کورتەیەک دەربارەی شایەتحاڵانی یەهۆڤا

نووسینی: هێمن عەلی

زۆرێک لەوانەی لە ئەوروپا و ئەمریکا دەژین، لانیکەم جارێک لە شەقام، لە وێستگەی پاس و شەمەندەفەر یان لەبەردەم دەرگای ماڵەکەیان، تووشی شایەتحاڵانی یەهۆڤا بوون: کەسانێکی جل‌وبەرگ ڕێکوپێک و ڕووخۆش کە دەیانەوێت دەربارەی خوا و کتێبی پیرۆز قسەت لەگەڵ بکەن. هەندێکیان لەتەنیشت عەرەبانەیەکی بچووکی پڕ لە کتێب و گۆڤار دەوەستن، هەندێکی تریش لە دەرگای ماڵان دەدەن. بەڵام لەپشت ئەم دیمەنە ئاشنایەوە، مێژوویەکی درێژ و کۆمەڵێک باوەڕ و ڕێنمایی هەیە کە ژیانی ڕۆژانەی ئەندامەکانیان ڕێک دەخەن.
سەرەتا و ناونان
سەرهەڵدانی ئەم بزووتنەوەیە بۆ سەرەتای دەیەی ١٨٧٠ لە ویلایەتی پەنسیلڤانیای ئەمریکا دەگەڕێتەوە، کاتێک چارڵز تەیز ڕاسڵ و گرووپێک لە هاوڕێکانی دەستیان کرد بە خوێندنەوە و لێکدانەوەی کتێبی پیرۆز. لە ساڵی ١٨٧٩دا یەکەم ژمارەی گۆڤارێکیان بڵاو کردەوە کە دواتر بە «The Watchtower»، واتە «بورجی چاودێری»، ناسرا. لە ساڵی ١٩٣١دا، لە سەردەمی سەرکردایەتیی جۆزێف ڕەزەرفۆرد، ناوی «شایەتحاڵانی یەهۆڤا»یان بۆ خۆیان هەڵبژارد. وشەی «شایەتحاڵ» لێرەدا بە واتای کەسێکە کە شایەتی بۆ خوا دەدات، نەک شەهید.
ژمارە و بڵاوبوونەوە
بەپێی ڕاپۆرتی خۆیان بۆ ساڵی خزمەتی ٢٠٢٥، بەرزترین ژمارەی بانگخوازە چالاکەکانیان گەیشتووەتە نزیکەی ٩٫٢ ملیۆن کەس، و لە ٢٤١ وڵات و هەرێمدا چالاکییان تۆمار کردووە. ئەم ژمارەیە تەنها ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بە شێوەیەکی چالاکانە بەشداری لە بانگخوازیدا دەکەن، و هەموو منداڵان و لایەنگرانیان ناگرێتەوە. هەروەها ژمارەی ٢٤١ کۆی وڵات و هەرێمەکانە، نەک تەنها دەوڵەتە سەربەخۆکان.
باوەڕیان بە خوا و عیسا
ئەوان خۆیان بە مەسیحی دەزانن، «یەهۆڤا» وەک ناوی خوا دەناسێنن، و باوەڕیان وایە عیسا کوڕی خوا و ڕزگارکەرە. بەڵام لە پەرستندا خاچ بەکارناهێنن، چونکە بە باوەڕی ئەوان عیسا لەسەر ستوونێکی دارین کوژراوە، نەک لەسەر خاچێک کە لە دوو پارچە دار پێک هاتبێت. ئەمە لێکدانەوەی ئایینیی خۆیانە و لە تێگەیشتنی زۆرێک لە مەسیحییەکانی تر جیاوازە.
ڕێکخستن و سەرکردایەتی
شایەتحاڵانی یەهۆڤا پاپایان نییە و سیستەمی قەشەیەتیی کلیسای کاتۆلیکیش پەیڕەو ناکەن، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە ڕێکخراوەکەیان بێ سەرکردایەتییە. کۆمەڵە ناوخۆییەکانیان لەلایەن دەستەیەک لە پیرانی ئایینییەوە بەڕێوە دەبرێن، و دەستەیەکی ناوەندیش بە ناوی «دەستەی بەڕێوەبەری» لە شارۆچکەی وارویک لە ویلایەتی نیویۆرک ڕێنماییە گشتییەکان دەردەکات. کەواتە نەبوونی قەشە، بەو شێوەیەی لە کلیساکاندا باوە، نیشانەی نەبوونی دەسەڵاتی ئایینی نییە.
