رەسول حەمزاتۆف: دەسەڵات سپێدان دڵخۆشم دەكاو ئێوارانیش دڵتەنگ.. حه يده ر عه بدولره حمان
كاتی خۆی سۆلانە سیڤا – ی رۆژنامە نووس لە گۆڤارێكی (ئەدەبی رووسی) دا، دیمانەیەكی تایبەتی لەگەڵ شاعیری گەورەی داغستان (رەسول حەمزاتۆف) ساز كردبوو، دیمانەكە بەچەندین زمان وەرگێڕدرا، من ئێستاكە هەمان ئەو دیمانەیەم ئامادە كردووە بۆ ئەوەی زیاتر ئاشنا بەدنیای ئەدەبی حەمزاتۆف بین.
سۆلانە دەنووسێت :
كاتێ سەر بەماڵی ( رەسول حەمزاتۆف) ی شاعیری گەورەی قەوقاز لە(ماخا جكالا) دادەگری، دووچاری جۆرێك لەسەر سوڕمان دەبیت، لەبینینی تابلۆی نایاب و بەدەگمەن و قاپ و قاچاغی كۆن و چەند پەیكەرێكی جوان لەو پەیكەرانەی حەمزاتۆف لەكاتی سەردانیدا بۆ زۆر لەوڵاتانی جیهان لەگەڵ خۆیدا هێناویەتیەوەو ماڵەكەی پێ رازاندۆتەوە .
بەڵام وەك حەمزاتۆف گوتی: جوانیی و رێكوپێكی ماڵەكەم دەگەڕێتەوە بۆ (باتیمان) ــ ی ژنم، كەزەوقێكی ئێجگار جوانی هەیە لەگەڵ ماڵدا.
كاتێكیش من و حەمزاتۆف بەیەكەوە گەشتیكی بچووكی ماڵەكەیمان دەكرد گوتی:
ئا لێرەدا كۆمەڵێ ڕمم هەڵواسیبوو، زۆر سادەو ساكار بوون، كاتی خۆی ئەو ڕمانە بەدەستی (ئیمام شامل حاجی مراد)ی باپیرە گەورەمانەوە بووە، بەڵام لە هەشتاكاندا ئەو رمانەیان لێ دزیم.
لەبەراییدا زۆر خەمم بۆیان خوارد، بەڵام دواتر بۆم دەركەوت كە خەم خواردن بێ هودەیە، چۆن ئەمڕۆ پێویستییەكی ئەوتۆم پێیان نەماوە، ئەمڕۆ لەق لەقە سپیەكان زێتر لەوانە لەرۆحم نزیكن.
بێجگە لەوەش، خۆ ئێمە مانان ئەمڕۆكە لەزەمەنێكی دیكەدا دەژین، كە ڕم تێیدا دەسەڵاتدارە نەك ئافرەت ونیشتمان، كە ئێمە مانان جاران بەلامانەوە هەموو شتێ بوو، ئیدی ئەوە زەمەنەو دەگۆڕێ ..
یەكەم پرسیار كە لێم پرسی گوتم : قۆناغەكانی شیعر لای تۆ چۆن هەڵدەكەونەوە ؟
گوتی: من قۆناغەكانی شیعر لای خۆم بەسێ جۆرە ژن دەشوبهێنم.
یەكەمیان: ژنێكی دڵ رەق و سەركێش كە لەزەمەنی ستالین بچێ و لەبەزەیی پێدا هاتنەوە بەدەر بێت، بەڵام وێڕای ئەو دڵ رەقییەش هیشتا ژیان لەئامیزی دا ژیانێكی پڕ لەئارامی بێت.
دووهەمییان: ژنێكی سەرمەست بە ئازادییەكەی ، بەڵام سۆزانیی، ئەوە لەو قۆناغە دەچێت كە دەیژیینینەوە.
سێەمییان: ئەو ژنەی ئێمە هەر هەموومان بەدوایدا وێڵین، من لەلای خۆمەوە دڵنییام كە دەیدۆزمەوە، ئەمە ئاواتی منە، بۆیە لەقەسیدەی سەندوقی رەشدا ئەو بەدوا دا گەڕانەم بەروونی دەردەكەوێت.
لەو قەسیدەیەدا هەموو ئەو نهێنییانەتان بۆ ئاشكرا دەبێت كە لەژیانی (ڕەسول حەمزاتۆف)دا هەیە، بەڵام لەوە دڵنیا نیم ئایا خوێندەوارە رووسەكان وەك پێویست شیعرەكانی منییان خوێندۆتەوە یان نا، چونكە لەو رۆژانەدا (كازلونسكی و كریستۆف) وەرگێڕی شیعرەكانم، ماڵئاوایی لە دنیادا كردو مردن، ئیدی لەگەڵ مردنی ئەوانیشدا، قوتابخانەی تەرجەمە پەكی كەوت، خۆ ئەگەر ئەو زاتانە نەبونایە، ئەوە كەس نەیدەزانی(موستایا كریماو كایسینا كولیفاو رەسول حەمزاتۆف) كێن. پێم گوت:
وای دەخوێنمەوە كە ئێوە سەردەمی پێشووی خۆتان ئەوەندە بەدڵ نەبێت، ئەگەرچی ئێوە چانستتان هەبووە لای دەسەڵات و پشتگیری كراون. چەندین دیاریتان پێ بەخشراوە، بە ملیۆنەها دانە لەكتێبەكانتان بەدەیان زمان چاپ كراون . گوتی: گێژەلووكەی هەموو دەسەڵاتەكان بەسەر مندا تێپەڕیوون .. لە سەردەمی ستالیندا ویستییان میدالی ستالین بدەنە من و باوكم، كە گەورەترین میدالی سۆڤییەت بوو، پێیان گوتم ستالین ریز لێنانی ئێوەی پێ خۆشە، بەڵام باوكت تەمەنی74ساڵەو تۆش تەمەنت 28 ساڵە، بۆیە ستالین گوتویەتی دەبی خەڵاتەكە بدەینە حەمزاتۆفی باوك.
