كورد لە نێوان مانەوەو خۆییبووندا.. سەدیق سەعید ڕواندزی

میكانیزمی بەرگریی و ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییەكان لە سەر بوون و ژیاندا، ویستێكی خۆرسكانە و فیزیكییانەی هەموو بوونەوەرێكە، بە ئامانجی بەرگریی لە خۆكردن و مانەوەی لە ژیاندا. ئەم ویستە، لە دۆخی مەترسیی و هەڕەشەدا لە هەموو كاتێك زیاتر كارایە، چونكە كاردانەوەی ئەو هەڕەشەیە، كە مەبەستیەتی كۆتایی بە بوون بێنێت. لەو سۆنگەیەوە كورد وەك نەتەوەیەك بە ئێستاشەوە، هەمیشە لە ژێر هەڕەشەی نەمان و سڕینەوە و توانەوە دایە، بۆیە بەرگریكردن تاكە بژاردەی داكۆكیكردن بووە لەو مانەوەیە و پارێزگاری لە ناسنامەی نەتەوەیی. ئەمە زۆرجار بە گوتاری مانەوە ناو دەبرێت، كە گوزارشت لە مانەوە وەك نەتەوە دەكات. ئەم گوتارە گەلێك جار لای نووسەران و بەشێكی سیاسییەكان، دەكرێتە ڕەخنەیەكی سیاسی و ئاراستەی كورد خۆی دەكرێتەوە، كە بۆچی ئەم نەتەوەیە هەر تەنها لە چوارچێوەی ئەم گوتارەدا ماوەتەوە و هەوڵی خۆییبوون و سەلماندنی خۆی نەداوە، وەك ئەوەی بەختیار عەلی لە كتێبی گوتاری مانەوە و مەسعود باباییش لە نووسینێكی دا، كە لە ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ بڵاویكردۆتەوە باسی دەكەن. بێگومان لە دۆخێكدا، كە نەتەوەیەك تەنها بواری ئەوەی هەیە، بەرگریی لە خۆی بكات و گەر ئەو بەرگرییە نەمێنێت، دەسڕدرێتە وە ولە نێو دەچێت، چۆن دەتوانێت خۆی بێت و بیسەلمێنێت كە خۆییانە بوونی هەیە؟ كاتێ نەتەوە دەكەوێتە بەردەم نەمان، بژاردەی سەرەكی تەنها لەو بەرگریەدایە كە نەتەوە دەپارێزێت، ئیدی هەموو بوارەكانی دیكەی ژیان لە پەراوێز دەبن. لەو سۆنگەیەوە كە كورد وەك نەتەوەیەك، هەمیشە لە نێو گوتاری مانەوەدایە، ئەوا زەبرە مێژوویی و سیاسی و جیۆپۆلەتیكیەكە، ئەو فاكتەیان سەپاندوو، نەك ئەوەی كورد هەر بۆ خۆی خەونی سیاسی گەورەتری لەوە نەبێت، كە بوونی خۆی بسەلمێنێت و خۆیی بێت. ئەم واقیعە، وەك ئەوە وایە، جەلادێك داوا لە زیندانییەك بكات لە نێو زینداندا، بوونی ئازادانەی خۆی و سەربەستییەكەی بسەلمێنێت، لە كاتێكدا هەموو پانتایی ژیانی ئەو لەو چوار دیوارە سەپێنراوەدایە كە زیندانییەكە تیایدایە. بۆیە ئەوانەی ڕەخنە لە كورد دەگرن كە هەر لە هەوڵی مانەوەدایە، ئەوا بڕوام وایە هێشتا ماویانە لە واقیعی كۆمەڵایەتی و سیاسی كۆمەڵگەكەی خۆیان بگەن، كە لە چ بارودۆخێكدایە. ئێمە لە جوگرافیایەك دەژین، تەنراو بە دوژمنان، وڵاتێكی دابەشكراوین و لە ڕۆژهەڵاتێك داین، كە هەمیشە شوێنی شەڕ و ئاژاوە و ململانێ بووە، بۆیە ئەوەی كورد توانیویەتی بیكات، تەنها پارێزگاریكردن بووە لە خۆی كە ئەمەش گەورەترین شانازیی مێژوویی و سیاسییە، چونكە هەر ئەو