کریسمس و لەدایکبوونی عیسا
یەکێک لە جیاوازییە ناسراوەکانیان ئەوەیە کە جەژنی کریسمس ناگێڕن. ئەوان ٢٥ی کانوونی یەکەم بە ڕۆژی لەدایکبوونی عیسا نازانن، و باوەڕیان وایە بەشێک لە نەریتەکانی ئەم جەژنە لە ئایینە کۆنەکانی پێش مەسیحییەتەوە سەرچاوەیان گرتووە. بەپێی لێکدانەوەی خۆیان، عیسا لە سەرەتای پاییز، نزیکەی ئەیلوول یان تشرینی یەکەم، لەدایک بووە. بەڵام کتێبی پیرۆز ڕۆژ و مانگی لەدایکبوونی عیسا دیاری ناکات، بۆیە ئەم بەروارەش نابێت وەک ڕاستییەکی مێژوویی سەلمێنراو بخرێتە ڕوو.
ڕووخساری عیسا
ڕووخساری عیساش، هەروەک بەرواری لەدایکبوونی، لە کتێبی پیرۆزدا باس نەکراوە. ئەو وێنەیەی کە لە بەشێک لە هونەری ئەوروپیدا عیسا بە پێستی سپی و چاوی شین پیشان دەدات، بەڵگە نییە بۆ ڕووخساری ڕاستەقینەی ئەو. لە وتارێکی ماڵپەڕی ئارتنێتدا، کە لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاو کراوەتەوە، باس لە کارێکی ڕیچارد نیڤ دەکرێت. نیڤ بە پشتبەستن بە کەللەسەری کەسانی ئەو ناوچە و سەردەمە، نموونەیەکی گریمانەیی لە ڕووخساری پیاوێکی جەلیلیی سەردەمی عیسا دروست کردووە: پێستی ئەسمەر، چاوی تۆخ، قژی ڕەشی لوول و ڕیش. بەڵام ئەو کەللەسەرانە هی عیسا نەبوون، بۆیە ئەم وێنەیەش تەنها گریمانەیەکە دەربارەی ئەوەی عیسا چۆن دەرکەوتووە، نەک دۆزینەوەی ڕووخساری ڕاستەقینەی ئەو.

سەرچاوەی وێنە: دروستکردنەوەی ڕووخسار بە زانستی دادوەری لەلایەن ڕیچارد نیڤ، پسپۆڕی هونەری پزیشکی لە زانکۆی مانچستەر، بۆ زنجیرە بەڵگەفیلمی «عیسا پێغەمبەر»ی بی‌بی‌سی (٢٠٠١). وێنەکە لە گۆڤاری «پۆپیولەر میکانیکس»، ژمارەی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢، لە وتاری «ڕووخساری ڕاستەقینەی عیسا» بڵاو کرایەوە.
جەژن و بۆنە ئایینییەکان
جگە لە کریسمس، یادی لەدایکبوونی کەسەکان و جەژنی ئیستەریش ناگێڕن. سەبارەت بە یادی لەدایکبوون، تەنانەت لە سەرچاوە فەرمییەکانی خۆیاندا هاتووە کە کتێبی پیرۆز بە ڕاشکاوی قەدەغەی نەکردووە، بەڵام ئەوان بە پشتبەستن بە لێکدانەوەی خۆیان بۆ دەقە ئایینییەکان و ڕەگی ئەم نەریتە، گێڕانی بە نادروست دەزانن. لە جیاتی ئیستەر، ساڵانە یادی مردنی عیسا دەکەنەوە، کە بە گرنگترین بۆنەی ئایینیی ساڵ دەیزانن.
