خوێندنەوەیەک بۆکتێبی – سینۆهە بەرگی یەکەم.. کارزان عەزیز

ئاوێنەی نیل لە شەقامەکانی کوردستاندا.

ڕوونکردنەوەی ناونیشان

مەبەست لە “ئاوێنەی نیل” ئەوەیە کە ڕۆمانی سینۆهە، کە لە کەنارەکانی ڕووباری نیلەوە سەرچاوەی گرتووە، وەک ئاوێنەیەک وایە. کاتێک سەیری ڕووداوەکانی ٣٠٠٠ ساڵ پێش ئێستای میسر دەکەین، لە ڕاستیدا سەیری ڕوخساری مرۆڤایەتی دەکەین لە هەموو سەردەمەکاندا. ئاوێنەکە پێمان دەڵێت کە سروشتی مرۆڤ (تینوێتی بۆ دەسەڵات، ترس لە گۆڕانکاری، و ململانێی ئایدیۆلۆژی) نەگۆڕە.
لە ڕووی سیاسییەوە: وەک چۆن لە میسردا ململانێی “پەرستگای ئامۆن” و “شۆڕشی ئەتۆن” هەبوو، لە شەقامەکانی ئێمەشدا ململانێی نێوان سیستەمی کلاسیک و بیرۆکەی نوێخوازی بەردەوامە.
لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە: ئەو جیاوازییە چینایەتییەی سینۆهە لە میسر دەیبینی، ئێستا لە گەڕەکەکان و بازاڕەکانی کوردستاندا بە ڕوونی هەستی پێ دەکرێت.

ئاوێنەی نیل لە شەقامەکانی کوردستاندا.
بەرگی یەکەمی ڕۆمانی سینۆهە، کە لەلایەن مایکڵ واڵتاری نووسراوە، تەنها گێڕانەوەی ژیانی پزیشکێک نییە، بەڵکو گەشتێکی قووڵە بۆ ناو ناخی مرۆڤ و هەڵکشان و دابەزینی شارستانییەتەکان. ئەم بەرگە بناغەی هەموو ئەو ڕووداوانە دادەڕێژێت کە دواتر سینۆهە و میسر دەگۆڕن.

لێرەدا خوێندنەوەیەکی گشتی بۆ ناوەرۆک و ڕەهەندەکانی بەرگی یەکەم دەخەینە ڕوو:
１. سەرەتا و نامۆیی (منداڵە ناو سەبەتەکە)
چیرۆکەکە بە دۆزینەوەی سینۆهە لە ناو سەبەتەیەکدا لەسەر ڕووباری نیل دەست پێدەکات. ئەم سەرەتایە ئاماژەیەکی ڕەمزییە بۆ “نامۆیی”؛ سینۆهە لە بنەڕەتەوە نازانێت کێیە و خەڵکی کوێیە. ئەم نادیارییەی ڕەچەڵەک، وای لێدەکات لە تەواوی ژیانیدا وەک “چاودێرێک” بمێنێتەوە نەک وەک کەسێکی سەر بە چینێکی دیاریکراو.

٢. فێربوون و نادادی کۆمەڵایەتی
سینۆهە لە لای باوکی (سێنمۆت) فێری پزیشکی دەبێت. لەم بەرگەدا، ئێمە جیاوازییە چینایەتییە تۆقێنەرەکانی میسر دەبینین. سینۆهە دەچێتە “ماڵی مردووان” بۆ فێربوونی توێکاری، لەوێ تێدەگات کە تەنانەت لە مردنیشدا مرۆڤەکان یەکسان نین؛ دەوڵەمەندەکان بە باشترین شێوە مۆمیا دەکرێن و هەژارەکان فڕێ دەدرێنە ناو نیل. ئەم ئەزموونانە یەکەمین چەخماخەی گومان و پرسیار لە ویژدانی سینۆهەدا دروست دەکەن.
٣. ئاشنایەتی لەگەڵ دەسەڵات (هۆرێم هێب و ئەخناتۆن)
لەم بەرگەدا سینۆهە لەگەڵ دوو کارەکتەری سەرەکی ئاشنا دەبێت کە دواتر مێژووی میسر دەگۆڕن:
هۆرێم هێب: سەربازێکی تینووی دەسەڵات و ناوبانگ، کە نوێنەرایەتی “هێزی شمشێر” دەکات.
ئەمینۆفیسی چوارەم (ئەخناتۆن): شازادەیەک کە دواتر دەبێتە فیرعەون و دەیەوێت ئایینی یەکتاپەرستی (ئەتۆن) بسەپێنێت، کە نوێنەرایەتی “خەیاڵ و ئایدیۆلۆژیا” دەکات. سینۆهە لە نێوان عەقڵی ساردی هۆرێم هێب و خەونە مەحاڵەکانی ئەخناتۆندا دەمێنێتەوە.
٤. کەوتنی گەورە: تەڵەی “نێفێر نێفێر نێفێر”
یەکێک لە گرنگترین و کاریگەرترین بەشەکانی بەرگی یەکەم، پەیوەندی سینۆهەیە لەگەڵ ژنە جوانی فێڵباز “نێفێر نێفێر نێفێر”. ئەم ئافرەتە دەبێتە هۆی ئەوەی سینۆهە هەموو سەروەت و سامانی باوکی و تەنانەت گۆڕی دایک و باوکیشی بفرۆشێت و لە کۆتاییدا هیچی بۆ نەمێنێتەوە.
پەیامی ئەم بەشە: نیشاندانی لاوازیی مرۆڤە لە بەردەم ئارەزووەکانیدا. سینۆهە لێرەدا هەموو شتێک لەدەست دەدات و دەگاتە “سفر”، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی لە میسر هەڵبێت و گەشتە گەورەکانی بۆ جیهان دەست پێ بکات.
٥. کارەکتەری “کاپتا”: چاوی ڕاستی
کاپتا، کە کۆیلەی سینۆهەیە بەڵام لە ڕاستیدا هاوڕێ و ڕاوێژکاریەتی، یەکێکە لە جوانترین کارەکتەرەکان. ئەو نوێنەرایەتی “عەقڵی پراکتیکی” و “بەرژەوەندی” دەکات. کاپتا هەمیشە سینۆهە لە خەیاڵە فەلسەفییەکانی دەهێنێتە خوارەوە بۆ ناو واقیع.

خاڵە فەلسەفییەکانی بەرگی یەکەم:
مرۆڤ ناگۆڕێت: نووسەر لەم بەرگەوە دەست پێدەکات بە چەسپاندنی ئەو بیرۆکەیەی کە سروشتی مرۆڤ (چاوچنۆکی، خۆشەویستی، جەنگ، دەسەڵاتخوازی) لە هەموو سەردەمەکاندا وەک یەکە.
بێهودەیی ژیان: سینۆهە لەم بەرگەدا دەگاتە ئەو بڕوایەی کە هەوڵدانی مرۆڤ بۆ گۆڕینی جیهان زۆرجار بە شکست کۆتایی دێت، وەک چۆن خەونەکانی ئەخناتۆن دەبنە هۆی وێرانی.
پزیشکی وەک ناردن: سینۆهە دەبینێت کە زانست (پزیشکی) زۆرجار لە خزمەت دەسەڵاتدایە نەک خەڵک، ئەمەش دەبێتە کێشەیەکی ویژدانی گەورە بۆی.

Dengekan

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.