کاتێک هەوکردنی جگەر دەنگی هونەرمەندان بێدەنگ دەکات.. هێمن عەلی

هەندێک نەخۆشی بە بێدەنگی دەست پێدەکەن و ڕەنگە ساڵانێک لە جەستەی مرۆڤدا بمێننەوە، بێ ئەوەی نیشانەیەکی ڕوونیان هەبێت. هەوکردنی جگەر، بە تایبەتی جۆرەکانی B و C، لەو نەخۆشییانەیە کە بە تێپەڕبوونی کات دەتوانێت زیانی گەورە بە جگەر بگەیەنێت و ببێتە هۆی لاوازبوون، لەکارکەوتنی جگەر یان شێرپەنجەی جگەر.
ئەم بابەتە کاتێک زیاتر گرنگیی خۆی نیشان دەدات کە باس لە دۆخی تەندروستیی مامۆستا عەینەدین مەریوانی دەکرێت؛ یەکێک لە دەنگە ناسراوەکانی گۆرانیی کوردی، کە ئەمڕۆ دۆخی تەندروستیی بووەتە جێی نیگەرانیی هونەردۆستان و خۆشەویستانی.
مامۆستا عەینەدین مەریوانی خۆی لە دیمانەیەکی پێشووی NRT2دا باسی نەخۆشییەکەی و کاریگەرییەکانی لەسەر ژیانی کردووە. ئەم دیمانەیە گرنگە، چونکە زانیارییەکان لە زمانی خۆیەوە دەگوێزرێنەوە، نەک تەنها لە ڕێگەی گێڕانەوەی کەسانی دیکە. بەڵام بۆ دیاریکردنی جۆری هەوکردنی جگەرەکە، پێویستە پشت بە وتەی ڕوون و ڕاستەوخۆی خۆی یان بەڵگەیەکی پزیشکیی باوەڕپێکراو ببەسترێت.
عەینەدین یەکەم هونەرمەند نییە کە نەخۆشیی جگەر کاریگەریی لەسەر ژیان و بەردەوامیی هونەرەکەی دانابێت. لە مێژووی هونەری جیهاندا، چەندین گۆرانیبێژی ناسراو تووشی هەوکردن و نەخۆشییە قورسەکانی جگەر بوون و هەندێکیان لە ئەنجامی ئاڵۆزییەکانی ئەم نەخۆشییانە کۆچی دواییان کردووە.
یەکێک لە ناسراوترین نموونەکان عەبدولحەلیم حافزە؛ گۆرانیبێژی مەزنی عەرەب کە بە «عەندەلیبی ڕەش» ناوبانگی دەرکرد. ئەو لە منداڵییەوە دەستی بە ململانێ لەگەڵ نەخۆشی کرد و ئەم ململانێیە تا دوا ساتەکانی ژیانی بەردەوام بوو.
عەبدولحەلیم لە منداڵیدا تووشی نەخۆشیی بلهارزیا بوو. ئەم نەخۆشییە بە تێپەڕبوونی ساڵان زیانی قورسی بە جگەرەکەی گەیاند و بووە هۆی تێکچوون و لاوازبوونی جگەر. بەپێی ڕاپۆرتێکی صدى البلد، دواتر لە ڕێگەی خوێنی پیسەوە تووشی هەپاتایتی C بوو. ئەمەش دۆخی تەندروستیی ئاڵۆزتر کرد، چونکە جگەرەکەی پێشتر زیانی زۆری پێگەیشتبوو.
عەبدولحەلیم ساڵانێک بۆ چارەسەر لەنێوان میسر و لەندەن هاتوچۆی دەکرد. لە ٣٠ی ئاداری ١٩٧٧، لە نەخۆشخانەی کینگز کۆلج لە لەندەن کۆچی دوایی کرد. بەپێی صدى البلد، لە کۆتایی ژیانیدا تووشی خوێنبەربوونێکی قورس بوو کە پزیشکان نەیانتوانی ڕایبگرن.
لە گۆرانیی ئێرانیشدا، فەرهاد مەهراد یەکێک لەو دەنگە ناسراوانە بوو کە نەخۆشیی جگەر بەشێکی تاڵی ساڵانی کۆتایی ژیانی بوو. ئەو تووشی هەپاتایتی C بوو و دۆخی تەندروستیی بەردەوام خراپتر دەبوو. بە هیوای چارەسەر ڕووی لە فەرەنسا کرد، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٢، لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
