Skip to Content

لە وەسفی شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی دا .. حەمید تەقوایی

لە وەسفی شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی دا .. حەمید تەقوایی

Closed
by كانونی یه‌كه‌م 30, 2022 General, Women


لە یادی 100 ڕۆژەی لەدایکبوونیدا

وەرگێڕانی بۆ کوردی:کاوە عومەر

شۆڕشی ئێستا شۆڕشێکی ئینسانییە. شۆڕشی ئینسانی بۆ کۆمەڵگەیەکی ئینسانی. ئەمە وەسفێکی سۆزداری نییە، لە سەرسامییەوە، یان جۆرێک لە ڕێزگرتن لەو خۆشەویستانەی لەم سەد ڕۆژەدا لەدەستمان داوە، بەڵکو ڕاستییەکی بابەتیی و شیاوی بینینە.ئینسانی بوونی شۆڕشی ئێستا، ئینسانی لەجیاوازی و دژ بە ئیسلامیزم و ناسیۆنالیزم، واقیعێکی بابەتییە.
لە سەد ساڵی ڕابردووی پێشهاتەکانی ئێراندا، لە شۆڕشی دەستوورییەوە تا شۆڕشی ١٣٥٧، دوو بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی-سیاسی و بە هەمان شێوە دوو سیستەمی بەهای فیکری، هەم لە ڕیزەکانی شۆڕش و هەم لە دژی شۆڕش چالاک بوون: بزووتنەوە و بیری ئیسلامی و بزووتنەوە و جیهانبینی ناسیۆنالیستی. لە ئایەتوڵڵا تەباتەبایی و بێهبەهانی و شێخ فەزڵوڵڵا نوری تا ئایەتوڵڵا کاشانی و خومەینی و خامنەیی و لە موجاهیدینی خەلق و پان ئێرانیزمەوە، بەرەی نەتەوەیی و نەهزەتی ئازادی، بۆ ئۆپۆزسیۆنی شاهانەی ئەمڕۆ و شازادە تەباری جاستە و دەستلەکارکێشانەوەی، سەر بە خۆیانن بۆ ئەم دوو بزووتنەوە و سیستەمی بەهای فیکری-سیاسی. شۆڕشی ئێستا، بەپێی ئەو هەلومەرجە سیاسی-کۆمەڵایەتی-ئابوورییە بابەتییانەی کە پاشخانەکەی پێکدەهێنن، خاڵی کۆتایی هەردوو ئەمانەن. شۆڕشێک کە حیساباتی مێژوویی بە هەردوو ئیسلامی و ناسیۆنالیزم بەپێی تایبەتمەندییە بابەتییەکانی خۆی یەکلایی بکاتەوە.

