هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق، هەڵوێستی چینە کۆمەڵایەتییەکان و حزبەکان.. گفتوگۆ لەگەڵ موئەیەد ئەحمەد

هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق، هەڵوێستی چینە کۆمەڵایەتییەکان و حزبەکان، وە چەند سەرنجێکی ڕەخنەگرانە لە تاکتیکی بەشداری هەردوو حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق و کوردستان

گفتوگۆی هەردوو ڕۆژنامەی (ڕەوت) و (الغد الاشتراکی) لەگەڵ (موئەیەد ئەحمەد)

ڕوونکردنەوە: ئەمەی خوارەوە گفتوگۆی هەردوو ڕۆژنامەی (ڕەوت) و (الغد الاشتراکی)یە لەگەڵ هاوڕێ (موئەیەد ئەحمەد) هاوئاهەنگکاری گشتی کۆمیتەی ناوەندی (ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێراق) دەربارەی هەڵبژاردنی ئەم دوایەی پەرلەمانی عێراق کە لە (١١)ی تشرینی دووەم/نۆڤێمبەری (٢٠٢٥) بەڕێوەچوو. ئەم چاوپێکەوتنە لە ڕێگەی هاوڕێ (عەبدوڵا ساڵح)ەوە بە عەرەبی ئەنجامدراوە و پاشان وەرگێڕدراوەتە سەر کوردی.
عەبدوڵڵا ساڵح: ئەم هەڵبژاردنە پەرلەمانیەی لەم دوایانەدا لە عێڕاق ئەنجامدرا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟ ئایا ئەنجامەکان و ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ئاماژەن بۆ هیچ گۆڕانکاریەکی جددی لە هاوسەنگی هێز لە نێوان حزبە بۆرژوازیـیە ئیسلامی و قەومیـیەکان کە ڕژێمی سیاسی عێراقیان لێ پێکهاتووە؟
موئەیەد ئەحمەد: لە دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق کە لە (١١-١١-٢٠٢٥) بەڕێوەچوو، هیچ گۆڕانکارییەکی بەرچاو نەهاتۆتەدی نە لە ڕێژەی ئەو هێزە سەرەکیـیانەی کە ڕژێمی فەرمانڕەوای ئێستای عێراقیان پێکهێناوە وە نە لە دابەشکاری پشکپشکێنەی کورسیـیە پەرلەمانیـیەکانی ڕەوتی ئیسلامی سیاسی شیعە و ڕەوتە ناسیۆنالیستەکانی عەرەبی و کوردیدا، هەرچەندە ژمارەی کورسیی حزبەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی، بە تایبەتی کورسییەکانی حزبە میلیشیاییەکانی ڕەوتی ئیسلامی سیاسی شیعە، زیادی کردووە لە هەڵبژاردنی ئەمساڵدا بە بەراورد بە هەڵبژاردنی ساڵی (٢٠٢١).
هەروەها، ئەنجامەکانی هەڵبژاردن هیچ گۆڕانکاریەکی جددی لە بەرژەوەندی هێزە بۆرژوا ناسیۆنالیست و نیولیبراڵەکانی عێراقیش نەهێنایە ئاراوە کە لە بنەڕەتدا هاوپەیمانی ئەمریکا و هاوپەیمانی هاوپەیمانەکانی ئەمریکان لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەڵکو بەپێچەوانەی چاوەڕوانی ئەو هێزانە، چنگ و چەپۆکی ڕەوتی ئیسلامی سیاسی شیعە بەسەر ئەم ڕژێمەدا هێندەی تر توند بووە، لانیکەم لەڕووی کورسییەکانی پەرلەمان و لەڕووی پێکهێنانی حکومەتی داهاتووەوە.
سەبارەت بە ڕێژەی بەشداریکردنی دەنگدەران یان ڕێژەی بایکۆت، ئەو ئامارانەی لە لایەن کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانەوە پێشکەش دەکرێن، ورد و دروست نین. بە پێچەوانەی بانگەشەکانی ئەم کۆمسیۆنە، ڕێژەی بەشداریکردن بە شێوەیەکی بەرچاو کەمترە لەو پەنجا و پێنج لەسەدایە (٥٥٪)ی کە بە فەرمی ڕاگەیەندراوە. ئەمەش چونکە کۆمسیۆن ئەم ڕێژەیەی لەسەر بنەمای کۆی ژمارەی ئەوانەی مافی دەنگدانیان هەیە کە سی (٣٠) ملیۆنە هەژمار نەکردووە، بەڵکو لەسەر بنەمای (٢١) ملیۆن دەنگدەر کە بە فەرمی تۆمارکراون، جگە لەوەش، کۆمیسیۆن هیچ حیسابێکی نەکردووە بۆ دەنگی ژمارەیەکی زۆر لە دەنگدەرانی ڕاستەقینە کە لە ژێر فشاردا دەنگیان داوە، بەڵام لەڕاستیدا بایکۆتیان کردوە، ئەمەش لە ڕێگای ( دەنگ سوتاندن)ەوە واتە بەهۆی دەنگدان بە زیاتر لەبەربژێرێک کە ئەمە پێچەوانەی ڕێوڕەسمی پرۆسەی دەنگدانەکەیە.
جگە لەوانەی لە سەرەوە باسکران، سیمای هەڵبژاردنەکە بریتی بوو لە کڕینی دەنگی دەنگدەران و تەنانەت کڕین و فرۆشتنی کارتی دەنگدان بە شێوەیەکی بەربڵاو و بێ وێنە، لەگەڵ دەنگدانی خێڵەکیانە و هۆزگەری و پشتبەستن بە پەیوەندی خێڵەکی و بەرتیلدان بە شێخی خێڵ و هۆزەکان و مەحسوبیەت و پڕوپاگەندە لەسەر بنەمای تائیفەچیـیەتی و قەومگەرایی و بابەتی تری لەم چەشنە کۆنەپەرستانە سەروو سیاسی و نا مەدەنیانە، و هەموو ئەمانە بە شێوەیەکی ڕوون و ئاشکرا ئەنجام دران. ئەمە سەرباری حاڵەتی ساختەکاری لە دەنگدان و ناچارکردنی ئەندامانی هێزە چەکدارەکان و میلیشیاکان و هێزە سەرکوتگەرە ئەمنییەکانی حکومەت و فەرمانبەرانی تر لە هەندێک دامەزراوەی حکومەتدا، کە وەک هەمیشە ناچاربوون دەنگ بەو حزبانە بدەن کە ئەو دامەزراوانەیان کۆنترۆڵکردووە.
یەکێک لە تایبەتمەندیـیە سەرەکیـیەکانی هەڵبژاردنی ساڵی (٢٠٢٥)ی عێراق، هەژموونی ئاشکرای ئۆلیگارشی دارایی بوو بەسەریدا، واتە سەرمایەدارە ملیاردێرەکانی بە ڕەچەڵەک سیاسی کە لە هەناوی ئەم هێزە دەسەڵاتدارانەی زاڵن بەسەر ئەم هەڵبژاردنەدا سەریاندەرهێناوە و کۆنتڕۆلی ئەنجامەکانی دەکەن. هەر ئەم ئۆلیگارشیە دارایـیە و دەستە و تاقمە سیاسیەشە کە کۆنتڕۆڵی چارەنووسی جەماوەریان کردووە لە عێراق و سامانی کۆمەڵگە دەماشنەوە و دووبارە دەسەڵاتەکەیان بە ڕیگەی جۆراوجۆر بەرهەم د‌‌ەهێننەوە، لەوانەش ئەم هەڵبژاردنە کە بە یەکێک لە گەندەڵترین و ساختەترین هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراق دادەنرێت.
هەر بۆیە، سەرەڕای بانگەشەی دەسەڵات و ئەوانەی تەپڵ بۆ هەڵبژاردن لێدەدن، زۆرینەی جەماوەری چینی کرێکار و زەحمەتکێشان و گەنجانی پرۆلیتاری بە شێوەیەکی بەربڵاو بەردەوام بوون لە بایکۆتکردنی، بێ ئەوەی هیچ خۆشباوەڕیەکیان هەبێت بە هێنانەدی سادەترین ئاڵوگۆرێک لە ژیان و گوزەران و بارودۆخی کاریاندا لە ڕێی پەرلەمانەوە، یان هێنانەدی هیچ چاکسازیەکی سیاسی و ڕۆشنبیری جیدی لەڕێگای ئەم پەرلەمانەوە. بۆ جاری شەشەم هەڵبژاردن نیشانیدا کە شتیک نیـیە جگە لە گاڵتەجاری بۆ جەماوەری کرێکاران و ستەملێکراوان و بەهەژارکراوانی سەراسەری عێراق، بەڵام گۆڕەپانێکی گرنگ و جددیە بۆ حزبە دەسەڵاتدارەکان و حزبەکانی ئۆپۆزسیۆنی بۆرژوازی لە ناسیۆنالیستەکان و ئیسلامیـیەکان و نیولیبراڵەکان، ئەمە جگە لەوەی کە خۆی ئامرازێکی سیاسیشە و پەیوەندییەکی پتەوی هەیە بە دووبارە بەرهەمهێنانەوەی ئەو هەژمونە سیاسییەی کە هەردوو ڕژێمی ئیسلامی ئێران و ئەمریکا و هاوپەیمانە ناوچەییەکانی، هەر ئێستا هەیانە بە سەر عێراقدا.
عەبدوڵڵا ساڵح: ئەم هەڵبژاردنە لەکاتێکدا ئەنجام درا کە هەندێک ڕوداو لەناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هاتنە کایەوە کە هاوسەنگی هێزیان لەم ناوچەیە گۆڕی لە بەرژەوەندی ئیسرائیل و هاوپەیمانەکەی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەمەش لە ئەنجامی ئەو شەڕە جینۆسایدیەی کە حکومەتی فاشیستی ئیسرائیل دژی دانیشتوانی کەرتی غەززە بەرپایکردووەو کاردانەوەکانی ئەم شەرە. ئایا ئەم پێشهاتانه چ کاریگەرییەک بەجێدەهێڵن لەسەر ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ئێستا و لەسەر هاوسەنگی هێز لەناو پەرلەمانی هەڵبژێردراو و دواتر لەسەر گۆڕەپانی سیاسی لەسەرتاسەری عێڕاق؟
موئەیەد ئەحمەد: گومانی تێدا نییە، گۆڕانی ئەم دواییەی هاوسەنگی هێز لە بەرژەوەندی ئیسرائیل و ئەمریکا، دوابەدوای ئەو ئاڵوگۆڕانەی لە پرسیارەکەتدا ئاماژەیان پێکراوە، کاریگەریەکی بەرچاوی لەسەر دۆخی سیاسی عێراق داناوە و دادەنێ، لەنێویاندا پێکهێنانی حکومەتی ئایندەی عێڕاق و پەیوەندی سیستمی سیاسی لە عێڕاق بە سیستمی سیاسی بۆرژوازی نێودەوڵەتیـیەوە کە لەژێر هەژمونی ئەمریکادایە، بەڵام مەرج نییە ئەمە بەو مانایە بێت کە لە ئەنجامی هەڵبژاردندا ڕەنگ بداتەوە، هەروەک بینیمان کە چۆن لە هەڵبژاردنی ئەم ساڵ (٢٠٢٥)دا جێپەنجەی خۆی بەجێ نەهێشت و ئەنجامەکانیش تەواو پێچەوانە بوون؛ وە بووە هۆی زیادبوونی دەنگەکانی قەوارە و حزبەکانی (چوارچێوەی هەماهەنگی) ڕەوتەکانی ئیسلامی سیاسی شیعە، بەم شێوەیە لەم هەڵبژاردنەدا تەرازووەکە لە بەرژەوەندی کاریگەریی هەژمونی ڕژێمی ئێران لەناو عێراقدا وەرچەرخا.
هەڵبژاردنی پەرلەمانی، لە سەردەمی ئیمپریالیزم و توندبونەوەی ململانێ جیۆپۆلەتیکیەکاندا، بە شێوەیەکی گشتی، ئامرازێکی دەستی زلهێزە نێودەوڵەتی و ناوچەیـیەکانە بۆ کاریگەری دانان لەسەر دیاریکردنی ڕەوەندە سیاسیـیەکان لەناو وڵاتێکی دیاریکراودا، وە بە تایبەتی هەڵبژاردن لە عێراقدا ئەم ڕێسایەی هەیە، چونکە ئامرازێکە بۆ گواستنەوەی دەرئەنجامی ئەو گۆڕانکاریانەی کە ڕەنگە لە هاوسەنگی هێزی ناوچەکەدا ڕوو بدەن، بەتایبەتی لە نێوان ئەمریکا لە لایەک و ڕژێمی ئیسلامی ئێران لە لایەکی ترەوە، بۆ ناو عێراق؛ ئەوەی کە ئەمە ڕاستەوخۆ لە ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەمساڵدا بەدی نەهاتووە، گۆڕانکاریەکی ئەوتۆ بەسەر ئەم ڕاستییەدا ناهێنێت. هەروەک لە سەرەوە ئاماژەمان پێدا، ڕەوندە سیاسیـیەکانی عێراق و ئەو حکومەتەی لەم هەڵبژاردنە دێتە کایەوە، وە سەرتاپای سیستمی سیاسی، بە شێوەی جۆراوجۆر لەژێر کاریگەری ئەم گۆڕانکاریـیە لە هاوسەنگی هێزی نێودەوڵەتی و ناوچەیـیدا دەبێت، لە دەورانی داهاتودا.
عەبدوڵڵا ساڵح: یەکێک لە تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکانی ئەم هەڵبژاردنە، خۆبەدوورگرتنی (ڕەوتی سەدر)ە لە بەشداریکردن تێیدا، وێڕای مانەوەی وەک هێزێکی میلیشیای تائیفی خۆسەپێن بەسەر گۆڕەپانی سیاسیدا لە ڕێگەی بەکارهێنانی نفوزی خۆی لە نێو جەماوەری بەهەژارکراو و لە ڕێگەی میلیشیاکانیەوە (سرایا السلام)، چاوەڕوانی چی لە هەڵوێستی ئەم بزووتنەوەیە دەکەی؟ وە دوای هەڵبژاردن ڕۆڵی داهاتووی لەسەر گۆڕەپانی سیاسی چی دەبێت؟
موئەیەد ئەحمەد: بایکۆتی هەڵبژاردن لەلایەن (ڕەوتی سەدر)ەوە کاریگەریەکی بەرچاوی لەسەر پرۆسەی هەڵبژاردن نەبوو، چونکە ڕەوتەکانی ئیسلامی سیاسی شیعە کە لەناو (چوارچێوەی هەماهەنگی) دان، توانیان دەنگی پێویست دەستەبەر بکەن بۆ ئەوەی سەنگ و قورسایی بەرچاویان هەبێ لە پێکهێنانی حکومەتی داهاتوودا. بێ توانایی و سەرنەکەوتنی (ڕەوتی سەدریـی)ەکان لە پێکهێنانی حکومەت لە خولی پێشوودا، لە ڕێگەی هاوپەیمانی لەگەڵ حزبە ناسیۆنالیستە کوردیـیەکان و حزبە ناسیۆنالیستە عەرەبیەکانی “سوننی”ی و ناکامی هەوڵەکانی بۆ گۆشەگیرکردنی ڕکابەرەکانی لەناو ڕەوتە ئیسلامیـیەکانی شیعەدا، وایکرد ئەم ڕەوتە هەڵوێستی بایکۆتی هەڵبژاردن بگرێتەبەر، بەڵام هۆکارە واقعیـیەکانی خۆبەدوورگرتنی لە بەشداری لە هەڵبژاردندا دەگەڕێتەوە بۆ پاراستن و هێشتنەوەی هەژمونی مەزهەبی و تائیفی خۆی لە نێو پەیڕەوکارانی ڕێبازەکەیدا.
(سەدر) خۆی بە باشی ئاگاداری ئەو ناڕەزایەتیـیە کۆمەڵایەتیـیە بەربڵاوەیە دژی گەندەڵی و بەبرسیکردن کە ئەم دەسەڵاتە هێناویەتە کایەوە، وە دەزانێ ئەم ناڕەزایەتیـیە چەندە ڕیشەدارە لە نێو جەماوەردا لە باشوور و ناوەڕاستی عێراق، بەتایبەتی لە نێو لایەنگرانی خۆی و ڕێبازە مەزهەبیـیەکەی لە ژینگەی باوەڕدارانی مەزهەبی شیعەدا. سیاسەتی بایکۆتکردنی پەرلەمان لای (ڕەوتی سەدر) لەسەر ئەم حیساباتە سیاسیـیانە و ئەم ستراتیژە کۆنەپەرستانەیە وەستاوە بۆ پاراستنی هەژموونی تائیفی و مەزهەبی خۆی، بەڵام ئەمە نایانخاتە دەرەوەی سیستەمی حوکمڕانی، چونکە ڕۆڵیان لە داڕشتنی سیاسەتی عێراقدا هەیە، تەنانەت لەناو بەڕێوەبردنی دەوڵەتیشدا، وە تا ئێستاش خاوەنی هێزی میلیشیای خۆیانن (سرایا السلام) و بەشێکن لە دامودەزگای حکومەت و ئیدارەی دەوڵەت و دابەشکردنی تاڵانییەکانی سەروەت و سامان و دەسەڵات.
سیاسەتەکانی (ڕەوتی سەدر) ڕوخاندنی دەسەڵاتی ئیسلامی سیاسی شیعە ناکاتە ئامانج. نەک هەر ئەوە بەڵکو پێگەکەی وەک هێزێکی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی بەشدارە لە درێژە پێدانی سەروەری ئیسلامی سیاسی شیعە بەسەر ڕەوەندە سیاسیـیەکان لە عێراقدا، وە تەواوکەری لایەنەکەی تری ئەم سەروەریـیەیە، لە دابینکردنی هەژمونی تائیفەگەری شیعەیی لەناو جەماوەری ناڕازیدا. پەیوەندیە، تاڕادەیەک، باشەکانی لەگەڵ (مەرجەعیەت)ی ئایینی و لە هەمان کاتدا لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران، دەیکاتە بەشێک لە هاوکێشەی زاڵبوونی ڕەوتە ئیسلامیـیە شیعەکان بەسەرڕەوەندی بارودۆخی سیاسی لە عێڕاقدا، بەم پێیەش ڕۆڵی پاراستنی دەسەڵاتی ئەم ڕەوتانە دەگێڕێ لە ئەگەری پەرەسەندنی قەیرانی سیاسی لە عێراقدا بەرەو قەیرانێکی شۆڕشگێڕانە.
هەڵوێستی ڕەوتی سەدر دژی ئەو گەندەڵیـیە بەربڵاوەی کە سەراپای پەیکەرەی ڕژێمەکەی داگرتووە، وە بانگەشەکانی بۆ هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاکان و بایکۆتی هەڵبژاردن و پەرلەمان، و چەندین بانگەشەی تری هاوشێوە، ئەمانە بابەتێکی نامۆ نین لە چوارچێوەی نەریتی دەسەڵاتی بۆرژوازی ئیسلامی شیعەدا، هەر بۆیە پێگەی (ڕەوتی سەدر) لەناو ئەم ڕژێمەی ئێستای عێراقدا تا ڕادەیەک وەک هاوشێوەی باڵی ڕیفۆرمخواز وایە لەناو ڕژیمی ئیسلامی لە ئێران. بەکورتی ڕۆڵی ئەم ڕەوتە تەواوکەری ئەم ڕژێمە فەرمانڕەوایەیە لە ڕێگەی لەقاڵبدان و لەباربردنی ناڕەزایەتی شۆڕشگێڕانەی جەماوەر.
