جەستەی کچە کوردەکەی ڕۆژئاوا و تەرمی کچە گەشتیارەکەی کەربەلا.. کارزان عزیز عبدالراحمن

کاتێک مرۆڤایەتی دەبێتە کەرەستەیەکی دیپلۆماسی

پێشەکی: جوگرافیای خوێن و پێوەری جیاوازی مرۆڤبوون
لە جیهانی هاوچەرخدا، وا وێنا دەکرێت کە مافەکانی مرۆڤ و بەهای گیانی مرۆڤەکان یەکسانن و بەپێی ڕەگەز، نەتەوە یان جوگرافیا ناگۆڕێن. بەڵام واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەت لە هەرێمی کوردستان، پێچەوانەی ئەم بنەما ئەخلاقییەمان پێدەڵێت. کاتێک سەیری دوو ڕووداوی هاوشێوە یان هاوتەریب دەکەین—مردن یان کوژرانی کچێکی کوردی هاوزمانمان لە ڕۆژئاوای کوردستان بەهۆی دەستدرێژی یان جەنگەوە، لە بەرامبەر خنکانی کچێکی گەشتیاری عەرەبی خەڵکی کەربەلا لە سەرچاوەی ئاوی زەڵم—دەبینین کە چۆن دەزگا فەرمییەکان، میدیاکان و تەنانەت کاردانەوەی دامەزراوەیی، تووشی دووڕووییەکی گەورە دەبن.
لێرەوە پرسیارە جەوهەرییەکە سەر هەڵدەدات: ئایا هەموو مرۆڤەکان وەک یەک مرۆڤن؟ یان بەهای مرۆڤبوون لەم ناوچەیەدا بەپێی بەرژەوەندیی دیپلۆماسی، ڕێککەوتنی بازرگانی و هاوسەنگیی هێز لە نێوان پایتەختەکاندا دیاری دەکرێت؟

تەوەرەی یەکەم: تەرمی ڕوقییە وەک پردێکی دیپلۆماسی لە نێوان سلێمانی و بەغداد
کچێکی تەمەن ١١ ساڵانی خەڵکی کەربەلا بە ناوی ڕوقییە لە ئاوی زەڵمدا دەخنکێت. گەڕان بەدوای تەرمەکەیدا ١٠ ڕۆژ دەخایەنێت و دوای دۆزینەوەی، لە مۆنۆمێنتی پارێزگای هەڵەبجەوە بە ڕێوڕەسمێکی شایستە، فەرمی و پڕ لە میدیا بەرەو زێدی خۆی بەڕێدەکرێت. پارێزگاری کەربەلا پەیامی فەرمی دەنێرێت، سوپاسی پارێزگاری هەڵەبجە دەکات و بڕیاری سەردانی فەرمی دەدات.
لێرەدا، دامەزراوەی فەرمی لە کوردستاندا ئەم کارەساتە مرۆییە تەنها وەک ئەرکێکی ئەخلاقی نابینێت، بەڵکو دەیکاتە “پڕۆژەیەکی پەیوەندی گشتی” (Public Relations) بۆ پیشاندانی مرۆڤدۆستیی کورد بە لایەنی عێراقی، بە مەبەستی چاککردنی پەیوەندییە سیاسی و ئابوورییەکان. مرۆڤبوونی ڕوقییە لێرەدا دەبێتە خاڵی کۆکەرەوە، چونکە پشتگیرییەکی سیاسیی لە پشتە؛ ئەو کچە دەربڕی ناسنامەیەکە کە بەغدا و نەجەف و کەربەلای لە پشتە، بۆیە فەرشی سووری بۆ ڕادەخرێت و میدیاکان چرکە بە چرکەی بەڕێکردنی تەرمەکەی دەگوازنەوە.