ژن، ژیان، ئازادی
ژن، ژیان، ئازادی ڕەمز و دروشمی ئەم شۆڕشەیە. ئەمە دروشم و هێمایەکە کە ئازادی ژن بە ئازادیی هەموو کۆمەڵگا و بە هەناسەی ژیانەوە دەبەستێتەوە. نەک هەر لەبەرئەوەی ئازادی ژن پێوەرێکی ئازادی هەر کۆمەڵگایەکە، بەڵکو لەبەر ئەوەی لە واقیعی سیاسی-کۆمەڵایەتیی ٤٠ ساڵی کۆتایی کۆمەڵگای ئێراندا، ڕزگاری تەواوی کۆمەڵگا بەستراوەتەوە بە ئازادی ژنەوە. کۆماری ئیسلامی بە سەرکوتکردنی ژنان دەستی پێکرد، بە حیجابی ژنان، حیجابی خنکاندنی بەسەر هەموو کۆمەڵگادا سەپاند و هاوکات لەگەڵ هێرشکردنە سەر حورمەت و کەسایەتی ژنان، حورمەت و بژێوی و کەرامەتی هەمووانی بە بارمتە گرت. ژن،ژیان، ئازادی گرنگی خۆی لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆمەڵگایەک کە لەگەڵ حکومەتێکی دژە ژن، دژە ژیان، دژە ئازادیدا هاتۆتە ژیانەوە،.
ئه م شۆڕشه له نێو دابه شکردنی شۆڕش و پێشهاته کانی مێژووی هاوچه ڕخی ئێراندا ناگونجێت . وەک دەستووری، ئامانجی پەرلەمان و حکومەتی نیشتیمانی نییە و وەک بزووتنەوەی سییەکانیش نییە، بە نیشتیمانیکردنی پیشەسازی نەوت یان گەشەی پیشەسازییەکانی دەوێت و وەک شۆڕشی ١٣٥٧ نییە، ئەوە بەدوای سەربەخۆییدا دەگەڕێت لە ئیمپریالیزم و “سەگی زنجیرەیی ئیمپریالیزم دەکێشێت”، بەڵام ئەوە شتێکی مرۆیی هەموو نەوەکانە کە نوێنەرایەتی ئەو کەسانە دەکات کە لەم شۆڕشانەدا ڕاوەستاون و شکستیان هێناوە. لێرەدا ناسیۆنالیست و ئاینییەکان ئیتر ئامادە نین ئازادی و ڕزگاری لە میحرابی “ئیسلامی عەلەوی” و “ئیلاهیەتی ڕزگارکەر” بکەنە قوربانی و ئەویتریان لە کۆشکی دەرفش کاویانی و شانازی نەتەوەیی ـ نیشتمانی ئەم داواکارە خۆ بە نوێنەردانەرانە تاقیکردنەوەکانی خۆیان گەڕاندوەتەوە و ڕەتکراونەتەوە. قۆناغێکی سایەی خودا و قۆناغێکی تری ئایەتەکانی خودا هەبوو، هەردووکیان جگە لە هەژاری و چەوساندنەوە و دیکتاتۆری بۆ خەڵک هیچی تریان نەبوو. ئەگەر لە ساڵی ١٣٩٦ خەڵک ” ڕیفۆرمخواز بناژۆخواز” ئیتر بەسەرهاتەکەتان تەواو بویاب یان ڕاگەیاند، شۆڕشی ئێستا ڕایدەگەیەنێت کە کۆتاییەکە تەنها بۆ ئیسلامییەکان بە هەموو جۆرەکانیوە نییە، بەڵکو بۆ ناسیۆنالیستەکانیشە.
شۆڕشی ژن،ژیان، ئازادی نەک لە ڕێگەی ئیسلامیزم یان ناسیۆنالیزمەوە نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ و بێوچان بەرەو ئازادی و خۆشگوزەرانی و یەکسانی ڕۆشتووە. و ئەمە شۆڕشێکی نوێیە، شۆڕشی سەدەی بیست و یەکەم. شۆڕشی ئەو نەوەیەی لە سەدەی بیست و یەک لەدایک بووە، پشت بەستن بە تەکنەلۆژیای پەیوەندی سەدەی بیست و یەک و ئەزموونی هەڵچوونەکانی سەدەی بیست و یەک. شۆڕشێک کە نەک لە شۆڕشەکانی سەدەی ڕابردوو بەڵکو لە پێشهاتەکانی سەدەی ئێستاوە فێردەبێت و ئیلهام وەردەگرێت: لە بزووتنەوەی دەست بەسەرداگرتن و شۆڕشەکانی بەهاری عەرەبی و ڕاپەڕینەکانی ٨٨ و ٩٦ و ٩٨ لە خودی ئێراندا.

