لە نێوان دەسەڵاتی لایەنەکان و مافی هاوڵاتیاندا.. ستار ئەحمەد
ئەو دیدگایەی هەوڵ دەدات کەمبوونەوەی کاریگەریی ڕێکخراوە ڕامیارییەکان وەک هەڕەشە پێشان بدات، لە بنەڕەتدا بەرگریکردنێکی ئاشکرایە لە هێشتنەوەی دەسەڵاتی بێسنووری ئەو هێزانە بەسەر تەواوی جومگەکانی ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا. ڕاستییەکە ئەوەیە بوونی دەستێوەردانی لایەندارانە لە هەموو بوارێکدا، نەبووەتە مایەی ئارامی و ئاوەدانی، بەڵکوو کۆمەڵگەی بەرەو دابەشبوونێکی کوشندە و جیاوازیی مەترسیداری ئابووری و کۆمەڵایەتی بردووە. کاتێک دەستە و لایەنەکان دەست بەسەر هەموو کایەکاندا دەگرن، چەمکی هاوڵاتیبوون بەها سەرەکییەکەی لەدەست دەدات و جێگەی خۆی بۆ دەستەگەری و لایەنگیریی تەسک دەکاتەوە. لە دۆخێکی وەهادا، شایستەیی، لێهاتوویی، ئەزموون و زانست نابنە بنەما بۆ دیاریکردنی پێگەی مرۆڤەکان، بەڵکو نزیکی لە بازنەکانی بڕیار لە ناو ئەو ڕێکخراوانەدا دەبێتە تاقە پێوەر بۆ بەدەستھێنانی مافە سەرەتاییەکان. ئەم شێوازە لە بەڕێوەبردن بووەتە هۆی ئەوەی کەمینەیەکی دەست ڕۆیشتوو دەست بەسەر داهات و هەلەکاندا بگرن، لە کاتێکدا زۆرینەی خەڵک لە مافەکانیان بێبەش دەکرێن و دادپەروەری لە گۆشەی نیشتماندا بە تەواوی ڕوو لە نەمانی یەکجارەکی دەکات.
کاریگەرییە خراپەکانی ئەم باڵادەستییە تەنیا لە ئابووری و بەڕێوەبردندا کورت نە بوونەتەوە، بەڵکوو بە شێوەیەکی زۆر زەق و بێواتا ،درێژبوونەتەوە بۆ ناو کایەی بیرکردنەوە، وێژە، هونەر و ڕۆژنامەگەری. کاتێک ناوەندەکانی بڵاوکردنەوە، ڕۆژنامە و گۆڤارەکان دەکرێنە ئامرازی خزمەتکردنی بەرژەوەندییە بڕیارە داڕێژراوەکان، ڕووبەرێک بۆ دەنگی ئازاد و پێنووسی سەربەخۆ نامێنێتەوە. ڕووناکبیرو نووسەر، کە دەبینن سەکۆکان تەنیا بۆ پەسەندکردن و پیاهەڵدان کراوەن و دەستکەوتە وێژەییەکان دەبنە ئامرازی ململانێ، تووشی پەراوێز خستن و بێهیواییەکی بێهوودە دەبن. ئەم دەستێوەردانە بەردەوامە بزووتنەوەی کەلتووری دەستەپاچە دەکات و ڕێگە لە لەدایکبوونی وێژەی خاوەن ڕەخنەی دروستکەر و بەپێز دەگرێت. بۆیە کەمبوونەوەی ئەو هەژموونە لەم کایەیەدا، تاقە ڕێگەیە بۆ گەڕاندنەوەی شکۆ بۆ پێنووس و ڕەخساندنی کەشێکی ئازاد کە تێیدا بڵاوکردنەوەی نووسین لەسەر بنەمای بەهای وێژەیی و هزری بێت، نەک لەسەر بنەمای ڕەزامەندی و لایەنگیریی هێزە بڕیار بەدەستەکان.
لە لایەکی ترەوە، سەربەخۆیی دادگا و دامەزراوە دادوەرییەکان لەژێر بەزاندنی بەردەوامی بڕیاری لایەنەکاندا بە تەواوی کاڵبوونەتەوە. کاتێک یاسا ناتوانێت پارێزگاری لە مافی کەمبڕستەکان بکات و لە بەرامبەر دەست ڕۆیشتووەکاندا بێدەسەڵات دەکرێت، بڕوای تاک بە تەواوی بەها نیشتمانییەکان لاواز دەبێت و هەستی نامۆبوون لە ناو خاکی خۆتدا دروست دەبێت.