جل‌وبەرگ و گۆڕانکارییەکان
جل‌وبەرگیش بەشێکە لە ڕواڵەتی ناسراویان. بۆ ماوەیەکی درێژ پیاوانیان بە قات و ڕیبات و ژنانیان بە کراس یان تەنورە ناسراون، بەڵام ڕێنماییەکانیان لەم بارەیەوە گۆڕاون. لە ئاداری ٢٠٢٤دا ڕێگە درا ژنان لە کاتی بانگخوازی و بەشداریکردن لە کۆبوونەوەکاندا پانتۆڵی گونجاو لەبەر بکەن. پیاوانیش لە هەندێک بارودۆخدا دەتوانن بێ ڕیبات و چاکەت بەشدار بن. بۆیە نابێت ئەو شێوازە کۆنەی جل‌وبەرگیان وەک ڕێسایەکی هەمیشەیی و نەگۆڕ بخرێتە ڕوو.
ڕێنماییەکانی ژیانی ڕۆژانە
لە ژیانی ڕۆژانەدا جگەرەکێشان قەدەغە دەکەن و سەرخۆشبوون بە نادروست دەزانن، بەڵام خواردنەوەی ئەلکول بە تەواوی قەدەغە ناکەن. هەروەها ڕێنماییەکانیان هانی ئەندامان دەدەن کە لە تاتۆکردن خۆ بپارێزن. ئەم هەڵوێستانە لە تێگەیشتنی ئایینیی خۆیان بۆ پاکیی جەستە و شێوازی ڕەفتارەوە سەرچاوە دەگرن.
خوێن و چارەسەری پزیشکی
بابەتی خوێن یەکێکە لە ناسراوترین و هەستیارترین باوەڕەکانیان. ئەوان فەرمانی ئایینیی دوورکەوتنەوە لە خوێن بە شێوەیەک لێک دەدەنەوە کە هەم خواردنی خوێن و هەم گواستنەوەی خوێن دەگرێتەوە. بەڵام لەم بوارەشدا گۆڕانکاری ڕوویداوە. بەپێی ڕاگەیەنراوە فەرمییەکەیان لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، بڕیاری وەرگرتنی چوار پێکهاتە سەرەکییەکەی خوێن، واتە گلبوولی سوور و سپی، پلازما و پلاکێت، بە ویژدانی هەر تاکێک سپێردراوە. هەر ئەندامێکیش خۆی بڕیار دەدات کە خوێن ببەخشێت یان نا بۆ دابینکردنی ئەم پێکهاتانە بۆ کەسانی تر. لەگەڵ ئەوەشدا، هەڵوێستی ڕەتکردنەوەی گواستنەوەی خوێنی تەواو هەر بەردەوامە. ئەم گۆڕانکارییە بەو مانایە نییە کە هەموو شایەتحاڵێک ئێستا ئەم پێکهاتانە وەردەگرێت، چونکە بڕیارەکە تاکەکەسییە. ئەوان بە گشتی دژایەتیی چارەسەری پزیشکی ناکەن، بەڵکو داوای ئەو شێوازانەی چارەسەر دەکەن کە لەگەڵ باوەڕە ئایینییەکانیان بگونجێن.
هەڵوێستی سیاسی
لە بواری سیاسەتدا خۆیان بە بێلایەن دەزانن: دەنگ بە پارت و کاندیدە سیاسییەکان نادەن، خۆیان بۆ پۆستە سیاسییەکان ناپاڵێون و بەشداری لە هەوڵەکانی گۆڕینی حکومەتدا ناکەن. ئەوان بەشی ١٣ی نامەی ڕۆما وەک بنەمایەکی ئایینی بۆ ڕێزگرتن لە دەسەڵات، پابەندبوون بە یاسا و دانی باج بەکاردەهێنن، بەڵام بێلایەنییە سیاسییەکەیان لە دەقەکانی تری کتێبی پیرۆزەوە وەردەگرن، وەک قسەکەی عیسا کە دەڵێت شانشینەکەی سەر بەم جیهانە نییە (یۆحەنا ١٨:٣٦).