دوای ستالین من دۆستێكی نزیكی برژنێف بووم، پێش ئەوەی ببێت بە سكرتێری گشتی، لەو دەمەدا هەموو هەوڵێكم بۆ ئەوە بوو داهێنانی من نەوەستێ.
دەبێ بۆ راستی ئەوەش بڵێم كە هەرگیز كەس منی ناچار نەكردووە، هەڵویستێ بنوێنم خۆم لێی رازی نەبم، بەڵكو شانازی بەهەر وشەیەك دەكەم كە بەدەست و پەنجەی رەسول حەمزاتۆف نووسرابێت .
گوتم: ئەی ئێستا لەگەڵ دەسەڵات چۆنیت ؟
به زەردەخەنەوە گوتی: دەسەڵات سپێدان دڵخۆشم دەكاو ئێوارانیش دڵتەنگ
پارساڵ قسەم لەگەڵ (فلادمیر بۆتین) كرد و پێم گوت: جەنابی سەرۆك دەسەڵات و كەنیسا لیك مارە كراون، من نازانم ئێمە لەنێوان هەموو ئەوانەدا لەكوێین ؟
لەوەڵامدا گوتی :
ڕەسولی هاورێم نیگەران مەبە، دەسەڵات و كەنیساو وشەكانی شیعری تۆش هەر یەكەو لە بەیاننامە تایبەتیەكانی خۆیانەوە دادەڕێژرێن .
لیم پرسی: ئەگەر حەمزاتۆفی شاعیر ویستی هەر گۆڕانكارییەك بكات لە كوێوە دەست پێ دەكات؟
گوتی: دەمەوێت شتێ زێدە كەم ئەویش ئەوەیە، كە دەبێ بەر لەهەموو شتێ پیاو داناو زانا بێت، هەوڵی ئەوە بدات پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئافرەتدا رێك بخات.
بەڵام بۆ دراوسێیەتی، ئەوە دەبینن چۆن ئەوروپا رۆژ بەرۆژ زیتر لێك نزیك دەبنەوەو یەك دەگرن، بەڵام كێ لەئێمە بە پەرۆشی شتێكی ئاوا لەم چەشنەیە ؟
ئەوەتا ئێمە لە(قەوقاز)دا لەژێر چەترێكی خوێناویدا دەجەنگین، بۆ دەبێ جۆرجیا لەئەرمینیاو شیشان لەئافارستا، لێكتر جیا ببنەوە؟!
جاران هەموو هەفتەیەك دەچوومە جۆرجیا، لەوێشەوە دەچوومە ئەرمینیا، لە هەموو شوینێ دڵنیایی و خۆشی میوان بوو، بەڵام ئەمڕۆكە كۆمەلێ سنوور دروست كراون و خاڵی پشكنین زۆر بووە، كۆتو پێوەند هەیە، ئەمانە وێنەیەكی خوازراو نین.
گوتم: ئایا قەت رۆژێ لەرۆژان لەمۆسكۆ هەستتان بەوە كردووە كە ئێوە كەسێكی نامۆ بن؟
گوتی: جارێكییان پلیتی ترامم بزر كردبوو، كاتێ پشكێنەری ترامەكە سەركەوت و پرسیاری پلیتی لێ كردم، پێم گوت كە من پلیتەكەی خۆمم بزر كردووە، ئافرەتێكی نێو ترامەكە بەدەنگێكی بەرز گوتی: جە نابی پشكێنەر من ئەو پیاوە دەناسم، بڕوام پێ بكەن لەچەتەكانی قەفقاسە، بەچاوی خۆم دیومە كە چۆن خەڵك دەفڕێنێ.
ئەوكات هەموو ترسان و بەو بوختانانە دەستگیریان كردم.
كاتێ چوومە پۆلیسخانە هیچ ناسنامەیەكم پێ نەبوو، داوام كرد پەیوەندی بەكونسڵخانەی داغستان بكەن لەمۆسكۆ، ئەوەبوو پەیوەندییان كردو ئازادییان كردم.
ئەوكات هەستم كرد كەمن لەوڵاتی خۆمدا كەسێكی نامۆم.
گوتم : ئێوە بەئافرەت و خۆشەویستی ناسراون، كەچی لەماڵەكەی تۆدا جگە لە ژن و كچ و نەوەكانت نەبێ كەسی تر نابینم ؟
بە زەردەخەنەیەكەوە گوتی:
كتێبێكم بەناوی ( دورگەی ئافرەتان ) هەیە، من هەر لەو دورگەیەدا ژیاوم و نامەوێ ئەو دورگەیە بەجێ بێڵم، بۆیە كاتێ گوێ بیستی ئەوە دەبووم كە شیوعیەكان دەیانگوت ئەی كرێكارانی جیهان یەكگرن ، منیش دروشمی خۆم بەرز دەكردەوەو دەمگوت (ئەی ئاشقانی جیهان یەكگرن)
ئیدی با لەچاوی ئەو جوانانەوە بنۆشین، فەرموون كاسەكانتان پڕ كەن ، كێ دەڵێ ئەمە دوا كاسی من نابێت ..
سەرچاوە : ژمارە 648 ی حوار متمدن _ ندیم راوی
