كێ كتێبی ساڵ هەڵدەبژێرێت؟.. سەدیق سەعید ڕواندزی
بێگومان كردەی خوێندنەوە، كردەیەكی ڕێژەییەو لە خوێنەرێكەو بۆ خوێنەرێكی تر، بەپێی چێژ و سەلیقەو پاشخانی ڕۆشنبیریی و هزری دەگۆڕێت، بەو مانایەی دەشێ ڕۆمانێك لای خوێنەرانێك، سەركەوتوو داهێنەرانەو جوان بێت، بەڵام لای خوێنەرانێكی دیكە نا! لەو سۆنگەیەوە هەرگیز بۆچوونی چەند نووسەرێك، یان نێوەندو دەزگایەكی ئەدەبی، نابێتە پێوەربەند و پێوانە بۆ دیاریكردنی كتێبێك وەك بژاردەی كتێبی ساڵ، لە نێو سەدان كتێبی چاپكراودا. كاتێ كتێبێك، شوناسی كتێبی ساڵ وەردەگرێت و هەڵدەبژێردرێت، ئەوا دەبێ پێوەرە مەعریفی و زمانەوانی و بابەتییەكان بكرێنە بنەما بۆ دیاریكردنی ناوەڕۆكی كتێبەكە یان ڕۆمانەكە، ئەمەش كاری نێوەنێكی كولتووریی نییە، بەڵكو دەبێ لیژنەیەكی پسپۆڕیی فرە لایەن لە هەموو ڕووێكەوە، كە لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیرییەوە سەرپەرشتی بكرێت، بە كارەكە هەڵسێت. ئەمە ئەگەر بڕیار وابێت كتیبێك یان چەند كتێبێك بە ناوی كتێبی ساڵ دیاری بكرێن. لەو سۆنگەیەوە، ئەنستیتوی داكۆ، چەند كتێبێكی كەمی وەك كتێبی ساڵ دیاریكردووە، كە لە ژمارە یەكی گۆڤارەكەیان بڵاویكردوونەتەوە. بێگومان بەشێك لەو كتێبانە شایەنی ئەوەن بكرێنە كتێبی ساڵ، بە نموونە وەك كتێبی فەنتازیا و ئەدەبی فەنتازیا و، ئاوێتە بوونی ژانڕە ئەدەبییەكان لە شیعری شێركۆ بێكەسدا و مرۆڤە خۆڵەمێشییەكان و وێنەی كورد لە ڕۆمانی كوردی، كە سەرچاوەیەكی هەرە دەوڵەمەندی توێژینەوەی ئەدەبیین، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، كتێبی وەهای تێدایە، شایەنی ئەوە نییە بە كتێبی ساڵ ناوبنرێت. بۆ نموونە رٍِۆمانی (هەڵاتنی كچەكان) لە ڕووی زمانەوانییەوە چەندین هەڵە و كەموكورتی تێدایە، كەواتا چۆن لە نێوان دەیان ڕۆمانی چاپكراودا، ئەو ڕۆمانە وەك ڕۆمان و كتێبی ساڵ هەڵدەبژێردرێت؟ یاخود گەر بەراوردی ڕۆمانی (وێڵی) دلاوەر ڕەحیمی، بە ڕۆمانی (لەوێ مەمرەی) ڕەزا عەلی پوور بكەین، ڕۆمانی وێڵێ هونەریترە و بگرە پێنگاڤێكە بە ئاراستەی تێپەڕاندنی شوناسی كۆمەڵایەتییانەی ڕۆمانی كوردی خۆڕهەڵات، بۆ دەرچوون لە جوگرافیایەكی دیاریكراودا و بە جیهانیبوون. بۆیە باشتر وابوو، داكۆ كتێبەكان بە ناوی كتێبی دەزگاكە واتا خۆی نەك كتێبی ساڵ هەڵبژێرێت، چونكە ئەم ناونیشانە گونجاوترە، هاوكات مایەی ڕەخنەو تێبینیش نییە. ئایا دەكرێ لە نێو دەیان كتێبی چاپكراوی ڕۆماننووسان و شاعیران و و نووسەراندا، ئەنستیوتی داكۆ تەنها چەند كتێبێك وەك كتێبی ساڵ دیاریی بكات كە ڕەنگە كتێبی باشتر هەبێت ؟! ئەركی دەزگایەكی ئەدەبی و كولتووریی نییە بە تەنها دیوانی شاعیرێك، ڕۆمانێكی سادەی ڕۆماننووسێك، توێژینەوەی توێژەرێك، وەك كتێبی بژاردەی ساڵ دیاری بكات، چونكە ئەمە نادادپەروەرییە، هاوكات جۆرێكیشە لە جیاكاری لە نێوان نووسەران، بە داخەوە بەهۆی هاوڕێیەتی و شارچییەتی، واتا لێرەدا ناوەڕۆكی كتێبەكان ناكرێنە پێوانە، بەڵكو هاوڕێیەتی دەكرێتە پێوەر. بۆیە باشتر وایە كتێبی ساڵ، وەزارەتی ڕۆشنبیریی لە ڕێگەی لیژنەیەكی پسپۆڕەوە دیاری بكات.
سەدیق سەعید ڕواندزی
*ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ ژمارە( 9771) لە 26/10/2026 بڵاوكراوەتەوە.
Sadiq Said Rwandze
سەدیق سەعید ڕواندزی، لە ساڵی 1972 لە شارۆچکەی ڕواندز لە دایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و دواناوەندی هەر لەو شارە و ساڵی 1993 _1994، بەشی کوردی _ پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایانی لە هەولێر تەواو کردووە. هەر لە ڕواندز دەژیت و خولیایەکی گەورەی بۆ کتێب و خوێندنەوە هەیە و زۆرجاریش وەک خوێنەرێک سەرنجەکانی لە بارەی پرس و بابەتە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەکان و کتێب و تێکست دەخاتە ڕوو.