بەڵام ڕۆڵی کۆنەپەرستانەی (ڕەوتی سەدر) دژ بە چینی کرێکار و دژ بە تێکۆشانی جەماوەری شۆڕشگێر، هەروەها نفوز و تاڕادەیەک کاریگەریـیـیە کۆمەڵایەتییەکەشی لەناو پرۆلیتاریا و بەهەژارکراوەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق، وای لێ دەکات ببێتە یەکێک لە بەدیلە بۆرژوا-ئیمپریالیستییەکان و هاوپەیمانەکانیان لە ناوچەکەدا لە چوارچێوەی ڕەوەندی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە عێراقدا. ناکۆکیـیەکانی بارودۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی عێراق و قەیرانی فەرمانڕەوایی بۆرژوازی، (ڕەوتی سەدر) دەکاتە یەکێک لە بەدیلە سیاسیـیەکان، بەتایبەتی بۆ کۆنترۆلکردن و پەکخستنی ناڕەزایەتیـیە کۆمەڵایەتیـیەکان، ئەمەش بە هۆی ئەوەی کە تاقمی ئۆلیگارشی دەسەڵاتدار کە لایەنی جۆراوجۆری بۆرژوازی قەومی و تایفی عێراقی لەخۆ گرتووە، بە هەموو شێوەیەک دەسەڵاتی خۆی دەپارێزێت، لەوانەش بە سازشکردن لەگەڵ (ڕەوتی سەدر) بەپێی پێویست. لە ئەنجامدا ڕۆڵی (ڕەوتی) سەدر لەسەر شانۆی سیاسی دەمێنێتەوە، بەڵام لە دەرەوەی ڕژێمە سیاسییەکە نەک لە ناوجەرگەیدا.
ڕۆڵی (ڕەوتی سەدر) لە (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩)دا ڕوون و ئاشکرا بوو، هەوڵی دەدا خەباتی ناڕەزایەتی بە هەموو شێوەیەک لە چوارچێوەی ئاسۆی سیاسی و مەزهەبی خۆیدا لەقاڵب بدات، هەر لە هەوڵدان بۆ پێدانی سیمایەکی ئایینی و مەزهەبی بە ڕاپەڕین تا سەرکوتی ئاشکرا لە دژی ژنان و جەماوەری ڕاپەڕیو، و پێکهێنانی یەکەی سەرکوتگەرانەی “کڵاوە شینەکان” بۆ کۆنترۆڵکردنی خەڵکی ڕاپەڕیو، وە شێوازی تری لەم جۆرانە. ئەم سیناریویە، لەگەڵ هەر هەڵکشانێکی خەباتی شۆڕشگێڕانەی جەماوەرییدا، دووبارە دەبێتەوە.
عەبدوڵڵا ساڵح: ئەی پەیوەندی ئەم هەڵبژاردنە، لە ڕووی سیاسی پراکتیکییەوە، بە چینی کرێکار و جەماوەری زەحمەتکێش و ستەملێکراوانی عێراقەوە چۆنە؟
موئەیەد ئەحمەد: ناوەڕۆکی چینایەتی بۆرژوا ناسیۆنالیستانە و ئیسلامیـیانەی پەرلەمان و هەڵبژاردن و قەوارە و هاوپەیمانیە پەرلەمانیەکانی ناوی لە کەس شاراوە نییە، چونکە ئەمە دامەزراوەیەکی قۆرخکاریـی ئەو هێزانەیە و لە لایەن ئەمریکاوە، لە دوای داگیرکردنی عێراق دامەزرێندراوە بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵاتی ئەم لایەنە بۆرژوازیـیانە و بەرهەمهێنانەوەی ئەوەش کە پێی دەوترێت پرۆسەی سیاسی و ئەو ڕژێمە سیاسیەی کە لێیەوە سەریهەڵداوە، ئەمە لەلایەک، و لە لایەکی تریشەوە وانەخشێنراوە کە کۆسپێک بێت لەبەردەم گەشەسەندنی خەباتی چینایەتی سیاسی پرۆلیتاریا و ڕێگری بکات لە پێکهاتنی ئیرادەی سیاسی سەربەخۆی ئەم چینە لە ناو کۆمەڵگادا و بەم شێوەیەش ڕێگر بێت لەبەردەم پێداویستییەکانی پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و ئاڵوگۆڕی سیاسی شۆڕشگێڕانە و سۆشیالیستی لە لایەن چینی کرێکار و جەماوەری زەحمەتکێش لە دژی سەروەری سەرمایە و سەرمایەداری.
سەرهەڵدانی یەکەمین پەیوەندی ڕاستەقینەی پەرلەمان، وەک ئامرازێکی کردەیی، بە لەقاڵبدان و پەکخستی خەباتی سیاسی جەماوەریی زەحمەتکێشان و گەنجان، وە بە تێکشکاندنی ناڕەزایەتیـیە شۆڕشگێڕیـیەکانیان، لەسەر ئاستی عێراق بە هەرێمی کوردستانیشەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (٢٠١١)؛ کاتی شۆڕشەکانی میسر و تونس، کە بە هۆیانەوە ناڕەزایەتی جەماوەری لە عێراق، بەتایبەتیش لە هەرێمی کوردستان سەریان هەڵدا.
ئەو کاتە (بزووتنەوەی گۆڕان) دامەزراوەی پەرلەمانی قۆستەوە وەک ئامرازێک بۆ خەفەکردنی ئەو ڕاپەڕینەی کە لە هەرێمی کوردستان لەئارادابوو، ئەمەش بە ڕاکێشانی ڕاپەڕین بۆ ناو سندوقەکانی دەنگدان و هۆڵەکانی پەرلەمان لەپێناو گەیشتن بە ئامانجە سیاسیـیە بۆرژوازیـیە ناسیۆنالیستەکانی.
هەرچی پەرەسەندنی دواترە لە بەکارهێنانی پەرلەمان و هەڵبژاردن لە لایەن بۆرژوازی دەسەڵاتدارەوە، چەشنی ئامرازێکی “نەرم” بەڵام وەک درێژەپێدانی سەرکوتکاری خوێناوی ڕاپەڕینی شۆڕشگێڕانە، لە ساڵی (٢٠١٩)دا بوو، کاتێک پەرلەمان و هەڵبژاردن لە عێڕاق بەکارهێنران بۆ کۆنتڕۆڵکردن و لە قاڵبدانی (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەر) لە چوارچێوەی پەرلەماندا لە ڕێگەی “هەڵبژاردنی پێشوەختە” کە لە ساڵی (٢٠٢١)دا بەڕێوەچوو.
سەرەڕای سەرکوتکردنی دڕندانە و خوێناوی ڕاپەڕینەکەی (ئۆکتۆبەری ٢٠١٩) لەلایەن ڕژیمەوە کە گیانلەدەستدانی زیاتر لە (٨٠٠) خۆپیشاندەری کچ و کوڕی لێکەوتەوە، ئەم ڕاپەڕینە توانی دەستلەکارکێشانەوەی (عادل عەبدولمەهدی) سەرەک وەزیران و هەڵوەشاندنەوەی ئەنجوومەنی پارێزگاکان و کۆمەڵێک ڕێکاری تر بەسەر ڕژێمدا بسەپێنێت. ئەگەر ڕاپەڕین پەرەی بسەندایە و خۆی بە ئاسۆیەکی سیاسیی سۆشیالستی شۆڕشگێڕانە پڕچەک بکردایە و شورا کرێکاری و جەماوەریـیەکانی خۆی دابمەزراندایە، دەیتوانی سیستەمێکی سیاسی جیاواز، لە ڕووی چۆنایەتیـیەوە، لە شێوەی بزووتنەوەی شورایی لەسەر پاشماوە وێرانەکانی پەرلەمانتاریزمی بۆرژوازی بنیات بنێ. ئەمەش بۆ پیادەکردنی ئیرادەی سیاسی ڕاستەوخۆی خۆی لە چوار چێوەی هەر ئەم شێوازە سیاسیە غەیرە پەرلەمانیەدا، وە بەکارهێنانی بەمەبەستی هێنانەدی ئاڵوگۆڕی سیاسی پێویست بۆ پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی، و گەشەپێدانی هێزی پرۆلیتاریای سۆشیالست لەسەر ئاستی کۆمەڵگا لەم چوارچێوەیەدا و هەنگاونان بەرەو گۆڕانکاریـیە شۆڕشگێڕیـیە سۆشیالستیـیەکان.ئەمە بەهۆی کۆمەڵێک هۆکارەوە ڕووی نەدا، کە لێرەدا ناچینە ناو ئەم باسەوە.
ئەوەی دەمەوێت جەختی لەسەر بکەم ئەوەیە کە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە لەلایەن هێزەکانی ڕژێمەوە لە ساڵی (٢٠٢١) و بەشداریی هێزەکانی دژە شۆڕش تیایدا لە ئیسلامیـیەکان و ناسیۆنالیستەکان و نیولیبراڵەکان و ڕیفۆڕمخوازانی سازشکاری ناو ڕاپەڕینەکە، خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە پەرەسەندنی پەیوەندی شۆڕش و ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێرانەی ناو کۆمەڵگا بە پەرلەمان و بە هەڵبژاردنەکانی عێراق و بەو هێزانەشەوە کە تیایدا بەشدارن لە دەستە و تاقمە جۆراوجۆرەکانی بۆرژوازی و وردە بۆرژوازی.
هێزەکانی دژە شۆڕشی ناو ڕاپەڕینەکە توانیان چەند کورسیـیەکی پەرلەمانی بەدەست بێنن لە ڕێگەی ساتوسەوداکردن بە خوێنی گەنجان بۆ گەیشتن بە ئامانجە سیاسیـیە ئیسلامیـیە کۆنەپەرستەکانیان، یەکێک لەو ئامانجانە پرۆژە یاسای (پاکێجی ئەحکامە جەعفەریەکان) بوو کە بەکۆیلەکردنی ژنانی عێراقە، و لەلایەن پەرلەمانتار (ڕائید مالیکی)یەوە پێشنیارکرا، دوای ئەوەی ناوبراو کورسیـیەکی پەرلەمانی بەدەست هێنا وەک بەشێک لە قەوارەی “ئیمتیداد”، کە یەکێک لەو قەوارە پەرلەمانیانەیە کە بەناوی ڕاپەڕینەوە چوونە ناو پەرلەمانەوە وەک هێزێکی دژە شۆڕشی ناو ڕاپەڕین.
پێشتر لە بەیاننامەی (ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێڕاق) سەبارەت بە هەڵبژاردنی ئەمساڵ (٢٠٢٥) پێداگریمان کردۆتە سەر ئەوەی کە ئەم هەڵبژاردنە بەردەوامی هەڵبژاردنی هێزەکانی دژە شۆڕشی ساڵی (٢٠٢١)ە، کە سەرکوتی (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩)یان کرد و لە خوێندا شەڵاڵیان کرد و هەڵبژاردنیشیان کرد لەو کاتەدا وەک تەواوکاریی پڕۆسەی خنکاندنەکەی.
بەم شێوەیە، پەیوەندیی ڕاستەقینەی پەرلەمان لە عێراقدا بە ململانێی چینایەتی و سیاسیی ناو کۆمەڵگاوە، بریتیـیە لە پەیوەندیی پەکخستنی خەباتی شۆڕشگێڕانەی جەماوەری ڕەنجدەر و چەوساوە و لاوان. ئەمەش یەکێکە لە گرنگترین تایبەتمەندیـیە عەمەلیـیەکانی پەرلەمان لە عێراقدا لە پەیوەندیی لەگەڵ چینی کرێکار و جەماوەری چەوساوە و خەباتەکانیاندا، کە دەرەنجامی ڕەوەندی ململانێی چینایەتیـیە لە وڵاتدا.
ئەم پەیوەندیـیە کۆنەپەرستانە و سەرکوتگەرانەیە تەنیا سنوردار نەبۆتەوە بە سەرکوتی خەباتی جەماوەری ڕاپەڕیو، بەڵکو وەک هەموو پەرلەمانە بۆرژوازیـیەکان گشت ئەو بوارانەشی لەخۆگرتووە کە پەیوەستن بە سەرکوتی چینی کرێکار و گەنجان و ژنانی ستەملێکراو و خەباتیانەوە، کە لە هەموو ئەو یاسا و بڕیارانەی پەرلەماندا دەیبینین، هەر لە دەرکردنی “پەڕەی سپی”یەوە بۆ چەسپاندنی پایەکانی سەرمایەداری لە ڕێگەی سیاسەتی ئابووری نیولیبراڵی و بەهەژارکردنی جەماوەرەوە، تا بەردەوامبوون لە کارکردن بە یاساکانی ڕژێمی فاشیستی بەعس لە ڕێگریکردن لە کاری سەندیکایی لە دامەزراوە دەوڵەتییەکان و لە سەپاندنی قێزەونترین یاسا ناڕەواکان بەسەر ژناندا لە عێراق بە دەرکردنی (پاکێجی ئەحکامە شەرعییەکانی جەعفەری)، و خنکاندنی ئازادیـیە مەدەنی و تاکەکەسیـیەکان و …هتد.
ئەم تایبەتمەندیـیە جیاوازانەی پەرلەمانی عێراق، سەرەڕای لێکچوونیان، لەڕووی شکڵ و شێوازەوە، لەگەڵ پەرلەمانە بۆرژوازییەکان بە گشتی لە سەردەمی سەرمایەداریی ئیمپریالیدا، لەوەوە سەرچاوە دەگرێ کە شکڵ و شێوازی پەرلەمانیی سیستەمی ئێستا لە عێراق، لە لایەک هەڵگری تایبەتمەندییەکانی پەرلەمانتاریزمە لە سەردەمی ئیمپریالیزمدا، وە لە لایەکی ترەوە ئەم پەرلەمانە لە ئەنجامی ململانی سیاسی و خەباتی چینایەتی ناوکۆمەڵگا سەریهەڵنەداوە، بەڵکو لە دوای شەڕی ئیمپریالیستی ئەمریکا بۆ سەر عێراق و وەک دەر ئەنجامێکی ئەو شەڕە سەریهەڵداوە و دامەزراوە. ئەمەش خۆی شێوازێکی تایبەتی پەرلەمانیـیە لە سەردەمی ئیمپریالیدا، وە وەک پێشتریش باسمانکرد، پەرلەمانێکە بۆ سیستەمێکی سیاسی ئیسلامی و ناسیۆنالیستی پشک پشکێنە و پڕۆسەیەکی سیاسی ئیمپریالستی نەخشێنراوە بۆ دابەشکردنی کۆمەڵگا لەسەر بنەمای قەوارەی قەومی و تائیفی و بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی ئەم دابەشبوونە بە بەردەوامی.
سیاسەتی حزبی شیوعی عێراق و ئەوانەی هاوبەشی دیدگای ئەم حزبەن، بریتیە لە دامەزراندنی “دەوڵەتی مەدەنی” و “هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاکان” و چەند ئامانجێکی تری سیاسی نیمچە ڕیفۆرمیستی لە ڕێگەی پەرلەمانەوە. ئەم جۆرە دیدگایە شتێک نییە جگە لە سیاسەتێکی پەیوەست بە خۆشباوەڕی بورژوازی بچووکی خۆشگوزەران کە هەوڵدەدات جێگەیەک بۆ خۆی بدۆزێتەوە لەناو ئەم سیستەمەدا.
عەبدوڵڵا ساڵح: ئایا ئەم ئەزمونە ڕاستەقینەیەی جەماوەری ڕەنجدەر و ستەملێکراو ڕۆڵی هەیە لە بنیاتنانی تاکتیکی سیاسی پرۆلیتاری بەرامبەر بە پەرلەمانی بۆرژوازی؟
موئەیەد ئەحمەد: هەلومەرجی واقعی خەباتی چینە کۆمەڵایەتییەکان و پەیوەندییەکانی نێوانیان، لە هەر قۆناغێکی دیاریکراوی پەرەسەندنی خەباتی چینایەتی و لە هەر وڵاتێکدا بە جیا، لە شێوازی سیاسی دیاریکراو و لە پەیوەندی دیاریکراوی نێوان حیزبەکانیشدا خۆی دەردەخات، کە بە شێوەیەکی گشتی نوێنەرایەتی بەرژەوەندییە چینایەتییە جیاوازەکان دەکەن. جا بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەو هەلومەرج و هاوسەنگی هێزە چینایەتیـیانە، ناتوانرێ تاکتیکی سیاسی بگیرێتە بەر و باز بدرێت بەسەر ئەو هەلومەرجە واقیعیانەدا.
ئەزموونی ڕاستەقینەی جەماوەری کرێکار وزەحمەتکێش و گەنجان و ژنانی ستەملێکراو سەبارەت بە پەرلەمانی عێراق، بایەخێکی زۆری هەیە و هۆکارێکی گرنگیشە بۆ دیاریکردنی تاکتیکی سیاسی شۆڕشگێڕانە بەرامبەر پەرلەمان. بۆیە بایکۆتی جەماوەری بۆ پەرلەمان و نەبوونی هیچ خۆشباوەڕییەک بە پەرلەمان و ئەنجامدانی چاکسازی لەڕێگەیەوە لەناو ڕیزەکانی پرۆلیتاری وشیار بە بەرژەوەندییە چینایەتیەکانیان، بابەتێکی جدیە و دەبێ لەبەرچاو بگیرێت لەکاتی گرتنەبەری تاکتیکی پرۆلیتاری بەرامبەر پەرلەمان، ئەمەش پێچەوانەی ئەوەیە کە هەندێک لە ڕابەرانی حزبەکانی کۆمۆنیستی کرێکاری باسی لێوەدەکەن کە گوایە ئەم بایکۆتە جەماوەرییە فاکتەرێکی گرنگ نییە بۆ دیاریکردنی تاکتیکی سیاسیان سەبارەت بە بەشداریکردن یان بایکۆت، بە بیانووی ئەوی ئەوان “پۆپۆلیست” نین، واتە ناکەونە دوای بیر و بۆچونی خۆبەخۆیی جەماوەر.
هەڵوێست بەرامبەر پەرلەمان بؤتە ڕەنگدانەوەی پۆڵاڕیزەبوونی چینایەتی ناو کۆمەڵگا، سیاسەتی بایکۆت یان بەشداری لە پەرلەماندا سروشتی چینایەتیی سیاسەتەکانی هەر حزب و ڕێکخراوێکی سیاسی دەردەخات، بەتایبەتی لەناو بزووتنەوەی کرێکاری و کۆمۆنیستی و چەپدا بەگشتی. بەڵام سەبارەت بە حزبە بۆرژوا ئیسلامی و قەومی و نیولیبراڵەکان کە بێ چەندوچوون بەشداری لە هەڵبژاردندا دەکەن، سیاسەتی بەشداریکردن لای ئەوان کێشمەکێشێکە بۆ گەیشتن بە بەرژەوەندییە سیاسییە چینایەتییە بۆرژوازییە دژە جەماوەریـیەکانیان لە ڕێگەی ئەوەی کێ کۆنترۆڵی پەرلەمان بکات و بیخاتە خزمەت بەرژەوەنییەکانی خۆی.