لە ئەمریکاش، لۆ ڕید تووشی هەپاتایتی C و نەخۆشیی قورسی جگەر بوو. دۆخی تەندروستیی هێندە خراپ بوو کە لە ساڵی ٢٠١٣ جگەرێکی نوێی بۆ چێنرا، بەڵام چەند مانگێک دواتر، لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
گرێگ ئالمانیش تووشی هەپاتایتی C بوو و نەخۆشییەکە زیانی قورسی بە جگەرەکەی گەیاند. لە ساڵی ٢٠١٠ جگەرێکی نوێی بۆ چێنرا و دواتر تووشی شێرپەنجەی جگەر بوو. لە ساڵی ٢٠١٧ کۆچی دوایی کرد.
بێنجامین سموک، گۆرانیبێژ و شاعیری ئەمریکی، لە ساڵی ١٩٩٩، لە تەمەنی تەنها ٣٩ ساڵیدا، بەهۆی لەکارکەوتنی جگەر کۆچی دوایی کرد. هەندێک سەرچاوە ئەم نەخۆشییە بە هەپاتایتی Cـەوە دەبەستنەوە، بەڵام بەڵگەی سەرەکی و بەهێز بۆ ئەم پەیوەندییە کەمە؛ بۆیە نابێت بە دڵنیایی وەک هۆکاری مردنەکەی بنووسرێت.
هەمان ساڵ، ستێفان سیرکیس، هونەرمەندی فەرەنسی، لە تەمەنی ٣٩ ساڵیدا بەهۆی نەخۆشییەکی توند و لەناکاوی جگەر کۆچی دوایی کرد. سەرچاوەکان جۆری نەخۆشییەکە بە C دیاری ناکەن.
لە هونەری کوردیشدا، حەسەن زیرەک لە ساڵی ١٩٧٢، لە تەمەنی ٥١ ساڵیدا، بەهۆی شێرپەنجەی جگەر کۆچی دوایی کرد. هەرچەندە باسی ژەهراوکردنی دەکرێت، بەڵام بەڵگەی ڕوون بۆ سەلماندنی نییە.
چیرۆکی ئەم هونەرمەندانە تەنها چیرۆکی نەخۆشی و مردن نییە. لە پشت هەر ناوێکەوە مرۆڤێک هەیە کە لەگەڵ نەخۆشییەکی درێژخایەن ژیاوە، چارەسەری وەرگرتووە، ئازاری چێژتووە و لە هەمان کاتدا بەردەوام بووە لە هونەر.
هەوکردنی جگەر نابێت ببێتە مایەی شەرم یان پەراوێزخستنی نەخۆش. ئەمڕۆ هەپاتایتی C لە زۆربەی حاڵەتەکاندا چارەسەر دەکرێت، بۆ هەپاتایتی Bـیش کوتان و دەرمان بۆ ڕێگرتن لە پێشکەوتنی نەخۆشی بەردەستن. بۆیە پشکنینی زوو و وەرگرتنی چارەسەری گونجاو گرنگە.
ئەمڕۆ کە دۆخی تەندروستیی مامۆستا عەینەدین مەریوانی جێی نیگەرانییە، پێویستە زیاتر لە هەر شتێک بیر لە خودی مرۆڤەکە بکەینەوە؛ هونەرمەندێک کە بە دەنگەکەی خۆشی و خەم و خۆشەویستی و هیوای گەلێکی گواستووەتەوە.
جەستەی هونەرمەند ڕەنگە ڕۆژێک لاواز بێت و دەنگەکەی بێدەنگ بێت، بەڵام ئەو گۆرانییانەی لە بیرەوەریی خەڵکدا جێی هێشتوون، بە ئاسانی نامرن.

سەرچاوەکان
• صدى البلد، ٢٠٢٤. ڕاپۆرت لەسەر نەخۆشی و کۆچی دوایی عەبدولحەلیم حافز.
• NRT2. دیمانە لەگەڵ مامۆستا عەینەدین مەریوانی.
• ویکیپیدیای کوردی. «حەسەن زیرەک».
• Gregg Allman Official Website. ژیاننامەی گرێگ ئالمان.
• ABC News Australia، ٢٠١٣. ڕاپۆرت لەسەر لۆ ڕید و نەخۆشیی جگەر.
• Le Monde، ١٩٩٩. ڕاپۆرت لەسەر کۆچی دوایی ستێفان سیرکیس.

Dengekan

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.