تایبەتمەندێتی جیهانی شۆڕشی ئێستا
سەرنج ڕاکێشی جیهانی شۆڕش کە تا ئەو جێگەی ناوی مەهسا، دروشمی ژن،ژیان، ئازادی و گۆرانی “بەرای”ی کردۆ تە ئایکۆن و سیمبولێکی جیهانی لە نێو ملیارەها ئینسانی نیشتەجێی سەر گۆی زەوی، وردە وردە لە سروشتی ئینسانی خۆیەوە سەرچاوەی گرتووە . شۆڕشی دەستووری، بزووتنەوەی بە نیشتمانیکردنی پیشەسازی نەوت بوو، یان شۆڕشی ساڵی ١٣٥٧ نەیتوانی ببێتەجیهانی ، چونکە لە ژێر ئاڵای نەتەوەیی- ئایینیدا بەدوایی دۆزەکەی خۆی بەرزکردبویەوەو و بەدوایدا دەگەڕا. شۆڕشی ئێستا لە بەرگریکردن لە ژن و ژیان و ئازادی سەریهەڵداوە و ئەمەش پرسێکی جیهانییە. ئەو تێگەیشتن و لێکدانەوەیەک لە ئازادی کە لە گۆرانی “بەرای”دا دەربڕدراوە، زیندوو و کۆنکرێتی و تایبەتە، نە پەیوەستە بە جوگرافیایەکی دیاریکراوەوە، نە بە ئایین و نەتەوە و کولتوور و تۆمارێکی مێژوویی دیاریکراوەوە. لە ژن و جەماوەری خەڵکی ژێر دەسەڵاتی تاڵیبانەوە بۆ بزووتنەوەی “می توو” لە ڕۆژئاوا و لە بزووتنەوەی ژینگەپارێزی جیهانییەوە بۆ بزووتنەوەی پەلکەزێڕینەکان، لە کرێکاران و فەرمانبەرانی پاڵنراو بۆ خوار هێڵی هەژاری لە ژێر بارگرانی خۆپارێزی ئابووری لە هەموو جیهان تا ئەوانەی لە شۆڕشە شکستخواردووەکانی “بەهاری عەرەبی” و بزووتنەوەی داگیرکاری لە ڕۆژئاوا و لەسەدا نەوەد و نۆیەکانی جیهان ڕاپەڕین، لەم شۆڕشەدا بەدوای ئایدیالی خۆیاندا دەگەڕێن و هیوایەکی نوێ دەدۆزنەوە.. ژنان و ساڵانی هەشتاکان لە دژی کۆنەپەرستانەترین سیستەمی مێژووی هاوچەرخ وەستاونەتەوە و مەشخەڵێکیان داگیرساندووە کە بڵێسە وکڵپەی لە هەموو گۆشەیەکەوە دەبینرێت.
جێگای سەرسوڕمان نیە لە کۆماری ئیسلامیدا شۆڕشێکی لەو شێوەیە ڕووبدات، چونکە لێرەدا نامرۆڤانەترین و بەربەریترین و میکرۆبی هەموو پیسیەکان و تاوانکارییەکان لەسەدا یەکە دەسەڵاتدارەکانی سەردەمی ئێمە لە دەسەڵاتدایە. قوڵایی کۆنەپەرستیەکە کە لوتکەی ئازادی هێناوەتە مەیدان. بەهارێکی پاڵەپەستۆکراو باز دەداتە پێشەوە و تێگەیشتنی جیهانی لە ئازادی و ڕزگاری و مرۆڤایەتی لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرێت.
