دەروونناسیی بڕیاردان و خۆکردنە قوربانی لە سیاسەتی کوردیدا.. نووسینی هێمن عەلی

ماوەیەکی زۆرە چاودێریی بڕیار و هەڵوێستە سیاسییەکانی سەرکردەکانی کورد دەکەم. بە دیدی من، لە هەندێک بڕیاری چارەنووسسازدا شێوازێک دەبینرێت کە جێی سەرنجە: سەرەتا بڕیارێکی پڕمەترسی دەدرێت، پاشان کاتێک ئەنجامەکانی تاڵ دەردەچن، گوتاری سیاسیی دواتر بەرپرسیارێتیی شکستەکە زیاتر دەخاتە ئەستۆی لایەنەکانی دیکە.
لە دەروونناسیدا سێ چەمک هەن کە دەتوانین وەک چوارچێوەیەک بۆ شیکردنەوەی ئەم شێوازە بەکاریان بهێنین:

• بڕیاردانی پەلەیی (Impulsive Decision-Making): بڕیاردان بەبێ ئەوەی مەترسی و ئەنجامە دوورمەوداکان بە پێی پێویست هەڵبسەنگێنرێن.
• ڕەفتاری هەستبزوێن (Impulsive Behavior): کاردانەوەیەکی خێرا کە هەست ڕۆڵێکی بەهێزی تێدا دەگێڕێت.
• خۆکردنە قوربانی (Self-Victimization): خۆ بە قوربانی پیشاندان. لە گوتاری سیاسیدا، دەکرێت ئەمە بە شێوەی جەختکردنەوە لەسەر زیانەکانی خۆ و بە بەرپرسیار زانینی لایەنەکانی دیکە دەربکەوێت.
ئەم چەمکانە لێرەدا تەنها ئامرازی شیکردنەوەن، نەک دەستنیشانکردنی نەخۆشیی دەروونی. هەر بڕیارێکی پڕمەترسی، یان هەر بڕیارێک کە بە شکست کۆتایی هاتبێت، مانای ئەوە نییە کە بڕیارێکی پەلەیی بووە. بۆ دڵنیابوون لەمە، دەبێت خودی پرۆسەی بڕیاردان و ئاستی هەڵسەنگاندنی مەترسییەکان بپشکنرێن. ئەوەی لێرەدا ڕەخنەی لێ دەگرم شێوازی بڕیاردان و بەرپرسیارێتیی سیاسییە، نەک دۆخی دەروونیی سەرکردەکان.
سێ نموونە لە مێژووی سیاسیی کوردستان
١٩٩٦، شەڕی براکوژی: لە گەرمەی ململانێی نێوان دوو حیزبە سەرەکییەکەی کوردستاندا، یەکێکیان داوای هاوکاریی سەربازی لە ڕژێمی سەدام حوسێن کرد، لە کاتێکدا ئەوی دیکەیان پشتیوانیی ئێرانی هەبوو. ئەو ڕووداوە دەستێوەردانی دەرەکی فراوانتر کرد و دابەشبوونی ناوخۆیی قووڵتر کردەوە. هەردوو لایەن پاساوی سیاسی و ئەمنیی خۆیان هەبوو، بەڵام پرسیاری بەرپرسیارێتییان لە ئەنجامەکانی ئەو بڕیارانە هێشتا جێی لێکۆڵینەوەیە.
٢٠١٧، ڕیفراندۆم: سەرەڕای ئاگادارکردنەوەی وڵاتانی دراوسێ و زلهێزە نێودەوڵەتییەکان، ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجام درا. دواتر کەرکووک و بەشێکی زۆر لە ناوچە جێناکۆکەکان لەدەست چوون. لە گوتاری سیاسیی دوای ڕیفراندۆمدا، باسەکانی «خیانەت» و «پشتگوێخستنی کوردستان» بەرجەستە بوون. ئەو هۆکارانە جێی لێکۆڵینەوەن، بەڵام نابێت پرسیاری بەرپرسیارێتیی خودی بڕیاردەران، و هەڵسەنگاندنی کات و مەترسییەکانی ڕیفراندۆمەکە، پشتگوێ بخرێت.
٢٠٢٦، قەیرانی پەرلەمان: لە ٤ی تشرینی دووەمدا، پەرلەمانی کوردستان دوای ماوەیەکی درێژی پەککەوتن کۆبووەوە. ٥٢ ئەندام لە کۆی ١٠٠ ئەندام ئامادە بوون، لە کاتێکدا چەند هێزێکی سیاسی بایکۆتیان کردبوو. لایەنگرانی دانیشتنەکە ئەم هەنگاوەیان بە پێویست زانی بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان، بەڵام ڕەخنەگران نیگەرانیی خۆیان لە بەردەوامبوونی ناکۆکی و لاوازبوونی متمانەی سیاسی دەربڕی. ئەم ڕووداوە بە تەنها بەڵگە نییە لەسەر بڕیاردانی پەلەیی یان خۆکردنە قوربانی، بەڵکو پرسیاری هاوسەنگیی نێوان ڕەوایی یاسایی، ڕێککەوتنی سیاسی و بەرپرسیارێتی دەوروژێنێت.
بڕیاردان و بەرپرسیارێتی؛ کێ باجی هەڵەکان دەدات؟
ئەم سێ ڕووداوە، سەرەڕای جیاوازیی بارودۆخی مێژوویی و سیاسییان، پرسیارێکی هاوبەش دەوروژێنن: ئایا بڕیاردەرانی کورد مەترسی و ئەنجامەکانی بڕیارەکانیان بە تەواوی هەڵدەسەنگێنن؟ کاتێکیش ئەنجامەکان تاڵ دەردەچن، چۆن بەرپرسیارێتییان هەڵدەگرن؟
لە سیاسەتدا هەڵەکردن ئاساییە، بەڵام داننان بە هەڵەکاندا، فێربوون لێیان و هەڵگرتنی بەرپرسیارێتییان، بنەمای سەرکردایەتییەکی بەرپرسیارانەیە.
سەرکردە نابێت لە سەرکەوتندا خۆی بە پاڵەوان بناسێنێت و لە شکستدا تەنها خۆی بە قوربانی پیشان بدات؛ چونکە ئەوەی بڕیار دەدات، دەبێت ئامادەش بێت بەرپرسیارێتیی ئەنجامەکانی هەڵبگرێت.


