، بە مانای ئەوە دێت كە سەربازەكان، پێشرەوی ئەو دەكەن، نەك پێشوازی لێ بكەن !
- ل 53 نووسیویەتی:_( دندوك لە قژەكانم دەدا) وەرگێڕ وا دەزانێ قژ كۆیە! شایەنی ئاماژەكردنە، بەردەوام ئەم هەڵەیەم لە نووسینی نووسەران دەكەوێتە بەرچاو، ئاخر كەس گوێبیستی ژنێك بووە بڵێت (قژەكانم دادەهێنم) ؟!
- ل 61 نووسیویەتی :_( لە قوڵای ئەم ئاوەدا) سەرنج بدەن، وشەی قووڵایی چۆن نووسیوە؟
- ل 83 نووسیویەتی:- ( هەكات تۆ دەبینم) گریمان ئەمە هەڵەی تایپە، مەگەر وەرگێڕ نابێ بە سەر دەقەكەدا بچێتەوە؟!
- ل 83 نووسیویەتی:_( كاتێك بیرت لێ ئەكەمەوە، زمانم وشك دەبێت، وشەكان بێ قەرار دەبم) لە ڕاستیدا، ئەمە وەرگەڕاندنی شیعرە نەك وەرگێڕان.
- ل 84 نووسیویەتی:_( زرگارمكە لە تینوویەتی).
- ل 92 نووسیویەتی:_( نامەكانی من بۆ تۆ، شتی زۆرتیان تێدایە لە بوونی خۆمان) ناكرێ دەست بۆ وەرگێڕانی شیعر ببەیت، بەڵام باڵا دەستیت بە سەر زماندا نەبێت !
- ل 96 نووسیویەتی:_( ئاسمانێك كە هەورەكانی كۆكردووبیەوە) سەیری ئەو جۆرە ڕێنووسە بكەن؟
- ل 103 نووسیویەتی:_( كە لەگەڵمای دوو قفل دەدەم لە دەرگاكە) سەرەتاییترین بنەما بۆ وەرگێڕان زمانزانینە ! زمانی كوردی چوارچێوەیەكی دیاریكراوی هەیە، كە بكەر لە سەرەتاو كار لە كۆتاییدایە. ئەم ڕستەیە لە ڕووی ماناوە ئەو مانایەی نییە كە شاعیر مەبەستیەتی، چونكە وەرگێڕانەكەی گۆران، دەلالەت لەوە دەكات كە بە دوو قفل لە دەرگاكە دەدات، نەك دەرگاكە قفل بدات، بۆیە دروستی ڕستەكە ئەمەیە ( كە لەگەڵمای دوو قفل لە دەرگاكە دەدەم).
- ل 115 نووسیویەتی:-( باران دەبارێت خاك قوڕ دەبێت) قوڕ نا، قوڕاوی دەبێت ڕاستە.
وێرای ئەمانەش، بەدرێژایی وەرگێڕانەكە، وەرگێڕ هەردوو پیتی (ر) و (ڕ)ی بەیەك زانیوە و وا تێگەیشتوووە كە چ (كەچەڵ حەسەن) یان (حەسەن كەچەڵ )بێت هەریەكەن بۆیە دەیان وشەی بەهەڵە نووسیوە وەك :_( رۆژ، دێر، قور، شەراب، ئیرادە، راست) . تەنانەت ناوی قەببانیشی بە هەڵە نووسیوە، كە دەبێ (قەببانی) بێت نەك (قەبانی) وەك ئەوەی ئەو نووسیویەتی! دواجار دەڵێین لە نێوەندی ڕۆشنبیری كوردیدا، لەشكرێك خۆ بە وەرگێڕ زان هەن، كە نەك هەر وەرگێڕ نینە، بەڵكو بە كارەكانیان زمانی كوردی تێكدەدەن و پەرپووت دەكەن. من نازانم نووسەری كورد بۆچی ئارەزووی لەوەیە وەك مەلای دوانزە عیلم هەموو شتێك بزانێت و هیچیشیان نەزانێت؟ باشتر وایە كارەكان بۆ كەسانی تایبەتمەندی بوارەكە جێبێڵین، لە نێوشیاندا وەرگێڕان و بە دیاریكراویش وەرگێڕانی شیعر، كە وەرگێڕە هەرە دیار و بە تواناكانی ئێمە، كە لە پەنجەی دوو دەست تێ ناپەڕن، سڵ دەكەنەوە لە وەرگێڕانی ئەم ژانڕە، چونكە وەك شێركۆ بێكەس وتەنی، وەرگێڕانی شیعر وەك ئەوە وایە ماچی ژنێك لەو دیو شووشەیەكەوە بكەیت، ئایا ئەمەش وەك ئەوە وایە ماچەكەت كردبێت؟!
*پەراوێز: ئێمە دوو عاشقی دەربەدەرین، وەرگێڕانی نەبەز گۆران، بڵاوكراوەی _كتێبخانەی فێربوون . ساڵی چاپ -2015.
*ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی هەولێر ژمارە (45 45) لە 24 /5/2026 بڵاوكراوەتەوە.
.
Sadiq Said Rwandze
سەدیق سەعید ڕواندزی، لە ساڵی 1972 لە شارۆچکەی ڕواندز لە دایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و دواناوەندی هەر لەو شارە و ساڵی 1993 _1994، بەشی کوردی _ پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایانی لە هەولێر تەواو کردووە. هەر لە ڕواندز دەژیت و خولیایەکی گەورەی بۆ کتێب و خوێندنەوە هەیە و زۆرجاریش وەک خوێنەرێک سەرنجەکانی لە بارەی پرس و بابەتە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەکان و کتێب و تێکست دەخاتە ڕوو.