شۆڕشی ئینسانی بۆ کۆمەڵگایەکی ئیسانی شۆڕشێکە دەست لە ڕەگ و ڕیشەی خۆی دەدات و بە بڕوای مارکس “بۆ ئینسانەکان ڕەگەکە خودی ئینسانە”. شۆڕشێک لە کۆمەڵگەیەکی ئیسلامیی دژە مەدەنیدا بۆ گەیشتن بە کۆمەڵگایەکی ترانس سیڤیل، کۆمەڵگەیەکی مرۆڤدۆستانە. شۆڕشێک نەک هەر لە دژی کۆماری ئیسلامی و ئایەتوڵڵا ملیاردێرەکان، بەڵکو لە دژی لەسەدایەکەکانی جیهانیشە. شۆڕشێک بۆ تێپەڕاندنی شارستانییەتی پاشەکشە پێکراوی جیهانی هاوچەرخ بۆ کۆمەڵگایەکی ئینسانی، لە کۆمەڵگەیەکی بەچینایەتی بووەوە بۆ ئینسانیەتیەکی کۆمەڵایەتی بوو. کۆمەڵگایەک کە تێیدا هاوڵاتی جیهانیە، کۆچبەر خاوەن ماڵە و “خودا پاشا نیشتمان” جێگەی خۆی داوە بە “ژن ژیان ئازادی” . و ئەمەش تەنها وەڵامی ئیسلامییەکان نییە، تاکە دژە ژەهری ئایین لە ئێران، ئەفغانستان، سۆماڵ، سوریا، عێراق، و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تاکە وەڵامە نیە بۆ تیرۆریزمی ئیسلامی لە سەرانسەری جیهاندا ، بەڵکو لەوەش زیاتر، بەڵو لەوەش واوەتر وەڵامی پۆستمۆدێرنیزم و ڕێژەگەرایی کولتوورییە. وەڵامدانەوەی کۆمەڵایەتیە بۆ ڕوانگەی کۆنەپەرستانەی پۆست مۆدێرن کە ئیسلامییەکانی وەک نوێنەری کولتوور و خەڵکی کۆمەڵگا ئیسلامییەکان ڕازی کرد و بنەمای سەرهەڵدانی ئیسلامیزم بوو لە ئەفغانستان و ئێران. شۆڕشی ئێرانی ساڵی ١٤٠١ وەڵامدانەوەی جیهانە بۆ دواکەوتوویی نیولیبراڵیزم و نیوکۆنەکان و سەرمایەداریی بێ سنووری بازاڕی ئازاد دوای ڕوخانی دیواری بەرلین. ئەمە شۆڕشێکە دژ بە ئایین و ناسیۆنالیزم و هەڵپێچانیان لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا نەک هەر لە ئێران بەڵکو لە هەموو جیهاندا. ئەمە شۆڕشێکە کە مشتێک لە ئاسمان دەدات و دژی هەموو جۆرە تابۆیەکی پیرۆزی نەتەوەیی-ئاینی، دژی هەموو جۆرە حکومەت و دەسەڵاتێکی سەروویخەڵکی وە هاتووەتە مەیدان. ئەمە شۆڕشێکە بۆ گەڕاندنەوەی ئیرادە بۆ ئینسان، لە ئێران و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە هەموو جیهان!