سەرچاوەکان:
• ڕووداو ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦. پەرلەمانی کوردستان لە کاتی بایکۆتێکی بەرفراواندا دەستەی سەرۆکایەتی هەڵدەبژێرێت. بەستەر: https://rudaw.net/english/categories/kurdistan/1080017. سەردانکراوە: ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦.
• ڕۆیتەرز ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧. ئەمریکا بە توندی دژی دەنگدانی سەربەخۆیی کوردانی عێراقە: وەزارەتی دەرەوە. هوڕییەت دەیلی نیوز. بەستەر: https://hurriyetdailynews.com/us-strongly-opposes-iraqi-kurdish-independence-vote-state-department-118214. سەردانکراوە: ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦.
• شەفەق نیوز ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦. شەش پەرلەمانتاری یەکێتی و نەوەی نوێ سەرەڕای بایکۆت ئامادەی پەرلەمانی کوردستان دەبن. بەستەر: https://www.shafaq.com/en/Kurdistan/Six-PUK-New-Generation-MPs-attend-Kurdistan-parliament-despite-boycott. سەردانکراوە: ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦.
• عەراف، ج. ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. سەرۆکی کورد دەڵێت ناپاکییان لێ کرا، کاتێک دوای دەنگدانی سەربەخۆیی دەست لە کار دەکێشێتەوە. ئێن پی ئاڕ. بەستەر: https://www.npr.org/2017/10/30/560767495/kurds-president-says-they-were-betrayed-as-he-resigns-after-independence-vote. سەردانکراوە: ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦.
• فومێرتن، م. و ڤان ویلگنبێرگ، ڤ. ٢٠١٥. سوپا سیاسییەکانی کوردستان: ئاڵنگاریی یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە. ناوەندی کارنیگی بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. بەستەر: https://carnegieendowment.org/middle-east/research/2015/12/kurdistans-political-armies-the-challenge-of-unifying-the-peshmerga-forces. سەردانکراوە: ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦.

Dengekan

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.