گوتارەیە كوردی وەك نەتەوەیەك هێشتۆتەوەو ئەوانەی ئەم گوتارە، بە گوتاری قەتیس بوون لە نێو خۆدا و خۆیینەبوون و خۆ نەسەلماندن لێك دەدەنەوە، پاساویی ئەو ڕەخنەیان زۆرجار بەراوردكردنی نەتەوەی ئێمەیە، بە نەتەوەكانی دیكەی دنیا، كە ئەمەش لێكدانەوەیەكی زۆر نالۆژیكی و نا سیاسیە، چونكە كاتێ ئەڵمانییەك خۆی سەلماندووە و توانیویەتی خۆی بێت، ئەوا هیچ مەترسییەكی نەمانی نەبووە، گریمان ئەگەر لە جەنگێكیشدا بەر هەڕەشەیەكی لەو شێوەیە كەوتبێت، ئەوا وەك مێژوو كۆتایی هاتووە، بەڵام كێ دەتوانێت گرەنتی ئەوە بكات، كورد بەیانی چی لێ نەیەت؟ ئێمە هەموومان چەند ساڵێك بوو، لە دۆخێكی ئاسایی و كۆمەڵایەتی و سیاسیی جێگیر و ئاشتەوایی دەژیاین، كەچی لە پڕ هێزێكی تاریك پەرست و دواكەوتووی ئیسلامی وەك داعش دەركەوت و شەڕێكی گەورەی بێ ئامانجی بە سەر ئێمەدا سەپاند و گەر بەرگرییەكانی پێشمەرگە و قوربانیدانەكانی نەبووایە، ئێستا كوردستان سەدەیەك دەگەڕایەوە دواوە، كەواتا چۆن نەتەوەیەك دەتوانێت خۆی بێت، یان بوونی سیاسییانەی خۆی بسەلمێنێت، گەر سەروەریی، دەوڵەتێكی بەهێز، ئاسایشێكی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری جێگیری نەبێت؟ لەم دۆخانەدا، كورد دەتوانێت هەر ئەوە بكات كە لە گوتاری مانەودا بەرجەستە دەبێت، ئەوانەشی ڕەخنە دەگرن كە كورد ناتوانێت خۆی بسەلمێنێت، دیارە لە تێڕوانینی خۆیانەوە واقیعەكە دەبینن، نەك ئەوەی كە هەیە!لە ڕاستیشدا، ڕۆشنبیری كورد كاتێ ناتوانێ هێزی گۆڕانكارییەكان بێت، ئەوا لە بەر ئەوەیە یان لە دوای كۆمەڵگەكەیەتی، یان سەد فرسەخ لە پێشەوەیەتی، لە كاتێكدا دەبێ لە نێو جەرگەی واقیعەكە و هاوتەریب لەگەڵ كۆمەڵگەكەی بڕوات، تا بە وردی درك بە خەوشە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكان بكات و بزانێت كەمو كورتی و خەوشەكان لە كوێن، نەك بە ئەقڵێكی خۆرئاوایانە بڕوانێتە نەتەوەیەك كە ئێستا لە هەموو كات زیاتر، باجی ململانێ و شەڕێك دەدات، كە هیچ پەیوەندییەكی بە ئەوەوە نییە.

*ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ ژمارە( 9659) لە 18/5/2026 بڵاوكراوەتەوە.

Sadiq Said Rwandze

سەدیق سەعید ڕواندزی، لە ساڵی 1972 لە شارۆچکەی ڕواندز لە دایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و دواناوەندی هەر لەو شارە و ساڵی 1993 _1994، بەشی کوردی _ پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایانی لە هەولێر تەواو کردووە. هەر لە ڕواندز دەژیت و خولیایەکی گەورەی بۆ کتێب و خوێندنەوە هەیە و زۆرجاریش وەک خوێنەرێک سەرنجەکانی لە بارەی پرس و بابەتە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەکان و کتێب و تێکست دەخاتە ڕوو.