جەنگ و خزمەتی سەربازی
ڕەتکردنەوەی بەشداری لە جەنگ و خزمەتی سەربازی لە مێژوویاندا تێچوویەکی قورسی بۆیان هەبووە. لە سەردەمی نازییەکاندا، ئەندامانیان زیندانی کران و بۆ ئۆردوگاکانی کۆکردنەوە نێردران. لە فینلەنداش، لە ساڵی ١٩٨٧ەوە یاسایەکی تایبەت ڕێگەی دەدا لە خزمەتی سەربازی و خزمەتی مەدەنی ببەخشرێن، بەڵام ئەو یاسایە لە ١ی نیسانی ٢٠١٩دا هەڵوەشێنرایەوە، و لەو کاتەوە ئەوانیش وەک هاووڵاتیانی تر دەکەونە ژێر یاسای خزمەتی سەربازییەوە. بۆیە نابێت وا پیشان بدرێت کە هەموویان بە شێوەیەکی خۆکار خزمەتی مەدەنی دەکەن، چونکە بارودۆخ و بڕیاری هەر تاکێک جیاوازە.
هاوڕێیەتی و خێزان
لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا، هانی ئەندامانیان دەدەن هاوڕێ نزیکەکانیان لە نێو هاوباوەڕەکانی خۆیان هەڵبژێرن، بەڵام ئەمە بە مانای قەدەغەکردنی هەموو جۆرە مامەڵە و پەیوەندییەک لەگەڵ کەسانی دەرەوەی کۆمەڵەکەیان نییە. لە بابەتی هاوسەرگیریدا ڕێنماییەکەیان ڕوونترە: ئەندامان هان دەدرێن تەنها لەگەڵ شایەتحاڵێکی تەعمیدکراوی یەهۆڤا هاوسەرگیری بکەن. بەڵام ئەو بۆچوونە باوەی کە گوایە دەبێت منداڵی زۆریان هەبێت، ڕاست نییە. بەپێی ڕێنماییەکانی خۆیان، بڕیاری منداڵبوون یان نەبوون و ژمارەی منداڵەکان بە هاوسەرەکان سپێردراوە.
باج و دابینکردنی خەرجی
لە بابەتی باجدا، پێویستە جیاوازی لە نێوان باجە گشتییەکان و باجی کلیسادا بکرێت. لە فینلەندا، باجی کلیسا تەنها لە ئەندامانی کلیساکانی لۆتەری و ئۆرتۆدۆکس وەردەگیرێت، بۆیە ئەندامبوون لە کۆمەڵەی شایەتحاڵانی یەهۆڤا ئەرکی دانی ئەم باجە بەدوادا ناهێنێت. بەڵام ئەمە بە مانای بەخشین لە باجی داهات یان باجە ئاساییەکانی تر نییە، و شایەتحاڵانی یەهۆڤا خۆیان دانی باج بە ئەرکێکی ئایینی دەزانن. بەپێی ڕوونکردنەوەی خۆیان، خەرجیی چالاکییەکانی ڕێکخراوەکە بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بەخشینە ئارەزوومەندانەکانەوە دابین دەکرێت.
کۆچبەران و جیاوازیی هۆکارەکان
ژمارەیەک لە کورد و عەرەب و فارس و کەسانی سەر بە نەتەوەکانی تریش لەم کۆمەڵە ئایینییەدا هەن. هەندێک جار لە گفتوگۆکانی ناو کۆمەڵگەی کۆچبەراندا، پەیوەندیی ئەم کەسانە بە کۆمەڵەکەوە بە بابەتی مۆڵەتی مانەوە دەبەسترێتەوە. بەڵام بەبێ زانیاری و بەڵگەی ڕوون، باشترە حوکمێکی گشتی لەسەر هەموویان نەدەین. بارودۆخ و هۆکاری هەر کەسێک جیاوازە، و لە دەرەوە بە ئاسانی ناتوانین لە مەبەستی ناخی خەڵک تێبگەین.
