Skip to Content

هه‌ژاری په‌روه‌رده‌ و شكستی خوێندن.. نووسینی: گه‌شاو عبدلقادر

هه‌ژاری په‌روه‌رده‌ و شكستی خوێندن.. نووسینی: گه‌شاو عبدلقادر

Be First!
by تشرینی دووەم 18, 2026 General, Opinion
image_print


په‌روه‌رده‌ی تاك كارێكی گرنگه‌ بۆ پێگه‌یاندنی تاكێكی ته‌ندروست ئه‌م په‌روه‌رده‌یه‌ش یه‌كه‌م جار له‌ ژینگه‌ی خێزانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات كه‌ یه‌كه‌م قوتابخانه‌ ماڵه‌ و یه‌كه‌م مامۆستا و به‌ڕێوبه‌ر دایك و باوكه‌، دواتر قوتابخانه‌ و پاشانیش كۆمه‌ڵگا و ڕاگه‌یاندن بۆیه‌ وه‌ك دایك و باوك و مامۆستا تا بتوانین تاك‌ به‌ چاكی و به‌ باشی په‌روه‌رده‌ بكه‌ین هێشتا كه‌مه‌.
بۆیه‌ به‌پێویستم زانی وه‌ك مامۆستایه‌ك له‌سه‌ر ئه‌زمونه‌ گشتییه‌كانی پۆلی دوانزه‌ی ئه‌مساڵی هه‌ژاری په‌روه‌رده‌ بنوسم.
( Educational Policy ) ئه‌و ودۆخه‌یه‌ كه‌ تاك یان كۆمه‌ڵگا ده‌رفه‌تی پێویستی بۆ په‌روه‌رده‌كردن و فێركردن نیه‌
كه‌واته‌ ئه‌وه‌ی خوێندییه‌وه‌ ڕه‌نگه‌ بڵێی هه‌ژاری ئابوری و كه‌م ده‌رامه‌تیم بینیوه‌ به‌ڵام هه‌ژاری په‌روه‌رده‌یم نه‌بینیوه‌ كه‌واته‌ بابزانین چیه‌ و چه‌ند جۆرهۆكاری هه‌ژاری په‌روه‌رده‌یی هه‌یه‌؟

1 – هۆكاره‌ خێزانیه‌كان:
دیاره‌ هۆكاری خێزانی زۆر زۆره‌ بۆ په‌روه‌رده‌ كردنێكی هه‌ژاری یه‌كێك له‌و هۆكارانه‌ كه‌م ده‌رامه‌تیه‌ باری ئابوری و بژێوی خێزان كه‌ ده‌توانێت به‌پێی پێویست داواكاری منداڵه‌كه‌ی به‌ هه‌ند وه‌ر بگرێت، بۆنمونه‌ له‌ پۆلی دوانزه‌ مامۆستای تایبه‌ت و خول و موچه‌ و داهات فێرگه‌ و هاتو چۆ و جل و به‌رگی پیویست ناتوانێت دابین بكات.
نه‌خوێنده‌واری دایك و باوك – ئه‌م خاڵه‌ مه‌به‌ستم ئه‌وه‌نیه‌ كه‌ دایك و باوك نازانن بنوسن یان بخوێننه‌وه‌ نا به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ ئێستادا زۆرینه‌ی دایكان و باوكان توانای نوسین و خوێننه‌وه‌یان هه‌یه‌ به‌ڵكو ئاستی ڕۆشنبیری و گرنگی دانیان به‌ په‌روه‌رده‌كردنی منداڵه‌كانیان و فێركردنیان نیه‌، هه‌موان ده‌زانین به‌شێكی دایكان و باوكان ته‌نها له‌كۆتایی ساڵ كاتی تاقیكردنه‌وه‌كانی كۆتایی گرنگی به‌منداڵه‌كانیان ده‌ده‌ن وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌مو ئامانجی خوێندنی ئه‌و ساڵه‌ له‌و تاقیكردنه‌وه‌ی كۆتایی ساڵ كۆ كرابێته‌وه‌، زۆر له‌ دایكان و باوكان به‌پێی پێویست كاتی ته‌واو بۆ په‌روه‌رده‌ و فێر كردنی منداڵه‌كانیان دانانێن و بیر له‌ په‌ره‌وه‌رده‌ كردنیان ناكنه‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ پێوه‌یسته‌ كاتی دیاری كراو و گونجاویان بۆ دابنێن و پێویستی خوێندنیان بۆ دابین بكه‌ن، جگه‌ له‌وه‌ی كه‌شێكی په‌روه‌رده‌یی و ئارامیان بۆ بڕه‌خسێنێت گه‌ڕان و میوانداری كه‌م بكه‌نه‌وه‌، له‌هه‌موی گرنگتره‌ په‌روه‌ده‌یان بكه‌ن نه‌ك ترس و دڵه‌ ڕاوكێ یان تیا بچه‌سپێنن و له‌كاتی خراپی ده‌ر نه‌چونیان دوور بكه‌ونه‌وه‌ له‌ به‌راورد و لۆمه‌كردن و شه‌رمه‌زار كردنیان و ژیانیان لێ تاڵ بكه‌ن و قسه‌كانیان تۆقێنه‌ر بێت، ئه‌مانه‌ هه‌موی هۆكاری دواكه‌وتنی خوێندكاری پۆلی دوانزه‌یه‌، وه‌ نه‌بونی په‌یوه‌ندی له‌نێوان خوێندكار و و خوێندگا.