عبدالـله صالح: هەڵوێستی کۆمۆنیستەکان، بەگشتی، لە بەرامبەر پەرلەمانە بۆرژوازییەکاندا چییە؟ ئایا دەکرێت بەشدار بن لە پەرلەمان و لە هەڵمەتەکانی هەڵبژاردنیدا؟
مؤيەد ئەحمەد: هەڵویستی کۆمۆنیستەکان سەبارەت بە سیستەمی پەرلەمانی و هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە کۆمەڵگەی سەرمایەداریدا ڕوونە و بەکورتی بەم شێوەیەی خوارەوەیە:
سیستەمی پەرلەمانی، دامەزراوە و ئامرازێکی سیاسییە بۆ ڕێکخستنی فەرمانڕەوایی بۆرژوازی و بۆ بەخشینی ڕەوایی بە دیکتاتۆرییەتی چینی بۆرژوازی و دەوڵەتەکەی کە جگە لە ئامرازێکی چەوساندنەوەی چینی کرێکار و بەهەژارکراوان شتێکی تر نییە. لەم ڕووەوە، واتە لە ڕووی ناوەڕۆکی چینایەتی دەوڵەتەوە، فەڕق ناکات دەوڵەتی بۆرژوازی لە دەستی لیبڕاڵییەکاندا بێت یان نیوفاشیستەکان یان ئیسلامییەکان یان ناسیۆنالیستەکان یان میلیشیادارەکان یان جەنەڕاڵە سەربازییەکان وەیا …هتد. کاتێک بۆرژوازی فەرمانڕەوا هەڵبژاردن و پەرلەمان بەکاردەهێنێت وەک ئامڕاز و شێوەیەکی سیاسی “دیموکراسی” بۆ ئەم دیکتاتۆرییەتە چینایەتییە بۆرژوازییە، ئەوا بە پلەی جۆراوجۆر، ئەوەی کە پێی دەوترێت “شەفافیەت” و ڕەچاوکردنی “دیموکراسی”، پەیڕەو دەکات لە هەڵبژاردنەکان و لە میکانیزمەکانی کاری پەرلەماندا لە پابەندبوونێکی نزیک لە تەواوەتی بە یاساکانی یارییە “دیموکراسییە”کەوە تا دەگاتە ساختەکاری ئاشکرا و دیاریکردنی پێشوەختەی ئەنجامی هەڵبژاردنەکە و دەستکاریکردنی میکانیزمەکانی کاری پەرلەمان، و تەنانە تاڕادەی “بەیعەت” وەک ئەوەی (سەدام حسێن)ی ناسیۆنال فاشیست لە عێراق پەیڕەوی کرد.
ئەرکی سەرەکی پەرلەمانی بۆرژوازی بریتییە لە شاردنەوەی ناوەڕۆکی چینایەتی بۆرژوازییانەی دەوڵەت یان سیستەمی سیاسی فەرمانڕەوای ئەم چینە لە پشت پەردەی نوێنەرایەتیکردنی ئیرادەی جەماوەر و پیادەکردنی لە ڕێگەی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانەوە، وە ئەمە هەڵویستی مارکسییەکانە بەرامبەر پەرلەمانی بۆرژوازی و هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان. وەک لە بڕیارێکی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆنالی سێیەم، کە لینین تـێـیدا بەشدار بووە، هاتووە: “مەیل و گرایشی پەرلەمانتاریزمانەی حکومەتی بووەتە شێوەی “دیموکراسی”یانەی باڵادەستی و زاڵبوونی بۆرژوازی، کە لە قۆناغێکی دیاریکراوی گەشەسەندنیدا پێویستی بە خوڕافاتی نوێنەرایەتیـیەکی ڕووکەشی جەماوەری هەیە بۆ “ئیرادەی گەل” نەک ئیرادەی چینەکان، بەڵام لە ڕاستیدا ئامرازێکە بە دەستی سەرمایەی زاڵەوە بۆ ملکەچ پێکردن و چەوساندنەوە”.(1)
سیستەمی پەرلەمانی بۆرژوازی هاوچەرخ لە جەرگەی کێشمەکێشێکدا لە دژی سیستەمی دەرەبەگایەتی و حوکمی پاشاکان و دەسەڵاتی ڕەهای پاشایەتی سەریهەڵدا، بە تایبەت لە ئەوروپا و وڵاتانی ڕۆژاوا، و لە ڕووی مێژووییشەوە گرێداروە بە سەرهەڵدان و گەشەی سیاسی چینی بۆرژوازی و مسۆگەرکردنی باڵادەستی بەرژەوەندییەکانی سەرمایە بەسەر سیستەمی دەرەبەگایەتیدا. لە سەرەتادا مافی دەنگدان بۆ پەرلەمان لە سەر خاوەندارەتی و موڵکایەتی دامەزرا بوو، وە تایبەت بوو بە خاوەندارانی پارەوپول و خاوەندارانی مڵک و زەویوزار، بەڵام کاتێک سەروەری حوکمی بۆرژوازی بەتەواوەتی مسۆگەر بوو، وە سیستەمی سەرمایەداری پەرەیسەند و ململانێی چینایەتی نێوان پرۆلیتاریا و بۆرژوازی لە کۆمەڵگەدا توندوتیژ بۆوە، لە قۆناغێکی دیاریکراوی گەشەسەندنی ئەم ململانێیەدا، چینی کرێکار لە ڕێگەی خەبات و تێکۆشانی خۆیەوە مافی دەنگدانی گشتی بەدەستهێنا. هەروەها ژنانیش ئەم مافەیان بەدەستهێنا دوای گەشەسەندنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی ژنان بۆ بەدەستهێنانی مافی دەنگدان بۆ ژنان و دەرکەوتنی بزووتنەوەی ناسراو بە سفراجێتیست (Suffragetist) لە بەریتانیا و ئەمریکا، کە لە سەرەتای سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و بە سەپاندنی یاسای مافی دەنگدانی گشتی لە بەریتانیا لە ساڵی (١٩٢٨) کۆتایی هات. تێکۆشان بۆ بەدەستهێنانی مافی دەنگدانی گشتی نهێنی و ڕاستەوخۆ و یەکسان بۆ پەرلەمانە بۆرژوازییەکان یەکێک بوو لە داواکاریـیە سیاسیـیەکانی بزووتنەوەی سۆسیالیستی و حزبەکانی لە وڵاتانی جیاوازی جیهاندا و لە هەموو وڵاتانی ئەوروپا، لەوانەش ڕووسیا تا شۆڕشی ئۆکتۆبەر.
بەم شێوەیە سیستەمی پەرلەمانی بووە شێوەی “دیموکراسی” فەرمانڕەوایی چینی بۆرژوازی، و بەم پێیەش بووە بەشێک لە دینامیزمی کێشمەکێشی سیاسی نێوان چینەکان لە کۆمەڵگەدا بە جۆرێک کە چینی کرێکار و سۆشیالیستەکان نەیان دەتوانی بێ لایەن بن بەرامبەری و بەکاری نەهێنن لە بەرژەوەندی بەدەستهێنانی داواکاریـیە ئابووریـیەکانیان و لە بەرژەوەندی خەباتی سیاسی چینایەتیـیان. لەم ڕاستایەدا لەناو بزووتنەوەی کرێکاری و سۆسیالیستیدا ئەو دیاردەیە دەرکەوت و گەشەی کرد کە پێی دەوترێت “پەرلەمانتاریزمی کۆن” کە پێش سەرهەڵدانی سەرمایەداری ئیمپریالیستی و جەنگی جیهانی یەکەم بوو، وە حزبە سۆشیال دیموکراتەکان، بە تایبەت ئەوروپییەکانیان، هەوڵیاندا چاکسازییەکان بهێننەدی لە ڕێگەی ئەم جۆرە پەرلەمانتاریزمیـیەوە یان تەنانەت دەسەڵاتیش لە ڕێگەی بەدەستهێنانی زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمانەوە بەدەستەوە بگرن. ئەم ئاڕاستە ڕیفۆڕمیستیـیە، ڕووخسارێکی زاڵی بزووتنەوەکە بوو، کە پەیوەندییەکی نزیکیشی هەبوو بە گەشەسەندنی هەلپەرستیـیەوە لە نێو بزووتنەوەی کرێکاریدا، بۆ نمونە بەسەر سیاسەتەکانی حزبی سۆشیال دیموکراتی ئەڵمانیا لە سەرەتای سەرهەڵدانی جەنگی جیهانی یەکەمەوە.
بەڵام لە سەردەمی سەرمایەداری ئیمپریالیستی و جەنگی جیهانی یەکەم و ئاشکرابوونی هەلپەرستی و شۆڤێنیزمی حزبە سۆشال دیموکراتە ڕیفۆرمێستەکان لەم جەنگەدا، ئەم “پەرلەمانتاریزمە کۆنە” چیتر جێگەی بۆ نەمایەوە لە نێو بزووتنەوەی کرێکاری و سۆسیالیستیدا. بە مایەپووچی “ئەنتەرناسیۆنالی دووەم” لە کاتی ئەم جەنگە ئیمپریالیستییەدا، کە دەوڵەتە ئیمپریالیستییەکان بۆ دابەشکردنی بەرهەمی ڕووتاندنەوەی دابەشکردنی جیهان لە ڕووی ئابووری و سیاسییەوە لە نێو خۆیاندا ئەنجامیاندا، وە وەک ئاکامی ئەو سیاسەتە شۆڤێنیانەی حزبە سۆسیال دیموکراتەکانی بەشدار لە پەرلەمان و دەنگدانیان لە بەرژەوەندی جەنگی بۆرژوازی وڵاتەکانیان، ئەم “پەرلەمانتاریزمە کۆنە” ناوەڕۆکەکەی دەرکەوت وە باوی نەما و چیتربەشێک نەما لە تاکتیکی سیاسی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و بزووتنەوەی پرۆلیتاری شۆڕشگێڕ کە ئامانجی ڕزگاربوون بوو لە سیستەمی سەرمایەداری، ئەمەش بووە هۆی دەرکەوتنی چەمکی “پەرلەمانی شۆڕشگێڕ” بە پێچەوانەی “پەرلەمانی کۆن)ی ڕیفۆرمیست. لێرەشدا، سەبارەت بەم بابەتە، بڕگەیەک دەهێنمەوە لە بڕیارەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆنالی سێیەم، کە لە تەمموز و ئابی (١٩٢٠) بەستراوە، بە ئامادەبوونی لینین:
“هەڵویستی ئەنتەرناسیۆنالی سێیەم بەرامبەر پرسی پەرلەمانتاری لە تیۆرییەکی نوێوە سەرچاوە ناگرێت، بەڵکو لە گۆڕانی ڕۆڵی خودی پەرلەمانتارییەوە سەرچاوە دەگرێت. لە سەردەمی پێشوودا، پەرلەمان، کە ئامرازێکی سەرمایەداری گەشەسەندوو بوو، بە جۆرێک لە جۆرەکان، لە بەرژەوەندی پێشکەوتنی مێژوویی کاری دەکرد. بەڵام لە بارودۆخی ئێستادا، کە بە وەحشیگەری ئیمپریالیزم تایبەتمەندە، پەرلەمان بۆتە ئامرازی درۆ و فێڵ و کاری توندوتیژی و وێرانکاری و کاری دزی. لێرەوە ڕیفۆرمیزمی پەرلەمانی، کە نە جێگیر و پایەدارە وە نە پلانێکی گشتگیریشی هەیە، هەموو گرنگییەکی کردەیی خۆی بۆ جەماوەری زەحمەتکێش لەدەست داوە.
………. دەبێت کۆمۆنیزم لێکۆڵینەوەی تیۆری سەردەمەکەمان وەک خاڵی دەستپێک وەربگرێت (پەرەسەندنی سەرمایەداری تا لوتکە، ئاراستەکانی ئیمپریالیزم بەرەو نەفیکردنەوەی خۆی بەدەستی خۆی و خۆوێرانکردنی و توندوتیژ بوونەوەی بەردەوامی شەڕە ناوخۆکان، هتد…)، و لەوانەیە پەیوەندییە سیاسییەکان و بلۆکبەندییەکان شێوەی جیاواز وەربگرن لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر، بەڵام ناوەڕۆکی شتەکان لە هەموو شوێنێک وەک خۆی دەمێنێتەوە: ئەوەی پەیوەندی بە ئێمەوە هەیە ئامادەکاری دەستبەجێی سیاسی و تەکنیکیـیە بۆ ڕاپەڕینی نوێی پرۆلیتاری”.
…. کاتێک هەندێک سۆسیالیست، کە تامەزرۆی کۆمۆنیزمن، ئاماژە بەوە دەکەن کە کاتی شۆڕش هێشتا لە وڵاتەکانیاندا نەهاتووە، و ڕەتیدەکەنەوە لە هەلپەرستە پەرلەمانییەکان جیا ببنەوە، ئەوا لە ڕاستیدا کار دەکەن بەپێی تێگەیشتنێکی هۆشیارانە یان ناهۆشیارانە، بۆ قۆناغێک کە بەرەوڕووی دەچین، کە بە قۆناغی سەقامگیرییەکی ڕێژەیی بۆ کۆمەڵگەی بۆرژوازی ئیمپریالیستی دادەنرێت، بۆیە وا گومان دەکەن کە هاوکارییان لەگەڵ کەسانێکی وەک توراتی و لۆنجی دەتوانێت بنەمایەک بێت کە خەبات بۆ ڕیفۆڕمەکان ئەنجامی کردەیی بەدەستەوە بدات”.(2)
ئەمەیە ناوەڕۆکی بابەتەکە سەبارەت بە “پەرلەمانیەتی شۆڕشگێڕ”، واتە ئامادەکاری بۆ “ڕاپەڕینی نوێی پرۆلیتاری”. بۆیە ناتوانرێت، بۆ کۆمۆنیستەکان و پرۆلیتاریای شۆڕشگێڕ، باس لە پەرلەمان و چوونە ناوی بکرێت بەبێ ڕەچاوکردنی هەڵویست لە شۆڕشی سۆسیالیستی و ئامادەکاری بۆی “لە ڕووی سیاسی و تەکنیکییەوە”.
عبدالـله صالح: دەکرێ بەو جۆرە لە قسەکانت تێبگەین کە تاکتیکی بەشداری یان بایکۆتکردنی پەرلەمان و هەڵبژاردن پەیوەستە بە ڕادەی ئامادەکاری بۆ شۆڕشی سۆسیالیستی، نەک بۆ بەدیهێنانی هەندێک داواکاری ئابووری یان سیاسی بۆ پرۆلیتاریا لە ڕێگەی پەرلەمانەوە؟
موئەیەد ئەحمەد: بەڵێ، بەشداریکردن یان بایکۆتکردنی هەڵبژاردنە بۆرژوازیـیەکان بۆ حزبێکی کۆمۆنیستی خاوەن ڕەگ و ڕیشە لە نێو چینی کرێکار و بەهەژارکراوان و چەوساوەکان و خەباتیاندا، پەیوەستە و مەرجدارە بە ڕادەی سوود وەرگرتن لەم تاکتیکە سیاسیـیە بۆ ڕێکخستنی ڕیزەکانی خەباتی شۆڕشگێڕانە لە دژی تەواوی سیستەمی بۆرژوازی فەرمانڕەوا لە کۆمەڵگەدا. ئەمە تاکتیکێکە و پەیوەستە بە گرنگییەکەوە کە هەیەتی بۆ بەهێزکردنی ناڕەزایەتی کۆمەڵایەتی و خەباتی چینایەتی پرۆلیتاری و بەهێزکردنی ڕیزەکانی خەباتی ئەم چینە و ئامادەکاری بۆ شۆڕشی پرۆلیتاری سۆشیالیستی.
لە ڕووی مێژووییەوە و لەوەتەی شورا کرێکارییەکان لە شۆڕشی ڕووسیا لە ساڵی (١٩٠٥) دەرکەوتن وەک شێوەی ڕێکخستنی خەباتی جەماوەری کرێکاران، و پێش ئەوەش بە زیاتر لە سێ دەیە کۆمۆنەی پاریس دەرکەوت وەک “دیکتاتۆریەتی” چینی کرێکار و شێوەی حوکمڕانی ئەم چینە و جەماوەری زەحمەتکێش بۆ ڕزگاربوون لە کۆتوبەندی سەرمایە، ئەوا شێوەی پەرلەمانی بۆ خەبات گرنگی مێژوویی خۆی لەدەست دا، چونکە شێوەیەکی باڵاتر بۆ ڕێکخستن و خەباتی جەماوەری لە گۆڕەپانی خەباتی چینایەتی جیهانیدا دەرکەوت، کە ئەویش بزووتنەوەی شورایی و فۆرمی حوکمی شوراییە.
یەکێک لە ئامانجەکانی شۆڕشی سۆسیالیستی بریتییە لە ڕزگاربوون لە دامەزراوەکانی سیستەمی بۆرژوازی، لەوانەش سیستەمی پەرلەمانی، و دامەزراندنی شێوەیەکی ڕێکخستنی سیاسی جەماوەری کە لە جەماوەری پرۆلیتاریا و چەوساوەکان و هەژارەکانەوە نزیکتر بێت بۆ بەدیهێنانی ئیرادەی سیاسییان، کە ئەویش بزووتنەوەی شورایی و سیستەمی حوکمی شوراییە. لەسەر ئەو بنەمایەش، بەشداریکردن لە پەرلەمان و هەڵبژاردندا بە مەبەستی بەدیهێنانی چاکسازیی، شتێک نیـیە جگە لە بڵاوکردنەوەی خۆشباوەڕی بەو شێوازە سیاسیـیەی حوکمڕانی بۆرژوازی بە گشتی لە سەردەمی ئێمەدا.
هەر کەسێک کەمێک ئاگاداری بارودۆخی سیاسی عێراق بێت، دەزانێت کە شێوەی پەرلەمانی حوکمڕانی شتێک نیـیە جگە لە دووبارەکردنەوەی ئەم سیستەمە بە تەواوی بارگرانی و گەندەڵی و دزی و سەرکوت و درۆودەلەسەکانیەوە. ئەزموونی (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩) و خرۆشانە جەماوەرییەکانی تر لە عێراق و هەرێمی کوردستان دەریخست کە شێوەیەکی تر بۆ حوکمڕانی و بۆ پەرلەمان لەئارادایە کە ئەویش سیستەمی شورایـیە، نەک کێشکردنی توانا شۆڕشگێڕییەکانی جەماوەر و لە قاڵبدانیان لە چوارچێوەی پەرلەمان و پەرلەمانتاریزمیدا.
ئەم شێوازە نوێیە تەنها هەوڵێک نییە لە لایەن ئێمەوە بۆ دووبارەکردنەوەی ئەزموونی کۆمۆنەی پاریس و سۆڤـیەتەکانی بزووتنەوەی پرۆلیتاری لە چەندین وڵاتانی جیهاندا، بەڵکو وانەیەکی وەرگیراویشە لە ئەزموونی خرۆشانە جەماوەرییە شۆڕشگێڕییەکان لە عێراق و ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ماوەی نزیک بە دوو دەیەی ڕابردوو. هەروەها ئەزموونی ئەو بزووتنەوە شوراییەشە لە هەرێمی کوردستان کە بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و ڕێکخراوەکانی لە ئازاری (١٩٩١)دا گرتیانەبەر و دەستپێشکەرییان کرد بۆ وەڕێخستنی.
عبدالـله صالح: بۆچی پێتوایە ئەم دوو سیاسەتە جیاوازەی بەشداری و بایکۆتی پەرلەمانی ئێستای عێراق سروشتی چینایەتی هەر حزبێکی ناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستی دەردەخات؟ وە بۆچی بە تاکتیکێکی سیاسی دیاریکراوی نازانیت، کە ڕەنگە کۆمۆنیستەکان لەسەری ناکۆک بن یان هاوڕا بن، بەبێ ئەوەی ئەم سروشتە چینایەتییە دەربخات؟
موئەیەد ئەحمەد: ڕاستە تاکتیکی بەشداری و بایکۆت بە گشتی و لە خودی خۆیاندا، بە دابڕاوی لە کۆی سیاسەتەکانی دیکە و بارودۆخی خەباتی چینایەتی، سروشتی چینایەتی حزبێک لەناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا دیاری ناکات و لێکترازان و جیابوونەوە ناخوازێت لە ڕیزەکانیاندا. نموونەش هەیە لەسەر ناکۆکی کۆمۆنیستەکان لەم ڕووەوە بەبێ ئەوەی گۆڕدرابێت بۆ جیابوونەوە و لێکترازان و گرتنەبەری سروشتێکی چینایەتی دژبەرانە، بە مەرجێک ناکۆکییەکە نەهاتبێتەسەر ئەولەویاتەکانی کار و چالاکیی جەماوەری دەرەوەی پەرلەمان و خەبات بۆ هێنانەدی شۆڕشی سۆسیالیستی و شێوەی حوکمڕانی شورایی و بەدیهێنانی دەسەڵاتی سیاسی شۆڕشگێڕانەی پرۆلیتاریا وەک چینیک.
