کاتێک تاوانی کۆچبەر دەبێتە سەرمایەی سیاسی.. هێمن عەلی

لە ئەورووپای ئەمڕۆدا، کۆچبەری چیتر تەنها بابەتێکی کۆمەڵایەتی نییە؛ بووەتە یەکێک لە گەرمترین بابەتەکانی سیاسەت. هەر کاتێک پەنابەرێک یان کەسێکی بنەچەبیانی تاوانێکی قورس ئەنجام دەدات، هەواڵەکە بە خێرایی دەگاتە میدیا و سۆشیال میدیا و دەبێتە بابەتی مشتومڕی سیاسی.
بێگومان، تاوان تاوانە. قوربانی مافی دادپەروەری هەیە، و تاوانبار — جا فینلەندی بێت، سووری، عێراقی یان هەر نەتەوەیەکی دیکە — دەبێت بەپێی یاسا سزا بدرێت. ئەمە بابەتێک نییە کە جێی مشتومڕ بێت.
بەڵام پرسیارێکی گرنگتر هەیە: دوای تاوانەکە چی ڕوودەدات؟ ئایا سیاسەتمەداران تەنها داوای دادپەروەری و ئاسایشی زیاتر دەکەن، یان تاوانی تاکێک دەگۆڕن بۆ چەکێکی سیاسی دژی کۆچبەران بە گشتی؟

فینلەندا؛ لە هەڵمەتی بیاننێرنەوە «Send Them Back»ـەوە تا سەرهەڵدانی میلان جاف
لە فینلەندا، پارتی فینلەندییە ڕەسەنەکان (Perussuomalaiset) کۆچبەری و گەڕاندنەوەی بیانییەکانی کردووەتە یەکێک لە بابەتە دیارەکانی گوتاری سیاسیی خۆی.
نموونەیەکی ڕوون کڵاوی سپیی نووسراوی «Send Them Back» («بینێرنەوە») بوو. وەزیری ناوخۆ ماری ڕانتنێن (Mari Rantanen) و وەزیری کۆمەڵایەتی و تەندروستی ڤیلێ ڕیدمان (Wille Rydman) بەو کڵاوانەوە وێنەیان لە سۆشیال میدیا بڵاوکردەوە. بەپێی ڕۆژنامەی هێلسینگین سانۆمات (Helsingin Sanomat)، کڵاوەکان لەلایەن ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا سێباستیان تینکینێن (Sebastian Tynkkynen)ـەوە پێیان درابوون، هاوکات لەگەڵ پەسەندکردنی یاسایەکی تازەی گەڕاندنەوە لە پەرلەمانی ئەورووپا.
ماری ڕانتنێن ڕوونی کردەوە کە مەبەستی لە دروشمەکە بەهێزکردنی گەڕاندنەوەی ئەو کەسانەیە کە مافی مانەوەیان لە ئەورووپادا نییە، و هەروەها ئاماژەی بە دروشمی پارتەکەی خۆی کرد کە، «Kotimaa kutsuu» («نیشتمان بانگت دەکات»).
بەڵام ئەم دروشمە بەو ڕوونکردنەوەیەوە دەرباز نەبوو لە ڕەخنە. زۆرێک لە کڵاوەکەیان وەک پەیامێکی ڕاستەوخۆ دژی کۆچبەران و هاووڵاتییانی بنەچەکۆچبەر تێگەیشتن — تەنانەت ئەگەر ئامانجی سەرەکی وەزیرەکان تەنها یاساییکردنی پرۆسەی گەڕاندنەوە بووبێت. ئەمە خۆی نیشان دەدات کە لە سیاسەتدا تەنها یاسا گرنگ نییە؛ وشە، دروشم و وێنەش کاریگەرییان هەیە.
کەیسی میلان جاف (Milan Jaff) نموونەیەکی دیکەیە. دوای دەرکردنی لە فینلەندا، هەندێک سیاسەتمەداری فینلەندییە ڕەسەنەکان لە سۆشیال میدیا خۆشحاڵیی خۆیان دەربڕی، و دەرکردنەکەیان وەک سەرکەوتنێکی سیاسیی گرنگ پیشان دا.
بەڵام دواتر زانیارییەکی سەرنجڕاکێش ئاشکرا بوو: جاف خۆی پێشتر داوای لە پۆلیسی کردبوو بە زووترین کات بگەڕێندرێتەوە بۆ هەرێمی کوردستان.
ئەمە تاوانەکانی جاف پاک ناکاتەوە؛ ئەو هەر بۆ کردەوەکانی خۆی بەرپرسیارە. بەڵام پرسیارێکی ڕاستەقینەی سیاسی دروست دەکات: بۆچی کەیسێک کە تاوانبارەکەی خۆی داوای دەرکردنی خۆی کردبوو، هێشتاش وەک نمایشێکی گەورەی سەرکەوتنی سیاسی پێشکەش کرا؟