2 – هۆكارێكی دیكه‌ی شكستی خوێندنی پۆلی دوانزه‌ی ئاماده‌یی
دیاره‌ ئه‌مساڵ له‌هه‌مو ساڵێكی خوێندنی ساڵانی ڕابردو ڕێژه‌ی ده‌رنه‌چون و مانه‌وه‌یان زۆر زۆر بوو ئه‌وه‌ش ته‌نها یه‌ك هۆكار نیه‌:
یه‌كه‌م : مامۆستا:
پێم ناخۆشه‌ وه‌ك مامۆستایه‌ك هێرش بكه‌مه‌ سه‌ر مامۆستایان به‌گشتی و مامۆستایانی پۆلی دوانزه‌ به‌تایبه‌تی هه‌ندێك مامۆستا ته‌نها مه‌به‌ستیانه‌ بازاڕ گه‌رم بكه‌ن به‌ ڕیكلام كردن به‌ناو و به‌ وانه‌كه‌یان بۆنمونه‌ (شێخی زینده‌وه‌ر زانی) یان ( ئه‌نیشتاینی كورد) یان لۆگاریتم و زۆر ناونیشانی دیكه‌ تۆ بڵێی ئه‌وه‌نده‌ به‌توانا و خه‌م خۆریان هه‌بێت كه‌ خوێندكارێكی مامناوه‌ند یان خوار مام ناوه‌ند بگه‌یه‌ننه‌ ئاستێكی به‌رز؟
یان ناو و ناوبانگیان ته‌نها بۆ ڕیكلام بێت یان بوون و دروستكردنی چه‌ندین مه‌لزه‌مه‌ ئه‌مه‌ شان و باڵی وایه‌ ئه‌وه‌یان پار وابو ئه‌مساڵ وایه‌ و ته‌نها خۆ ده‌وڵه‌مه‌ند كردن بێت یان به‌رز كردنه‌وه‌ی ئاستی زانستی و په‌روه‌ده‌یی كه‌واته‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌ده‌ بۆچی هه‌مو كتێبه‌كانی پرۆگرامی وه‌لا نانێ خۆ فێرخواز به‌كاری ناهێنێت.
یان مامۆستای (بێ ئه‌زمون) پۆلی دوانزه‌ ده‌ڵێته‌وه‌ خۆی و ئاستی زانستی له‌سه‌ر ئه‌وان تاقی ده‌كاته‌وه‌ هه‌شیانه‌ له‌ منه‌تكردن به‌سه‌ر خوێندكاراندا هیچی تری پێنیه‌.
واهه‌سته‌كه‌م ئه‌و مامۆستایانه‌ی كاریگه‌ری ته‌واویان له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌ بردنی پۆل و هه‌ڵسوكه‌وتی خوێندكار هه‌یه‌ خوێندن له‌لایان خۆشه‌ویست ده‌كات زۆر كه‌من، چونكه‌ چه‌قبه‌ستویی و نه‌بوونی زانیاری و به‌پێی سیسته‌می كۆن به‌ڕێوه‌ ده‌چن واناكه‌ن خوێندن له‌لایان جوان و خۆشه‌ویست ببێت.