کۆمۆنیستە “چەپەکان” کە دژی سوودوەرگرتن بوون لە سەکۆی پەرلەمانی بۆرژوازی لە بەرژەوەندی شۆڕشی پرۆلیتاری سۆسیالیستی، بە پێچەوانەی بۆچوونەکانی لینین و زۆربەی کۆمۆنیستەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆنالی سێیەم لە تەمموزی (١٩٢٠)دا،بڕیارێکی پێشنیارکراوی تایبەتی خۆیان لە کاتی کۆنگرەکەدا پێشکەش کرد کە دژی بڕیاری زۆرینە بوو کە هەمان کۆنگرە پەسەندی کرد. ئاشکرایە کە بڕیاری زۆرینەی ئەو کۆنگرەیە جەختی کردۆتە سەر سروشتی لاوەکییانەی پرسی بەشداریکردن لە پەرلەمانە بۆرژوازییەکاندا. لە بڕیارەکەدا هاتووە: “…. پێویستە بەردەوام سروشتی لاوەکییانەی ڕێژەیی ئەم پرسە لەبەرچاو بگیرێت. لەبەر ئەوەی کە چەقی قورسایی خەبات لە دەرەوەی پەرلەمانە بۆ دەسەڵاتی سیاسی، و ئەمەش بەڵگەنەویستە کە پرسی گشتی دیکتاتۆریەتی پرۆلیتاریا و خەباتی جەماوەری بۆ ئەم دیکتاتۆرییەتە ناتوانرێت بەراورد بکرێت بە پرسی تایبەتی بەکارهێنانی پەرلەمانتاریزم ….. بۆیە، ئەنتەرناسیۆنالی کۆمۆنیستی، بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە، جەخت دەکاتەوە کە هەر جیابوونەوە و لێکترازانێک یان هەر هەوڵێکی بە ئەنقەست بۆ جیابوونەوە و لێکترازان لەناو حزبە کۆمۆنیستەکاندا لەبەر ئەم پرسە و تەنها لەبەر ئەم پرسە، بە هەڵەیەکی گەورە لە دژی بزووتنەوەی کرێکاری دادەنێت”.(3)
بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی باسکرا، لە ڕووی واقیعی چینایەتی کۆمەڵگەی عێڕاق و هەڵوێستی چینە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکان بەرامبەر پەرلەمان لە عێراقدا، ئەوە چینی بۆرژوازیـیە کە لە ڕێی نوێنەرایەتی حزبە ئیسلامی و قەومی و نیولیبڕاڵییەکانیەوە، هەروەها چینی بۆرژوازی مامناوەند و وردە بورژوازی خۆشگوزەرانیشە لەڕێی نوێنەرەکانیانەوە لە حزبە قەومی و نیمچە ڕیفۆڕمیست و نیمچە عەلمانییەکان و بە ناوی چەپ یان بەبی ئەم ناوەشەوە، کە بەشداری پەرلەمان دەکەن و لەناو پەرلەماندا لە ململانێدان بۆ دابەشکردنی دەسەڵات و سامان لە نێوان خۆیاندا یان گەرەکیانە هەندێک چاکسازی بچووک و لاوەکی لە ڕێگەیەوە بەدی بهێنن.
ئەوە لە کاتێکدایە کە زۆربەی جەماوەری چینی کرێکار و زەحمەتکێشان و بەهەژارکروان و بێبەشان و گەنجان و ژنانی چەوساوە لە عێراقدا چالاکی و ناڕەزایەتیـیە جەماوەریـیەکانیان لە دەرەوەی پەرلەمان و هەڵبژاردنە پەرلەمانیـیەکاندا ئەنجام دەدەن، و هەوڵدەدەن خەباتی خۆیان لەم مەیدانەی دەرەوەی پەرلەماندا بەهێز بکەن، جا ئەوە ئەرکی کۆمۆنیستەکانە کە ببنە بەشێک لە پەرەپێدانی ئەم توانا چینایەتیـیە بۆ ئەوەی خەباتی جەماوەری کرێکاران و زەحمەتکێشان بگۆڕێت بۆ هێزێکی چینایەتی سەربەخۆ و لە ڕووی سیاسیـیەوە ڕێکخراو بێت لەناو حزبە کۆمۆنیست و حزبە سۆسیالیستە شۆڕشگێڕەکان و ڕێکخراوە جەماوەریـیە خەباتکارە سەربەخۆکانیاندا، و سوود وەربگرن لە کەشوهەوای ئازادیی ڕێژەیی بەردەست بۆ بەدیهێنانی ئەوانە بە خێراترین شێوەی گونجاو، نەک سەرنج خستنە سەر بابەتێکی لاوەکی کە بەکارهێنانی پەرلەمان و سوود وەرگرتن لێی.
پەرلەمان شان بەشانی ئامرازە سەرکوتگەرەکانی تری ڕژێم بۆتە ئامرازێکی دەستی هێزەکانی ئەم ڕژێمە بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی خۆی، جا بەشداریکردن لە پەرلەمان بەلای جەماوەری پرۆلیتاریا بووەتە بەشداریکردن لەم پرۆسەیە و دووبارە بەرهەمهێنانەوەی پەرلەمانتاریزم نەک تێکشکاندنی، بە تایبەت لە بارودۆخی ئێستادا.
کرانەوەی ئاسۆ لە بەردەم کۆمۆنیستەکاندا بۆ بەکارهێنانی پەرلەمان لەپێناو بانگەشەی شۆڕشگێڕانەی سۆسیالیستی و بۆ “تێکشکاندنی پەرلەمان” و گۆڕینی بە حوکمی شورایی، یان بایکۆتکردنی لەپێناو هەمان مەبەستدا، هەروەک کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆنالی سێیەم جەختی لەسەر کردۆتەوە، پەیوەست بۆتەوە بە پەرەسەندنی خەباتی چینایەتی لەناو کۆمەڵگەدا، و بە شێوەیەکی کردەیی پەیوەستە بە گەشەسەندنی بزووتنەوەی کرێکاری و کۆمۆنیستی و کاریگەری کۆمەڵایەتی حزب کۆمۆنیستی پرۆلیتاری لەناو جەماوەری زەحمەتکێشان و بەهەژارکراواندا.
بایکۆتکردنی پەرلەمان لە عێراق لەم قۆناغەدا، نەک هەر تاکتیکێکی سیاسییە بەڵکو واقیعێکی سیاسی چینایەتییە لەسەر زەوی، و تایبەتە بە چینی کرێکار و جەماوەری هەژار و چەوساوە و خەباتی چینایەتییان. مەرجی بەکارهێنانی پەرلەمان بۆ مەبەستە شۆڕشگێڕانەییەکان، لە عێراق لەم قۆناغەدا، پەیوەستە بە ڕادەی گەشەسەندنی خەباتی جەماوەری شۆڕشگێڕانە لە دەرەوەی پەرلەمان. ئەوەی کە ئەمە پشتڕاست دەکاتەوە نەک تەنها لە هەڵوێستی ئەم جەماوەرە کرێکار و بەهەژارکراوەدا دەردەکەوێت لە ڕێگەی بایکۆتکردنی پەرلەمانەوە، بەڵکو لە ڕێگەی خەباتە بەرفراوان و گەشەسەندوو و خرۆشانە شۆڕشگێڕییە یەک لەدوای یەکەکانیشیانەوە لە ماوەی بیست و دوو ساڵی ڕابردوودا خۆی نمایش دەکات. ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە بەرژەوەندی خەباتی ئەم چینە شۆڕشگێڕ و جەماوەرە چەوساوەیە لەسەر زەوی، ئەرکی سەرەکی کۆمۆنیستەکانە و مەرجێکی پێشوەختەیە بۆ پەسەندکردنی تاکتیکی بەشداریکردن یان بایکۆتکردن لە پەرلەمان لەلایەن هەر حزبێکی کۆمۆنیست و سۆسیالیستی شۆڕشگێڕەوە، بە ئامانجی لابردنی شێوازی پەرلەمانیی بۆرژوازی و گۆڕینی بە شێوازیی حوکمی شورایی.
چارەنووسی هەر حزبێک یان ڕەوتێک یان ڕێکخراوێکی کۆمۆنیستی کە بیەوێت تاکتیکی “پەرلەمانتاریزمی شۆڕشگێڕانە” بە شێوەیەکی دابڕاو لەم جەمسەرگیرییە چینایەتییەی ناو کۆمەڵگە بەکار بهێنێت، چارەنووسێکی باشتری نابێت لە چارەنوسی هەردوو حزبی شیوعی عێراق و حزبی شیوعی کوردستان و کاروانی چەندین ساڵەیان لە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا وەک دوو حزبی تەواوکەری ڕژێم بە ئەزموونی و دژە پرۆلیتاریا و نائومێدکەری هیوا و ئاواتی تەنانەت ئەندامانیشیان.
هەر حزبێک لە بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا و لەنێو ئەوانەی کە خۆیان بە سۆشیالیستی شۆڕشگێڕ یان بە گشتی خۆیان بە چەپ دەزانن و سیاسەتی بەشداریکردن بگرێتەبەر لە پەرلەمانی ئێستا لە عێراق یان هەرێمی کوردستاندا، ئەوا لە پێگەی ئەم جەماوەرە پرۆلیتارییەوە نایگرێتەبەر، بەڵکو لە پێگەیەکی چینایەتی دیکە و بە کاریگەری کەشوهەوای بۆرژوازی زاڵ بەسەر ژیانی سیاسی کۆمەڵگەدا، و بەم پێیەش سیاسەتی بەشداریکردن بۆ ئەوان و بە تایبەت ئەو حزبانەی کە خۆیان بە کۆمۆنیست دەزانن، بەداخەوە دەبێتە هەڵخلیسکان، بەرەو لای ڕاست و بەرەو کەشوهەوای سیاسی بۆرژوازی زاڵ.
ڕابەرانی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق و کوردستان کە بانگەشەی بەشداریکردن دەکەن لە پەرلەماندا، وا دەنوێنن کە “دوای خۆبەخۆیی جەماوەر” ناکەون، بەڵام ئەم ئیدعایە ئەم کێشە چینایەتییە و ئەم لادانە بەرەو سیاسەتی بۆرژوازی و جێهێشتنی گۆڕەپانی هێزەکانی شۆڕشی پرۆلیتاریای سۆسیالیستی چارەسەر ناکات. هەروەها، لێدوانی هەندێک لە ڕابەرانی ئەم دوو حزبە لە دژی ئەوانەی بایکۆتیان گرتۆتەبەر لە نێو کۆمۆنیستەکان و بە تایبەتی دژی (ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێراق)، و ناونانیان بە چەندین ناو و ناتۆرەی ناسیاسی و شکاندنی سنووری ڕێز و گیانی هاوڕێیانە، ئەمە بە جۆریک لە جۆرەکان و تاڕادەیەک سەروسیمای ئەم نزیکبوونەوە چینایەتییە بۆرژوازییە و ئەم دوورکەوتنەوەیە نیشان دەدات لە جەماوەری کرێکار و بەهەژارکراوی دژە ڕژێم و پەرلەمانەکەی، وە دوورکەوتنەوە نیشان دەدات لە تاکتیکی سیاسی کۆمۆنیستی لەم قۆناغەدا، و بەم پێیەش دوورکەوتنەوە لە ئەرکەکانی ڕێکخستنی شۆڕش، بەڵکو واوەتر لەمەش بایکۆتکردنی شۆڕش و هەڵپەکردن بۆ هەڵبژاردن نیشان دەدات.
عەبدوڵا ساڵح: سەرکردەکانی ئەم دوو حیزبەی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق و کوردستان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لـیـنـیـن جەختی لەسەر پێویستیی بەشداریکردن لە پەرلەمانە بۆرژوازییە کۆنەپەرستەکان کردۆتەوە. بۆچوونی ئێوە سەبارەت بەمە چییە؟ لێرەدا پشت بە کتێبی لێنین “نەخۆشیی ‘چەپڕەوی’ منداڵانە لە کۆمۆنیزمددا” دەبەستن، ئایا ڕوونکردنەوەیەکیش بۆ ئەم خاڵە ھەیە؟
موئەیەد ئەحمەد: بە بڕوای من، ئەم ھەڵوێستەی ئەوان نەک تەنیا لەگەڵ مێتۆد و تێزەکانی لێنین سەبارەت بە بەشداریکردن یان بایکۆتکردنی پەرلەماندا ناگونجێت، بەڵکو کاریکاتێرێکیشە بۆ مێتۆد و تێزەکانی ئەو لەمبارەیەوە. لێرەدا دەبێت سەرەتا مێتۆدی لێنین لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم بابەتەدا بناسین. بە پێچەوانەوە، ئەو کەسەی کە پەنا بۆ لێنین و جەختکردنەوەکانی لەسەر بەشداریکردن لە پەرلەمان دەبات بۆ پاساودانی بەشداریکردنی لە پەرلەمانی ئێستای عێراق، خۆی لەگەڵ مێتۆد وتێزەکانی لێنیندا ناکۆکە. با ئەمە ڕوون بکەینەوە.
تیزەکانی لێنین سەبارەت بە بەشداریکردن یان بایکۆتکردنی پەرلەمانە بۆرژوازییەکان، پێش ھەر شتێک، وەک خۆی جەختی لێ دەکاتەوە، بەشداریکردنێکی “زۆر خاکی و سادە” بووە لە گفتوگۆکردن دەربارەی گرنگیی بەشداری یان بایکۆت لە پەرلەمانی بۆرژوازیدا لەسەر بنەمای “ئەزموونی ڕووسیا”. بۆ تێگەیشتن لە ھەڵوێستی لـیـنـیـن، لێرەدا دەقێک لە کتێبی “نەخۆشیی ‘چەپڕەوی’ مناڵانە لە کۆمۆنیزمدا” دەهێنمەوە:
“… دڵنیاترین ڕێگە بۆ شکاندن و زیانپێگەیاندنی بەھای بیرۆکەیەکی سیاسی نوێ (یان هەتا بیرۆکەیەکی سیاسیش نەبێت)، بریتییە لە بردنە پێشەوەی تا ئاستی گەمژەیی (السخافة) بە ناوی بەرگریکردن لێیەوە. ئاشکرایە ھەر کەسێک بیەوێت بە شێوە کۆنەکە و بە گشتی بڵێت ئەوە ڕێگەپێدراو نییە کە خۆت بەدوور بگریت لە بەشداریکردن لە پەرلەمانە بۆرژوازییەکاندا لە ھەموو بارودۆخێکدا، ئەوا ئەو کەسە لەسەرهەق نیـیە. من لێرەدا ناتوانم فۆرمولەیەک بۆ ئەو بارودۆخانە بخەمە بەردەست کە تێیدا بایکۆتکردنی پەرلەمان بەسوودە، چونکە ئەرکی ئەم وتارە نیـیە، و ئەم ئەرکە بریتییە لە دەرسکردنی ئەزموونی ڕووسیە سەبارەت بە پرسە دەستبەجێیەکانی تاکتیکی ئینتەرناسیوناڵی کۆمۆنیستی …”(٤)
بێگومان، سیاسەتی لـیـنـیـن سەبارەت بە بەشداری یان بایکۆتی پەرلەمانە بۆرژوازییەکان پرەنسیپێکی گشتی و تیۆریـیەک نیـیە کە لە ھەموو بارودۆخێکدا جێبەجێ بکرێت، بەڵکو مەسەلەیەکی تاکتیکیـیە لە چوارچێوەی ستراتیژیی خەباتی کۆمۆنیستی شۆڕشگێڕانەی پرۆلیتاریا، و وەک خۆی دەڵێت، پوختەیەکە لە “ئەزموونی ڕووسیا”. لەگەڵ ئەوەشدا، ئاشکرایە کە سیاسەت و تیۆرییەکانی لـیـنـیـن سەبارەت بە پەرلەمانتاریزم، بەرجەستەکردنەوەی مێتۆد و ستراتیژیی سیاسی شۆڕشگێڕیی ئەوە لە ڕێکخستن و سەرکردایەتیکردنی شۆڕشی پرۆلیتاری سۆشیالیستیدا. ئەو کەسەی کە بەشداری یان بایکۆتی پەرلەمان بەدوور لە ڕێکخستن، پەرەپێدان و سەرکردایەتیکردنی ئەم شۆڕشە و پەرەپێدانی خەباتی سیاسی چینایەتیی پرۆلیتاریای سەربەخۆ لەناو کۆمەڵگەدا دەخاتەڕوو، ئەوە ئەو کەسەیە کە پابەند نیـیە بە مێتۆد و ستراتیژیی لـیـنـیـن لە مەسەلەی پەرلەمانتاریزمدا.
باس و لێکۆڵینەوەکانی ئەنتەرناسیۆنالی سێیەم، بەدیاریکراوی لە دووەمین کۆنگرەیدا، زۆر گرنگ بوون، کە تێزگەلێک بوون لە بارودۆخی پەرەسەندنی ئەنتەرناسیۆناڵی سێیەم و گەشەی بارودۆخە شۆڕشگێڕییەکان لە بەشێک لە وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژاوا و دەرکەوتنی حیزبگەلێکی کۆمۆنیستی بەھێز کە ڕەگیان لەناو چینی کرێکار و بزووتنەوەی کرێکاریدا ھەبوو. لە ڕوانگەی لـیـنـیـنەوە، پێویست بوو لەو بارودۆخانەدا پەرلەمانە بۆرژوازییەکان بە شێوەیەکی شۆڕشگێڕانە بەکاربھێنرێن، ئەوەش لە ڕێگەی هاندانی شۆڕشگێڕانەوە دژ بە پەرلەمان و دەوڵەتی بۆرژوازی لەسەر سەکۆی خودی پەرلەمان، نەک بۆ بەدەستھێنانی ئەم یان ئەو چاکسازی یان کێبڕکێ لەسەر کورسییەکانی پەرلەمان، بەڵکو بەمەبەستی کۆکردنەوەی ھێزەکانی شۆڕشی پرۆلیتاری لە دەرەوەی پەرلەمان و کێشکردنی زۆرێک لە بەش و تۆیژی دواکەوتووی ناو ڕیزەکانی چینی کرێکار و “فەرمانبەرە بچووکەکان” و جووتیارانی خۆشباوەڕ بە پەرلەمان بۆ ناو بزووتنەوەی کرێکاری و جەماوەری شۆڕشگێڕ و حیزبە کۆمۆنیستەکان و کاروانی شۆڕشی پرۆلیتاری. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی هاندانی شۆڕشگێڕانە لەسەر سەکۆی پەرلەمان دژ بە پەرلەمان و دەوڵەتی بۆرژوازی و ڕوونکردنەوەی ئەوە بۆ ئەو بەش و تویژە خۆشباوەڕانە بە پەرلەمان، کە پەرلەمان ڕێگەیەک نیـیە بۆ بەدەستھێنانی داواکاری و ئامانجەکانیان. بەم جۆرە و لەم ڕیگەیەوە بردنە پێشەوەی خەباتی جەماوەری شۆڕشگێڕانەی دەرەوەی پەرلەمان. بێگومان، ئەم مێتۆد و ستراتیژیـیە پەیوەندی بە بارودۆخی ھاوچەرخیشەوە ھەیە و ناکرێ چاوپۆشی بکرێت لەم ئەرکە لاوەکییانە لە خەباتی سۆسیالیستی پرۆلیتاریدا. بایکۆت یا بەشداری لە پەرلەمان، بەپێی ئەو بارودۆخانەی کە بۆ ھەریەکەیان دیاریکراوە، دەبێت خزمەت بەم ستراتیژییە شۆڕشگێڕانە بکات و بەپێی ئەم مێتۆدە بێت.