ئەڵمانیا؛ AfD و گوتاری «گەڕانەوە»
لە ئەڵمانیاش، پارتی «جێگرەوە بۆ ئەڵمانیا» (Alternative für Deutschland – AfD) کۆچبەری کردووەتە ناوەندی گوتاری سیاسیی خۆی.
ئەلیس ڤایدێل (Alice Weidel)، سەرۆکی هاوبەشی پارتەکە، داوای لە ئۆکراینی و سووریەکانی ئەڵمانیا کردووە بگەڕێنەوە وڵاتەکانیان. بە تایبەتی داوای لە گەنجە پیاوە ئۆکراینییەکانی تەمەنی سەربازی کردووە بگەڕێنەوە. هەروەها ڕەخنەی لە بڕی یارمەتییە کۆمەڵایەتییەکانی ئۆکراینییەکان گرتووە. سەبارەت بە سووریەکانیش وتوویەتی، ئەگەر هۆکاری پەنابەربوونیان نەما، دەبێت بگەڕێنەوە وڵاتی خۆیان.
لێرەدا دەبینین گوتاری کۆچبەری تەنها بە تاوان سنووردار نییە؛ یارمەتیی کۆمەڵایەتی، پارەی دەوڵەت، هاووڵاتیبوون و ناسنامەی نەتەوەییش دەبنە بەشێک لە هەمان مشتومڕی سیاسی.

سوید؛ SD و ئاسایش
لە سویدیش، پارتی دیموکراتەکانی سوید (Sverigedemokraterna – SD) ساڵانێکە کۆچبەری و ئاسایش بەیەکەوە گرێ دەدات. پارتەکە پشتیوانی لە کەمکردنەوەی پەنابەری، توندترکردنی سیاسەتی کۆچبەری و خێراکردنی دەرکردنی تاوانبارانی بیانی دەکات.
ئەوەی گرنگە ئەوەیە کە زۆرجار تاوانی کەسێکی بیانی، بەبێ ئاماژە بەوەی نموونەیەکی تاکە یان گرووپێکی سنووردارە، دەبێتە بەڵگەی گفتوگۆ لەسەر هەموو کۆچبەران بە گشتی.

بۆچی تاوان بابەتێکی ئەوەندە بەهێزی سیاسییە؟
تاوان، بە تایبەتی تاوانی سێکسی، کوشتن و توندوتیژی، هەستی خەڵک بەهێز دەجوڵێنێت. خەڵک تووڕە دەبن، دەترسن و داوای چارەسەری خێرا دەکەن.
لەو ساتانەدا، هەندێک پارت پەیامێکی زۆر سادە پێشکەش دەکەن:
«ئەوان کێشەن، ئێمە چارەسەرین.»
ئەم پەیامە بۆ هەندێک دەنگدەر کاریگەرە، چونکە ترس و تووڕەیی زۆرجار لە ئامار و وردەکاریی یاسایی خێراتر کاریگەری دادەنێن. بەڵام مەترسییەکە لێرەدایە: تاوانی تاکێک دەتوانێت بە هێواشی بگۆڕدرێت بۆ حوکمدان لەسەر کۆمەڵێکی تەواو.