هاوکات باڵادەستیی دەستەگەری بەسەر دەزگا ئاسایشی و سەربازییەکاندا، پەیامی پیرۆزی ئەو ناوەندانەی شێواندووە و لە پارێزەری سەروەریی نیشتمانەوە گۆڕیوینی بۆ ئامرازی پاراستنی دەسەڵات.
گەر ئایندەیەکی سەقامگیر و بەردەواممان دەوێ، پێویستە جومگە نیشتمانییەکان بە تەواوی لە ژێر کاریگەریی ململانێکان دەربکرێن و بگەڕێنرێنەوە بۆ خزمەتی گشتی.
بێبەشکردنی کۆمەڵگە لە تواناکانی خۆی و بەستنەوەی سەرجەم دەروازەکانی ژیان بە لایەنگرییەوە، ڕەوتی بەرهەمهێنان و داهێنان بە تەواوی پەک دەخات. کاتێک گەنجان، شارەزایان و هەڵگرانی بڕوانامە بەرزەکان دەبینن دڵسۆزییان بۆ نیشتمان و زانستەکەیان ڕێگەی کارکردنیان بۆ ناکاتەوە، بێهیوایی سەرتاپای کۆمەڵگە دەگرێتەوە. ئەمە زیانێکی گەورە بە ڕەوتی گەشەسەندن دەگەیەنێت و کۆمەڵگە لە سەرمایەی سەردەمیی خۆی بێبەش دەکات. نیشتمانێک کە تێیدا باڵادەستیی دەستەگەری جێگەی یاسا و دەوڵەتداری بگرێتەوە، بەردەوام لە ناو مەترسیی ئاڵۆزی، ناڕەزایەتیی بێپسانەوە و پەرتبوونی ناوخۆییدا دەژێت.
ئەم دۆخە نالەبارە وایکردووە کە کۆمەڵگە لە ناو بازنەیەکی داخراوی بێئومێدیدا بخولێتەوە، کە تێیدا تاکی هۆشیار هەست بە پەراوێزخرانی تەواو بکات. کاتێک داهێنەرێک یان لێکۆڵەرێک نازانێت دەستکەوتەکانی بۆ خزمەتی نیشتمانە یان بۆ بەهێزکردنی بازنەی دەسەڵاتی دەستەیەک، بزوێنەری ناوەکیی داهێنان ڕووی لە کوژانەوە دەکات. جیاوازیی چینایەتی تەنیا لە ڕەهەندی دارایی و سەرمایەدا ڕەنگ ناداتەوە، بەڵکوو جیاوازیی لە ماف، لە دەرفەتی ئاخاوتن، لە بەدەست هێنانی هەلی کار و لە بەکارهێنانی کایە گشتییەکاندا دروست دەکات. ئەم نا هاوسەنگییە کۆمەڵایەتییە سەقامگیریی دەروونی و بنەماکانی پێکەوەژیان لەناو دەبات و داهاتووی نەوەکانی داهاتووش دەخاتە ژێر نیشانەی پرسیارەوە.
دەبێت ئەو ڕاستییە بە ڕوونی دەستنیشان بکرێت کە کەمبوونەوەی ڕۆڵی دەستێوەردانی لایەنەکان، نەک مەترسی و هەڕەشە نییە، بەڵکوو پێویستیەکی مێژوویی، کۆمەڵایەتی و نیشتمانییە. تەنیا لە ڕێگەی دوورخستنەوەی دەسەڵاتی ڕەها لە ناو تەواوی کایەکانی ژیاندا، زەمینە بۆ سەروەریی یاسا، بنبڕکردنی جیاوازیی چینایەتی، و دروستبوونی کۆمەڵگەیەکی دادپەروەر دەڕەخسێت کە تێیدا ماف و شکۆی هەموو هاوڵاتییەک بێ جیاوازی پارێزراو بێت. پاشەکشەی هەژموونی هێزەکان سەرەتای لەدایکبوونەوەی سەروەریی یاسایە، نەبوونی ئەم پاشەکشەیەش درێژەدانە بە سڕینەوەی بەها نیشتمانییەکان.
ستار ئەحمەد