کۆمۆنیستە چەپەکان لە ئەڵمانیا، ھۆڵەندا، ئیتاڵیا، و بەریتانیا لەگەڵ تیۆرییەکانی لـیـنـیـندا ھاودەنگ نەبوون، بەڵکو بەشێکیان بەشداریـیان بە تاکتیکێکی “ڕاستڕەوانە” دادەنا لە بارودۆخی کونکریتی وڵاتەکانی خۆیاندا و جەختیان لەوە دەکردەوە کە سیاسەتی بەشداری لە پەرلەمانە بۆرژوازیـیەکان لە ئەوروپای ڕۆژاوا خزمەت بە شۆڕش ناکات، وە ھیچ پاساوێک نیـیە بۆ بەشداری لەو وڵاتانەی کە حیزبە سۆسیالیستە پەرلەمانتاریستە ڕیفۆڕمیستەکان وێرانکارییان بەسەر بزووتنەوەی کرێکاری و کۆمۆنیستیدا ھێناوە، و بەم شێوەیەش بەلای ئەوانەوە “ئەزموونی ڕووسی” گونجاو نییە بۆ ئەو وڵاتانە. ئەوان تەنیا نەبوون، بەڵکو ئەنارکیستە بەشداربووەکانی کۆنگرەی ئەنتەرناسێوناڵی سێیەم و “کرێکارانی پیشەسازی جیھان” و نوێنەرانی سەندیکالیزمی ئەنارکستیـیش، ھاوبەشی بۆچوونەکانی ئەوان بوون.
لـیـنـیـن کە ڕابەرایەتی بزووتنەوەیەکی پرۆلیتاری سەرکەوتووی دەکرد لە ڕووسیا و دەیویست ڕیزی پرۆلیتاریای جیھانی بەھێز بکات و سوود لە ھەموو ئەو ئامرازانە وەرگرێت کە لەبەردەستدان بۆ ئەم شۆڕشە و گەشەی بزووتنەوەی پرۆلیتاری کۆمۆنیست، وە پێی وابوو کە ئەم کۆمۆنیزمە “چەپڕەوییە” و نەرمی نەنواندنی لە بەکارھێنانی سەندیکا و پەرلەمانە بۆرژوازییەکان لە ڕێڕەوی خەباتیاندا، و دەرک نەکردنیان بۆ هاتنی کرێکارانی سەر بە حزبە سۆسیال دیموکراتە ڕیفۆڕمیستەکان بۆ نێو ڕیزی حیزبە کۆمۆنیستە نوێیە گەشەسەندووەکان، و ڕەتکردنەوەی ھەر سازشێک لەوانە ئاشتی (برێست-لیتۆڤسک)، ڕێگرە لە بردنە پێشەوەی شۆڕش و سەرکەوتنی لەو وڵاتانەدا. لـیـنـیـن لە سەرهەق بوو لەمەدا.
گواستنەوەی میکانیکیـیانەی ھەڵوێستی لـیـنـیـن لەو سەردەمەدا بۆ عێراق بەدوور لەو بارودۆخ و هەلومەرجانەی کە تاکتیکی بەشداری یان بایکۆت لە چوارچێوەیاندا خراوەتەڕوو، نەک تەنیا مێتۆدێکی مارکسی نـیە بەڵکو هیچ پەیوەندییەکیشی بە تێزەکانی لـیـنـینەوە نیـیە. باسکردن لە بەشداری یان بایکۆت لە پەرلەمان و ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان بە شێوەیەکی تاکلایەنانە و دابڕاو لە پەیوەندیی نێوان چینەکان لە کۆمەڵگەیەکی دیاریکراودا و تایبەتمەندییەکانی خەباتی چینایەتی و ڕەوتی شۆڕش تێیدا، پوچەڵ کردنەوەی مێتۆدی لـیـنـیـنە.
بە ڕای من، خودی مێتۆدی لێنین ئەوە دەخوازێ کە سیاسەتی بایکۆت بگیرێتە بەر لە عێراق و لە پەیوەند بە پێداویستییەکانی بردنە پێشەوەی ھێزەکانی شۆڕشی پرۆلیتاری لەم وڵاتە و لە پەیوەندیش بە بەھێزکردنی خەباتی سیاسی چینایەتی پرۆلیتاری، نەک بەشداری لە پەرلەمانێکی بۆرژوازیی ڕیسوا و مۆنۆپۆڵکراو لەلایەن ئەو ھێزە میلیشیاییە قەومی و ئیسلامیـیانەوە کە پشتیان بەستووە بە دەستێوەردانی ھێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان، هەروەها نەک بەشداری لە پەرلەمانێک کە نوێنەرایەتی ھێزەکانی دژە شۆڕش دەکات کە (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩)یان لە خوێندا شەڵاڵ کرد.
عەبدوڵا ساڵح: چۆن دەڕوانیتە ئاستی خۆشباوەڕی بە پەرلەمانی بۆرژوازی لە عێراق لەنێو جەماوەری پرۆلیتاریادا بەتایبەتە لەنێو بەشە پێشکەوتووەکەیدا بۆ گەیشتن بە گۆڕانکاری ئابووری و سیاسی لە بەرژەوەندی خۆیان؟
موئەیەد ئەحمەد: ئەزمونی (٢٢) ساڵ لە بەردەوامی ئەم ڕژێمە سیاسیـیەی ئێستای عێراق، و شێوازی کارکردنی و ئامرازەکانی ئەم ڕژێمە و دامەزراوە پەرلەمانی و هەڵبژاردنەکانی، ئەوەی دەرخست بۆ زۆربەی جەماوەری عێراق، بەتایبەتی بۆ زۆرینەی جەماوەری پڕۆلیتاریای گەنج، کە هیوا و ئاواتی گەیشتن بە هەر چاکسازییەکی جددی لە بەرژەوەندیـیان لە ڕێگەی پەرلەمان و هەڵبژاردنەوە لە خۆشخەیاڵی بەولاوە شتێکی تر نییە، خۆشخەیاڵییەک کە برەوی پێ دەدرێت؛ لەلایەن بۆرژوازی دەسەڵاتدار و حزبە بۆرژوازییەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئیسلامیـیەوە لە نیولیبراڵ و ناسیۆنالیست و هێزە بۆرژوازییە دژە شۆڕشەکانی دیکە و هەروەها لە لایەن حزبی شیوعی عێراق و ئەوانەشەوە کە نزیکن لێی و هەڵگری هەمان ئاسۆی سیاسیی بۆرژوازیی ڕیفۆرمخوازانەی سازشکارن.
بەم پێیە، هۆشیاری سیاسی گشتی لە بێهودەیی بەشداریکردن لە پەرلەمان بۆ بەدیهێنانی چاکسازی لە بەرژەوەندی جەماوەر، هۆشیارییەکی پرۆلیتاریانەیە کە چینی کرێکار بەدەستی هێناوە بە تایبەتی نەوەی گەنجی ئەم چینە، ئەویش لە ڕێگەی ئەزمونی خەباتی خۆیەوە، کە بەدرێژایی دوو دەیەی ڕابردوو پەرەی سەندووە بۆ بەدیهێنانی چاکسازیی ئابووری و کۆمەڵایەتی لە بەرژەوەندی خۆی و سەپاندنی داخوازییەکانی بەسەر دەسەڵاتداران و پەرلەماندا، بۆ دابینکردنی کار و باشترکردنی بارودۆخی ژیان و نەهێشتنی گەندەڵی و کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی میلیشیاکان و سنوردان بۆ خنکاندنی ئازادییە تاکەکەسی و مەدەنییەکان، و کۆتاییهێنان بە نفوز و دەسەڵاتی وڵاتانی ئیمپریالیستی و ناوچەیی لە ناوخۆی عێراقدا کە ڕێکهاتۆتەوە لەگەڵ بەرژەوەندیی هێزە دەسەڵاتدارەکانی عێڕاق، ئەمە جگە لە چەندین داواکاری تر، لە سەراسەری عێراقدا بە هەرێمی کوردستانەکەشیەوە.
ئەم هۆشیاری و خەباتە سیاسییەی جەماوەر پەرەی سەندووە تا ئاستی کردەی سیاسی ڕاستەوخۆ و بەرزکردنەوەی دروشمی ڕووخاندنی دەسەڵات و دوورخستنەوەی حزبە فەرمانڕەواکان لە ژیانی سیاسی وڵات بە پەرلەمان و دامودەزگاکانیشیانەوە، هەر وەک لە (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩)دا ڕوویدا، بەڵام ڕاپەڕینەکە بە شێوەیەکی دڕندانە سەرکوت کرا و لەبار برا بە ڕێگەی جۆراوجۆر لەوانە لە بە ڕێگەی هەڵبژاردنی پێشوەختە، وەک پێشتر باسمان کرد. جگە لەوەش ئەم ناڕەزایەتییە سیاسییە جەماوەرییە لە هەرێمی کوردستان گەیشتە ئاستێک کە بارەگای هەموو لایەنە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەکانیشیان سوتاند، لەوانە بارەگای حزبی شیوعی عێراقیش لە یەکێک لە خرۆشانە شۆڕشگێڕییە خۆبەخۆکانیدا لە دەیەی ڕابردوودا لە پارێزگای سلێمانی.
جگە لەوەش، کرێکارانی کەرتی پیشەسازی و ئەوانەی لە کەرتە خزمەتگوزارییەکان لە عێراقدا کاردەکەن، تا ڕادەیەک ئەو هوشیارییەیان بەدەستهێناوە، لە ڕێگەی خەبات و ناڕەزایەتییەکانیانەوە، کە ئەوەی حکومەتە یەک لە دوای یەکەکان دەیکەن، لە ڕادەستکردنی کەرتی پیشەسازی گشتی و گۆڕینی پەیکەرەی کۆمپانیاکانی ئەم کەرتە و کەرتە جۆراوجۆرە ئابووری و خزمەتگوزاریـیەکان لەم وڵاتەدا، سیاسەتێکی گشتی دەوڵەت و ڕژێمە سیاسییەکەیەتی، کە هەڵبژاردن و پەرلەمان هەر هەمان ئەو سیستەم و ئەم سیاسەتانە بەرهەم دەهێنێتەوە.
هەر هەمان ئەمەش لە هەرێمی کوردستاندا لەئارادایە کە بزووتنەوە و ناڕەزایی جەماوەری کرێکاران و فەرمانبەران و مامۆستایانی هەرێمەکە ئەم هوشیارییەیان بەدەستهێناوە لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵدا، دژی پێنەدان و دواکەوتنی مووچەکانیان، و دژی هەردوو حکوومەتی هەرێم و حکوومەتی فیدراڵ و یاریکردن بە چارەنووسیان. لێرەوە ئاستی ڕەتکردنەوەی پەرلەمان و دامەزراوەکانی لە لایەن ئەم جەماوەرەوە گەیشتۆتە ئەو ڕاددەیە کە هەوڵی هەر حزب و ڕەوت و تاکێکی ئۆپۆزسیۆن ڕەت بکەنەوە، چ جای هەوڵی حزبەکانی دەسەڵاتدار، بۆ بەهرەبەرداری لە بزووتنەوەی ناڕەزایەتییەکانیان بۆ مەبەستی پڕوپاگەندەی پەرلەمانی یان هەڵبژاردن.
جیاوازییەکی ڕوون و ئاشکرا هەیە لە نێوان ئەو خۆشباوەریـیەی کە لە ژینگەی جەماوەری پرۆلیتاریادا هەیە سەبارەت بە پەرلەمان و حکومەتەکان، لەگەڵ ڕێکخستنی خەباتی هەر ڕۆژەیاندا لە دەرەوەی پەرلەمان بۆ سەپاندنی داواکارییەکانیان بەسەر پەرلەمان و حکومەتەکاندا. ئەزموونی چینی پرۆلیتاریا و خەباتی سیاسی لە عێراق لە ماوەی (٢٢) ساڵی ڕابردوودا بە پلەی یەکەم خەباتێک بووە لە دەرەوەی پەرلەمان بۆ سەپاندنی داواکاری ئابووری و سیاسی و کولتووری و مەدەنی بەسەر ڕژێم و پەرلەمانەکەیدا. ئەمە شتێکی جەوهەریـیە لە هەڵسەنگاندا بۆ پەیوەندییە چینایەتییەکان لە عێراق سەبارەت بە پەرلەمان. پەرلەمان و تەواوی پرۆسەی سیاسی بۆتە ئامرازێکی ڕیسوا بۆ چەسپاندنی چەپۆکی هێزە سیاسییە بۆرژوازییە فەرمانڕەواکان و پتەوکردنی بناغەکانی سەرمایەداری و دەوڵەتی بۆرژوازی، سەرەڕای هەموو دەهۆڵ کوتانێکی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی بۆرژوازی ڕژێم و ڕیفۆرمخوازە سازشکارەکان بەناوی چەپ و سۆسیالیزمەوە، کە گوایە بەشداریکردن لە پەرلەمان پەیوەستە بەم خەباتە جەماوەریەی دەرەوەی پەرلەمان و درێژکراوەی سەپاندنی داواکارییەکانی ئەم خەباتە ناپەرلەمانییەیە بەسەر دەسەڵاتدا.
واقیعی چینایەتی لەسەر زەمین ئەوەیە کە پەرلەمانی عێراق ئامرازێکی سیاسی قۆرخکاری بۆرژوازی فەرمانڕەوایە، دژی پرۆلیتاریا و خەباتەکانی و ناتوانرێت بخرێتە خزمەت بەدیهێنانی هیچ چاکسازییەکی جددی لە ژیانی ئەم چینە و جەماوەری بەهەژارکراو، چ جای بەکارهێنانی بۆ پڕوپاگەندەی شۆڕشگێڕانە لە دژی پەرلەمان، وەک هەندێک لە ڕابەرانی حزبە کۆمۆنیستە کرێکارییەکان بانگەشەی بۆ دەکەن. بۆیە لە هەلومەرجی سیاسی ئێستا و هاوسەنگی هێزە چینایەتییەکان لەعێراقدا، بەشداری لە پەرلەمان و هەڵبژاردنی پەرلەمانی لەپێناو بەدیهێنانی چاکسازی لەدژی بۆرژوازی وەیا بەکارهێنانی بۆ پڕوپاگەندەی شۆڕشگێڕانە تەنها مانایەک لەڕووی سیاسییەوە دەگەیەنێت، کە ئەویش بە مەبەست بێت یان بەبێ مەبەست، بەشداریکردنە لە بەرهەمهێنانەوەی هەمان سیستمی بۆرژوازی دەسەڵاتدار و سیاسەتەکانی و دامەزراوەکانی، لەسەر حیسابی لاوازکردنی خەباتی سیاسی جەماوەری پرۆلیتاریا لە دەرەوەی پەرلەمان و سەرکوتکردنی وزە شۆڕشگێڕییەکانی و بەهێزکردنی سیاسەتی بۆرژوازی ڕاستڕەوانە لە جەرگەی خەباتێکی چینایەتی بەردەوام لە کۆمەڵگادا.
عەبدوڵڵا ساڵح: ئەوەی ئێوە دەیڵێن ڕاستە، بەڵام ئەوە نکۆڵی ناکات خۆشباوەڕی بە پەرلەمان لەنێو بەشێک لە جەماوەری چینی کرێکار و زەحمەتکێش و ژنانی ستەملێکراو و گەنجان بۆ هێنانەدی هەندێک چاکسازیی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی لە بەرژەوەندیـیان. بۆچوونی ئێوە لەمبارەوە چیـیە؟
موئەیەد ئەحمەد: بە دڵنیاییەوە هێشتا خۆشباوەڕییەک هەیە بە پەرلەمان لەنێوان بەشێک لە جەماوەری چینی کرێکار و زەحمەتکێش و ژنانی ستەملێکراو و گەنجان بۆ هێنانەدی چاکسازی، جا چ سیاسی بێت یا ئابووری وەیا کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی پەرلەمانەوە، بەڵام لە قۆناغی ئێستای پەرەسەندنی پڕۆسەی شۆڕشگێرانە لە کۆمەڵگادا، کە هاوسەنگی هێز بە قازانجی بۆرژوازی دەسەڵاتداردارە، بەشداری کۆمۆنیستەکان لە پەرلەماندا- نەک تەنها بۆ بەدیهێنانی ئەو چاکسازییانە، بەڵکو تەنانەت بۆ بەشداریکردن لە پڕوپاگەندەی شۆڕشگێڕانە لەناو پەرلەماندا بۆ کاریگەری دانان لەسەر ئەم توێژانەی پرۆلیتاریا و هێنانیان بۆ ناو شۆڕش- کارێکە هیچ ئەنجامێکی نابێت، چونکە چەقی قورسایی سیاسی بۆ کاریگەری دانان لەسەریان، فراوانکردنەوەی نفوزی بزووتنەوەی کرێکاری و گەنجان و ژنانی شۆڕشگێڕە لە دەرەوەی پەرلەمان و لەم ڕێگەیەوەشەوە داسەپاندنی ئەو چاکسازییانەیە بەسەر پەرلەماندا.
ئەگەر تەماشای پەیوەندی چینەکانی ناو کۆمەڵگە بە پەرلەمانەوە بکەین، بە گشتی دەبینین زۆربەی جەماوەری پرۆلیتاریا و کرێکاران و فەرمانبەران هیوا و ئاواتیان لەسەر دانەناوە، بەڵام لەولاوە لەبەرامبەر ئەمەدا دەبینین پەرلەمان ئامرازێکە بۆ هێنانەدی بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانی دەستە و تاقمە جۆراوجۆرە گەورە و بچووکەکانی بۆرژوازی قەومی و ئیسلامی و نیولیبراڵ و حزبەکانیان و ڕێکخراو و نوێنەرەکانیان لە نێو ڕۆشنبیران و لێکۆڵەرانێک کە سیاسەتی پەرلەمانی پیشەیانە، لەگەڵ حزبی شیوعی عێراق و ئەوانەی پەیوەست بوون بە کاروانەکەیەوە.
هەروەک پێشتر ئاماژەم پێدا، بەشێک لە پرۆلیتاریا لە سەرتاسەری عێراقدا خۆشباوەڕە بە پەرلەمان و حزبە ئیسلامی و قەومییەکان و دەچنە ناو هەڵبژاردن و دەنگ بەو حزبانە دەدەن، لە کاتێکدا کە تووڕە و بێزارن لەدەست ڕژێمەکەیان و گەندەڵییەکانی و دامەزراوە جۆراوجۆرەکانی، بەڵام ڕێگەی ڕزگاربوونیان بەوە دەبیننەوە کە دوای حزبە تائیفی و قەومییەکان بکەون، ئەمەش لەژێر کاریگەری بیروباوەڕی تائیفی و مەزهەبی و قەومیدا.
ڕێگەیەکی ئاسان لەئارادا نییە بۆ هێنانی ئەم بەشە تاڕادەیەک بەرفراوانەی پرۆلیتاریا بۆ کردەی سیاسی سەربەخۆی چینایەتی لە بەرژەوەندی خۆیان، دوور لە کاریگەریی نفوزی ئەم حزبە تائیفی و خێڵەکی و میلیشیایانەی کە دەسەڵات و سامانیان لەژێر دەستدایە. جەماوەری زەحمەتکێش و گەنجانی ناو ئەم ژینگە کۆمەڵایەتییە دەکەونە ژێر کاریگەری گەشەی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و ڕاپەڕینە شۆڕشگێڕییەکان و پەرەسەندنی ناڕەزایەتییەکان؛ کە داوای هەلی کار و زیادکردنی مووچە و دەرماڵە و باشترکردنی بارودۆخی ژیان و دەستڕاگەیشتن بە چاودێری تەندروستی و خوێندن و خزمەتگوزارییە گشتییەکانی دیکە دەکەن، و خەباتیش دەکەن دژی گەندەڵی و مەحسوبیەت و بەکارهێنانی پۆستە ئیدارییە گشتییەکان و سەرکوتی سیاسی و کۆنترۆڵکردنی میلیشیاکان و هتد، هەموو ئەم خەباتە جۆراوجۆرانەش لە دەرەوەی پەرلەمان لەئارادان.