لە تاوانی تاکێکەوە بۆ گشتگیرکردن
مەترسییەکی دیکە لەوێدا دەست پێدەکات کە تاوانی تاکێکی بیانی دەگۆڕدرێت بۆ وێنەیەکی گشتی لەسەر بیانییەکان.
کاتێک کەسێکی بیانی تاوانێکی قورس، بەتایبەت دەستدرێژیی سێکسی، ئەنجام دەدات، تاوانبارەکە دەبێت بە توندی و بەپێی یاسا سزا بدرێت. هیچ پاساوێک بۆ ئەو تاوانە نییە.
بەڵام کێشەکە لەوێدا دەست پێدەکات کە لە گوتاری سیاسی یان سۆشیال میدیادا، ناسنامەی تاوانبارەکە دەخرێتە پێشەوە، و بە شێوەیەک باس دەکرێت کە خوێنەر یان بینەر هەست بکات «بیانییەکان مەترسین» یان «کۆچبەران دەستدرێژیکەرن».
ئەمە گشتگیرکردنە.
تاوانی یەک عێراقی، تاوانی هەموو عێراقییەکان نییە. تاوانی یەک سووری، تاوانی هەموو سووریەکان نییە. تاوانی یەک پەنابەریش هیچ بەڵگەیەک نییە بۆ ئەوەی هەموو پەنابەران بە مەترسیدار یان تاوانبار بزانرێن.
ئەگەر فینلەندییەک دەستدرێژیی سێکسی بکات، کەسێکی عاقڵ ناڵێت: «هەموو فینلەندییەکان دەستدرێژیکەرن.» کەواتە بۆ بیانییەکانیش دەبێت هەمان پێوەر بەکاربهێنرێت.
لێرەدایە بازاڕی سیاسیی ترس مەترسیدار دەبێت: تاوانی تاکێک دەبێتە هەواڵ، هەواڵەکە دەبێتە پەیامی سیاسی، و پەیامە سیاسییەکە دەتوانێت لە مێشکی بەشێک لە خەڵکدا ببێتە گومان لە گرووپێکی تەواو.
تاوانبار دەبێت بە تاوانەکەی خۆی بناسرێت، نەک ملیۆنان کەسی بێتاوان بە تاوانی ئەو بناسرێن.
تاوان گشتگیر ناکرێت؛ بەرپرسیارێتیی تاوان تاکەکەسییە.

تاوان نەتەوە ناناسێت

ئەگەر فینلەندییەک تاوانێک بکات، ناڵێین: «هەموو فینلەندییەکان تاوانبارن». ئەگەر سوورییەک یان عێراقییەک تاوانێک بکات، دەبێت هەمان بنەما بەکاربهێنرێت.
تاوانبار دەبێت بەپێی یاسا سزا بدرێت، بەڵام تاوانی یەک کەس نابێت بخرێتە ئەستۆی کۆمەڵێکی تەواو.
لە دیموکراسیدا، هەر پارتێک مافی هەیە سیاسەتی خۆی لەسەر کۆچبەری هەبێت. بەڵام خەڵکیش مافیان هەیە بپرسن:
ئایا مەبەست چارەسەرکردنی تاوانە، یان بەکارهێنانی ترس و تووڕەیی خەڵک بۆ بەدەستهێنانی دەنگی زیاتر؟
تاوانی یەک کەس، تاوانی نەتەوەیەک نییە. هەر کەسێک بەرپرسی کردەوەی خۆیە.

Dengekan

دەنگەکان وەک رۆژنامەیەکی ئەلکترۆنی لەپێناوی فەراهەمکردنی سەکۆیەکی ئازاد بۆ دەنگە جیاوازەکان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستی بەکارکردن کردووە لە شاری تۆرنتۆ. دەنگەکان بە رۆژنامەی خۆتان بزانن و لەرێی ناردنی بابەتەکانتانەوە بەرەو پێشی بەرن لەپێناوی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و ئازاد و یەکساندا.