تێگەیشتن و پێکەوەژیان
بۆ من، ناسینی ئەم کۆمەڵە ئایینییە دەرفەتێکە بۆ تێگەیشتن لە باوەڕ و شێوازی ژیانی کەسانێک کە لە ئێمە جیاواز بیر دەکەنەوە. مەرج نییە لەگەڵ هەموو باوەڕەکانیان هاوڕا بین، بەڵام دەتوانین بە ڕێز و دادپەروەرییەوە لێیان بڕوانین و پێش حوکمدان گوێ لە قسەکانیان بگرین. هەروەها پرسیارکردن و گفتوگۆی ئارام لەبارەی باوەڕەکان دەتوانێت یارمەتیمان بدات یەکتر باشتر بناسین. گرنگ ئەوەیە جیاوازیی ئایینی ڕێگر نەبێت لە ڕێزگرتن لە یەکتر و پێکەوەژیان بە ئاشتی.

سەرچاوەکان:
١. ئەی‌ئەی‌بی‌بی (AABB)، ٢٠٢٦. «شایەتحاڵانی یەهۆڤا بڕیاری وەرگرتن و بەخشینی خوێنی کەسانی تر بە تاکەکان دەسپێرن». بڵاوکراوەتەوە لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦.
https://www.aabb.org/news-resources/news/article/2026/09/21/jehovah’s-witnesses-allow-individual-decisions-on-allogeneic-blood-transfusion-and-donation
٢. ئاژانسی ئاسۆشیەیتد پرێس (AP)، ٢٠٢٦. «شایەتحاڵانی یەهۆڤا بەشێک لە قەدەغەی بەکارهێنانی خوێنی بەخشراو بۆ مەبەستی پزیشکی سووک دەکەن».
https://apnews.com/article/jehovahs-witnesses-donated-blood-transfusions-plasma-13fbe733e0039109efa728f65c7e4fda
٣. ئارتنێت نیوز (Artnet News)، ٢٠١٥. «هونەرمەندێکی پزیشکی بە یارمەتیی زانستی دادوەری ڕووخساری عیسا مەسیح پیشان دەدات».
https://news.artnet.com/art-world/jesus-face-forensic-anthropology-art-392823
٤. فینلێکس (Finlex)، ٢٠١٩. «یاسای هەڵوەشاندنەوەی یاسای بەخشینی شایەتحاڵانی یەهۆڤا لە ئەنجامدانی خزمەتی سەربازی»، ژمارە ٣٣٠/٢٠١٩.
https://finlex.fi/en/legislation/2019/330
٥. شایەتحاڵانی یەهۆڤا، ٢٠٢٥. «ئامارە گشتییەکانی ساڵی ٢٠٢٥». ماڵپەڕی فەرمیی jw.org.
https://www.jw.org/en/library/books/2025-Service-Year-Report-of-Jehovahs-Witnesses-Worldwide/2025-Grand-Totals/
٦. شایەتحاڵانی یەهۆڤا، ٢٠٢٦. «ئێستا هەر شایەتحاڵێک خۆی بڕیار دەدات کە پێکهاتە سەرەکییەکانی خوێن وەربگرێت یان بیانبەخشێت». ماڵپەڕی فەرمیی jw.org.
https://www.jw.org/en/global-communications/country/global-news/Jehovahs-Witnesses-Each-Witness-Now-Decides-Whether-to-Accept-or-Donate-Main-Blood-Components/
٧. شایەتحاڵانی یەهۆڤا، بێ بەروار. «بۆچی شایەتحاڵانی یەهۆڤا جەژنی لەدایکبوون ناگێڕن؟» ماڵپەڕی فەرمیی jw.org.
https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/birthdays/
٨. شایەتحاڵانی یەهۆڤا، بێ بەروار. «بۆچی شایەتحاڵانی یەهۆڤا جەژنی کریسمس ناگێڕن؟» ماڵپەڕی فەرمیی jw.org.
https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/why-not-celebrate-christmas/
٩. گۆڤاری پۆپیولەر میکانیکس (Popular Mechanics)، ٢٠٠٢. «ڕووخساری ڕاستەقینەی عیسا». ژمارەی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢. سەرچاوەی چاپی.
بەرواری سەردانکردنی سەرچاوە ئەلیکترۆنییەکان: ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦.

Dengekan

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.