بۆ نمونە، بزووتنەوەی هەموارکردنەوەی پێوەرەکانی مووچەی کرێکاران و فەرمانبەرانی کەرتی حکومی، بزووتنەوەیەکی تاڕادەیەک فراوان بوو و ئێستاش لە ئارادایە، بەڵام ڕابەرایەتی ئەم بزووتنەوەیە بەشێوەیەکی سەرەکی هێشتا لە دەستی کەسانی سەر بە (ڕەوتی سەدر) دایە. ئەرکی سیاسی کۆمۆنیستەکان ئەوەیە کە ڕۆڵێکی کارایان هەبێت لەم بزووتنەوەیەدا بۆ بەهێزکردنی لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە چینایەتییە سەربەخۆکانی، و بەهێزکردنی ڕیزی هەڵسوڕاوانی کرێکاری و چالاکوانانی پێشکەوتوو لە ڕووی هۆشیاری بەرژەوەندییە چینایەتییەکانیان و لە پڕۆسەیەکی کار و کارلێککردندا بن لەگەڵیاندا، وە کاربکەن بۆ کاریگەری دانان لەسەریان ڕووەو گرتنەبەری سیاسەتێکی چینایەتی پرۆلیتاری و کۆمۆنیستی.
بەشێک لەم توخمە پێشکەوتووانەی چینی کرێکار بەشدار بوون و هەوڵیان دا تا بزووتنەوەی هەموارکردنەوەی پلەبەندی مووچە هەڵسێت بە ڕاگەیاندنی خۆپیشاندانێک لە (١)ی ئایاری (٢٠٢٣)دا کە بوو بە نەریتێکی خەباتکارانە لەوکاتەوە. جگە لەوەش ململانێی کرێکارانی پیشەسازی لە کەرتی گشتی لە عێراق دژی ڕادەستکردنی کۆمپانیا و کارگەکانی ئەم کەرتە و گۆڕینی پەیکەرەیان و بەدەستهێنانی هۆشیاری لە ڕێگەی هەڵسوڕاوانی (یەکێتی شورا و سەندیکا کرێکارییەکان)، ئەمانە بەشدار بوون لەوەی کە کە کەسانی پێشڕەویان بگەنە ئەو قەناعەتەی کە ئەم سیاسەتانە سیاسەتی گشتی دەوڵەتن و ناتوانرێت لە ڕێگەی پەرلەمان یان ئەندامانێکی پەرلەمانەوە بگۆڕدرێن کە هاوسۆزی کرێکارانن. بەم پێیە ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی کۆمۆنیستەکان لەناو بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و سەندیکاکانی کرێکاران و خەباتە جەماوەرییە جۆراوجۆرەکان و ڕێکخراوەکانیاندا ئەوەیە کە یارمەتیدەرێکی گەورەیە بۆ ڕەواندنەوەی خۆشباوەڕییەکانی ئەو بەشەی کەمتر پێشکەوتووە لە پڕۆلیتاریا، بە پەرلەمان.
عەبدوڵڵا ساڵح: یەکێک لە پارادۆکسەکانی ئەم هەڵبژاردنە ئەوەیە کە چەند حزبێکی ناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستی کرێکاری بە تایبەتی هەردوو حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق و حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان، سیاسەتی بەشداریـیان گرتەبەر لەو هەڵبژاردنەدا بەو ئارگوومێنتەی کە پەرلەمان سەکۆیەکە لە ڕێگەیەوە دەتوانرێت بەرگری بکرێت لە بەرژەوەندیی کرێکاران و زەحمەتکێشان، وە بەدژی ئەو پڕۆژە کۆنەپەرستانەش کە دەخرێنەڕوو لە پەرلەمان بوستیتەوە و پڕوپاگەندەی شۆڕشگێڕانەش بکەیت بۆ شکست پێهێنانی پەرلەمان هەر لە ڕێگەی سەکۆی پەرلەمان خۆیەوە، وە گەلێک ئارگومێنتی تری لەو شێوەیە. خوێندنەوەتان بۆ ئەم هەڵوێست و ئەم دیاردەیە چییە؟
موئەیەد ئەحمەد: گرتنەبەری ئەم تاکتیکە پارادۆکسێک نەبوو، چونکە ماوەیەکە سەرکردایەتی ئەو دوو حزبە ئەم تاکتیکە سیاسییەیان گرتۆتە بەر، حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان هەوڵیدا بەشداریی هەڵبژاردنی ساڵی ڕابردووی هەرێمی کوردستان بکات لەگەڵ حزبی شیوعی کوردستان.
ڕابەرایەتی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق و کوردستان ڕایانگەیاند، بەشداریکردنیان لە هەڵبژاردنی ساڵی (٢٠٢٥)، سیاسەتێکە ئاگاهانە پێی گەیشتوون دوای ئەو گفتوگۆیانەی لە چەند مانگی ڕابردوودا ئەنجامیان داوە. ئەوان دەڵێن گرتنەبەری ئەم تاکتیکە لە ئەنجامی گفتوگۆی درێژخایەن و چاوپیاخشاندنەوە بووە بە سیاسەتەکانیاندا، بەتایبەتی بە سیاسەت و تاکتیکی بایکۆت کە پێشتر گرتبوویانەبەر. جگە لەوەش وتار و چاوپێکەوتنی هەندێک لە ئەندامانی سەرکردایەتی ئەم دوو حزبە، پاڵنەرەکانی گرتنبەری ئەم سیاسەتە و ناوەڕۆکەکەی ڕوون دەکەنەوە.
یەکەم شت کە لەم وتار و چاوپێکەوتنانەدا ڕوون دەبێتەوە ئەوەیە کە بەشداری لە هەڵبژاردندا تەنها تاکتیکێکی سیاسی نییە کە ئەو دوو حزبە گرتویەتیانەبەر، بەڵکو پیادەکردنی ئاراستەیەکی سیاسی و شێوازێکی کارکردنە لەسەر بنەمای چاوپیاخشاندنەوە بە ڕێبازی سیاسی پێشوویان کە سیاسەتی بایکۆتی هەڵبژاردن بوو لە خولەکانی ڕابردوودا. جا لەسەر بنەمای ئەم ئاراستە و هێڵە سیاسییە نوێیە، ئەمساڵ تاکتیکی بەشداریکردنیان گرتەبەر و لە ساڵانی داهاتووشدا بەردەوام دەبن لە گرتنەبەری و پێشدادەگرنە سەر ئەوەی کە هیچ گەڕانەوەیەک لەوەدا نییە.
ئەمەش بەو مانایەیە کە گفتوگۆکردن لەگەڵیان سەبارەت بە بایکۆت یا بەشداری بابەتێکە پێشتر لەلایەن ئەوانەوە یەکلایی کراوەتەوە و بەشداریکردن سیاسەتی فەرمی ئەم دوو حزبەیە لە ماوەی داهاتوودا ئەگەر ئەم هەلومەرجەی وەک ئێستا لە ئازادی ڕێژەیی بۆ کاری عەلەنی بەردەوام بێت، یان تەنانەت لە هەلومەرجێکدا کە ئەم ئازادی کاری عەلەنییە بەرتەسکتریش بێتەوە.
بۆیە هەموو ئارگیومێنت و ڕوونکردنەوەکانیان بۆ بەرگریکردن لە سیاسەتی بەشداریکردن تەنیا کارێکی تەواوکەر و پڕوپاگەندەییە بۆ پاساوهێنانەوە بۆ ئەم ئاڕاستە و هێڵە سیاسییە، و بۆ تاکتیکی بەشداریکردن لە پەرلەمان، و پێچراوەتەوە بە هێرشکردنە سەر کۆمۆنیستەکان و ئەوانەی ڕەخنەگرن لێیان لەناو بزووتنەوەی چەپ و کۆمۆنیستیدا. ڕەخنەگرتن لەم ئارگیومێنتانە و ئاشکراکردنی خاڵە لاوازە سیاسییەکانیان و ڕەخنەگرتن لە چەمکە سیاسییەکانیان لەم ڕووەوە پێویستی بە نامێلکەیەکی دوورودرێژ هەیە، بەڵام لێرەدا لەسەر هەندێک لە تەوەرەکانی ئەو خاڵانە دەوەستین کە چۆن بەرگری دەکەن لەم سیاسەتە و دەرئەنجامەکانی.
یەکێک لە ئارگیومێنتەکانیان بۆ بەشداریکردن ئەوەیە کە تۆ لە پرسیارەکەتدا ئاماژەی پێ دەکەیت، بەڵام جگە لەوەش ئارگومێنتی دیکەش دەخەنەڕوو کە بە گشتی ئارگیومێنتگەلێکن کە هاوئاهەنگی لۆژیکییان نوقسانە و جەوهەری چینایەتی ئەم سیاسەتە یان مانا سیاسییە کردارییەکەی ڕوون ناکەنەوە لە پێوەند بە خەباتێکی چینایەتی کە لە کۆمەڵگادا لە ئارادایە، بەڵکو خۆیان لەم بابەتە دەدزنەوە و بە شێوەیەکی سەرەکی ڕوونکردنەوەکانیان بە دەوری چەند چەمکێکدا دەسوڕێتەوە لە چەشنی: بەردەستبوونی جۆرێک لە ئازادیی سیاسیی ڕێژەیی کە پێویستە کۆمۆنیستەکان بیقۆزنەوە، هەروەها ئارگیومێنتگەلێکی وەک بەکارهێنانی پەرلەمان بە مەبەستی ناساندنی “کەسایەتییەکان و ڕابەرایەتییەکەی حزب بە کۆمەڵگا”، و گرنگیدان بە “هەڵمەتی هەڵبژاردن” زیاتر لە گرینگی دان بە بەدەستهێنانی کورسی پەرلەمان و گەلێک وردەکاری دیکە کە هیچ پەیوەندییەکیان نییە بە ڕوونکردنەوەی ئەم سیاسەتە و مانا ڕاستەقینەکەی و شیکردنەوەی گرنگییەکەی بۆ ئەو جەمسەرگیرییە چینایەتییەی کە لە کۆمەڵگادا هەیە، و ڕۆڵی لە بەهێزکردن و پەرەپێدانی پرۆسەی شۆڕشگێڕی لە کۆمەڵگا و خەباتی سیاسی جەماوەری لە دەرەوەی پەرلەمان و ڕەوتی شۆڕشی سۆسیالیستی و هتد.
شایانی باسە، تاکتیکی نوێی ئەو دوو حیزبە بە هۆی ئەو ئارگیومێنتانەوە نەگیراوەتەبەر، بەڵکو خودی ئارگیومێنتەکان دیکۆر و تەواوکەری ئەم ئاراستە نوێیە و ئەم سیاسەتە نوێیەن؛ واتە سیاسەتی پەلەکردن بۆ بەشداری لە پەرلەمان. ئەگەر وا نەبووایە، لە گرتنەبەری ئەم سیاسەتەدا، ئەو واقیعەیان پشتگوێ نەدەخست کە زۆربەی جەماوەری پرۆلیتاریا و گەنجانی عێراق هیوا و ئاواتەکانیان بە پەرلەمانەوە گرێ نادەن و متمانەیان پێی نەماوە، وە ئەوە حزبە سیاسییە بۆرژوازیەکانی ئۆپۆزسیۆن و حزبی شیوعی عێراقن کە بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدان، بە هەموو شێوەیەک، هیوا و ئاوات بخەنە دڵیانەوە و متمانە بگەڕێننەوە بۆ ئەم دامەزراوەیە لای ئەو جەماوەرە و داوایان لێدەکەن بەشداری هەڵبژاردن و پەرلەمان بکەن، و بەم شێوەیەش هەوڵدەدەن خەباتی سیاسی ئەو جەماوەرە لە چوارچێوەی پەرلەمانیدا لە قاڵب بدەن.
جێگای داخە کە ئێستا ڕابەرایەتی هەردوو حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری لە عێراق و هەرێمی کوردستان پەیوەست دەبن بە کاروانی حزبی شیوعی عێراقەوە بۆ ئەنجامدانی ئەم ئەرکە، تەنانەت هاوپەیمانیشی لەگەڵ دروست دەکەن بۆ دروستکردنی یەک بلۆکی پەرلەمانی بۆ بەشداریکردن لە هەڵبژاردندا. ئەمەش بەدەر لە ئیرادەی ئەم دوو حزبە بەهێزکردنی خۆشباوەڕییە بە پەرلەمان و هەڵبژاردن لەناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و چەپدا بە گشتی، وە بەرفراوانکردنی بازنەی هێڵی هەلپەرستی حزبی شیوعی عێراق و ئاراستە سیاسییە نیمچە چاکسازیخواز و پەرلەمانییەکەیەتی بۆ لەباربردنی ئیرادەی سیاسی شۆڕشگێڕانەی پرۆلیتاریا. حزبە بۆرژوازیەکانی ئۆپۆزسیۆن و بەشە مامناوەندییەکانیان، لەوانەش حزبی شیوعی عێراق، زیاتر لە دوو دەیەیە ئەم ڕۆڵە دەگێڕن. ناوەڕۆکی ڕاستەقینەی سیاسەتی بەشداری ئەو دوو حیزبە، بە شێوەیەکی بابەتیانە و لەسەر ئاستی کۆمەڵایەتی، بێبەری نابێت لەم سیاسەتە بۆرژوازییە ڕاستڕەوانەیە.
هەر کەس و لایەنێک تاکتیکێکی سیاسی وەک بەشداری یا بایکۆتی پەرلەمان بگرێتەبەر و لە هەمان کاتدا چاوپۆشی لەو هەلومەرجە تایبەتانە بکات کە دەبێت لە داڕشتنی ئەم سیاسەتەدا لەبەرچاوی بگرێت، ئەوە سیاسەتێکی ئیختیارگەرایانە و زهنگەرایانە دەگرێتەبەر نەک تاکتیکی سیاسی حزبێکی پرۆلیتاری شۆڕشگێڕ. لینین لە چەندین بۆنەدا باس لە تاکتیکی سیاسی دەکات؛ با بزانین (لەبارەی نەخۆشی “چەپڕەوی” مناڵانە لە کۆمۆنیزمدا) چی دەڵێت: “تاکتیک دەبێت لەسەر بنەمای حیسابێکی ورد و بابەتیانەی هەموو هێزە چینایەتییەکانی دەوڵەتێکی دیارکراو (و وڵاتانی دەوروبەر، و هەموو وڵاتانی گۆڕەپانی جیهانی) و هەروەها لەسەر ئەزموونی بزووتنەوە شۆڕشگێڕییەکان بێت”.(5 )
بۆ گرتنەبەری سیاسەتێکی دیاریکراو پێویستمان بە هەڵسەنگاندنی ئەو هەلومەرجە سیاسییە موشەخخەسەیە کە هەڵبژاردنی تێدا بەڕێوەدەچێت، لەڕووی هاوسەنگی هێزی چینایەتیی نێوان پرۆلیتاریا و بۆرژوازی، و گرنگی هەریەک لە بەشداری و بایکۆت لە ئاڵوگۆڕی ئەم هاوسەنگییە بە قازانجی خەباتی شۆڕشگێڕانەی پرۆلیتاریا؛ ئەویش بە لەبەرچاوگرتنی پەیوەندی چینە جۆراوجۆرەکان و حزبەکان بە هەڵبژاردن و بە پەرلەمانەوە، وە تا چەندیش دەتوانرێت سود وەربگیرێت لە بەشداری یان بایکۆت بۆ وەلاخستنی پەرلەمانێک کە بەربەستێکە لەبەردەم بەرجەستەکردنەوەی ئیرادەی سیاسی چینایەتی سەربەخۆی پرۆلیتاریادا؛ ئەمە جگە لە دیاریکردنی دۆخی سیاسی- جا شۆڕشگێڕانە بێت، یا چەقبەستوو بێت، … هتد، هەموو ئەوانە پرسگەلێکی سیاسی پێکدەهێنن کە هەر حزبێکی کۆمۆنیستی دەبێت لە کاتی بڕیاردان لەسەر بەشداری یان بایکۆتی هەڵبژاردن لەبەرچاویان بگرێت. ئەمەش ڕێک ئەوەیە کە ئێمە لە ڕوونکردنەوەی ئەو دوو حزبەدا بۆ هۆکارەکانی گرتنەبەری ئەم سیاسەتە نایبینین.
ڕابەرانی هەردوو حزب بەو جۆرە باس لە بەشداری و بایکۆت و ئەگەری بەکارهێنانی یەکێک لەو دوو سیاسەتە ناکەن کە لە بارودۆخێکی دیاریکراودا یەکێکیان دەگیرێتەبەر و ئەوی تریشیان لە بارودۆخ و هەلومەرجێکی دیکەی خەباتدا، بەڵکو وا باسی دەکەن وەک ئەوەی ڕاستییەکی ڕەهایان دۆزیبێتەوە دێن تەنیا بەرگری دەکەن لە سیاسەتی بەشداریکردن، تا ئەو ڕادەیەی کە نەک هەر سیاسەتی بایکۆت، بەڵکو سیاسەتی بەشداریکردنی خۆشیان بێ بەها دەکەن. لە شێوازی لایەنگرییاندا بۆ بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی وەها باسی سیاسەتی بایکۆت دەکەن وەک ئەوەی کە هەرگیز بەشێک نەبووبێت لە تاکتیکی پرۆلیتاری شۆڕشگێڕانەی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی، تەنانەت لە سەردەمی لینینیشدا، هەرچەندە بۆ بەرگریکردن لە سیاسەتی بەشداریکردنیان ئاماژەشی پێدەکەن. ئەمەش لە هەموو وتار و چاوپێکەوتنەکانیاندا دیارە، کە هێرش دەکەنە سەر ئەو کەسانەی ئەمڕۆ باسی بایکۆت دەکەن و خۆیان وەک مژدە پێدەری بەرەبەیانی بەشداریکردنی پەرلەمانی پیشان دەدەن بۆ بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە عێراقدا “بەبێ گەڕانەوە بۆ دواوە”.
ئەم ڕێبازە ڕەنگدانەوەی دەست نەگرتنە بە مارکسیزم و دیالێکتیکی مارکسیستی لە بەرگریکردنیان لە سیاسەتی بەشداری و وەڵامدانەوەیان بۆ ئێمە و ئەوانی دیکە، چونکە ئیتر ئێستا تەنها یەک جۆر دەناسن لە مامەڵەکردن لەگەڵ هەڵبژاردن کە ئەویش بەشداریکردنە، و بێڕێزی ئاڕاستەی هەر کەسێک دەکەن کە باسی بایکۆتکردنی پەرلەمان و هەڵبژاردن بکات. ئەم شێوازە بەرگرییە بۆ خۆی وازهێنانە لە میتۆدی مارکسیستی بۆ ڕوونکردنەوەی بابەتەکان و بەکارنەهێنانی ماتریالیزمی دیالکتیکیـیە لە بەرگریکردن لەو سیاسەت و تاکتیکەی کە قسەی لەسەر دەکرێت.
بەپێچەوانەی تێڕوانینی ئەوان، هەم بایکۆت و هەم بەشداری لە پەرلەمان دوو تاکتیکی سیاسی دروستن بۆ بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و کرێکاری و هەردووکیان بژاردەی گرنگن کە دەتوانرێت لە قۆناغی دیاریکراو و لە هەلومەرجی دیاریکراودا لەبەرچاو بگیرێن. بێگومان ئەمە نکۆڵی لەوە ناکات، وەک پێشتر ئاماژەمان پێدا، کە هەردوو ئەم تاکتیکەش لەبەراورد بە خەباتی جەماوەری کرێکار و زەحمەتکێش و ستەملێکراوی دەرەوەی پەرلەمان، سیاسەتێکی پلە دوون، کە کۆمۆنیستەکانی ئینتەرناسیوناڵی سێیەم لە سەردەمی لینیندا بە ڕوونی جەختیان لەسەر دەکردەوە.