تەوەرەی دووەم: غەریبیی کچەکەی ڕۆژئاوا؛ کاتێک کوردبوون وەک بێدەسەڵاتی دەبینرێت
لە بەرامبەردا، کاتێک کچێکی ڕۆژئاوای کوردستان (یاخود هەر پارچەیەکی تری کوردستان) دەکوژرێت، غەرق لە خوێن دەکرێت، یان ڕووبەڕووی نادادپەروەری دەبێتەوە، بێدەنگییەکی مەرگبار سەرتاپای دامەزراوە فەرمییەکان و زۆربەی میدیا سێبەرەکان دەگرێتەوە. بۆچی؟ چونکە بەرگریکردن لە کچەکەی ڕۆژئاوا هیچ دەستکەوتێکی دیپلۆماسی بۆ دەسەڵاتدارانی ناوخۆ تێدا نییە. ڕەنگە تەنانەت توڕەکردنی لایەنە ناوچەییەکان یان دەوڵەتە دراوسێکانیشی تێدا بێت.
کچەکەی ڕۆژئاوا نە پارێزگارێکی هەیە لە حەسەکە یان قامیشلۆ کە بتوانێت هاوسەنگیی هێز بگۆڕێت، نە حکومەتێکی فەرمی هەیە لە بەغدا کە شایستە داراییەکانی هەرێم فەراهەم بکات. ئەو تەنها “کوردی بێ‌پشتوپەنایە”. لێرەدا لۆژیکی دەسەڵات نیشانی دەدات کە “هاوسۆزی” تەنها بۆ ئەو کاتانەیە کە قازانجی سیاسی تێدابێت. کچەکەی ڕۆژئاوا دەبێتە قوربانیی “بێدەنگیی پڕۆفیشناڵانە”ی سیستەمێک کە کەرامەتی مرۆڤی کوردی لە پێناو مانەوەی خۆیدا کردووەتە قوربانی.

تەوەرەی سێیەم: فەلسەفەی “ژیانی بەنرخ” و “ژیانی بێبایەخ” لای دەسەڵات
ئەم جیاکارییە فەرمییە ئێمە دەباتەوە سەر ئەو تیۆرییە سیاسییەی کە دەڵێت: دەسەڵات بڕیاردەرە لەسەر ئەوەی کێ شایستەی ئەوەیە پرسەی بۆ بگێڕدرێت و کێش دەبێت لە بێدەنگیدا بمرێت. مەرگی ڕوقییە کرا بە کارەساتێکی نیشتمانی چونکە خزمەتی بە ئەجێندای “پێکەوەژیانی عەرەب و کورد” دەکرد لە ساتەوەختێکی سیاسیی هەستیاردا. بەڵام مەرگی کچەکەی ڕۆژئاوا دەشاردرێتەوە یان بایەخی پێنادرێت، چونکە هۆشیاریی نەتەوەیی و مرۆیی بەئاگا دەهێنێتەوە کە ڕەنگە بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی حیزب لەگەڵ وڵاتانی دراوسێدا بخاتە مەترسییەوە.
ئەمە ترۆپکی نادادپەروەرییە: کاتێک دامەزراوەیەک کە پێی دەوترێت حکومەت یان ئیدارەی خۆجێی، فرمێسکەکانی بەپێی نەتەوە و بەرژەوەندی بپێوێت. هاوسۆزی بۆ منداڵێکی خنکاو ئەرکێکی باڵای مرۆییە، بەڵام کاتێک ئەم هاوسۆزییە تەنها بۆ پێکهاتەیەکی دیاریکراو بێت و بۆ کچە هاوزمانەکەی خۆت لەولای سنوورەوە بێدەنگی هەڵبژێریت، ئیتر ناوی مرۆڤدۆستی نییە، بەڵکو ناوی “بازرگانیی سیاسییە بە فرمێسکەوە”.

ئەنجامگیری: پێویستیی ڕاپەڕینی ویژدانی دژ بە دووڕوویی سیستەم
ئەم ڕووداوانە دەبنە ئاوێنەیەک کە ڕووی ڕاستەقینەی سیستەمی حوکمرانی و میدیایی لە کوردستان پیشان دەدەن. خەڵکی کوردستان هەمیشە بە سروشتی خۆیان مرۆڤدۆست بوون و هاوکاریی هەموو لێقەوماوێکیان کردووە بێ جیاوازی، بەڵام کێشەکە لە “سیاسییکردنی کارەساتەکان” دایە لەلایەن دەسەڵاتەوە.
پێویستە کۆمەڵگەی مەدەنی, ڕۆشنبیران و دەنگە ئازادەکان ئەم نادادپەروەرییە ڕەت بکەنەوە. مرۆڤ لە هەرکوێ بێت، چ لە کەربەلا بێت و چ لە ڕۆژئاوا، پێویستە بە یەک پێوەری ئەخلاقی و مرۆیی سەیر بکرێت. کاتێک دەسەڵات تەرمی کچێک دەکاتە کەرەستەی ڕیکلامی سیاسی و کچێکی تر دەخاتە زبڵدانی بێدەنگییەوە، ئەرکی ئێمەیە کە هاوار بکەین و بڵێین: **”هەموو گیانەکان وەک یەک بەنرخن، و خوێنی هیچ مرۆڤێک لە هیی مرۆڤێکی تر سوورتر نییە.”
————————
١٨/٦/٢٠٢٦
نووسینی: [کارزان عزیز عبدالراحمن ] قوتابی زانکۆ

Dengekan

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.