مانای سەرکەوتنی شۆڕش
ئەو داهاتووەی کە ئەم شۆڕشە دەیەوێت و دەتوانێت بە ئەگەرێکی زۆرەوە دروستی بکات، لە چوارچێوەی مۆدێلەکانی ڕابردوودا جێی نابێتەوە. ڕووخساری ئەرێنی ئەم شۆڕشە، و مانا و ناوەڕۆکی سەرکەوتنەکەی ناتوانێ هیچی کەمتر بێت لە بەشداری و ڕۆڵی ڕاستەوخۆی خەڵک لە ئیدارەی کۆمەڵگادا، واتە هیچی کەمتر نەبێت لەوەی کە لە کۆمۆنەی پاریس سەدەی ١٨ ڕوویدا ، لە سەدەی بیستەمدا شۆڕشی ئۆکتۆبەر، و لە سەدەی ئێمەدا بزووتنەوەی داگیرکردنی مژدری ئەوە بوون. شکستیان هێنا، بەڵام دۆز و ئایدیاڵەکەیان هەرگیز شکستی نەهێنا و ئەمڕۆش ئێرانی سەدەی بیست و یەک بەڵێنی وەدیهاتن و سەرکەوتنی ئەو ئامانجە دەدات. هەموو ئەم ئەزموونانە و بە تایبەتی ئەزموونی ئێرانی هاوچەرخ، نیشانی دەدەن کە شۆڕشی ئێستا ئەگەر ئازادی لە کۆیلایەتیی کرێ لەخۆ نەگرێت، نابێتە هۆی ئازادییە مەدەنییەکان؛ ئەگەر گەرەنتی یەکسانی ئابووری نەکات، نابێتە هۆی یەکسانی سیاسی و مەدەنی؛ ئەگەر هەڵاواردنی چینایەتی ڕیشەکێش نەکات، ئەوا هیچ هەڵاواردنێکی تر ڕیشەکێش ناکات. ئەمڕۆ هەموو دیموکرات و ئازادیخواز و ئینساندۆستێک پێویستە سۆسیالیست بێت. ئەمە حوکمی دونیای سەرمایەداری بێ سنووری سەردەمی ئێمەیە، کە لە ئەمریکا کەسێکی وەک ترەمپ و لە ئێران کەسێکی وەک خومەینی دەتوانێت بگەیەنێت بە دەسەڵات.
شۆڕشی ئێستا وەک هەر شۆڕشێکی تر، بزووتنەوەیەکی ناڕەزایەتی ڕەخنەگر و ڕوخێنەر لە دژی حکومەت و نەزمی هەبوو. وە شۆڕشی ئێستا تا ئێستا دەریخستووە کە ئاڵا هەڵگری ڕادیکاڵترین ڕەخنەی لە پایەکانی ئەو نیزامەیە کە هەیە.
ئەم ڕاستیانە ڕەنگە بە زیادەڕەوی یان وەک لێدوانی وروژاندن و خەیاڵی هەژمار بکرێن، بەڵام لە سەد ڕۆژی یەکەمدا هەموو ئەم نیشانە ئومێدبەخشانە دەتوانرێت ببینرێت. هەر ئەوەندە بەسە بۆ چاوێک بەو هەزاران کلیپەی کە لە شەقامەکانی ئێرانەوە بۆ جیهان دەگوازرێنەوە بگێڕیت، بە پشتیوانی و هاوسۆزی خەڵکی کوردستان، ئازەربایجان، بەلوچستان و چوار گۆشەی ئێران، بە دروشمی “یاشاسین کوردستان، بێژی”. ئازەربایجان”، بەگوێرەی قسەی ڕادیکاڵ سارینا ئیسماعیل زادە. گەوهەرە خۆشەویستیەکەی دایکی سەتار بەهەشتی، بۆ وتارەکەی دایکی کیان لە سەر گۆڕی کوڕەکەی، بۆ چاوپێکەوتنی مەجیدرەزا پێش لەسێدارەدانی، بۆ ئاماژەکانی وەک فڕێدانی عەمامە لە شەقامەکان و شکاندنی دیواری ئاپارتایدی جێندەری لە زانکۆکان، بۆ تویتەکانی گاڵتەکردن بە ئایین و گاڵتەکردن بە تابۆ و پیرۆزییە ئیسلامیەکان، بە زمانی دارە دڵشکاوەکان لە هەوای پیس و منداڵانی ئەفغانی و زبڵ کۆکەرەوەکان لە سروودی “بەرای”ی، بۆ وتار و مەراسیمی دژە ئایینی لە پرسە و لە چلەکانداا، بە سەماکانی هەشتاکان لە دەوری سووتاندنی حیجاب لە شەقامەکاندا و دواجاریش بە شەپۆلی جیهانی پشتیوانی و هاوپشتی لەگەڵ شۆڕشی ئێران و ئایکۆنەکانی لە چوار گۆشەی جیهاندا. ئه مانه هه موو نیشانه و سیمبوله کانی ئه و شۆڕشه ن که ده یه وێت نه ک ته نها کۆمه ڵگه ی ئێران به ڵکو هه موو جیهان سەروژێر بکات وه . جیهانێکی نوێ و مرۆڤایەتیەکی نوێ بنیات بنێت!
پیرۆزە یادی ١٠٠ رۆژەی لەدایک بوونی شۆڕشی ژن،ژیان. ئازادی!


٣ی دیماە١٤٠١

Previous
Next