پێشتر جەختمان لەوە کردۆتەوە کە لـیـنـین و کۆمۆنیستەکان لە کۆنگرەی دووەمی ئینتەرناسیوناڵی کۆمۆنیستی سێیەم، پرسی بەشداریان لە پەرلەمانە بۆرژوازییەکاندا لە ڕوانگەی پێشخستنی شۆڕشی پرۆلیتاریاوە هەڵسەنگاندووە نەک لە ڕوانگەی هێنانەدی چاکسازی لەناو پەرلەماندا، وەک شێوازی ناسراو بە “پەرلەمانتاریزمی کۆن”ی ڕیفۆڕمخواز. لـیـنـین و کۆمۆنیستەکان بەرگرییان لە بەشداریکردن لە پەرلەمان دەکرد لە هەلومەرجێکی دیاریکراودا بۆ ڕسواکردنی فۆڕمی پەرلەمانتاریزمی بۆرژوازی و بێکەڵکی بۆ کرێکاران و زەحمەتکێشان، و لێرەوە یارمەتی ئەو بەشانە بدەن لەوان کە خۆشباوەڕن، تا ڕزگاریان بێت لە خۆشباوەڕی بە پەرلەمان. هەروەها دەیانویست سوود لە سەکۆی پەرلەمان وەربگرن بۆ قووڵکردنەوەی ئەو ململانێ سیاسییانەی کە لەئارادابوون لە نێوان لایەنە بۆرژوازییەکانی بەشدار لە پەرلەمان بۆ ئەوەی گوڕ ببەخشن بە پڕۆسەی ڕووخاندیان؟ وە هۆکاری تری پەیوەست بە ئامانجە شۆڕشگێڕییەکان و بەرگریکردن لە شۆڕشی پرۆلیتاری سۆسیالیستی و خەباتی جەماوەری لە دەرەوەی پەرلەمان.
ڕابەرانی ئەم دوو حزبە لەبری ئەوەی سیاسەت و وەڵامێکی ڕوونیان هەبێت سەبارەت بەم بابەتانە و بابەتی تری هاوشێوە، کە لە کۆنگرەی ئینتەرناسیوناڵی سێیەم تەوەرەی گفتوگۆکانی پێکدەهێنا سەبارەت بە گرنگی بەشداری یان بایکۆت، بەڵێ ڕابەرانی ئەم دوو حزبە لەبری ئەوە بە شێوەی حزبی شیوعی عێراقی و حزبی شیوعی کوردستانی دێن سەرقاڵمان دەکەن بە پرسگەلێکی لاوەکی و باس لە بابەتگەلێکی لاوەکی دەکەن کە هیچ پەیوەندییەکیان بە جەوهەری بابەتەکەوە نییە، وەک بوونی ئازادی سیاسی و ستایشکردنی کاری پەرلەمانی و وەسفکردنی بە کارێکی سیاسی کاریگەر و بوێرانە و …هتد. لە درێژەشدا ئەو چەمک و وشەسازیانە بەکاردەهێنن کە دەیان ساڵە بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە عێراقدا لە ڕیزەکانی خۆیدا و لە کولتووری سیاسی خۆیدا وەدەری ناون، وەک وەسفکردنی ئەو کۆمۆنیستانەی کە دژایەتی سیاسەتی بەشداری لە پەرلەمانی عێراق دەکەن بەوەی کە “بەزۆریش لە کون نایەنە دەرەوە” و بوێریان نییە بۆ بەشداریکردن لە کاری مەیدانی و …هتد.
عەبدوڵڵا ساڵح: دوو جار گفتوگۆ لەگەڵ ھاوڕێ ڕێبوار ئەحمەد ئەنجامدراوە و لە دوو ژمارەی ڕۆژنامەی “ئۆکتۆبەر”دا، کە حیزبی کۆمۆنیستی کریکاری کوردستان دەریدەکات، بڵاوکراونەتەوە، یەکەمیان تایبەتە بە بەرگریکردن لە سیاسەتی بەشداری و لە ژمارە (١٢٠)ی ڕۆژنامەکەدا بڵاوکراوەتەوە، و دووەمیان وەڵامی ئەوە بە ڕەخنەگرانیان و لە ژمارە (١٢١)دا بڵاوکراوەتەوە. لەبەرئەوەی ئەو زیاتر لە ھاوڕێیانی دیکەی ناو ڕابەرایەتی ھەردوو حیزب ھەوڵی داوە ئەم سیاسەتە ڕوون بکاتەوە و وەڵامی ڕەخنەگرانی بداتەوە، دەمەوێت بپرسم ڕای تۆ چییە سەبارەت بەو ڕوونکردنەوەیەی پێشکەشی دەکات لەپەیوەند بە هۆکارەکانی بەرگریکردنی لەو سیاسەتەی کە پەیڕەویان کردووە.
موئەیەد ئەحمەد: ڕاستە ھاوڕێ ڕێبوار ئەحمەد لەناو ڕابەرایەتی حیزبی کۆمۆنیستی کریکاری کوردستان، ئەرکی وەڵامدانەوەی ڕەخنەگرانی زیاتر لە کەسانی دیکە گرتۆتە ئەستۆ، بەڵام بە ڕای من ئەگەر ئەم کارەی نەکردایە، ڕەنگە بۆ خۆی و بۆ ھەردوو حیزب باشتر بووایە؛ چونکە پاکانەکارییەکانی و وەڵامە دەمارگیر و نالۆژیکییەکانی وای کردووە ئەو سیاسەتەی بەرگری لێ دەکات زۆر ئاشکرا دەربکەوێت کە سیاسەتێکە دوورە لە مێتۆدی مارکسی بەرامبەر بە پرسی پەرلەمانتاریزمی بۆرژوازی و بابەتی بەشداری یا بایکۆت لەم قۆناغەی گەشەسەندنی خەباتی چینایەتی لە عێراقدا.
وێڕای ئەوەش، لە کاتی وەڵامدانەوەی بۆ ڕەخنەگرانی ھەردوو حیزب، لە مارکسییە شۆڕشگێڕەکان و کۆمۆنیستەکان، بە شێوەیەکی چەندبارە سووکایەتییان پێ دەکات و ڕۆڵ و خەبات و قوربانییەکانیان بە کەم دەگرێت و ھیچ ئێعتیباریکیان بۆ دانانێت. وەک ئەوەی گفتوگۆی کەسێک بخوێنینەوە کە نامۆیە بە مارکسیزم و بزووتنەوەی کۆمۆنیستی، و سەر بە ناوەندە ڕۆشنبیرییە بۆرژوازییەکان بێت.
ئەو بەم شێوازە و بەم شێوە لە جەدەل کە لەم گفتوگۆیەدا کارەکتەری کەلتووری ڕەوتە سیاسییە بۆرژوازییەکان زاڵە بەسەریدا، نەک تەنیا خاڵێکی ئەرێنی بۆ خۆی و مێژووی خەباتی تۆمار نەکرد، بەڵکو خزمەتێکی بێ بەرامبەری بە بۆرژوازی و حیزبەکانی و پڕوپاگەندەی بەردەوامیان دژ بە کۆمۆنیستەکان پێشکەش کردووە، بەوەی کە گوایە کۆمۆنیستەکان خۆیان پەراوێز گرتووە و دوورن لە کۆمەڵگە و سیاسەت، وە قسەڵۆکی تری لەم بابەتانە. قەرار بوو ئەو سیاسەتی ھەردوو حیزب بۆ جەماوەری پرۆلیتاریا و بزووتنەوەی کرێکاری و کۆمۆنیستی ڕوون بکاتەوە تا قەناعەتیان پێبھێنێ، نەک گفتوگۆکە بگۆڕێ بۆ شانۆی هێرشی ناڕەوای چەندبارە بۆ سەر کۆمۆنیستەکان بەناوی “چەپی پەراوێز کەتو” و نیشتەجێبووانی “کون”ە کان و چەندین سووکایەتیی دیکە کە لە کەلتوری ڕەوتی ناسیونالیزمەوە وەریگرتووە لە ھەرێمی کوردستان.
ئێستا با بزانین لەم گفتوگۆیەدا چی وتووە. ھاوڕێ ڕێبوار ئەحمەد ھەوڵ دەدات سیاسەتی ھەردوو حیزب ڕوون بکاتەوە، بەڵام لەبەر هەراسان بوونی بەدەست ڕەخنەگرانیانەوە، لەناو وەڵامدانەوەکەدا ون دەبێت و دەچێتە سەر بابەتگەلی جۆراوجۆر کە پەیوەندییان بە ڕوونکردنەوەی سیاسەتێکی دیاریکراوەوە نییە، کە تاکتیکی بەشداریکردنە لە پەرلەمان و ھەڵبژاردن. ئەو هەبوونی پەیوەندیی نێوان شۆڕش و پرۆسەی شۆڕشگێڕی لەناو کۆمەڵگەدا بە مەسەلەی تاکتیکی بایکۆت یان بەشداریکردن لە پەرلەماندا، ڕەت دەکاتەوە، و ئەمەش بە شێوەیەکی سروشتی ڕەنگدانەوەی سیستەمی تێڕوانینیەتی کە لەسەر ئەزموونگەرایی (ئیمپریسیزم) دامەزراوە، نەک لە سەر مارکسیزم و ماتریالیزمی دیالێکتیکی. ئەو پێی وایە مادام شۆڕش بە شێوەیەکی بەرجەستە بوونی نییە، کەواتە قسەکردن لەسەر شۆڕش و پەیوەندییەکەی بە سیاسەتی بایکۆت یان بەشداریکردن لە پەرلەماندا، تەنیا ھەوڵێکی زەینیی نالۆژیکیی”چەپی پەراوێز کەتو”ە، یان تەنیا بیانوویەکی ئەو چەپەیە بۆ وازھێنان لە ئەرکە سیاسییەکان لەسەر ئاستی کۆمەڵگە.
لە کاتێکدا ئەزموونی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی جیھانی و خەباتی پرۆلیتاریی شۆڕشگێڕ سەبارەت بە سوودوەرگرتن یان وەرنەگرتن لە پەرلەمانی بۆرژوازی، مەرجدارە بە ڕادەی سوودوەرگرتن لێی بۆ شۆڕش و پرۆسەی شۆڕشگێڕی لە سەردەمی سەرمایەداریی ئیمپریالیزمدا، و ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە لە ئەدەبیاتی کۆمۆنیستیدا لەم سەردەمەدا چەمکی “پەرلەمانییەتیی شۆڕشگێڕانە” ھەیە، واتە بایکۆت یان بەشداری لە پەرلەماندا لە پەیوەند بە ڕێڕەوی پەرەپێدانی شۆڕشی پرۆلیتاری لە ھەر وڵاتێکدا دیاری دەکرێت.
ئەرکی سەرەکیی کۆمۆنیستەکان ڕێکخستنی شۆڕشی کۆمۆنیستیی پرۆلیتاریایە لە کۆمەڵگەی سەرمایەداریدا و ھەموو خەباتـیشیان دەڕژێـتە ناو کەناڵی ئامادەکردنی ئەم شۆڕشە و بەدەستھێنانی ئەم ئامانجە کۆتایـیە. زەمینەی ماددی بۆ بەدیهێنانی ئەم ئەرکە بریتییە لە خەباتی چینایەتیی کە لە کۆمەڵگەدا لە ئارادایە لە نێوان پرۆلیتاریا و بۆرژوازیدا، و ئەم ئەرکە لەناو ئەم خەباتە و لە پەیوەند پێوەی بەدی دەھێنرێت. ئەم ئامانجە کۆتایـیەیـە کە زاڵە بەسەر خەباتی کۆمۆنیستەکاندا لە ھەموو قۆناغ و لە ھەموو گۆڕەپانەکانی ئەم خەباتە چینایەتییەدا. وازھێنان لە ئەرکە کۆمۆنیستییەکان سەبارەت بە ئامادەکردنی شۆڕش و پەسەندکردنی سیاسەتی بەشداریکردن لە پەرلەمان بەھۆی نەبوونی شۆڕش بەکردەوە (الفعلي)، بریتییە لە ئەزموونگەرایی (ئیمپریسیزم) لە ھزردا، و سیاسەتێکی ڕادیکاڵی چەپییە بۆ ئەو ڕەوتە ناپرۆلیتارییانەی کە ھیچ پەیوەندێکییان بە مارکسیزم و تیۆریی خەباتی چینایەتیی مارکس و شۆڕشی پرۆلیتاریاوە نیـیە. ئەمە تەنیا تێڕوانینێکی فەلسەفیی نامۆ بە مارکسیزم نییە، بەڵکو تێڕوانین و ھێڵێکی سیاسییە کە لە خەباتی چینایەتیدا گۆڕینی جیھان و دروستکردنی گۆڕانکاریی شۆڕشگێڕی نابینێت، بەڵکو لە حیزبێکدا دەیبینێتەوە کە لە دەرەوەی چینی کرێکار و خەباتی چینایەتیی ئەوان و لە دەرەوەی پرۆسەی شۆڕشگێڕیی بەردەوامی ناو کۆمەڵگەدایە. ئاراستە نوێـیەکە ئەم ھێڵە سیاسییەیە کە ھاوڕێ ڕێبوار بە ھێڵێکی سیاسی چالاک و دەخالەتگەر و بەھێزی دەزانێت کە دەچێتە پەرلەمان و ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبی شیوعی عێراقدا دەکات و ھێرش دەکاتە سەر کۆمۆنیستە ڕەخنەگرەکانی.
لەبەرچاونەگرتنی بەرژەوەندییەکانی شۆڕشی سۆسیالیستی لە داڕشتنی سیاسەتە کردەییەکانی بزووتنەوەی کرێکاری و سۆسیالیستیدا مەسەلەیەکی نوێ نیـیە. ئەو ململانێیانەی کە لە سەرەتای سەدەی ڕابردوودا لەناو بزووتنەوەی سۆسیالیستیدا سەریهەڵدا، دژ بە بێرنشتاینیزم و بەرگریکارانی ئەو تیۆرییەی کە ناسراو بوو بە: “جووڵەی کردەیی ھەموو شتێکە، و ئامانجی کۆتایی ھیچ نیـیە”، نمونەیەکی ئەو مەسەلەیەیە. سایەکردنی ئامانجی کۆتایی، واتە شۆڕشی کۆمۆنیستی، بەسەر خەباتی کۆمۆنیستەکاندا یەکێک لە دوو تایبەتمەندییەکانی کۆمۆنیستەکانە، وەک لە (بەیاننامەی کۆمۆنیست)دا ئاماژەی پێکراوە؛ کە ڕۆڵی کۆمۆنیستییەکان بریتیـیە لە ئامادەکردنی شۆڕش لەناو جەرگەی خەباتی چینایەتیی پرۆلیتاریدا و لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەی بزووتنەوەی پرۆلیتاریدا. هەربۆیە ناتوانرێت بگوترێت مادام شۆڕش بە شێوەیەکی کردەیی بوونی نییە، کەواتە شۆڕش فاکتەرێکی جەوهەری نییە لە داڕشتنی سیاسەتی کردەیی بۆ حیزبێکی کۆمۆنیستی، وەک گرتنەبەری تاکتیکی سیاسی بەشداریکردن یان بایکۆتکردن.
لێرەشدا، لە کاتێکدا ئێمە باسی پەیوەندیی شۆڕش بە بەشداری یا بایکۆتی پەرلەمان دەکەین، ئەو (ڕێبوار ئەحمەد) بە شێوەیەکی سووکایەتیپێکردن وەڵامی ڕەخنەگرە کۆمۆنیستەکانی دەداتەوە و قسەی بۆرژوازی دژ بە کۆمۆنیستەکان دووبارە دەکاتەوە و دەڵێت: “چەپی پەراوێز کەوتو لەو پێگەیەدا نیە کە قەزاوەت و حوکم لەسەر شۆڕشگێڕ بونی ئیمە بدات، ئەمانە هیچ ڕۆڵ و پێگەیەکیان لە کۆمەڵگا و لە جیدالاتی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا نیە”
ھەروەھا، بە ھەمان شێوە، لە ناوەڕۆکی بابەتەکە دوور دەکەوێتەوە و بە وردەکارییەکەوە سەرقاڵمان دەکات کە ھیچ شتێک لە ناوەڕۆکی کێشەکە زیاد و کەم ناکات، هەر لەم ڕاستایەدا بۆمان ڕوون دەکاتەوە کە چۆن ئازادیی سیاسی لە وڵاتدا بەردەستە، و چۆن “چەپی پەراوێزکەوتو” نایەوێت بۆ چوونە ناو ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان سوودی لێ وەربگرێت، و بەم ھۆکارەش سووکایەتییان پێ دەکات.هەر بەمەشەوە ڕاناوەستێ، بەڵکو سنوورەکانی ڕێزگرتن بەرامبەریان تێدەپەڕێنێت و دەڵێت کە ئەوان، واتە کۆمۆنیستەکان”بە زۆریش لە کون نایەنە دەرەوە”‌ بۆ ئەوەی سوود لە کەش و ھەوای ئازادیی بەردەست وەربگرن بۆ بەشداری لە ھەڵبژاردن و پەرلەماندا، واتا ئەو بۆشاییەی کە ململانێکانی نێوان بلۆکە بۆرژوازییە جیاوازەکانی پێکھێنەری ڕژێمەکە هێناویەتەئاراوە.
ھەموو ئەمانە، و خوێنەری کۆمۆنیست چاوەڕێی ئەوەیە کە لەو تێبگات و سیاسەتی بەشداریکردنی بۆ ڕوونبکاتەوە، نەک ھێرشکردن و سووکایەتیکردن بە کەسانی دیکە لەلایەن ئەم ھاوڕێیەوە کە خۆی بە مارکسی دەزانێت، نەک دەرسدادان دەربارەی ڕەھەندەکانی ئازادیی سیاسیی بەردەست لە وڵاتدا. ئەو دەچێتە ناو ئەو هەموو وردەکارییانەوە وەک ئەوەی مشتومڕەکە لەسەر سیاسەت نەبووبێت، بەڵکو لەسەر بوون یان نەبوونی ئازادییە سیاسییەکان بووبێت. ھەر کەسێک کەمترین بایەخ بە سیاسەت بدات دەزانێت کاتێک شێوازی پەرلەمانی بۆ دەسەڵاتی بۆرژوازی ھەبێت، پێشبینی دەکرێت ئاستێکی دیاریکراو لە ئازادیی سیاسی بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا ھەبێت، و ئەمەش ڕوونە. بەڵام سیاسەتێک لە پشت ھەموو ئەم ڕوونکردنەوانەی ھاوڕێ ڕێبوارەوە ھەیە، ئەویش ڕاکێشانی سەرنجە بۆ شتێکی لاوەکی بۆ ئەوەی سەرنجی خوێنەر بشێوێنێت و ئەم فرسەتە بقۆزێتەوە بۆ ھێرشکردنە سەر کۆمۆنیستە ڕەخنەگرەکانی ئەم سیاسەتەیان.