دووه‌م : كێشه‌ په‌روه‌ده‌ییه‌كانی تایبه‌ت به‌ وه‌زارتی په‌روه‌رده‌
بێگومان كێشه‌ په‌روه‌ده‌ییه‌كان به‌ده‌ر نیه‌ له‌ هۆكاری شكستی خوێندكار
❖ نه‌بونی پلانێكی باش و سه‌ركه‌وتوو
❖ بونی هه‌ڵه‌ی زۆر و سه‌ر تێكده‌ر له‌خوێندكاران و بێ متمانه‌یی له‌ پرسیاره‌ وزارییه‌كان
❖ گۆڕینی شێوازی پرسیاری وزاری
❖ قورسی پرسیاره‌كان و كه‌می پرسیاری ئاسان
❖ داخڵ كردنی وانه‌ی كوردی و عربی كه‌ ساڵانی ڕابردوو ئه‌م دوو وانه‌یه‌ داخڵ نه‌كراوه‌ بۆ به‌شه‌ زانستیه‌ كان
❖ زۆری پشووه‌كان به‌تایبه‌ت كاتی شه‌ڕی (ئه‌مریكا-ئیسرائیل و ئێران) نه‌بونی جێگروه‌ی خوێندن له‌زۆربه‌ی خوێندنگاكان
❖ نزمی ئاستی فێر خوازان به‌هۆی یارمه‌تی دانیان له‌ساڵانی ڕابردوو وه‌ك بونی نمره‌ی بڕیار و ده‌رچون به‌ نمره‌ی (40) و په‌ڕێنه‌وه‌ی خوێندكاران و زۆر شتی دیكه‌

سێیه‌م : فێرخواز
هه‌مو ئه‌وانه‌ی پێشتر باسمان لێوه‌كرد هۆكاری شكسته‌ به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌مو ئه‌مانه‌ و كه‌م و كورتیه‌كانی به‌ڵام ئه‌گه‌ر خوێندكاران مه‌به‌ستیان بێت سه‌ركه‌وتو ده‌بن به‌ڵام له‌ ئێستادا نه‌بونی جۆش و خرۆشی خوێندكار ڕكابه‌ری له‌سه‌ر ئاستی زیره‌كی و نمره‌ له‌ نێوان خوێنكاران بۆ فێر بوون وه‌رگرتن و گه‌ڕان به‌دوای زانیاریه‌كان ڕوو له‌ كه‌م بوونه‌، وه‌ ‌بونی مه‌لزه‌مه‌ و مامۆستای تایبه‌ت و خوێندنی ناحوكمی هه‌مو ئه‌مانه‌ جه‌نجاڵی و ئاڵۆزی دروستكردوه‌ و سه‌رله‌ خوێنكاران ده‌شێوێنێت، نه‌مانی هه‌ستی به‌رپرسیارێتی به‌رامبه‌ر به‌خوێندن ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ داگیر كردنی مێشكیان به‌ به‌كار هێنانی سۆشیال میدیا و لێ بردنی كاتیان ئه‌مه‌ش واده‌كات ئاستیان زۆر زۆر خراپ بێت، نه‌بونی هیوایان به‌ دووا ڕۆژ كه‌ ده‌زانن پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ و فێركردن به‌گشتی له‌خزمه‌ت منداڵی ده‌وڵه‌مه‌نده‌كاندایه‌، وه‌ نه‌بونی دامه‌زراندن و نه‌ڕخساندنی هه‌لی كار و زۆر شتی تر هه‌مو ده‌بێته‌ هۆكارێكی دیكه‌ی شكست، متمانه‌ به‌خۆ نه‌بوون و هۆكارێكی تره‌‌ ترس و دڵه‌ ڕاوكێ زاڵ ده‌بێت به‌سه‌ریاندا كه‌ ساڵانی ڕابردووتر ئاستیان زۆر زۆر باشتر بووه‌ به‌ڵام له‌ پۆلی دوانزه‌ ورده‌ ورده‌ داده‌به‌زیت به‌تایبه‌ت له‌كاتی تاقیكردنه‌وه‌ی وزاری وه‌ نازانن كات به‌ڕێوه‌ به‌رن و پلان بۆ كاتیان دابنێن بۆ چاره‌ سه‌ر و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی خوێندكار.
ئه‌م سێ كوچكه‌یه‌ (خوێندن – خوێندكار – قوتابخانه‌ كۆمه‌ڵگا) هه‌رسێكیان كاری باش ئه‌نجام بده‌ن بۆیه‌ ئه‌مه‌ دوباره‌ نه‌بێته‌وه‌.

نووسینی:
گه‌شاو عبدلقادر
ڕاهه‌ێنه‌ری په‌روه‌رده‌یی

mm

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.

Previous
Next

Leave a Reply