لە درێژەی وەڵامدانەوەی بە ڕەخنەی کۆمۆنیستەکان لە سیاسەتی بەشداری و جەختکردنەوەیان لەسەر سروشتی کۆنەپەرست و میلیشیایی و نەتەوەیی، و تایەفەگەریی ڕژێمی فەرمانڕەوا و پەرلەمان لە عێراقدا، هاوڕی ڕیبوار ھەوڵ دەدات بە شێوەیەکی دەستکرد سیفەتی “ڕاستڕەو” بە نەیارەکانیەوە بلکێنێت کە سیاسەتی بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا بە ڕاستڕەوی وەسف دەکەن لەم بارودۆخە دیاریکراوەی ئێستای عێراقدا. بۆ بەدەستھێنانی ئەم مەبەستە، تیۆرییەکی سەیر ئەخاتەڕوو کە گوایا ئەو کەسەی پەرلەمانی عێراق بە پەرلەمانێک وەسف دەکات کە سروشتی نەتەوەیی و تایەفەگەری و میلیشیایی هەیە و بەرھەمی داگیرکاریی ئەمریکایە، ئیتر کەواتە ئەو کەسە پەرلەمانەکان دابەش دەکات بۆ پەرلەمانە “ڕەسەن” و ناڕەسەنەکان، پەرلەمانە “باش” و خراپەکان، و ئەمەش بەلای ئەوەوە تاوان و هەڵەیەکی گەورەیە و “ڕاستڕەوییە”کی تەواو عەیارە. باشە ئەی ئەم دەرەنجامەی لە کوێوە ھێناوە؟ بە گۆیرەی ئەم تیۆریەی ئەو ئەمە لەۆیوە هاتووە کە تۆ بەو کارە پێدەنێیتە ناو گۆڕەپانی بەراوردکردنی نێوان پەرلەمانێکی ڕەسەن و یەکێکی دیکەی ناڕەسەن، و ئەمەش لەم تیۆرییەدا ڕێگەپێدراو نییە چونکە پەرلەمانەکان لە بنەڕەتدا ھەموویان کۆنەپەرستن. ئاشکرایە ئەمە تەنیا داتاشینی وشەی “ڕاستڕەوییە” بە شێوەیەکی میکانیکی و دوور لە لۆژیک بۆ ئەوەی وەڵامی ئەوانە بداتەوە کە سیاسەتی بەشداریکردن لە پەرلەمان لە ئێستادا بە سیاسەتێکی ڕاستڕەوی وسف دەکەن.
لە بڕگەکانی کۆتایی گفتوگۆکەیدا و لە میانەی وەڵامدانەوەی پرسیارێکی تایبەت سەبارەت بەوەی حزبە کۆمۆنیستە کرێکارییەکان بۆیان هەیە لە حکومەتی هەرێمی کوردستاندا بەشدار بن، لەسەر ڕۆشنایی ئەوەی هاوڕێ مەنسوور حیکمەت لە بۆنەیەکدا لەو بارەیەوە وتبووی، هاوڕێ ڕێبوار دەڵێت:
” قسەکانی مەنسور حیکمەت زۆر ڕۆشن و ئاشکرایە کە دەکرێت کۆمۆنیزم هەتا بەشداری لە حکومەتی هەرێمدا بکات، واتە مەبدەئیەن بەشداری کۆمۆنیزم هەتا لە حکومەت ڕەت ناکاتەوە. ……..بێگومان ئەمە مانای وانیە کە بە هەر نرخێک بێت کۆمۆنیزمی کرێکاریی بەشداری تێدا بکات، بەڵکو حیساب و کتابی خۆی هەیە. بەڵام ئەگەر ڕۆژێک ئەم دەرفەتە هاتەبەرەوە کۆمۆنیزم نابێ لە بەشداری بترسێ بە حەرامی بزانێ……”
دیارە ئێستا ئێمە باس لە بەشداریکردن لە حکومەت دەکەین نەک لە پەرلەمان و هەڵبژاردن، ئەمەش وەرچەرخانێکی جۆرییە (نوعی)یە لەم میتۆد و هێڵە سیاسییەدا کە هاوڕێ ڕێبوار بە هێڵێکی چالاکی سیاسی کۆمۆنیستی دەزانێت کە خەباتی سیاسی لە مەیدانەکانی ژیانی سیاسی لەسەر ئاستی کۆمەڵگەدا دەکات. ئاشکرایە کە مێژووی بزووتنەوەی سۆسیالیستی جیهانی شایەتی ململانێیەکی گەرموگوڕ بووە کە لە ناوخۆیدا بەرپابووە بەهۆی هەڵوێستە دژ بەیەکەکان سەبارەت بە هەمان بابەت، واتە بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکاندا. سۆسیالیستە شۆڕشگێڕەکان خەباتێکی جیدی بەرفراوانیان کرد دژ بە داکۆکیکارانی بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکاندا لە سەرەتای سەدەی ڕابردوودا، کە بە خەبات دژی “میلیراندیزم” (Millerandism) ناسراوە؛ واتە ئەو دیاردەیەی کە بەناوی ئەلێکساندەر میلیراند، پەرلەمانتاری سۆسیالیستی فەرەنسی ناسراوە کە لە ساڵی ١٨٩٩ بوو بە وەزیر لە حکومەتی بۆرژوازی فەرەنسادا.
سیاسەتی میلیراندیزم لە بزووتنەوەی سۆسیالیستیدا پەرەی سەند و لە ئەنجامی ئەم پەرەسەندنەدا ڕەوتی ئۆپۆرتونیستیی ڕیفۆرمیست لەو بزووتنەوەیەدا بە شێوەیەکی ڕوون و ئاشکرا لە سەرەتاکانی سەدەی ڕابردوودا خۆیناساند، و بەم شیوەیەش “بێرنشتاینیزم” دەرکەوت. لێرەدا هاوڕێ ڕێبوار، بە پشتبەستن بە هەڵوێستێکی هاوڕێ مەنسوور حیکمەت بەرامبەر بەم مەسەلەیە لە بۆنەیەکدا لە کاتی ژیانیدا، ئەم بابەتە ئەترنجینێتە ناو وەڵامەکەی بۆ ڕەخنەگرانی سیاسەتی هەردوو حزب لە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکاندا.
خۆزگە هاوڕێ مەنسوور حیکمەت ئێستا لە ژیاندا دەبوو تا بە وردی ئەم تێڕوانینەمان لەگەڵدا تاوتوێ بکردایە، بە هەر حاڵ، ئەوەی دەمەوێت لێرەدا سەرنجی بخەمە سەر ئەوەیە کە هاوڕێ ڕێبوار لەم بارەیەوە دەیڵێت.
وادیارە هاوڕێ ڕێبوار هەر بە بەرگریکردن لە سیاسەتی بەشداریکردن لە پەرلەمان و هەڵبژاردنی ساڵی (٢٠٢٥)ەوە ناوەستێت، بەڵکو لە بەردەوامیی پیادەکردنی ئەم میتۆدەدا، بەشداریکردنی “کۆمۆنیزمی کرێکاری”یش لە حکومەتی هەرێم یان ڕەنگە لە حکومەتی ناوەندی لەسەر ئاستی عێراقیشدا دوور ناخاتەوە ئەگەر بارودۆخی گونجاو بڕەخسێت. لێرەدا دەگەینە کڕۆکی بابەتەکە، ئەویش ئەوەیە لەبری ئەوەی کێشەی سیاسەتی بەشداریکردن لە پەرلەمان چارەسەر بکات، بە وتەی باو “قوڕەکە خەستتر دەکاتەوە”.
بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکان هەمان ئەو شێوازە بەشداریکردنەیە کە حزبی شیوعی عێراق پەیڕەوی دەکات. ڕادیکاڵیزمی سیاسی حزبەکانی کۆمۆنیزمی کرێکاری و هاوڕێ ڕێبوارهیچ لەو ڕاستییە ناگۆڕێت کە بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکان بریتییە لە بەشداریکردن لەگەڵ بۆرژوازیدا بۆ چەوساندنەوەی چینە کرێکار و جەماوەرە هەژار و مەحرومەکان.
لە میانەی پاساوەکانیدا بۆ بەشداریکردن لە پەرلەمانی ئێستای عێراقدا، هاوڕێ ڕێبوار ئاماژەی بەوە کردووە کە سیاسەتی بەشداریکردن بۆ تێکشکاندنی پەرلەمان و پەرلەمانتاریزمە، وە ڕەخنە لەوانە دەگرێت کە ئەم سیاسەتە بە بەهێزکردنی ڕاستڕەوی و دووبارە بەرهەمهێنانەوەی هەمان ڕژێم لە قەڵەم دەدەن. لێرەدا ئەم پرسیارە دێتە ئاراوە: ئایا بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکانیش هەر بۆ تێکشکاندنی دەوڵەت و حکومەتی بۆرژوازییە؟ یان بۆ لە ئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتی لێکەوتەکانی دەسەڵاتی بۆرژوازی و چەوساندنەوە و سەرکوتکردنی جەماوەری ڕەنجدەران و بێبەشەکانە؟ چ لۆژیکێکی دوور لە مارکسیزم و چ پشتگوێخستنێکی ئەزموونی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لێرەدا هاوڕێ ڕێبوار پەیڕەوی دەکات کاتێک گڵۆپی سەوز بۆ بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکان هەڵدەکات.
ئەڵبەتە جیاوازییەکی گەورە هەیە لە نێوان بەشداریکردن لە پەرلەمان و بەشداریکردن لە حکومەتە بۆرژوازییەکاندا، چونکە ئەمەی دووەمیان تەنها سیاسەتێکی ڕاستڕەوانە نییە، بەڵکو بەشداریکردنە لە حوکمی بۆرژوازی و لە جێبەجێکردنی دیکتاتۆرییەتی چینی بۆرژوازی بەسەر چینی کرێکار و هەموو زەحمەتکێشان و بەهەژارکراواندا.
دڵنیا نیم لەوەی لە ئێستا و لە داهاتوودا هەردوو حزب لەسەر تیشکی ئەم ئاڕاستە نوێیەیاندا چ ڕێگەیەک دەگرنە بەر، بەڵام بە ڕای من، سیاسەتی بەشداریکردن لە پەرلەمان و ئاڕاستەگیری بەرەو بەشداریکردن لە حکومەتی بۆرژوازی، زیانی بە مارکسیزم و کۆمۆنیزم و بە هەردوو حزبەکەش گەیاندووە و دەیگەیەنێت، ئەمەشم لە گفتوگۆیەکی هاوبەشدا دەربڕی، کە هاوڕێ شەماڵ عەلی چەند هەفتەیەک لەمەوبەر لە کەناڵی “هیوا” لەگەڵمدا ئەنجامی دا.
عەبدوڵڵا ساڵح: ئەوەمان بیر نەچێت کە ئەم سیاستەی ڕابەرایەتی هەردوو حزب پەیڕەویان کردووە، بە هاوئاهەنگی بووە لەگەڵ حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێران (حیکمەتیست) – خەتی ڕەسمی، جگە لەوەش، ئەم سیاستە بە شێوەیەک لە شێوەکان دەنگدانەوەی هەبووە لە نێو باقی حزب و ڕێکخراو و کادرەکانی بزووتنەوەی کۆمۆنیزمی کرێکاری لە ئێران، چ بە لایەنگری و چ بە نەیاری، ئەمە سەرباری دەنگدانەوەی لە ناو چالاکەوانانی چەپ و کۆمۆنیست لە عێراق. لە نێو ئەم گفتووگۆ و مشتومڕانەدا، ئایا هیچ پەیامێکت هەیە ئاراستەی کۆی ئەم هاوڕێیانەی بکەیت؟
موئەیەد ئەحمەد: بە پێویستی دەزانم خاوەن ڕا مارکسییەکان سەبارەت بەم سیاستە لە ناوخۆی هەردوو حزبدا بەهێزتر بن، و سەرکردەی هەردوو حزبیش درک بەوە بکەن کە بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و پرۆلیتاریای شۆڕشگێڕ لە عێراقدا هێندە ڕێکخراو و بەهێزە کە دەتوانێت بە توندی دەنگی خۆی هەڵبڕێت دژی هەر هەڵەیەکی سیاسی کە لە ناو ئەم بزووتنەوەیەدا ڕووبدات یان دەرکەوتنی هەر مەیەلێکی سیاسی کە خزمەت بە گەشەکردنەکەی نەکات. منیش بەشداری خۆم لەم مشتومڕە فکری و سیاسیـیەدا وەک ئەرکێکی کۆمۆنیستی دەبینم کە دوورە لە هەر نیگایەکی بەرتەسکی ڕێکخراوەیی یان کەسی.
هەروەها هیوادارم نیشاندانی هەڵوێستی لێبڕاوانەی ڕیزێکی بەرین لە کۆمۆنیستانی ئازیز لە عێراق و بەتایبەتی لە هەرێمی کوردستان بۆ ڕەتکردنەوەی سیاسەتی بەشداری و دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر ئەو سیاسەتە، ببێتە مایەی بەهێزبوونی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە ڕووی سیاسی و ڕێکخراوەیی و فکرییەوە، و بەشدار بێت لە گەشەپێدانی بەبێ ئەوەی بکەوێتە ناو ململانێ لەسەر پرسە لاوەکییەکان.
وە لێرەشدا ئەم دەرفەتە دەقۆزمەوە بۆ ئەوەی بانگەوازی هاوڕێیانی ئازیز بکەم لە بزووتنەوەی کۆمۆنیزمی کرێکاری و حزب و کادر و ئەندامانی ئەم بزووتنەوەیە لە ئێران کە ئەو مشتومڕە فکری و سیاسیـیەی بەهۆی سیاسەتی بەشداری ئەم دوو حزبەوە لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا هاتۆتە ئاراوە، مشتومڕێکی سیاسی گرنگە و لێکەوتەی دەبێت لەسەر ڕێڕەوی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە عێراقدا.
ئێمە لە (ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێراق) سیاسەتی بایکۆتمان گرتەبەر و ئەوەی پێویست بوو ئەنجاممان دا بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو هەڵوێستە نەیارەمان بەرمبەر بەشداریکردن. هاوڕێیان، هەڵوێستەکانی ئێوە تەنها لە یادەوەری مێژووی خەباتی پرۆلیتاری و کۆمۆنیستی لە عێراقدا تۆمار ناکرێت، بەڵکو لە ساتە وەختی ئێستا و داهاتووی ئەم ململانێیەشدا تۆمار دەکرێت.
ئاشکرایە کە حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێران – حیکمەتیست – خەتی ڕەسمی، لەگەڵ هەردوو ئەم حزبە لە عێراق و کوردستان سیاسەتی بەشداریکردنیان لە پەرلەمان گرتەبەر، هەروەها لایەن و کەسانێکیش لە بزووتنەوەی کۆمۆنیزمی کرێکاری لە ئێراندا بەرگرییان لەم سیاستەیان کردووە. بە پێچەوانەی ئەمانەشەوە، هاوڕێیانیکی تری ناو ئەم بزووتنەوەیە ڕەخنەیان لە سیاسەتی بەشداریکردن گرتووە، لەوانە حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێران – حیکمەتیست و هاوڕێیانی تری سەربەخۆ.
بە ڕای من ئەو هەڵوێستە جیاوازانەی گیرانەبەر یارمەتیدەر بوون بۆ ڕوونبوونەوەی دیدگای سیاسی هەموو لایەنەکان، ئەمەش بەشێکە لە گەشەکردنی ململانێی سیاسی لە ناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە ناوچەکەدا کە لە دواشیکردنەوەدا سوودی دەبێت بۆی.
عەبدوڵڵا ساڵح: هەڵوێستی (ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێراق) بەرامبەر ئەم هەڵبژاردنە بایکۆت و هەڵماڵینی پەردە بوو لەسەر ڕوخساری ڕاستەقینەی ئەم دەسەڵاتە و هەڵبژاردن و پەرلەمانەکەی، بەڵام کەسانێک هەن دەڵێن بایکۆتکردنی بەردەوامی پڕۆسەی سیاسی تا ئێستا هیچ ئەنجامێکی نەبووە کە هاوسەنگی هێز بەسودی چینی کرێکار و زەحمەتکێشان و بەهەژارکراوان و گەنجانی بێکار و … هتد، بگۆڕێت. وەڵامی ئێوە بۆ ئەم ڕەخنەیە چییە و هەڵوێستی ئاماژەپێکراوی بایکۆتی ئێوە پشت بە چی دەبەستێت؟
موئەیەد ئەحمەد: پێموایە لەم گفتوگۆیەدا لایەنە جیاوازەکانی سیاسەتی بەشداری و بایکۆتمان ڕوونکردەوە، و وەک لە پرسیارەکەشدا ئاماژەت پێداوە، هەڵوێستمان بەرامبەر هەڵبژاردنی ئەمساڵ لە بەیاننامەی (ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێراق)دا ڕوون کراوەتەوە. جگە لەوەش، ناوەڕۆکی بەیاننامەکە لە پلینۆمی چوارەمی کۆمیتەی ناوەندی ڕێکخراوەکە کە لە (٢٤-٢٦)ی تشرینی یەکەم/ئۆکتۆبەری ئەمساڵ (٢٠٢٥)دا بەڕێوەچوو، تاوتوێ کرا و جارێکی تر لە لایەن پلینۆمەوە پەسەند کرایەوە. کۆی ڕێڕەوی بارودۆخەکە و لەوانەش ئەنجامی هەڵبژاردنەکە، دروستی سیاسەتی ئێمە پشتڕاست دەکەنەوە لە بایکۆتکردنی هەڵبژاردن.
ئەرکی سەرەکی، هەر وەک لەم گفتوگۆیەشدا جەختمان کردۆتەوە لەسەری، بریتییە لە چالاکیی سیاسیی جەماوەریی پرۆلیتاری لە دەرەوەی پەرلەمان، ئەمەش چەقی قورسایی سیاسی کۆمۆنیستی پێکدەهێنێت لەم قۆناغەی مێژووی ململانێی چینایەتی لە عێراقدا. ئەنجامدانی خەباتی ڕێکخراوەیی و سیاسی و تیۆری و بەشداریی کاریگەر لەهەموو ڕووە جۆراوجۆرەکانی خەباتی ئابووری و سیاسی و فکری پرۆلیتاریدا، وە هەوڵدان بۆ یەکخستنیان لە یەک خەباتی چینایەتی کۆمۆنیستیدا بۆ ڕزگاربوون لە کۆت و زنجیری سەرمایە و سەرمایەداری و ڕژێمە سیاسییە قەومی و ئیسلامی و میلیشیاییە گەندەڵەکەی، هەموو ئەمانە تێکڕا ئەرکی زۆر گرنگ و چارەنووسسازن.
سەرەڕای هەموو بارگرانیی و سەختییەک کە دێتە ڕێی خەباتمان، بەڵام ئێمە بە هەنگاوی جێگیر و بە پەیگیریەوە لە دڵی ئەم بزووتنەوە چینایەتی و کۆمەڵایەتییە فراوانەی پرۆلیتاریادا بەردەوامین، و ئاڵای مارکسیزم و ئاڵای خەباتی چینایەتی پرۆلیتاریی شۆڕشگێڕمان بە شێوەیەکی ڕێکخراو شانبەشانی ئەم بزووتنەوەیە بەرزکردووەتەوە.
بایکۆتی هەڵبژاردن و پەرلەمان کارێکی لاوەکییە لەم ڕەوتە خەباتکارانەیەدا، بەڵام لە کۆتاییدا دەبێت لە خزمەتی ئەم کارە مەزنەدا بێت کە سەرچاوەی شانازی کۆمۆنیستی و شۆڕشگێڕانە و مرۆڤدۆستانەی ڕزگاریخوازی ئێمەیە.
کۆتایی تشرینی دووەم/نۆڤەمبەری (٢٠٢٥)
––––
پەڕاوێزەکان:

1. الحزب الشيوعي والبرلمانية: من قرارات المؤتمر الثاني للأممية الشيوعية المنعقد في يوليو (1920) بروسيا. -المناضل-ة
2. هەمان سەرچاوەی پێشوو.
3. هەمان سەرچاوەی پێشوو.
4. لينين- مرض” اليسارية” الطفولي في الشيوعية دار التقدم موسكو 1967 ص 56
5. هەمان سەرچاوە لاپەڕە 58.

Muayad Ahmad